Bảng điểm của con toàn chín, toàn mười. Thầy cô khen, họ hàng khen, cha mẹ đem khoe khắp nơi. Vậy mà tối nào con cũng ngồi thẫn thờ trước bàn học. Có hôm con nói con mệt, con không muốn đi học nữa. Cha mẹ giật mình: con mình học giỏi như thế, sao lại buồn?
Câu hỏi đó, nhiều gia đình đang phải đối diện. Con học giỏi, nhưng con không vui. Con đạt đủ thứ giải thưởng, nhưng con sợ mỗi sáng đến trường. Con làm bài rất nhanh, nhưng con không còn thích học nữa. Thành tích thì lên, mà nụ cười của con thì mất dần.
Vấn đề thường không nằm ở chuyện con học dở hay học giỏi. Vấn đề nằm ở chỗ con đang học cho ai. Nhiều đứa trẻ học không phải vì thích, mà vì sợ làm cha mẹ thất vọng. Mỗi điểm mười là một lần con giữ được niềm vui của cha mẹ. Mỗi điểm tám là một lần con thấy mình có lỗi. Lâu dần, việc học không còn là khám phá nữa. Nó thành một bài kiểm tra lòng thương của cha mẹ, mà con thì lúc nào cũng sợ trượt.
Cha mẹ thương con, điều đó không ai nghi ngờ. Nhưng có một kiểu thương làm con nặng lòng lúc nào không hay. Đó là kiểu thương đặt kỳ vọng lên vai con, rồi gọi kỳ vọng đó là tình yêu. Con phải giỏi nhất lớp, phải vào trường tốt nhất, phải hơn con nhà người ta. Cha mẹ nghĩ mình đang lo cho tương lai của con. Con thì chỉ cảm thấy mình đang gánh một món nợ mà không biết bao giờ mới trả hết.
Trong kinh Phật có một câu dạy rất thẳng. Kẻ ngu cho rằng chính mình là chủ nhân của con cái và tài sản, người ấy bị khổ bởi chính điều đó. Nghe thì nặng, mà ngẫm thì đúng. Con cái không phải là tài sản của cha mẹ. Con cũng không phải là thành tích của cha mẹ. Con là một con người riêng, có niềm vui riêng, nỗi buồn riêng, và một cuộc đời riêng cần được sống.
Thương con đúng cách, trước hết là nhìn con như con vốn là, chứ không phải như mình muốn con trở thành. Con học giỏi văn mà dở toán, thì đó là con. Con thích vẽ hơn thích làm bài tập, thì đó là con. Con cần nghỉ ngơi, cần chơi, cần được buồn một lúc mà không bị hỏi tội, thì đó cũng là con. Cha mẹ nào cũng muốn con mình tốt. Nhưng tốt theo kiểu của con, chứ không phải tốt theo bảng điểm của người khác.
Muốn biết con có ổn không, đừng chỉ nhìn bảng điểm. Hãy nhìn xem con ngủ có ngon không, ăn có ngon không, có còn hào hứng kể chuyện ở trường không. Một đứa trẻ đang vui thì mắt nó sáng. Một đứa trẻ đang quá tải thì mắt nó mệt, dù điểm số có cao đến đâu. Những dấu hiệu đó không nằm trong sổ liên lạc, mà nằm ngay trong bữa cơm tối, trong lúc con ngồi cạnh mình.
Nếu con đã nói con mệt, xin cha mẹ hãy nghe cho trọn câu đó. Đừng vội đáp lại bằng một bài giảng về cố gắng. Chỉ cần ngồi xuống, hỏi con mệt ở chỗ nào, rồi lắng nghe. Có khi con chỉ cần một người nghe mình nói, không phán xét, không so sánh, không vội sửa. Được nghe như vậy, nhiều đứa trẻ tự nó đã nhẹ đi một nửa.
Cũng nên khen con khác đi một chút. Thay vì khen con giỏi, hãy khen con đã cố gắng. Thay vì hỏi con được mấy điểm, hãy hỏi hôm nay con học được điều gì hay. Điểm số lên xuống là chuyện bình thường của việc học. Nhưng một đứa trẻ biết rằng dù điểm cao hay thấp, cha mẹ vẫn thương mình như cũ, thì nó mới dám học thật, dám thử, dám sai, và dám lớn lên.
Cuối cùng, xin cha mẹ nhớ một điều nhỏ mà quan trọng. Con buồn kéo dài, mất ngủ, chán ăn, sợ đi học hay nói những câu làm cha mẹ lo lắng, thì đừng chỉ khuyên con cố lên. Hãy đưa con đến gặp người có chuyên môn, như bác sĩ tâm lý trẻ em hay chuyên gia tư vấn học đường, để con được giúp đỡ đúng cách. Thương con đúng cách, có khi chính là biết lúc nào mình cần nhờ người khác giúp con, thay vì tự mình gánh hết.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư