🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Khen người đúng lúc: một lời khen lành cũng là từ bi

Từ bi – bố thí · 7 phút đọc

Thằng bé mười tuổi lần đầu rửa bát giúp mẹ. Nó vụng về, bát còn dính mỡ, nước chảy đầy sàn. Mẹ nó đi ngang qua, nhìn một cái rồi nói: rửa gì mà bẩn thế, để đó mẹ làm cho nhanh. Thằng bé im lặng bỏ đi. Từ hôm đó, mẹ bảo rửa bát là nó lắc đầu. Không phải nó lười. Chỉ là nó đã học được một điều: làm thì bị chê, thôi thì đừng làm nữa cho xong.

Một câu khen đúng lúc có khi giữ lại được cả một thói quen tốt. Một câu chê không đúng lúc có khi dập tắt luôn một sự cố gắng. Người ta thường nghĩ lời nói là thứ rẻ nhất, muốn nói sao thì nói. Nhưng sách xưa dạy rằng lời nói không ái ngữ thì có tính độc hại và có mũi nhọn. Lời nói có thể làm đau như dao. Và ngược lại, lời nói lành cũng có thể chữa lành như thuốc. Cùng một cái miệng, nói ra lời nào là do mình chọn.

Khen người đúng lúc là một dạng của ái ngữ. Ái ngữ không phải là nói ngọt để lấy lòng. Ái ngữ là nói lời chân thật mà nhẹ nhàng, nói sao cho người nghe cảm thấy được tôn trọng. Khen cũng vậy. Khen không phải là nịnh. Nịnh là khen cái không có. Khen thật là nhìn thấy cái tốt có thật trong người ta, rồi nói ra cho người ta biết. Thằng bé rửa bát chưa sạch, nhưng nó đã cố gắng. Mình khen cái cố gắng đó, rồi chỉ thêm cách rửa cho sạch. Như vậy vừa giữ được lòng hăng hái, vừa dạy được việc cần dạy.

Khen đúng lúc có ba điều cần nhớ. Thứ nhất là khen đúng việc. Đừng khen chung chung cho xong chuyện. Thay vì nói con giỏi quá, mình nói: hôm nay con xếp bát ngay ngắn đấy, mẹ thấy gọn hẳn. Người nghe sẽ biết mình được khen vì điều gì, và lần sau sẽ làm tiếp điều đó. Thứ hai là khen kịp lúc. Để đến tuần sau mới khen thì cái vui đã nguội. Khen ngay khi việc vừa xong, niềm vui còn nóng hổi. Thứ ba là khen vừa đủ. Khen quá nhiều, lời khen mất giá. Khen đúng một câu, ngắn gọn, chân thành là đủ.

Trong gia đình, lời khen càng quan trọng. Vợ nấu một bữa cơm ngon, chồng nói một câu ngon đấy là cả bữa cơm ngon hơn. Chồng sửa được cái quạt hỏng, vợ nói một câu khéo tay thế là anh có thêm động lực sửa tiếp cái bàn. Con học được điểm tốt, cha mẹ khen một câu là con nhớ mãi. Người trong nhà sống với nhau lâu ngày, dễ coi mọi việc tốt của nhau là đương nhiên. Mình quên mất rằng ai cũng cần được ghi nhận, kể cả người thân nhất.

Ở nơi làm việc cũng vậy. Một người làm việc chăm chỉ mà không ai nói một lời nào, lâu dần sẽ nản. Không phải ai đi làm cũng vì tiền. Nhiều người đi làm vì muốn thấy việc mình làm có ý nghĩa. Một lời khen đúng lúc từ người quản lý, từ đồng nghiệp, có thể giữ chân một người tốt ở lại với công việc. Ngược lại, một nơi mà chỉ có chê bai và im lặng, người giỏi mấy rồi cũng muốn bỏ đi.

Có người ngại khen vì sợ người ta kiêu. Sợ thì cũng có lý, nhưng kiêu hay không không nằm ở lời khen, mà nằm ở cách khen. Khen cái việc, không khen cái người lên mây. Khen xong thì thôi, đừng nhắc đi nhắc lại. Người được khen đúng cách sẽ không kiêu, mà sẽ muốn làm tốt hơn nữa. Vì họ thấy việc tốt của mình được người khác nhìn thấy. Ai cũng muốn được nhìn thấy.

Sách xưa dạy rằng chỉ với các phương tiện ái ngữ và lắng nghe bằng tâm từ bi, người ta mới giải trừ được hận thù và bạo động. Nghe thì lớn lao, nhưng bắt đầu từ việc rất nhỏ: một lời khen lành trong nhà, một câu nói nhẹ ở chỗ làm. Hận thù thường bắt đầu từ những lời nói làm đau nhau mỗi ngày. Thì từ bi cũng bắt đầu từ những lời nói làm ấm nhau mỗi ngày. Mình không cần làm việc lớn để thay đổi thế giới. Mình chỉ cần thay đổi lời nói của mình.

Tập khen người cũng là tập nhìn người bằng mắt thương. Muốn khen được ai, mình phải nhìn thấy cái tốt trong người đó trước đã. Người chỉ chăm chăm tìm lỗi thì không bao giờ khen được ai. Người tập nhìn cái tốt thì thấy đâu cũng có cái để khen. Cùng một đứa trẻ, người thì thấy nó vụng về, người thì thấy nó siêng năng. Cùng một người vợ, người thì thấy cơm mặn, người thì thấy vợ đã nấu bằng cả buổi chiều. Cách mình nhìn quyết định lời mình nói.

Hôm nay, mình thử khen một người. Khen con vì đã tự giác học bài. Khen vợ vì bữa cơm ngon. Khen đồng nghiệp vì đã giúp mình một việc nhỏ. Khen người bán hàng vì đã cười với mình. Một câu khen thôi, ngắn gọn, chân thành. Biết đâu, câu khen đó là thứ người kia đang chờ cả ngày. Và biết đâu, từ một câu khen, một ngày của người ta sẽ khác đi. Lời nói lành là món quà không tốn tiền mà ai cũng có thể cho đi mỗi ngày.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Đạo Bụt Nguyên Chất (Thích Nhất Hạnh) — tr.21: "Lời nói của họ không ái ngữ mà có tính cách độc hại và mũi nhọn"
• Đạo Bụt Nguyên Chất (Thích Nhất Hạnh) — tr.105: "Chỉ với các phương tiện ái ngữ và lắng nghe bằng tâm từ bi ta mới có thể giải trừ hận thù và bạo động"
Bài liên quanNgười vay tiền không trả: tha thứ mà vẫn giữ ranh giớiNgười nói xấu mình sau lưng: thương bằng cách không đáp trảGiúp người mà không xen vào: từ bi biết dừng đúng chỗ