Có một chị bạn tôi, ngoài mặt lúc nào cũng vui vẻ, làm việc giỏi, ai nhờ gì cũng giúp. Nhưng đêm về, chị hay tự mắng mình. Làm sai một việc nhỏ, chị mắng mình dốt. Bị sếp góp ý một câu, chị nghĩ mình vô dụng. Nhìn người khác thành công, chị thấy mình chẳng ra gì. Chị thương được cả thiên hạ, chỉ trừ một người: chính mình.
Nhiều người trong chúng ta cũng vậy. Với người ngoài thì dịu dàng, với chính mình thì khắc nghiệt. Người khác lỡ làm sai, mình bảo không sao đâu. Mình lỡ làm sai, mình mắng mình cả tuần. Người khác buồn, mình an ủi. Mình buồn, mình bảo mình yếu đuối, mau quên đi.
Vì sao lại như vậy? Thường thì bắt đầu từ khi còn nhỏ. Có những đứa trẻ lớn lên trong tiếng la mắng, bị so sánh với con nhà người ta, làm gì cũng bị chê. Đứa trẻ ấy học được một bài học: mình không đủ tốt. Lớn lên, dù không còn ai mắng nữa, đứa trẻ bên trong vẫn tự mắng mình như thế. Tiếng nói của người lớn năm xưa, giờ thành tiếng nói của chính mình.
Kinh dạy một câu rất ngắn mà rất sâu: tự mình nương tựa mình, không nương tựa ai khác. Câu ấy nằm trong Kinh Trường Bộ, lời dạy về việc lấy mình làm hòn đảo, lấy mình làm chỗ nương tựa. Người ta thường hiểu câu ấy như một lời dạy về tự lực. Nhưng còn một nghĩa nữa: mình phải là chỗ nương tựa an toàn cho chính mình, chứ không phải là kẻ hành hạ chính mình.
Một hòn đảo là nơi tàu gặp bão có thể ghé vào trú ẩn. Nếu mình là hòn đảo của chính mình, thì khi lòng mình nổi bão, mình phải là nơi mình có thể trở về, ngồi xuống, thở, và được yên. Chứ không phải vừa gặp bão đã tự đánh mình thêm.
Thương đứa trẻ từng bị tổn thương trong chính mình, bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Khi mình làm sai, thay vì mắng mình dốt, hãy thử nói như nói với một đứa trẻ: không sao, lần sau mình làm lại. Khi mình mệt, thay vì ép mình phải cố nữa, hãy cho mình nghỉ một chút. Khi mình buồn, thay vì bảo mình đừng yếu đuối, hãy để mình buồn cho trọn một buổi, rồi mai tính tiếp.
Nghe thì đơn giản, nhưng làm không dễ. Vì tiếng mắng mình đã thành thói quen mấy chục năm. Muốn đổi, phải tập mỗi ngày. Mỗi lần bắt gặp mình đang mắng mình, dừng lại một chút, hỏi: nếu người mình thương nhất làm sai chuyện này, mình có nói với họ như vậy không? Nếu câu trả lời là không, thì đừng nói với mình như vậy nữa.
Có người sợ rằng thương mình như vậy sẽ làm mình lười biếng, nuông chiều bản thân. Nhưng thương mình đúng cách không phải là nuông chiều. Nuông chiều là bỏ mặc, là để mình sa sút. Thương mình là chăm sóc mình cho khỏe, cho tỉnh, để mình đủ sức mà sống tốt và thương người khác.
Một người luôn tự mắng mình thì khó mà thương người khác bền được. Vì trong lòng họ lúc nào cũng căng thẳng, cũng thiếu thốn. Họ cho đi từ một cái giếng cạn, cho được một lúc rồi kiệt sức, rồi sinh ra oán trách: sao tôi cho nhiều mà chẳng ai biết ơn. Nhưng cái giếng muốn cho được lâu dài thì phải được múc nước vào trước đã. Thương mình chính là múc nước vào giếng của mình.
Chị bạn tôi, sau nhiều năm tự mắng mình, đã bắt đầu tập một việc nhỏ. Mỗi tối, chị viết ra một việc mình làm tốt trong ngày, dù nhỏ đến đâu: nấu được bữa cơm ngon, giúp được một đồng nghiệp, đi bộ được nửa giờ. Ban đầu chị thấy ngượng, thấy giả tạo. Nhưng vài tháng sau, chị bảo tiếng nói trong đầu chị đã dịu đi nhiều. Chị vẫn cố gắng, nhưng không còn đánh mình nữa.
Bạn cũng có một đứa trẻ bên trong. Đứa trẻ ấy có thể từng bị la mắng, từng bị bỏ quên, từng phải cố gắng rất nhiều để được thương. Hôm nay, bạn là người lớn rồi. Bạn có thể quay lại, ngồi xuống bên đứa trẻ ấy, và nói: từ nay có tôi ở đây, tôi sẽ thương bạn.
Tự mình nương tựa mình, bắt đầu từ đó. Không phải là gồng lên một mình chống chọi với đời. Mà là trở thành một chỗ dựa ấm áp cho chính mình, để dù ngoài kia có bão tố thế nào, trong lòng mình vẫn còn một hòn đảo để trở về.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư