Sáng mùa xuân, hoa đào nở rộ cả góc phố. Ai cũng chụp ảnh, ai cũng khen đẹp. Rồi hè đến, đào tàn, lá xanh um. Thu về, lá vàng rơi đầy sân. Đông sang, cành trơ trọi trong gió lạnh. Một cây đào, bốn mùa, bốn dáng vẻ khác nhau. Có mùa nào là mùa thật của cây đào không? Hay tất cả đều là cây đào?
Trong sách Phật Học Tinh Hoa, có câu: "Chư hành vô thường". Mọi thứ được tạo thành đều đổi thay. Bốn mùa là bài học vô thường rõ ràng nhất mà trời đất dạy ta mỗi năm, không cần ai giảng giải. Chỉ cần chịu nhìn.
Mùa xuân dạy ta về bắt đầu. Hạt giống nằm im cả mùa đông, tưởng như đã chết, rồi một ngày nảy mầm. Người đang khổ, nhìn mầm non mà hy vọng: hoàn cảnh nào rồi cũng có mùa xuân của nó. Không có mùa đông nào kéo dài mãi mãi.
Mùa hè dạy ta về trọn vẹn. Nắng gắt, cây cối xanh tốt, mọi thứ đang ở độ sung sức nhất. Nhưng nắng gắt quá thì cũng khô héo. Người đang ở đỉnh cao, nhìn mùa hè mà nhớ: lúc rực rỡ nhất, cũng là lúc cần khiêm tốn nhất. Vì sau hè, thu sẽ đến.
Mùa thu dạy ta về buông. Lá vàng rơi, cây không níu giữ. Lá rơi không phải là mất, mà là để cây nhẹ nhàng đi qua mùa đông. Người ta thường buồn khi thấy lá rụng. Nhưng người hiểu, sẽ thấy lá rụng cũng đẹp. Sách xưa có câu: "lá rụng về cội". Lá rơi về gốc, trở về nơi mình bắt đầu. Buông không phải là hết, mà là trở về.
Mùa đông dạy ta về nghỉ ngơi. Cây trơ cành, đất lạnh, mọi thứ như dừng lại. Nhưng bên trong, nhựa sống vẫn chảy, chờ ngày xuân. Người mệt mỏi, nhìn mùa đông mà yên tâm: nghỉ ngơi không phải là lười biếng. Có những lúc phải dừng lại, để tích sức cho một mùa mới.
Đời người cũng có bốn mùa. Tuổi trẻ như xuân, đầy hy vọng. Trung niên như hè, gánh vác nhiều nhất. Tuổi già như thu, bắt đầu buông bỏ. Cuối đời như đông, lặng lẽ nghỉ ngơi. Mỗi mùa có cái đẹp riêng, có việc riêng phải làm. Khổ là khi ta muốn mùa hè ở mãi, không chịu cho thu đến. Muốn trẻ mãi, không chịu già đi. Đó là chống lại trời đất, làm sao mà thắng.
Có bà cụ trồng một vườn hoa nhỏ. Bà bảo: "Mỗi mùa tôi trồng một thứ khác nhau. Xuân trồng đào, hè trồng sen, thu trồng cúc, đông trồng mai. Hoa nào nở đúng mùa của nó, tôi đều khen đẹp." Bà không tiếc hoa tàn, vì bà biết hoa khác sẽ nở. Lòng bà vì thế mà lúc nào cũng có hoa.
Người nông dân hiểu bốn mùa hơn ai hết. Họ không bao giờ gieo hạt vào mùa đông, cũng không bao giờ đòi gặt lúa vào mùa xuân. Họ làm đúng việc của từng mùa: xuân gieo, hè chăm, thu gặt, đông nghỉ. Nhờ sống theo mùa, họ được mùa nào cũng có cái ăn. Người không sống theo mùa, cứ đòi mọi thứ phải như ý mình quanh năm, thì mùa nào cũng thất vọng.
Đời người cũng vậy, có những mùa không ai chọn được. Có người tuổi trẻ gặp khó khăn, tưởng đời mình chỉ toàn mùa đông. Nhưng rồi khó khăn qua đi, cơ hội đến, mùa xuân của họ bắt đầu muộn hơn người khác một chút, nhưng vẫn đến. Có người đang ở đỉnh cao, tưởng mùa hè sẽ kéo dài mãi, rồi một biến cố đến, thu sang bất ngờ. Người hiểu mùa, sẽ không hoảng khi mùa đổi. Vì mùa nào rồi cũng qua, mùa khác sẽ đến.
Cũng đừng tưởng mùa của mình phải giống mùa của người khác. Có người ba mươi tuổi đã thành đạt, có người năm mươi tuổi mới bắt đầu. Có người trẻ đã giàu, có người già vẫn còn đang tìm đường. Mỗi người có một lịch mùa riêng. So sánh mùa của mình với mùa của người khác, chỉ làm mình thêm khổ. Hãy nhìn cây trong vườn nhà mình: nó nở hoa đúng mùa của nó, không cần giống cây nhà hàng xóm.
Mùa nào cũng có việc của mùa ấy. Xuân thì học hỏi, hè thì làm việc, thu thì thu hoạch và buông bỏ, đông thì nghỉ ngơi và chuẩn bị. Người đang ở mùa xuân của đời, hãy học cho giỏi. Người đang ở mùa hè, hãy làm việc hết sức. Người đang ở mùa thu, hãy chia sẻ những gì mình có. Người đang ở mùa đông, hãy nghỉ ngơi thanh thản. Làm đúng việc của mùa mình, lòng sẽ an.
Và hãy nhớ: bốn mùa không phải là bốn đoạn tách rời. Xuân nằm trong đông, như mầm non nằm trong hạt giống. Thu nằm trong hè, như lá vàng nằm trong lá xanh. Mỗi mùa đều chứa mầm của mùa sau. Đời người cũng vậy. Trong khó khăn có mầm của cơ hội. Trong mất mát có mầm của một bắt đầu mới. Ai nhìn thấy mầm ấy, người ấy không bao giờ tuyệt vọng.
Bốn mùa cứ xoay vần, năm này qua năm khác. Người hiểu được bài học của bốn mùa, sẽ sống theo nhịp của trời đất: khi đến thì đón, khi đi thì tiễn, không níu giữ, không oán trách. Xuân qua thì hè đến. Hè qua thì thu về. Cứ vậy mà đi hết vòng đời, lòng an như đất trời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư