Có một buổi sáng, tôi lấy cuốn sách cũ ra đọc mà chữ cứ nhòe đi. Giơ sách xa ra một chút mới đọc được. Tôi bật cười một mình. Hóa ra mắt mình đã bắt đầu mờ. Rồi có hôm mẹ gọi điện, tôi phải nhắc lại câu nói đến hai lần mẹ mới nghe rõ. Mẹ cười trừ: Già rồi, tai lãng rồi con ạ. Những chuyện nhỏ như vậy xảy ra mỗi ngày trong mỗi nhà, mà ít ai dừng lại để nghĩ: hóa ra vô thường không ở đâu xa. Nó đang gõ cửa từng giác quan của mình, từng ngày.
Trong Kinh Tạp A Hàm, Đức Phật dạy rất thẳng: Hãy quán sát chân chánh mắt là vô thường. Quán sát tai là vô thường, mũi, lưỡi, thân, ý đều vô thường. Kinh Tương Ưng Bộ nói rõ hơn: Mắt là vô thường, biến hoại, đổi khác. Tai là vô thường, biến hoại, đổi khác. Ba chữ biến hoại, đổi khác nghe thì khô khan, nhưng ngẫm kỹ lại rất thật. Mắt của mình hôm nay không còn như mắt của mình mười năm trước. Tai của mình hôm nay không còn như tai của mình mười năm trước. Chúng đang đổi khác từng ngày, mà mình không hay.
Ngày trẻ, mắt mình tinh lắm. Đọc chữ nhỏ xíu cũng được, nhìn xa thấy rõ, đêm tối đi đường không cần đèn. Tai mình thính lắm. Nghe tiếng bước chân ngoài ngõ đã biết ai về, nghe tiếng nhạc nhỏ xíu cũng rõ từng nốt. Bây giờ thì khác. Đọc sách phải đeo kính. Nghe điện thoại phải mở loa ngoài. Đi ngoài đường tối phải cẩn thận từng bước. Không phải mình làm gì sai. Chỉ là mắt và tai, như mọi thứ khác trên đời, đều có tuổi thọ của nó. Chúng đến rồi chúng đi, như mây trên trời.
Nhiều người khi thấy mắt mờ, tai lãng thì buồn, thậm chí sợ. Sợ già, sợ bệnh, sợ một ngày không còn nhìn thấy con cháu, không còn nghe được tiếng người thân. Nỗi sợ ấy rất thật. Nhưng Đức Phật dạy quán sát mắt là vô thường không phải để mình sợ. Mà để mình thấy rõ sự thật, rồi sống cho đúng với sự thật ấy. Khi mình biết mắt sẽ mờ, tai sẽ lãng, thì mình sẽ biết quý những gì mình đang có hôm nay. Hôm nay mắt còn thấy rõ, hãy nhìn con mình nhiều hơn một chút. Hôm nay tai còn nghe rõ, hãy nghe mẹ nói nhiều hơn một chút. Đừng đợi đến khi mờ rồi, lãng rồi, mới tiếc.
Cũng vậy với những giác quan khác. Mũi mình ngày trẻ ngửi được mùi hoa sữa đầu mùa, mùi cơm mới nấu, mùi áo con phơi ngoài nắng. Bây giờ có khi ngửi không còn rõ nữa. Lưỡi mình ngày trẻ nếm được vị mặn ngọt của món ăn mẹ nấu, bây giờ ăn gì cũng thấy nhạt. Thân mình ngày trẻ chạy nhảy không biết mệt, bây giờ leo vài bậc thang đã thở dốc. Tất cả đều đang đổi khác. Không có giác quan nào đứng ngoài quy luật này. Thấy rõ như vậy, mình sẽ bớt bám víu. Bớt đòi hỏi mắt mình phải tinh như ngày hai mươi tuổi. Bớt giận thân mình sao nay yếu thế. Chấp nhận, rồi sống tiếp.
Có một điều an ủi trong bài dạy này. Vô thường của các giác quan không chỉ là mất mát. Nó còn là lời nhắc nhở để mình sống sâu hơn trong hiện tại. Khi mình biết mắt sẽ mờ, mình sẽ nhìn kỹ hơn, nhìn với lòng biết ơn hơn. Khi mình biết tai sẽ lãng, mình sẽ lắng nghe cẩn thận hơn, nghe cho trọn một câu nói của người thân. Vô thường không lấy đi của mình điều gì mà không dạy mình một điều. Nó dạy mình biết quý.
Với cha mẹ già trong nhà, bài học này càng thấm. Cha mẹ mắt mờ, tai lãng, đi đứng chậm chạp, không phải vì cha mẹ vụng về. Mà vì các giác quan của cha mẹ đang đi theo quy luật tự nhiên của nó. Mình là con, đừng cáu khi phải nhắc lại câu nói ba lần. Đừng khó chịu khi cha đọc sai chữ, khi mẹ nghe nhầm lời. Hãy nói chậm lại, nói to hơn một chút, và kiên nhẫn hơn một chút. Ngày xưa cha mẹ cũng đã từng kiên nhẫn với mình như vậy, khi mình còn nhỏ, nói chưa rõ, nghe chưa hiểu.
Vậy nên, sáng mai thức dậy, hãy thử nhìn quanh nhà mình bằng đôi mắt còn sáng, nghe tiếng chim hót ngoài sân bằng đôi tai còn thính, và biết ơn vì mình vẫn còn thấy, còn nghe. Mắt là vô thường, tai là vô thường, nhưng chính vì vô thường nên hôm nay mới quý. Đừng đợi đến khi mất rồi mới biết quý. Hãy quý ngay bây giờ, khi mắt còn thấy được nụ cười của người thân, tai còn nghe được tiếng gọi của cha mẹ. Vô thường gõ cửa từng giác quan, không phải để dọa mình, mà để nhắc mình: hãy sống trọn vẹn với những gì mình đang có.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư