Có một câu mà người Việt hay nói: "Ăn được là phúc." Câu đó nghe thì vui. Nhưng nghĩ kỹ thì rất đúng. Ăn được, nghĩa là thân thể còn khỏe. Ăn ngon, nghĩa là đời sống còn đủ đầy. Một người ăn không ngon, ngủ không yên, thì dù có tiền cũng không vui.
Tôi quen một ông cụ, năm nay chín mươi tuổi. Ông ăn uống rất đơn giản. Sáng ăn cháo, trưa ăn cơm với rau, tối ăn ít. Ông bảo: "Tôi ăn ít, nhưng ăn ngon. Ăn nhiều mà không ngon, thì ăn làm gì." Ông khỏe, minh mẫn, đi lại nhanh nhẹn. Người ta hỏi bí quyết sống thọ. Ông cười: "Ăn vừa đủ, ngủ vừa đủ, lo vừa đủ."
Trong Tử Vi, có một ngôi sao nói về chuyện ăn uống. Sao Thiên Trù. Sách xưa viết ngắn gọn: sao này hay ăn uống, thích rượu thịt, và làm tăng thêm tài lộc.
Nghe thì có vẻ chỉ là chuyện ăn. Nhưng thật ra, người xưa đã nhìn ra một điều rất sâu. Ăn uống không chỉ là ăn uống. Ăn uống là cách mình sống. Người biết ăn, là người biết hưởng thụ đời sống. Người ăn uống đàng hoàng, là người biết chăm sóc thân mình. Và người như vậy, thường cũng làm ăn được. Vì thân khỏe thì làm việc mới tốt.
Nhưng sách cũng ngầm nhắc một điều. Thích rượu thịt, hay ăn uống, là một mặt của phúc. Mặt khác, nếu không biết chừng mực, thì phúc thành họa. Ăn nhiều quá thì bệnh. Uống nhiều quá thì hỏng việc. Thích ăn uống mà không biết dừng, thì tiền kiếm được bao nhiêu cũng đổ vào ăn uống hết.
Tôi nghĩ tới một anh bạn làm nghề buôn bán. Anh kiếm tiền giỏi. Nhưng anh cũng ăn nhậu giỏi. Tuần nào anh cũng nhậu ba bốn lần. Tiền kiếm được, một phần lớn đổ vào bàn nhậu. Tới một ngày anh bị bệnh gan, bác sĩ cấm rượu. Anh phải nghỉ làm mấy tháng. Anh bảo: "Tôi kiếm tiền để ăn nhậu. Giờ ăn nhậu làm tôi mất tiền, mất sức. Hóa ra tôi làm ngược."
Đó là bài học của sao Thiên Trù. Ăn uống là phúc, nhưng phúc cũng cần chừng mực. Biết ăn, nhưng cũng biết dừng. Biết uống, nhưng cũng biết lúc nào không uống. Biết hưởng thụ, nhưng cũng biết giữ gìn.
Người xưa còn nói, Thiên Trù làm tăng thêm tài lộc. Vì sao ăn uống lại liên quan tới tài lộc? Nghĩ kỹ thì có lý. Người biết ăn uống, là người biết giao tiếp. Bữa cơm là nơi người ta gặp nhau, nói chuyện, làm ăn. Một bữa cơm ngon, một ly rượu vui, có thể mở ra một mối làm ăn. Người keo kiệt, không bao giờ mời ai ăn, thì cũng khó có bạn bè, khó có đối tác.
Tôi có một người chị làm nghề may. Chị hay nấu cơm mời thợ ăn cùng. Chị bảo: "Ăn cùng nhau thì mới thân. Thân rồi thì làm việc mới tốt." Thợ của chị gắn bó với chị nhiều năm. Không phải vì lương cao. Mà vì chị đối xử với họ như người nhà. Bữa cơm chung làm cho người ta thấy mình được trân trọng.
Ăn uống, vì vậy, không chỉ là chuyện của cái bụng. Ăn uống là chuyện của lòng người. Một gia đình ăn cơm cùng nhau, là gia đình còn gắn bó. Một nhóm bạn ăn cùng nhau, là nhóm bạn còn thân thiết. Một người ăn một mình hoài, thì dù ăn ngon tới đâu, cũng thấy thiếu thiếu cái gì đó.
Nhưng cũng cần nói rõ. Thiên Trù là sao về ăn uống, nhưng không phải ai có sao này cũng ăn uống vô độ. Sách chỉ nói tính chất của sao. Còn người sống thế nào, là do người đó chọn. Người biết chừng mực thì ăn uống thành phúc. Người không biết chừng mực thì ăn uống thành họa. Sao chỉ là một gợi ý. Cách sống mới là điều quyết định.
Có một điều nữa mà người xưa ngầm nhắc. Ăn uống phải đi cùng với làm việc. Ăn ngon thì phải làm tốt. Hưởng thụ thì phải xứng đáng. Người chỉ biết ăn mà không biết làm, thì ăn cũng không ngon. Người làm việc chăm chỉ, rồi ăn một bữa ngon, thì bữa ăn đó mới thật sự là phúc.
Tôi nhớ có lần đi làm đồng với một bác nông dân. Trưa nắng, bác mang cơm ra ruộng ăn. Cơm chỉ có rau luộc và cá kho. Nhưng bác ăn rất ngon. Bác bảo: "Làm mệt rồi ăn, cái gì cũng ngon." Tôi hiểu. Ăn ngon không phải vì món ngon. Ăn ngon vì mình xứng đáng với bữa ăn đó.
Sao Thiên Trù dạy ta ba điều. Thứ nhất, biết ăn. Ăn đàng hoàng, ăn ngon, ăn vui. Đừng ăn qua loa, đừng ăn trong lo lắng. Thứ hai, biết dừng. Ăn vừa đủ, uống vừa đủ, đừng để ăn uống làm hại thân mình. Thứ ba, biết chia sẻ. Ăn cùng người khác, mời người khác ăn, thì bữa ăn mới thật sự là phúc.
Bạn có đang ăn uống đàng hoàng không? Hay bạn ăn vội, ăn qua loa, ăn trong lúc làm việc? Nếu bạn ăn vội, thì hãy thử chậm lại một chút. Ăn chậm, nhai kỹ, cảm nhận món ăn. Bạn sẽ thấy, bữa ăn ngon hơn nhiều. Và thân mình cũng cảm ơn mình nhiều hơn.
Tử Vi là hệ thống tham khảo văn hóa của người xưa, không phải lời phán chắc chắn về vận mệnh. Sao Thiên Trù nhắc ta ăn uống có chừng mực, biết hưởng thụ và biết giữ gìn, không phải để đoán trước tài lộc của ai.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư