Chuyện này chắc nhiều người từng gặp: trong một nhóm làm việc, có người làm ít mà nói nhiều, có người làm nhiều mà im lặng. Đến lúc báo cáo, người làm ít đứng lên trình bày như thể mọi việc là của mình, người làm nhiều ngồi dưới, nghe mà tức. Có người giành công một lần, có người giành hoài thành thói quen. Lâu dần, người làm thật nản, làm ít đi, hoặc xin chuyển nhóm. Còn người giành công thì cứ thế mà lên, vì sếp chỉ thấy người nói, không thấy người làm.
Gặp người như vậy, phản ứng đầu tiên thường là giận. Giận vì bất công, giận vì mình bị lợi dụng, giận vì sếp không thấy. Có người giận rồi đấu lại: lần sau mình cũng nói nhiều hơn, cũng giành lại. Có người giận rồi im luôn, không thèm làm nữa, để xem không có mình thì họ làm được gì. Cả hai cách đều làm mình mệt. Đấu lại thì mình thành người giống họ. Im lặng thì công việc hỏng, mà mình vẫn thiệt. Giận người giành công, xét cho cùng, là để người ta chiếm luôn cả tâm trí mình, không chỉ chiếm công việc.
Kinh Pháp Cú dạy: lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện. Thắng giận không có nghĩa là nuốt giận vào trong rồi cười cho qua. Nuốt giận mãi, đến một ngày cũng bùng ra. Thắng giận là không để cơn giận quyết định cách mình làm việc. Mình vẫn làm tốt phần việc của mình, vẫn nói rõ phần việc của mình khi cần, nhưng không làm vì muốn hơn thua với người kia, mà làm vì công việc cần như vậy. Người có từ bi không phải là người để ai muốn làm gì thì làm, mà là người làm việc của mình cho ngay thẳng, rồi để sự thật tự lên tiếng.
Thương người hay giành công, nghe thì lạ, nhưng thử nhìn sâu: vì sao họ giành? Có người giành vì sợ mất việc, sợ sếp không thấy mình, sợ bị đào thải. Có người giành vì từ nhỏ đã quen phải tranh mới có phần. Có người giành vì không tin vào năng lực thật của mình, nên phải mượn công của người khác để lấp vào. Đằng sau thói giành công thường là nỗi sợ bị quên, bị xem nhẹ. Thấy được điều ấy, mình giận ít đi một chút. Không phải vì họ đúng, mà vì mình hiểu họ cũng đang khổ theo cách của họ.
Nhưng hiểu không có nghĩa là nhường mãi. Từ bi có trí tuệ là biết giữ ranh giới. Giữ bằng cách làm việc minh bạch: việc ai làm, ghi rõ ra, báo cáo rõ ra, không phải để khoe, mà để sự thật được rõ ràng. Khi họp, mình trình bày phần việc của mình một cách bình tĩnh, không cần tranh, không cần hạ thấp ai. Khi người kia nhận công của mình, mình nói lại nhẹ nhàng mà rõ ràng: phần này là nhóm làm, trong đó tôi phụ trách đoạn này. Nói một lần cho rõ, rồi thôi, không cần nói đi nói lại. Sự thật nói một lần, người khôn sẽ nghe.
Cũng nên nhớ: sếp và đồng nghiệp không mù mãi. Người giành công có thể lên nhanh một lúc, nhưng làm việc lâu dài với nhau, ai làm thật, ai nói suông, ai cũng biết. Cái mất của người giành công là lòng tin. Mất một lần thì lấy lại khó, mất nhiều lần thì không ai muốn làm chung nữa. Còn người làm thật, làm đều, làm tử tế, có thể thiệt một lúc, nhưng được cái bền: được tin, được nhờ, được giao việc lớn, được đồng nghiệp quý trọng lâu dài. Có khi chính sự im lặng làm việc của mình lại là tiếng nói rõ nhất. Từ bi với người giành công, cuối cùng, là từ bi với chính mình: không để họ biến mình thành người hay giận, hay ganh, hay tranh. Mình cứ làm việc của mình cho tốt, giữ lòng cho yên, còn lại để thời gian trả lời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư