Hôm qua được sếp khen, vui như tết. Hôm nay bị chê một câu, mất ngủ cả đêm. Tháng trước trúng một món tiền, tiêu xài thoải mái. Tháng này mất một món, ngồi thở dài cả tuần. Đời mình cứ lên xuống như vậy. Vui thì vui quá, buồn thì buồn quá. Mà vui hay buồn, cái nào cũng không ở lại lâu. Vui được vài ngày rồi nhạt. Buồn được vài ngày rồi cũng nguôi. Nhưng lúc đang vui, mình tưởng vui mãi. Lúc đang buồn, mình tưởng buồn mãi. Cả hai đều sai.
Nhà Phật gọi những thứ làm lòng mình lên xuống đó là bát phong, tức là tám ngọn gió đời. Được và mất. Khen và chê. Vinh và nhục. Sướng và khổ. Tám ngọn gió này thổi vào ai cũng trúng, không chừa một người nào. Người giàu cũng bị, người nghèo cũng bị. Người nổi tiếng cũng bị, người bình thường cũng bị. Khác nhau chỉ ở chỗ, có người bị gió thổi ngã, có người đứng vững.
Được thì vui, mất thì buồn, nghe thì tự nhiên. Nhưng vấn đề là mình vui quá, buồn quá. Được một chút thì tưởng mình giỏi lắm, đi đâu cũng kể, gặp ai cũng khoe. Mất một chút thì tưởng đời mình tiêu rồi, không còn gì nữa. Thật ra, được và mất là hai mặt của một đồng tiền. Hôm nay được, ngày mai có thể mất. Hôm nay mất, ngày mai có thể được. Người buôn bán hiểu điều này rõ nhất. Tháng này đắt hàng, tháng sau ế ẩm. Năm nay làm ăn khá, năm sau gặp khó. Nếu tháng đắt mà tiêu hết, thì tháng ế lấy gì mà sống? Nếu năm khá mà khoe khoang, thì năm khó biết giấu mặt vào đâu?
Khen và chê cũng vậy. Người ta khen mình hôm nay, chưa chắc ngày mai họ còn khen. Người ta chê mình hôm nay, chưa chắc ngày mai họ còn chê. Lời khen thì ngọt, nhưng nghe nhiều dễ say. Lời chê thì đắng, nhưng nghe quen thì lại giúp mình tỉnh. Người khôn thì nghe khen mà không bám, nghe chê mà không chìm. Khen thì cảm ơn, rồi làm việc tiếp. Chê thì xem có đúng không, đúng thì sửa, sai thì bỏ qua. Còn người chưa khôn thì sống theo miệng người khác. Khen thì bay lên trời, chê thì rớt xuống đất. Cả đời lên xuống theo lời người ta, mệt vô cùng.
Vinh và nhục, sướng và khổ cũng là gió. Chức vụ hôm nay, ngày mai có thể khác. Tiền bạc hôm nay, ngày mai có thể khác. Sức khỏe hôm nay, ngày mai có thể khác. Không có thứ gì trong tám ngọn gió này đứng yên. Hiểu được như vậy, mình sẽ bớt sợ mất, bớt ham được. Không phải là không vui không buồn, mà là vui có chừng, buồn có chừng. Vui thì biết vui này sẽ qua, nên không ngạo mạn. Buồn thì biết buồn này sẽ qua, nên không tuyệt vọng.
Trong sách Cư Trần Lạc Đạo, có đoạn viết rất hay: người biết tu tâm dưỡng tánh, giữ gìn được sự bình tĩnh thản nhiên, không khởi tâm tham lam, không khởi tâm sân hận, không khởi tâm si mê. Trước những bát phong của cuộc đời, dù được hay mất, dù khen hay chê, dù vinh hay nhục, dù sướng hay khổ, tâm tánh vẫn luôn luôn bình tĩnh thản nhiên, luôn luôn mỉm nụ cười an nhiên tự tại, người đó chính là một vị Phật. Nghe thì cao xa, nhưng thật ra rất gần. Bình tĩnh thản nhiên không phải là không cảm xúc. Mà là cảm xúc đến rồi đi, mình không bị nó cuốn theo.
Làm sao để tập được như vậy? Bắt đầu từ những việc nhỏ. Hôm nay được khen, mình vui một chút rồi thôi, đừng kể đi kể lại. Hôm nay bị chê, mình buồn một chút rồi thôi, đừng nghĩ mãi. Hôm nay được tiền, mình mừng một chút rồi cất đi, đừng tiêu hết. Hôm nay mất tiền, mình tiếc một chút rồi thôi, đừng ngồi than cả tuần. Mỗi lần như vậy, mình tập cho lòng mình một chút vững vàng. Gió thổi mà cây không ngã, không phải vì cây cứng, mà vì rễ sâu. Rễ sâu thì phải nuôi từ từ, mỗi ngày một chút.
Buồn rồi cũng qua, vui rồi cũng tàn. Câu này không phải để mình sống dửng dưng, mà để mình sống cho vững. Biết nó sẽ qua, nên lúc vui mình không làm điều dại dột, lúc buồn mình không làm điều tuyệt vọng. Đời lên xuống là chuyện thường. Người vững là người biết đứng yên giữa lên xuống đó. Và khi gió lặng, người ta mới thấy, cái còn lại sau cùng không phải là được hay mất, mà là lòng mình có bình an hay không.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư