Mở điện thoại lên, lướt một lúc, thế nào cũng gặp một em bé đang hát, đang nhảy, đang ăn, đang nói những câu ngô nghê mà người lớn thấy dễ thương. Có em mới ba, bốn tuổi. Có em còn chưa biết đọc. Dưới mỗi video là hàng nghìn lượt thích, hàng trăm bình luận khen dễ thương, khen đáng yêu. Và đằng sau mỗi video đó, là một tài khoản có thể kiếm được tiền. Tiền quảng cáo, tiền nhãn hàng gửi, tiền người xem tặng. Có kênh của trẻ em kiếm được nhiều hơn cả lương tháng của người lớn đi làm. Cha mẹ vui. Con vui. Mọi người cùng vui. Nhưng có một câu hỏi ít ai hỏi: tiền về, tuổi thơ đi đâu.
Người ta gọi các em là kidfluencer, những đứa trẻ có sức ảnh hưởng trên mạng. Hiện tượng này đang được bàn nhiều trên khắp thế giới. Có những em kiếm được hàng chục nghìn đô la cho một bài đăng quảng cáo. Nhưng tiền đó đi đâu. Ai giữ. Ai quyết định. Luật pháp ở nhiều nước còn chưa rõ ràng. Có nơi, cha mẹ là người quản lý tài khoản, tiền về tài khoản của cha mẹ, và đứa trẻ không nhận được đồng nào từ chính khuôn mặt, giọng nói, tuổi thơ của mình. Có em lớn lên, xem lại những video hồi nhỏ của mình bị hàng triệu người xem, và cảm thấy mình như một món hàng đã bị đem ra bán từ khi chưa biết gì.
Không phải cha mẹ nào quay con cũng vì tiền. Nhiều người quay vì muốn lưu giữ kỷ niệm. Con cười, con nói, con làm trò, cha mẹ quay lại để sau này xem. Điều đó rất đẹp. Nhưng ranh giới giữa lưu giữ kỷ niệm và kinh doanh tuổi thơ rất mong manh. Hôm nay quay vì vui, ngày mai thấy nhiều người xem, thấy có nhãn hàng nhắn tin, thấy có tiền, thế là quay nhiều hơn. Con đang chơi thì gọi con ra quay. Con đang mệt thì bảo con cười lên một cái. Con không muốn quay thì dỗ, rồi ép, rồi giận. Đứa trẻ không dám nói không, vì nó thương cha mẹ, vì nó sợ cha mẹ buồn. Nhưng trong lòng nó, tuổi thơ đang bị rút ngắn lại từng ngày.
Trong kinh Pháp Cú có câu: ý dẫn đầu các pháp, ý làm chủ, ý tạo. Nếu với ý ô nhiễm, nói lên hay hành động, khổ não bước theo sau, như xe theo chân vật kéo. Câu này nói về người lớn trước hết. Cha mẹ quay con với ý gì, thì quả sẽ theo ý đó. Quay với ý thương con, muốn lưu giữ, thì quả là kỷ niệm đẹp. Quay với ý kiếm tiền, dùng con làm phương tiện, thì quả là gì. Đứa trẻ có thể chưa hiểu bây giờ, nhưng sau này nó sẽ hiểu. Nó sẽ hỏi: hồi đó, cha mẹ thương con, hay thương tiền con kiếm được. Câu hỏi đó, không cha mẹ nào muốn nghe. Nhưng nếu mình không tự hỏi mình hôm nay, thì sau này con sẽ hỏi.
Giới luật Phật giáo dạy hai điều rất đơn giản: không làm các điều ác, làm các việc lành. Không làm điều ác không chỉ là không đánh, không mắng. Mà còn là không dùng người khác, kể cả con mình, làm phương tiện cho lòng tham của mình. Làm việc lành không chỉ là cho tiền người nghèo. Mà còn là giữ cho con một tuổi thơ đúng nghĩa: được chơi, được học, được buồn, được khóc, được là chính mình mà không phải diễn cho ai xem.
Vậy cha mẹ nên làm gì, nếu con mình đã nổi tiếng trên mạng. Có ba điều. Thứ nhất, hỏi con. Hỏi thật lòng, không phải hỏi cho có. Con có thích quay không. Con có mệt không. Con muốn dừng lại không. Và tôn trọng câu trả lời của con, dù con mới năm tuổi. Thứ hai, tách tiền ra khỏi con. Nếu kênh có thu nhập, hãy gửi riêng một phần cho con, đứng tên con, để sau này con lớn lên, con biết tuổi thơ của mình không bị lấy đi miễn phí. Thứ ba, giữ giới hạn. Quay ít thôi. Không quay lúc con đang khóc, đang ốm, đang xấu hổ. Không quay những khoảnh khắc riêng tư của con để đổi lấy lượt xem. Tuổi thơ của con không phải là nội dung. Con không phải là kênh. Con là một con người.
Tiền về thì vui thật. Nhưng tiền có thể kiếm lại. Tuổi thơ thì không. Một đứa trẻ lớn lên với ký ức rằng cha mẹ đã dùng mình để kiếm tiền, thì vết thương đó khó lành hơn bất kỳ vết thương nào. Ngược lại, một đứa trẻ lớn lên với ký ức rằng cha mẹ luôn hỏi ý mình, luôn bảo vệ mình, thì dù sau này có nổi tiếng hay không, nó vẫn là một người bình an. Cha mẹ nào cũng muốn con mình sau này sống tốt. Sống tốt bắt đầu từ hôm nay, từ cách mình đối xử với con trước ống kính. Tắt máy quay đi một lúc, chơi với con thật sự. Đó là món quà lớn nhất cha mẹ có thể cho con, lớn hơn bất kỳ số tiền nào mạng xã hội mang lại.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư