Một giờ sáng, phòng đã tắt đèn, nhưng ánh sáng xanh từ điện thoại vẫn hắt lên mặt. Lướt thêm một video nữa thôi, rồi thêm một video nữa. Đến khi mắt cay xè mới chịu đặt máy xuống, mà nằm mãi vẫn không ngủ được. Sáng ra, chuông báo thức reo, đầu nặng như đá, người mệt rã rời, đi làm, đi học mà như người mộng du. Câu chuyện này quen thuộc đến mức nhiều người coi nó là bình thường. Nhưng mệt mỏi mỗi sáng không phải là chuyện bình thường.
Mất ngủ đang trẻ hóa, không còn là câu chuyện riêng của tuổi già. Báo VietnamNet cuối tháng Mười vừa qua dẫn lời các bác sĩ: thói quen sinh hoạt sai lầm cùng tâm lý căng thẳng đang tàn phá giấc ngủ của cả người cao tuổi lẫn giới trẻ. Với giới trẻ, nguyên nhân hàng đầu là lạm dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ: lên giường rồi lướt mạng xã hội đến một, hai giờ sáng, khiến bộ não luôn trong trạng thái tỉnh táo, khó đi vào giấc ngủ sâu. Một nghiên cứu được báo Tuổi Trẻ dẫn lại cho thấy hơn một nửa số thanh thiếu niên vẫn sử dụng điện thoại trong khoảng thời gian từ nửa đêm đến bốn giờ sáng. Ngủ ít, lo âu nhiều, sáng dậy mệt, tối lại lướt điện thoại để quên mệt, thành một vòng luẩn quẩn.
Vòng luẩn quẩn ấy bắt đầu từ lo âu. Ban ngày làm việc căng thẳng, tối về chưa kịp thở đã lo chuyện ngày mai: lo tiền, lo việc, lo điểm số, lo người ta nghĩ gì về mình. Điện thoại trở thành chỗ trốn: lướt mạng để quên lo, nhưng càng lướt càng thấy người ta giỏi hơn mình, vui hơn mình, giàu hơn mình, rồi lo thêm. Não không được nghỉ, thân không được ngủ. Mất ngủ có mối liên hệ chặt chẽ với rối loạn lo âu và trầm cảm, các bác sĩ đã cảnh báo như vậy. Bỏ qua các dấu hiệu mất ngủ kéo dài có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt ở người trẻ.
Trong Kinh Pháp Cú có câu: biết thân như bọt nước, ngộ thân là như huyễn. Thân này mong manh như bọt nước, đừng vắt kiệt nó như thể nó không bao giờ hỏng. Trong Tương Ưng Kinh Bộ cũng có ý rằng mạng người chỉ trong một hơi thở. Nói bằng lời thường, mỗi hơi thở còn thở, mỗi giấc ngủ còn ngủ được, đều là quý giá. Người biết thương thân mình không phải là người nuông chiều thân, mà là người biết cho thân được nghỉ khi thân đã mệt. Thức khuya lướt điện thoại không phải là thương mình, mà là lấy của ngày mai trả cho đêm nay.
Muốn ngủ lại được, hãy bắt đầu từ những việc rất nhỏ, làm được ngay tối nay. Thứ nhất, tắt điện thoại trước khi ngủ khoảng ba mươi đến sáu mươi phút, để máy xa tầm tay, tốt nhất là để ở phòng khác hoặc trong ngăn tủ. Thứ hai, giữ giờ ngủ đều đặn: đi ngủ và thức dậy cùng một giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để cơ thể quen nhịp. Thứ ba, thay việc lướt điện thoại bằng việc thở chậm: nằm xuống, hít vào thật chậm, thở ra thật chậm, đếm hơi thở từ một đến mười, rồi đếm lại từ đầu. Đếm hơi thở thay vì đếm cừu, đầu óc sẽ dịu xuống dần. Thứ tư, đừng mang việc vào giường: giường là chỗ để ngủ, không phải chỗ để lo.
Còn những nỗi lo thì sao? Lo không biến mất chỉ vì mình nhắm mắt. Cách nhẹ nhàng nhất là viết chúng ra giấy trước khi ngủ: ngày mai cần làm gì, việc nào gấp, việc nào để sau. Viết ra rồi, lòng sẽ bớt phải giữ. Sáng mai thức dậy, mình giải quyết từng việc một. Đừng bắt một đêm ngủ phải giải quyết hết mọi chuyện của đời mình. Lo hôm nay đã đủ mệt rồi, đừng mang thêm lo của ngày mai vào giường.
Cũng cần nói thật: nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần, kèm theo lo âu nặng, tim đập nhanh, mệt mỏi triền miên, hay tâm trạng chùng xuống không dứt, thì đừng tự chịu đựng một mình. Hãy đi khám bác sĩ, hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý để được tư vấn. Mất ngủ kéo dài không chỉ là thói quen xấu, mà có thể là dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ hoặc rối loạn lo âu, cần được hỗ trợ chuyên môn. Tìm đến bác sĩ không phải là yếu đuối, mà là biết thương mình đúng cách. Nội dung bài này chỉ là tham khảo, không thay lời khuyên y tế.
Giấc ngủ là món quà mình tự cho mình mỗi đêm, không tốn tiền, không cần ai cho phép. Chỉ cần đặt điện thoại xuống sớm hơn một chút, thở chậm hơn một chút, buông những nỗi lo xuống sớm hơn một chút. Đêm nay, thử tắt máy lúc mười giờ, nằm xuống, thở đều, và để cho mình được ngủ. Sáng mai thức dậy, mình sẽ thấy một ngày mới bắt đầu bằng một cái đầu nhẹ nhàng hơn. Thân này như bọt nước, mong manh lắm, nên hãy giữ gìn nó, bắt đầu từ một giấc ngủ yên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư