Chị làm việc đến mười giờ đêm mới về. Ăn vội bát mì, tắm qua loa, rồi lại mở máy tính trả lời tin nhắn của sếp. Sáng hôm sau, chị dậy với đôi mắt thâm quầng, uống một ly cà phê thật đặc, rồi lại lao vào ngày mới. Ai hỏi chị có mệt không, chị cười: mệt gì, quen rồi. Nhưng đêm về, nằm một mình, chị thấy ngực mình nặng trĩu. Chị không biết mình đang cố vì điều gì nữa.
Nhiều người trong chúng ta sống như vậy. Mệt mà không dám nghỉ. Buồn mà không dám khóc. Đau mà không dám nói. Vì sợ người ta chê yếu đuối. Sợ mình tụt lại phía sau. Sợ gia đình thất vọng. Thế là mình gồng lên, ngày này qua ngày khác. Cho đến một hôm, cơ thể không gồng nổi nữa. Bệnh ập tới. Lúc ấy mới chịu dừng. Nhưng dừng trong bệnh tật, khác hẳn dừng trong bình an.
Từ bi với chính mình là bài học khó nhất. Vì thương người khác thì dễ nói. Thương mình thì nhiều người thấy ngượng. Họ nghĩ thương mình là ích kỷ. Là chỉ biết lo cho bản thân. Nhưng thử nghĩ xem, một người kiệt sức, cáu gắt, bệnh tật, thì thương được ai? Mình không còn sức, mình lấy gì cho người khác? Chăm sóc mình không phải là ích kỷ. Đó là điều kiện để mình còn có thể thương người lâu dài.
Trong đạo Phật, từ bi hỷ xả bao gồm cả việc xả bỏ, buông xuống. Buông không chỉ là buông oán hận với người khác. Buông còn là buông sự khắc nghiệt với chính mình. Buông cái giọng nói trong đầu lúc nào cũng mắng mình: sao mày dở thế, sao mày không cố thêm chút nữa, sao người ta làm được mà mày không. Giọng nói ấy, nghe lâu ngày, mình tưởng là động lực. Thật ra nó là một kẻ hành hạ mình từ bên trong.
Thương mình bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Mệt thì nghỉ. Đói thì ăn đàng hoàng, đừng ăn vội. Buồn thì cho phép mình buồn, đừng bắt mình phải vui ngay. Làm sai thì nhận lỗi, sửa, rồi thôi, đừng dằn vặt mình mãi. Những việc ấy nghe đơn giản, nhưng nhiều người cả đời không làm được. Vì họ quen đối xử với mình như một cái máy. Máy hỏng thì sửa. Người hỏng thì sao? Người cũng cần được nghỉ ngơi, được chăm sóc, được thương.
Có một câu nói trong nhà Phật mà nhiều người thuộc: phải thực tập chánh ngữ, ái ngữ. Ái ngữ không chỉ dành cho người khác. Nó còn dành cho chính mình. Nói với mình bằng lời nhẹ nhàng. Thay vì mắng mình là đồ vô dụng khi thất bại, hãy nói với mình rằng lần này chưa được, lần sau mình làm khác đi. Thay vì trách mình sao yếu đuối, hãy nói với mình rằng mình đã cố hết sức rồi. Lời nói với chính mình, nghe mỗi ngày, quyết định lòng mình yên hay động.
Thương mình cũng là biết nói không. Không với việc quá sức. Không với người lúc nào cũng đòi hỏi mình hy sinh. Không với thói quen ôm hết việc vào người. Nhiều người khổ vì không biết từ chối. Họ sợ người ta giận. Sợ người ta nghĩ mình ích kỷ. Nhưng một cái không đúng lúc, nói bằng giọng nhẹ nhàng, có khi cứu mình khỏi kiệt sức. Từ bi có trí tuệ là thương người mà vẫn giữ được mình. Không phải cứ cho đi đến cạn kiệt mới là thương.
Hãy thử một buổi tối trong tuần dành cho mình. Tắt điện thoại một tiếng. Nấu một bữa cơm mình thích. Đi bộ một vòng quanh khu phố. Ngồi yên uống một tách trà. Không làm gì to tát. Chỉ là cho mình một khoảng trống để thở. Người nào cũng cần khoảng trống ấy. Cây cần khoảng trống để lớn. Người cũng vậy.
Đừng đợi đến lúc bệnh mới thương mình. Đừng đợi đến lúc gục mới cho phép mình nghỉ. Mình mệt rồi, đừng bắt mình gượng thêm nữa. Nói được câu ấy với chính mình, đã là một bước tu lớn. Vì người biết thương mình, mới thật sự biết thương người. Lòng từ bi bắt đầu từ chính trái tim mình, rồi mới lan ra ngoài được.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư