🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Từ bi trong lúc tranh cãi: thắng mà không làm đau người

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Hai vợ chồng cãi nhau vì chuyện tiền nong. Chồng muốn sửa nhà, vợ muốn để dành tiền cho con đi học. Ban đầu chỉ là bàn bạc. Rồi giọng to dần. Rồi bắt đầu lôi chuyện cũ ra: hồi đó anh đã hứa thế này, hồi đó em đã làm thế kia. Rồi những câu nói làm đau nhau: anh lúc nào cũng chỉ nghĩ cho mình, em lúc nào cũng keo kiệt. Đến cuối buổi, không ai nhớ mình cãi nhau vì chuyện gì nữa. Chỉ nhớ là mình đang rất giận, và nhất định phải thắng.

Thắng một cuộc cãi nhau thì được gì? Được cảm giác mình đúng. Được cảm giác người kia phải im lặng, phải nhận sai. Nhưng sau đó thì sao? Người thắng thì hả hê một lúc, rồi thấy nhà cửa lạnh tanh. Người thua thì ấm ức, ôm cục tức đi ngủ, mai lại tìm cơ hội gỡ lại. Cứ thế, thắng thua nối tiếp nhau, mà tình cảm thì mòn dần.

Trong sách Tam Quy, Ngũ Giới, Hòa thượng Thích Thanh Từ nhắc đến sáu phép hòa kính, là cách sống chung của người tu. Trong đó có một câu rất ngắn: miệng hòa không tranh cãi. Thân thì hòa cùng ở, miệng thì hòa không tranh cãi, ý thì hòa đồng vui. Sáu điều này giữ cho một tập thể sống yên với nhau. Nhưng nó cũng đúng cho một gia đình, một cơ quan, một xóm làng.

Miệng hòa không tranh cãi không có nghĩa là không được nói ra ý kiến khác nhau. Có ý kiến khác nhau là chuyện bình thường. Hai người sống chung mà lúc nào cũng đồng ý với nhau thì mới là lạ. Miệng hòa có nghĩa là khi nói ra ý kiến khác nhau, mình nói bằng lòng muốn hiểu nhau, chứ không phải bằng lòng muốn thắng nhau.

Khác nhau ở chỗ nào? Khi mình muốn thắng, mình nghe người kia nói chỉ để tìm chỗ hở mà phản bác. Mình ngắt lời. Mình nói to hơn. Mình lôi chuyện cũ ra làm vũ khí. Mình nói những câu biết rõ sẽ làm người kia đau. Khi mình muốn hiểu, mình nghe cho hết câu. Mình hỏi lại: ý anh là sao? Mình nói: em hiểu ý anh rồi, nhưng em nghĩ khác, anh nghe thử xem. Cùng một chuyện, hai cách nói, kết quả khác nhau hoàn toàn.

Trong kinh Rừng Sừng Bò cũng kể về ba vị tôn giả sống chung trong rừng, hòa hợp như nước với sữa. Đức Phật đến thăm, hỏi các vị sống với nhau ra sao. Các vị thưa rằng: chúng con sống với nhau bằng thân hòa, miệng hòa, ý hòa. Nhờ vậy mà việc tu tập tiến bộ, mà dân chúng xung quanh cũng được an lạc. Một tập thể hòa hợp không phải vì không có khác biệt. Mà vì người ta biết cách đối xử với khác biệt.

Vậy khi đang tranh cãi, làm sao để giữ được lòng từ bi? Trước hết, hãy nhận ra lúc mình bắt đầu muốn thắng hơn là muốn hiểu. Có một dấu hiệu rất rõ: khi mình bắt đầu nói to, bắt đầu ngắt lời, bắt đầu nghĩ trong đầu câu phản bác trong khi người kia còn đang nói. Lúc đó, hãy dừng lại một chút. Hít một hơi. Nhắc mình: mình đang cãi nhau với người mình thương, không phải với kẻ thù.

Thứ hai, hãy nói về việc, đừng nói về người. Anh tiêu tiền hoang phí, khác với anh là người hoang phí. Em không dọn nhà, khác với em là người lười biếng. Nói về việc thì còn sửa được. Nói về người thì giống như dán nhãn, người nghe sẽ cảm thấy bị xúc phạm, và sẽ phản ứng lại bằng một cái nhãn khác. Cãi nhau mà toàn dán nhãn cho nhau thì không bao giờ xong.

Thứ ba, đừng lôi chuyện cũ ra. Chuyện cũ đã qua, đã giải quyết xong, thì để nó qua. Lôi chuyện cũ ra trong lúc cãi nhau giống như mang thêm củi vào đám cháy. Nó không giúp giải quyết chuyện đang cãi. Nó chỉ làm lửa to hơn. Nếu chuyện cũ thật sự chưa xong, hãy nói riêng vào một lúc khác, khi cả hai đều bình tĩnh.

Thứ tư, hãy cho nhau quyền im lặng một lúc. Không phải cuộc cãi nhau nào cũng cần giải quyết ngay trong đêm. Có những lúc, cả hai đều đang nóng, nói tiếp chỉ làm tổn thương nhau thêm. Nói một câu: mình dừng ở đây nhé, mai nói tiếp. Rồi đi uống một ly nước, đi dạo một vòng, để cơn giận hạ xuống. Im lặng lúc đó không phải là trốn tránh. Im lặng là để bảo vệ nhau khỏi những lời nói mà sau này sẽ hối hận.

Thứ năm, hãy nhớ rằng thắng thua trong gia đình không giống thắng thua ngoài chợ. Ngoài chợ, mình thắng thì mình được tiền. Trong nhà, mình thắng thì mình được gì? Được một người thân buồn, một bữa cơm nguội, một đêm ngủ quay lưng vào nhau. Cái giá đó đắt quá. Thà cùng thua một chút, cùng nhường một chút, mà nhà còn ấm.

Từ bi trong lúc tranh cãi là như vậy. Không phải là mình lúc nào cũng nhịn, lúc nào cũng nhận sai dù mình đúng. Nhịn mãi cũng sinh ấm ức, rồi một ngày bùng nổ còn tệ hơn. Từ bi là mình vẫn nói ra ý của mình, vẫn bảo vệ điều mình cho là đúng, nhưng nói bằng cách không làm đau người nghe. Nói để cùng tìm ra cách tốt nhất, chứ không phải để chứng minh mình giỏi hơn.

Có một câu nói rất hay: trong một cuộc tranh cãi, người thắng thật sự không phải là người nói câu cuối cùng. Người thắng thật sự là người giữ được mối quan hệ sau cuộc cãi nhau đó. Vì lời nói thì qua đi, nhưng vết thương do lời nói gây ra thì ở lại rất lâu. Một câu nói nặng trong lúc nóng giận, người nghe có thể nhớ cả đời.

Hôm nay, nếu bạn sắp bước vào một cuộc tranh cãi với người thân, hãy thử nhớ câu này: miệng hòa không tranh cãi. Không phải để mình im lặng chịu thiệt. Mà để mình nói bằng lòng từ, nghe bằng lòng từ, và khi bước ra khỏi cuộc cãi nhau đó, cả hai vẫn còn thương nhau như trước.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Tam Quy, Ngũ Giới (HT Thích Thanh Từ) (1-bai/phap018.htm)
• Trung Bộ Kinh giảng giải — Kinh Rừng Sừng Bò, Kinh số 31 & 32 (u-kinh-trungbo/trung-gg-031-32.htm)
Bài liên quanTừ bi với người làm mình mất mặt trước đám đôngTài xế công nghệ bị khách mắng oan: thương người đang bị trút giậnNgày đầu làm dâu: thương cô gái vừa rời nhà mình để làm người nhà