Chiếc radio cũ đặt trên kệ bếp nhà bà Năm đã hơn ba mươi năm. Hồi xưa, ông Năm mua nó bằng tháng lương đầu tiên sau khi cưới. Sáng nào ông cũng mở, nghe tin tức, nghe cải lương, nghe tiếng người dẫn chương trình đọc thư thính giả. Tiếng radio là tiếng của buổi sáng trong nhà ấy. Con cháu lớn lên cùng tiếng radio rè rè, quen tới mức không để ý nó nữa.
Ông Năm mất đã năm năm. Bà Năm vẫn giữ chiếc radio. Mỗi sáng, bà vẫn mở, nghe mấy bài hát cũ. Tiếng nó ngày càng rè, phải vỗ vỗ mấy cái mới kêu. Rồi một sáng, bà mở lên, nó chỉ rè một tiếng rồi im hẳn. Bà vỗ, bà xoay nút, bà thay pin, vẫn im. Bà ngồi nhìn chiếc radio, lòng bỗng trống hoác, như vừa mất đi một người thân lần nữa.
Đồ vật cũng có đời sống của nó. Nó sinh ra, được dùng, rồi hao mòn, rồi hỏng. Ta biết điều này, nhưng ta vẫn ngạc nhiên mỗi lần nó xảy ra. Chiếc xe đang chạy bỗng tắt máy giữa đường. Cái điện thoại đang dùng bỗng vỡ màn hình. Chiếc radio nghe ba mươi năm bỗng im tiếng. Mỗi lần như vậy, ta đều có cảm giác bị phản bội, như thể đồ vật đã hứa sẽ ở với ta mãi mãi.
Nhưng đồ vật chưa bao giờ hứa điều gì. Chính ta đã gán cho nó lời hứa ấy. Ta mua một món đồ, ta dùng nó mỗi ngày, nó trở thành một phần của thói quen, của ký ức. Ta tưởng nó sẽ ở đó mãi, như bức tường, như mái nhà. Tới lúc nó hỏng, ta mới nhận ra: hóa ra, mọi thứ ta chạm vào mỗi ngày đều đang âm thầm đổi thay, chỉ là ta không để ý.
Người xưa dạy rằng vạn pháp đều như huyễn, như mộng, như bóng, như sương. Không phải để ta chê đồ vật là giả, mà để ta thấy rõ bản chất của chúng: mọi thứ đều do nhiều phần ráp lại, dùng lâu thì mòn, đủ duyên thì còn, hết duyên thì tan. Chiếc radio là vậy. Cái nhà là vậy. Cả thân người cũng vậy.
Bà Năm không vứt chiếc radio. Bà lau sạch, đặt lại lên kệ, ngay ngắn như một vật trang trí. Bà bảo con cháu: cái radio này hết kêu rồi, nhưng nó vẫn là cái radio của ông bà. Giữ nó ở đây, như giữ một kỷ niệm. Từ đó, mỗi sáng, nhà bà im ắng hơn. Không còn tiếng cải lương rè rè. Nhưng bà bảo: im ắng cũng quen. Người ta quen tiếng ồn, rồi cũng quen sự im lặng.
Có một điều lạ: khi đồ vật hỏng, ta buồn không phải vì mất món đồ. Ta buồn vì mất đi những kỷ niệm gắn với nó. Chiếc radio không chỉ là một cái máy. Nó là buổi sáng có ông Năm ngồi uống trà, là tiếng cười của con cháu, là cả một thời đã qua. Món đồ hỏng, thời đã qua cũng hiện lên rõ hơn, và ta chợt thấy thời gian đã trôi xa biết bao nhiêu.
Hiểu được vô thường của đồ vật, ta sẽ đối xử với đồ đạc khác đi. Không phải là không dùng, không mua, mà là dùng với sự trân trọng, biết rằng mỗi món đồ đều có tuổi thọ của nó. Ta cũng bớt bám víu: hỏng thì sửa, sửa không được thì thay, thay rồi thì thôi, đừng tiếc mãi. Tiếc mãi một món đồ đã hỏng cũng giống như níu mãi một người đã đi xa. Món đồ không trở lại, mà lòng mình thì cứ nặng.
Cũng như vậy, những thứ ta tưởng là chắc chắn trong đời: công việc, tiền bạc, nhà cửa, danh tiếng, tất cả đều giống như chiếc radio trên kệ bếp. Đang kêu thì cứ kêu, tới lúc im thì im. Không báo trước. Không xin phép. Người hiểu điều này không sống trong lo sợ. Họ sống với sự tỉnh táo: còn thì quý, mất thì buông, đừng để lòng mình treo vào những thứ vốn dĩ sẽ đổi thay.
Sáng nay, bà Năm vẫn dậy sớm, pha trà, ngồi bên cửa sổ. Không còn tiếng radio, nhưng bà vẫn nghe được tiếng chim hót ngoài vườn, tiếng xe cộ ngoài đường, tiếng cháu nội cười trong nhà. Bà mỉm cười. Hóa ra, khi một âm thanh cũ im đi, ta mới nghe rõ những âm thanh khác đang có mặt. Đời là vậy. Cái cũ qua đi, cái mới đến. Chỉ cần ta chịu lắng nghe.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư