Vụ gặt vừa xong. Cánh đồng sau làng giờ trống trơn. Chỉ còn rơm rạ nằm rải rác, và những gốc rạ nhọn hoắt. Mấy hôm trước, đồng còn vàng rực, lúa chín nặng trĩu. Người ta ra đồng gặt, tiếng cười nói rộn ràng. Giờ thì im lặng. Đồng trống, trời trống, lòng người cũng trống một chút.
Bác Năm ngồi bên bờ ruộng, nhìn cánh đồng. Bác làm ruộng cả đời. Mỗi năm hai vụ. Gieo, cấy, chăm, gặt. Rồi đồng lại trống. Rồi lại gieo. Cứ thế, mấy chục năm. Có năm được mùa, bác vui. Có năm mất mùa, bác buồn. Nhưng dù được hay mất, cánh đồng vẫn cứ trống rồi đầy, đầy rồi trống.
Hồi còn trẻ, bác buồn lắm mỗi khi đồng trống. Nhìn đồng trống, bác thấy như mất mát. Bao nhiêu công sức, bao nhiêu hy vọng, gặt xong là hết. Chỉ còn lại rơm rạ. Bác cứ nghĩ: phải chi lúa cứ ở đó mãi, vàng mãi, đẹp mãi. Nhưng lúa không ở lại. Lúa chín thì phải gặt. Gặt xong thì đồng phải trống.
Già rồi, bác hiểu ra. Đồng trống không phải là hết. Đồng trống là để chuẩn bị cho vụ sau. Đất cần nghỉ. Cần được cày xới, bón phân, phơi nắng. Nếu cứ bắt đất phải cho lúa mãi, không cho nghỉ, đất sẽ kiệt. Vụ sau sẽ chẳng còn gì. Cái trống của hôm nay, chính là cái đầy của ngày mai.
Trong kinh Kim Cương có một bài kệ rất nổi tiếng: nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh, như lộ diệc như điện. Nghĩa là: tất cả mọi thứ do duyên hợp mà thành đều như giấc mộng, như ảo ảnh, như bọt nước, như sương mai, như tia chớp. Mới thấy đó, đã mất đó. Đẹp đó, nhưng không giữ được lâu.
Cánh đồng cũng vậy. Lúa vàng rực như giấc mộng đẹp. Nhưng mộng thì phải tỉnh. Lúa chín thì phải gặt. Đồng đầy thì phải trống. Đó không phải là mất mát. Đó là lẽ tự nhiên. Ai hiểu được như vậy, thì khi đồng trống, lòng không trống. Vì biết rằng, trong cái trống ấy, hạt giống vụ sau đang chờ được gieo.
Bác Năm nhớ có một năm, vụ mùa thất bát. Lũ về sớm, lúa ngập hết. Cả làng buồn. Có người ngồi khóc bên bờ ruộng. Có người trách trời, trách đất. Bác Năm thì khác. Bác bảo: "Lũ lấy lúa năm nay, nhưng lũ cũng mang phù sa về. Đất được bồi đắp. Vụ sau, lúa sẽ tốt hơn." Mọi người nghe, nửa tin nửa ngờ. Nhưng vụ sau, lúa tốt thật. Tốt hơn cả những năm trước. Phù sa của trận lũ đã làm đất màu mỡ hơn.
Đời người cũng giống cánh đồng. Có những giai đoạn đầy ắp, vui vẻ, thành công. Rồi có những giai đoạn trống trải, mất mát, thất bại. Người ta sợ cái trống. Sợ mất việc, sợ mất người thương, sợ mất những gì mình có. Nhưng cái trống không phải là hết. Cái trống là khoảng đất để gieo hạt mới. Nếu lúc nào cũng đầy, thì lấy chỗ đâu mà gieo?
Có một cô gái trong làng, vừa chia tay người yêu. Cô buồn lắm. Cô bảo bác Năm: "Cháu thấy lòng mình trống rỗng quá." Bác cười: "Trống thì tốt. Trống là còn chỗ. Đầy ắp toàn chuyện buồn, mới là khổ. Lòng cháu trống, là đất đang chờ gieo hạt mới. Từ từ, hạt sẽ nảy mầm." Cô gái nghe xong, lau nước mắt, gật đầu. Mấy tháng sau, cô đi học nghề mới, vui vẻ trở lại. Hạt giống đã nảy mầm, đúng như bác nói.
Bác Năm đứng dậy, phủi đất trên quần. Chiều xuống, nắng vàng trải dài trên cánh đồng trống. Nhìn từ xa, đồng trống mà đẹp. Đẹp một cách lặng lẽ. Không rực rỡ như lúc lúa chín, nhưng có cái đẹp của sự chờ đợi. Bác biết, vài tuần nữa, người ta sẽ cày đất, gieo hạt. Rồi mạ non sẽ lên. Rồi đồng lại xanh. Rồi lại vàng. Vòng đời cứ thế mà quay.
Bác bước về nhà, lòng nhẹ nhàng. Đồng trống rồi lại đầy. Người buồn rồi lại vui. Cái mất đi hôm nay, ngày mai có thể trở lại dưới một hình dạng khác. Không giống hệt như cũ, nhưng vẫn là sự sống. Hiểu được như vậy, thì dù đồng có trống đến đâu, lòng mình vẫn không trống. Vì mình biết: trong đất trống, hạt giống đang chờ. Và trong lòng trống, hy vọng cũng đang chờ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư