Tối nào cũng vậy. Ăn cơm xong, nhiều người mở điện thoại lên xem livestream bán hàng. Người bán nói nhanh, nói hay, nói như rót mật vào tai. Cái áo này chỉ còn năm chiếc. Đôi giày này mai tăng giá. Ai chốt đơn trong ba phút nữa thì được tặng thêm một món. Tay bấm mua trước khi đầu kịp nghĩ. Sáng hôm sau tỉnh ra, có người thấy mình vừa mua thứ mình không cần, với giá chẳng rẻ hơn là bao.
Livestream bán hàng giờ không còn là chuyện lạ. Nó là một nghề. Nhiều người trẻ kiếm sống bằng nó, nhiều bà mẹ bỉm sữa ngồi trong căn trọ nhỏ mà nuôi được cả nhà nhờ nó. Có người bán bằng sự thật thà, hàng sao nói vậy, khách mua một lần rồi quay lại. Cũng có người bán bằng lời nói quá, hàng thường mà khen thành hàng tốt, hàng lỗi mà giấu đi, nói cho xong đơn hôm nay, mặc kệ ngày mai khách có quay lại hay không. Mới đây, cơ quan công an đã triệt phá một đường dây dùng livestream để bán thực phẩm chức năng, hóa mỹ phẩm kém chất lượng, che giấu cả quyết định thu hồi sản phẩm để tiếp tục bán cho người tiêu dùng. Chín người bị khởi tố. Một phiên live nhìn thì vui, đằng sau có khi là cả một đường dây lừa dối.
Người mua cũng có phần của mình. Ai cũng thích nghe lời hay. Nghe người ta khen món hàng tốt, khen mình tinh mắt, khen mình mua được giá hời, lòng mình vui. Cái vui ấy làm mình quên hỏi một câu rất đơn giản: thứ này có đúng như lời người ta nói không. Phật dạy, lời nói có bốn điều cần giữ. Nói đúng pháp, không nói ngoài pháp. Nói lời người ta ưa thích, nhưng không vì thế mà nói lời dối trá. Nói lời thành thật, không nói lời hoang đàng. Lời nói hay mà không thật, nghe thì sướng tai, dùng thì hại mình.
Người bán cũng vậy. Một lời nói quá hôm nay đổi được một đơn hàng, nhưng đổi lại là gì. Khách phát hiện ra, họ không quay lại. Họ kể cho người khác nghe. Một người kể, mười người biết. Cái mất không phải là một đơn hàng, mà là chữ tín. Chữ tín mất rồi, có nói hay đến mấy cũng không ai tin nữa. Ngược lại, người bán nói thật, nói đủ, nói rõ cái được và cái chưa được của món hàng, ban đầu có thể bán chậm hơn. Nhưng khách ở lại. Họ mua vì tin, chứ không phải vì bị dồn ép.
Trong kinh có câu dạy về chánh ngữ. Chánh ngữ là nói những điều đúng chân lý, không nói những điều gian tà, giả dối. Nói thì dễ, giữ thì khó. Nhất là khi đang live, trước mặt là hàng trăm người xem, con số đơn hàng nhảy lên từng phút, cái miệng rất dễ chạy nhanh hơn cái tâm. Ai làm nghề này cũng nên tự hỏi mình một câu trước mỗi phiên live: nếu người mua là mẹ mình, là em mình, mình có nói như vậy không. Câu hỏi đó giữ mình lại.
Còn người mua, trước khi bấm mua, hãy dừng lại một nhịp. Hỏi mình ba điều. Mình có thật sự cần thứ này không. Người bán đã nói rõ nguồn gốc, giá thật và chính sách đổi trả chưa. Nếu không mua hôm nay, ngày mai mình có tiếc không, hay chỉ tiếc vì sợ mất ưu đãi. Ba câu hỏi ngắn, đủ để mình không mua trong cơn bốc đồng. Tiền mình làm ra bằng mồ hôi, đừng để nó đi vì một câu nói hay.
Livestream là một cái chợ mới. Chợ nào cũng có người thật và người gian. Người bán giữ lời thật thì chợ đông lâu. Người mua giữ tâm tỉnh thì không bị dắt đi. Buôn bán xưa nay vẫn vậy: lời nói là cái cân. Cân ngay thì chợ bền. Cân lệch thì chợ tan. Mua bán qua màn hình cũng không khác gì. Nói thật thì lâu, nhưng lâu mà bền. Nói quá thì nhanh, nhưng nhanh mà mất. Chọn cái nào, là ở mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư