Trong mỗi nhà, có một người làm rất nhiều việc mà ít ai để ý. Sáng dậy sớm nhất, nấu cơm, giặt đồ, quét nhà, đón con. Tối ngủ sau cùng, sau khi đã dọn xong mâm bát. Không lương, không khen thưởng, không ai ghi công. Có khi cả nhà ăn cơm ngon, áo quần sạch sẽ, nhà cửa gọn gàng, mà không ai nhớ là nhờ tay ai. Người ấy thường là mẹ, là vợ, là bà, hoặc là một người con ở nhà lo cho cha mẹ già. Hôm nay, chúng ta nói về người ấy.
Nhiều người nghĩ, từ bi là chuyện lớn. Phải đi chùa, phải làm từ thiện, phải cứu người gặp nạn. Nhưng Hòa thượng Thích Thanh Từ dạy một câu rất giản dị: Từ là ban vui, Bi là cứu khổ. Ban vui cứu khổ cho người gọi là từ bi. Không cần phải đi đâu xa. Ban vui cứu khổ bắt đầu ngay trong nhà mình, từ những việc nhỏ nhất.
Ngài còn dạy thêm: mới tập từ bi phải phát xuất từ gần lan dần ra xa. Chúng ta tập cảm thông từ những người sống chung, thân thuộc với chúng ta, dần dần đến những người xa lạ bên ngoài. Nếu những người chung sống với mình không thể cảm thông được, chỉ cảm thông được với những người xa lạ bên ngoài, đó là trá hình từ bi, chớ chưa phải thực chất từ bi.
Câu ấy nghe mà giật mình. Vì trong đời, có biết bao người rất tốt với người ngoài mà lại vô tâm với người trong nhà. Ra đường, gặp người lạ khổ thì động lòng, móc tiền giúp ngay. Về nhà, thấy vợ nấu cơm cả buổi, không một lời cảm ơn. Thấy mẹ già lụi cụi quét sân, đi ngang như không thấy. Thương người xa thì dễ, vì không phải sống chung. Thương người gần mới khó, vì ngày nào cũng thấy nhau, việc gì cũng quen mắt, rồi xem như đương nhiên.
Việc nhà chính là chỗ thử lòng từ bi đầu tiên. Một người mẹ nấu một bữa cơm, không chỉ là nấu cơm. Đó là mấy tiếng đồng hồ đứng bếp, nóng nực, mỏi chân. Một người vợ giặt một chậu đồ, không chỉ là giặt đồ. Đó là cúi lưng, là tay ngâm nước lạnh, là thời gian của cả buổi chiều. Một người con ở nhà chăm cha mẹ già, không chỉ là chăm sóc. Đó là mất đi những buổi đi chơi, những cơ hội làm ăn, để đổi lấy sự yên lòng của cha mẹ. Những việc ấy, không ai trả lương. Nhưng không có nó, nhà không thành nhà.
Từ bi với người làm việc nhà, không cần gì to tát. Chỉ cần ba điều nhỏ.
Thứ nhất, thấy. Thấy việc người ta làm. Đừng xem như không khí. Cơm ngon thì nói một câu: hôm nay cơm ngon. Nhà sạch thì nói một câu: nhà sạch, cảm ơn mẹ. Người ta không cần tiền thưởng. Người ta chỉ cần biết mình không vô hình.
Thứ hai, đỡ. Đỡ một tay, dù chỉ mười phút. Rửa giúp mấy cái bát. Phơi giúp sào đồ. Bế giúp đứa nhỏ để người kia ngồi thở một chút. Mười phút của mình, với người làm cả ngày, quý như vàng. Mà cũng đừng đợi người ta nhờ mới làm. Người làm việc nhà ít khi nhờ. Họ quen gánh rồi. Mình tự thấy mà đỡ, đó mới là thương.
Thứ ba, đừng chê. Cơm mặn một hôm, đừng nhăn mặt. Nhà bừa một bữa, đừng cằn nhằn. Người làm việc nhà không lương, không nghỉ phép, không ngày lễ. Họ cũng mệt, cũng có hôm làm không tốt. Một lời chê lúc ấy, nặng hơn cả ngày làm việc. Còn một lời động viên, nhẹ như không, mà nuôi được người ta cả tuần.
Có người sẽ nói: việc nhà là bổn phận, có gì đâu mà phải cảm ơn. Đúng, việc nhà là bổn phận. Nhưng bổn phận không có nghĩa là vô ơn. Cha mẹ nuôi con là bổn phận, nhưng con vẫn phải biết ơn cha mẹ. Vợ lo cho nhà là bổn phận, nhưng chồng vẫn phải biết ơn vợ. Biết ơn không làm mất đi bổn phận. Biết ơn làm cho bổn phận nhẹ đi, và làm cho người gánh bổn phận còn muốn gánh tiếp.
Hòa thượng Thích Thanh Từ dạy: sự vui khổ của người xem như vui khổ của chính mình, chia vui sớt khổ cho nhau đấy là lòng từ bi. Người làm việc nhà khổ, mà mình xem như không phải việc của mình, thì nhà ấy có đủ đầy cũng lạnh. Người làm việc nhà vui, thì cả nhà vui theo. Cái vui ấy không mua được bằng tiền. Nó chỉ có được khi người trong nhà biết nhìn nhau bằng mắt thương.
Ngày nay, nếu trong nhà mình có một người đang âm thầm làm việc nhà, xin hãy dừng lại một chút. Nhìn người ấy một cái. Nói một câu cảm ơn. Đỡ một tay, dù chỉ là rửa mấy cái bát. Từ bi không phải là chuyện ở chùa, ở ngoài đường. Từ bi bắt đầu từ mâm cơm nhà mình. Người gần nhất mà mình còn chưa thương được, thì thương người xa chỉ là nói cho hay. Hãy bắt đầu từ người đang đứng bếp, đang phơi đồ, đang quét sân trong nhà mình. Thương người ấy trước. Rồi hãy thương ra ngoài.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư