Hồi nhỏ, tôi gọi người ta là anh, là chị. Lớn lên một chút, tôi gọi người ta là chú, là cô. Rồi một ngày, đứa trẻ trong xóm chạy lại, khoanh tay chào. Chào bác ạ. Tôi đứng sững. Bác ư. Mình đã thành bác từ lúc nào.
Không ai báo trước. Tuổi tác không đến bằng một tờ giấy. Nó đến bằng cách người ta gọi mình. Hôm qua còn là anh. Hôm nay đã là chú. Ngày mai sẽ là bác. Rồi một ngày, sẽ là ông. Mỗi lần đổi cách gọi là một lần mình già đi một chút. Mà mình không hay.
Tôi soi gương. Vẫn là khuôn mặt đó. Có thêm vài nếp nhăn ở khóe mắt. Có thêm vài sợi tóc bạc ở hai bên thái dương. Không nhiều. Nhưng đủ để thấy. Mình vẫn tưởng mình trẻ. Nhưng gương thì nói khác. Tiếng gọi của bọn trẻ thì nói khác. Thời gian thì nói khác.
Kinh có dạy về ba thứ làm người ta say sưa. Đó là tuổi trẻ, không bệnh, và sự sống. Say sưa trong tuổi trẻ, người ta làm nhiều việc không nên làm. Say sưa trong sức khỏe, người ta tưởng mình không bao giờ ốm. Say sưa trong sự sống, người ta tưởng mình còn nhiều thời gian lắm. Say sưa nên quên mất rằng, già, bệnh, chết đang đến gần từng ngày.
Có một bài kệ trong kinh nói rất thẳng. Bị bệnh và bị già, lại còn phải bị chết. Kẻ phàm phu ghê tởm, khi thấy người khác bị như vậy. Nhưng chính mình rồi cũng sẽ bị như vậy. Ghê tởm người khác thì dễ. Nhìn thẳng vào mình thì khó. Khó nên người ta cứ tránh. Tránh bằng cách tưởng mình còn trẻ mãi.
Nhưng tưởng thì vẫn là tưởng. Đứa trẻ gọi mình là bác, không phải vì nó hỗn. Mà vì nó thấy đúng như vậy. Mình đã đi được một đoạn đường dài. Dài đến mức bọn trẻ phải gọi mình bằng bác. Đó không phải là mất mát. Đó là dấu hiệu. Dấu hiệu của một đời người đã đi qua nhiều mùa.
Gọi là bác thì phải sống sao cho ra dáng bác. Bác là người lớn. Người lớn thì phải điềm đạm. Phải biết nhường. Phải biết thương bọn trẻ. Phải sống sao cho bọn trẻ gọi mình bằng lòng quý, không phải vì bắt buộc. Ngày xưa mình gọi người ta là bác, mình quý họ vì họ hiền, họ tốt. Bây giờ đến lượt mình làm bác, mình cũng nên sống như vậy.
Có người sợ già. Sợ bị gọi là bác, là ông. Sợ tóc bạc, sợ da nhăn. Sợ nên cố níu tuổi trẻ. Nhuộm tóc. Mặc đồ trẻ. Nói giọng trẻ. Nhưng níu mấy cũng không được. Vì tuổi tác không nằm ở tóc hay áo. Nó nằm ở thời gian đã đi qua. Thời gian đi qua rồi thì không quay lại. Níu chỉ làm mình mệt thêm.
Thay vì sợ, hãy nhận. Nhận mình đã là chú, là bác. Nhận rồi thì sống cho xứng với cái tên đó. Làm chú thì thương cháu. Làm bác thì giúp đỡ bọn trẻ. Làm ông thì kể chuyện ngày xưa cho chúng nghe. Mỗi tuổi có một cái hay riêng. Tuổi trẻ có sức. Tuổi già có kinh nghiệm. Tuổi nào cũng quý, nếu mình sống đúng với tuổi đó.
Ngày mai, sẽ có đứa trẻ gọi mình là ông. Đừng giật mình. Hãy cười. Rồi khoanh tay đáp lại. Chào con. Ông đây. Làm ông cho ra dáng ông. Hiền lành. Vui vẻ. Thương con cháu. Đó mới là cách sống với tuổi tác. Không níu. Không sợ. Chỉ sống sao cho mỗi cách gọi, mỗi cái tên, đều là một niềm vui.
Tôi nhớ ông nội tôi. Hồi tôi còn nhỏ, ông hay kể chuyện ngày xưa. Ông bảo, hồi ông còn trẻ, ông cũng tưởng mình trẻ mãi. Đến khi có người gọi ông là bác, ông mới giật mình. Rồi ông cười. Ông bảo, già cũng có cái vui của già. Vui vì mình đã sống được một đời. Vui vì con cháu đầy nhà. Vui vì mỗi sáng còn thức dậy, còn nghe tiếng chim, còn uống được chén trà nóng. Nghe ông nói vậy, tôi thấy già không đáng sợ. Đáng sợ là sống một đời mà không biết mình đã sống.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư