67. KINH ÑAÏI THIEÂN NAÏI LAÂM1
Toâi nghe nhö vaày: Moät thôøi Ñöùc Phaät du hoùa taïi nöôùc Beä-ñaø-ñeà cuøng vôùi chuùng ñaïi Tyø-kheo, ñi ñeán Di- taùt-la, truù trong röøng xoaøi cuûa Ñaïi Thieân2. Baáy giôø ñang giöõa ñöôøng ñi, Ñöùc Theá Toân mæm cöôøi raïng rôõ. Toân giaû A-nan thaáy Ñöùc Theá Toân mæm cöôøi lieàn chaép tay höôùng veà Phaät, thöa raèng: “Baïch Theá Toân, vì nhaân duyeân gì maø Ngaøi mæm cöôøi? Caùc Ñöùc Nhö Lai, Voâ Sôû Tröôùc, Ñaúng Chaùnh Giaùc, neáu khoâng coù nhaân duyeân gì thì khoâng bao giôø mæm cöôøi. Mong Ngaøi noùi cho con ñöôïc bieát yù ñoù.” Ñöùc Theá Toân baûo: “Naøy A-nan, thuôû xöa, trong röøng xoaøi, thuoäc xöù Di-taùt-la naøy, ôû ñaây coù nhaø vua teân laø Ñaïi Thieân3, laø vò Chuyeån luaân vöông, thoâng minh trí tueä, coù boán loaïi quaân chænh trò thieân haï, töï do töï taïi, laø vò Phaùp vöông nhö phaùp, thaønh töïu baûy baùu, ñöôïc boán ñöùc nhö yù cuûa loaøi ngöôøi. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân aáy thaønh töïu baûy baùu laø nhöõng gì? Ñoù laø, baùnh xe baùu, voi baùu, ngoïc baùu, nöõ baùu, ngöïa baùu, cö só baùu, töôùng quaân baùu. Ñoù laø baûy baùu. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân thaønh töïu baùnh xe baùu laø nhö theá naøo? “Naøy A-nan! Baáy giôø vaøo ngaøy raèm, laø luùc thuyeát Tuøng giaûi thoaùt4, sau khi taém goäi, vua Ñaïi Thieân ngöï treân chaùnh ñieän. Töø phöông Ñoâng coù thieân luaân baûo5 hieän ñeán. Thieân luaân coù ñuû moät ngaøn caêm vaø ñaày ñuû taát caû boä phaän, thanh tònh töï nhieân, chaúng phaûi do ngöôøi taïo ra, maøu saéc nhö aùnh löûa, choùi loïi saùng ngôøi. Vua Ñaïi Thieân troâng thaáy lieàn hoan hyû, nghó thaàm: ‘Luaân baûo cao quyù6 ñaõ xuaát hieän, luaân baûo vi dieäu ñaõ xuaát hieän. Ta cuõng töøng nghe ngöôøi xöa baûo raèng: Vaøo ngaøy raèm, sau khi ñaõ taém goäi vaø ngöï treân chaùnh ñieän, luùc vua Ñaûnh Sanh Saùt-lôïi7 thuyeát Tuøng giaûi thoaùt thì coù thieân luaân baûo töø phöông Ñoâng hieän ñeán. Thieân luaân coù ñuû taát caû moät ngaøn caêm vaø ñaày ñuû taát caû boä phaän, thanh tònh töï nhieân chöù khoâng do ngöôøi taïo ra, maøu saéc nhö aùnh löûa, choùi loïi saùng ngôøi. Vì vaäy taát seõ laø
1. Baûn Haùn, quyeån 14. Paøli, M.83 Makhaødeva-suttanta; tham chieáu Baûn sanh, J.9. Makhaødeva-Jaøtaka. Haùn, No.125(1) Taêng Nhaát 1, Töïa, Ñaïi 2 tr.549; No.125 (50.4) Taêng Nhaát 48, Ñaïi 2 tr.806c. 2. Beä-ñaø-ñeà Paøli: Videha, maø thuû phuû laø Mithilaø (Di-taùt-la ). Ñaïi thieân Naïi laâm laø khu röøng xoaøi cuûa Mahaødeva, moät vò vua trong thôøi quaù khöù maø trieàu ñaïi tieáp theo thuoäc veà Okkaøka, toå phuï cuûa doøng hoï Thích. 3. Ñaïi Thieân Paøli: Makhaødeva. 4. Thuyeát Tuøng giaûi thoaùt töùc ñoïc giôùi boån cuûa Tyø-kheo (Ba-la-ñeà-moäc-xoa hay Bieät giaûi thoaùt). Baûn Paøli, vaøo caùc ngaøy 14, 15, moàng 8 moãi nöûa thaùng, vua haønh leã Boá-taùt (Paøli: uposatha). 5. Thieân luaân baûo Paøli: dibba-cakka-ratna, baûo vaät laø baùnh xe trôøi. 6. Hieàn luaân baûo Paøli: bhavam cakka-ratnam. 7. Ñaûnh Sanh Saùt-lôïi vöông Paøli: raøjaø khattiyo muddhaøvasitto, moät vò vua doøng Saùt-lôïi ñaõ ñöôïc laøm leã quaùn ñaûnh (röôùi nöôùc leân ñænh ñaàu), leã töùc vò. Vò naøy chöa phaûi Chuyeån luaân vöông.
Chuyeån luaân vöông. Ta haù khoâng laø Chuyeån luaân vöông sao?’ “Naøy A-nan, thuôû xöa, vua Ñaïi Thieân muoán ñích thaân thí nghieäm Thieân baûo luaân. Baáy giôø vua cho tuï taäp boán loaïi quaân laø quaân voi, quaân ngöïa, quaân xe vaø quaân boä. Sau khi cho tuï taäp boán loaïi quaân xong, nhaø vua ñi ñeán choã thieân luaân baûo, duøng tay traùi voã veà, duøng tay phaûi laên thieân luaân maø noùi raèng: ‘Haõy theo thieân luaân baûo; haõy theo ñeán nôi naøo thieân luaân baûo laên ñeán’. “Naøy A-nan, thieân luaân baûo aáy khi ñaõ chuyeån ñoäng lieàn laên veà höôùng Ñoâng. Luùc ñoù vua Ñaïi Thieân vaø boán loaïi quaân cuõng ñi theo sau. Neáu thieân luaân baûo ngöøng laïi choã naøo thì vua Ñaïi Thieân vaø boán loaïi quaân döøng laïi choã aáy. “Baáy giôø, caùc tieåu quoác vöông ôû phöông Ñoâng ñeàu ñi ñeán choã vua Ñaïi Thieân, taâu raèng: “ Kính chaøo Thieân vöông. Taâu Thieân vöông, caùc nöôùc naøy raát giaøu coù vaø an laïc, nhaân daân ñoâng ñuùc, ñeàu hoaøn toaøn thuoäc veà Thieân vöông. Mong Thieân vöông ñem phaùp giaùo hoùa. Chuùng toâi seõ phuï taù Thieân vöông. “Baáy giôø, vua Ñaïi Thieân baûo caùc tieåu vöông: “ Caùc khanh, moãi vò haõy töï quaûn laõnh laáy laõnh thoå cuûa mình. Haõy aùp duïng phaùp, chôù aùp duïng phi phaùp. Ñöøng ñeå trong nöôùc mình coù nhöõng ngöôøi taïo aùc nghieäp vaø phi phaïm haïnh. “Naøy A-nan, thieân luaân baûo aáy qua khoûi phöông Ñoâng, vöôït qua bieån lôùn ôû phöông Ñoâng, quay veà phöông Nam, phöông Taây vaø phöông Baéc. “Naøy A-nan, luùc thieân luaân baûo laên chuyeån xung quanh cuøng khaép thì vua Ñaïi Thieân cuøng boán loaïi quaân cuõng ñeàu ñi theo sau. Neáu thieân luaân baûo ngöøng laïi choã naøo thì vua Ñaïi Thieân vaø boán loaïi quaân ñoùng laïi ôû choã aáy. “Baáy giôø, caùc tieåu quoác vöông ôû phöông Baéc ñeàu ñi ñeán choã vua Ñaïi Thieân, taâu raèng: “ Kính chaøo Thieân vöông. Taâu Thieân vöông, caùc nöôùc naøy raát giaøu coù vaø an laïc, nhaân daân ñoâng ñuùc, ñeàu hoaøn toaøn thuoäc veà Thieân vöông. Mong Thieân vöông ñem phaùp giaùo hoùa. Chuùng toâi seõ phuï taù Thieân vöông. “Baáy giôø, vua Ñaïi Thieân baûo caùc tieåu vöông: “ Caùc khanh, moãi vò haõy töï quaûn laõnh laáy laõnh thoå cuûa mình. Haõy aùp duïng phaùp, chôù aùp duïng phi phaùp. Ñöøng ñeå trong nöôùc mình coù nhöõng ngöôøi taïo aùc nghieäp vaø phi phaïm haïnh. “Naøy A-nan, thieân luaân baûo aáy qua phöông Baéc, vöôït qua bieån lôùn phöông Baéc roài trôû laïi baûn thaønh cuûa vua. Luùc vua Ñaïi Thieân ngöï treân chaùnh ñieän ñoaùn lyù taøi vaät8 thì Thieân luaân baûo ngöøng giöõa hö khoâng. Ñoù laø vua Ñaïi Thieân thaønh töïu Thieân luaân baùu nhö theá. “Naøy A-nan, Vua Ñaïi Thieân thaønh töïu voi baùu nhö theá naøo? “Naøy A-nan, baáy giôø, vua Ñaïi Thieân coù voi baùu sanh ra. Voi aáy traéng toaùt, coù baûy chi, teân laø Vu-sa-haï9. Sau khi troâng thaáy, vua Ñaïi Thieân hoan hyû, phaán khôûi, nghó raèng: ‘Neáu ñöôïc huaán luyeän thì noù heát söùc khoân’. “Naøy A-nan, sau ñoù vua Ñaïi Thieân baûo töôïng sö raèng: ‘Ngöôi haõy mau huaán luyeän con voi naøy cho heát söùc thuaàn thieän. Neáu voi ñaõ thuaàn thì ñeán cho ta hay’. Baáy giôø töôïng
8.
Ñoaùn lyù caùc baûn Toáng-Nguyeân-Minh: lieäu lyù töùc xöû lyù taøi vaät hay taøi saûn.
9.
Vu-sa-haï Paøli: Uposatha (Boá-taùt).
sö vaâng leänh vua, ñeán choã voi baùu, nhanh choùng huaán luyeän, khieán noù trôû neân heát söùc thuaàn thieän. Khi voi baùu ñöôïc cheá ngöï vaø huaán luyeän raát kyõ, noù nhanh choùng trôû neân thuaàn thieän. Cuõng nhö thuôû xöa voi toát soáng voâ löôïng traêm ngaøn naêm, ñaõ traûi qua voâ löôïng traêm ngaøn naêm ñöôïc cheá ngöï vaø huaán luyeän raát kyõ, nhanh choùng trôû neân thuaàn thieän. Voi baùu naøy cuõng gioáng nhö vaäy, ñöôïc cheá ngöï vaø huaán luyeän raát kyõ, noù nhanh choùng trôû neân thuaàn thieän. “Naøy A-nan, baáy giôø töôïng sö nhanh choùng huaán luyeän voi baùu, khieán noù trôû neân thuaàn thieän. Sau khi voi baùu ñaõ ñöôïc huaán luyeän, töôïng sö lieàn ñeán choã nhaø vua taâu raèng: ‘Taâu Thieân vöông, mong Thieân vöông bieát cho, toâi ñaõ cheá ngöï vaø huaán luyeän; voi baùu ñaõ thuaàn, nay tuøy theo yù cuûa Thieân vöông’. “Naøy A-nan, thuôû aáy, khi vua Ñaïi Thieân thí nghieäm voi baùu, vaøo buoåi saùng mai maët trôøi moïc, lieàn ñeán choã voi, côõi voi baùu aáy vaø ñi cuøng khaép caû coõi ñaát cho ñeán ñaïi haûi, roài nhanh choùng trôû laïi baûn thaønh cuûa vua. Ñoù laø vua Ñaïi Thieân thaønh töïu voi traéng baùu nhö theá. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân thaønh töïu ngöïa baùu nhö theá naøo? “Naøy A-nan, baáy giôø, vua Ñaïi Thieân coù ngöïa baùu sanh ra. Ngöïa baùu aáy coù saéc xanh möôùt, ñaàu ñen nhö quaï. Vì ngöïa ñöôïc trang nghieâm baèng boä loâng neân goïi laø Mao maõ vöông10. Sau khi troâng thaáy, vua Ñaïi Thieân hoan hyû, phaán khôûi, nghó raèng: ‘Neáu ñöôïc huaán luyeän thì noù heát söùc khoân’. “Naøy A-nan, sau ñoù vua Ñaïi Thieân baûo maõ sö raèng: ‘Ngöôi haõy mau huaán luyeän con ngöïa naøy cho heát söùc thuaàn thieän. Neáu ngöïa ñaõ thuaàn thì ñeán cho ta hay’. Baáy giôø maõ sö vaâng leänh vua, ñeán choã ngöïa baùu, nhanh choùng huaán luyeän, khieán noù trôû neân heát söùc thuaàn thieän. Khi ngöïa baùu ñöôïc cheá ngöï vaø huaán luyeän raát kyõ, noù nhanh choùng trôû neân thuaàn thieän. Cuõng nhö thuôû xöa ngöïa toát soáng voâ löôïng traêm ngaøn naêm, ñaõ traûi qua voâ löôïng traêm ngaøn naêm ñöôïc cheá ngöï vaø huaán luyeän raát kyõ, nhanh choùng trôû neân thuaàn thieän. Ngöïa baùu naøy cuõng gioáng nhö vaäy, ñöôïc cheá ngöï vaø huaán luyeän raát kyõ, noù nhanh choùng trôû neân thuaàn thieän. “Naøy A-nan, baáy giôø maõ sö nhanh choùng huaán luyeän ngöïa baùu, khieán noù trôû neân thuaàn thieän. Sau khi ngöïa baùu ñaõ ñöôïc huaán luyeän, maõ sö lieàn ñeán choã nhaø vua taâu raèng: ‘Taâu Thieân vöông, mong Thieân vöông bieát cho, toâi ñaõ cheá ngöï vaø huaán luyeän; ngöïa baùu ñaõ thuaàn, nay tuøy theo yù cuûa Thieân vöông’. “Naøy A-nan, thuôû aáy, khi vua Ñaïi Thieân thí nghieäm ngöïa baùu, vaøo buoåi saùng mai maët trôøi moïc, lieàn ñeán choã ngöïa, côõi ngöïa baùu aáy vaø ñi cuøng khaép caû coõi ñaát cho ñeán ñaïi haûi, roài nhanh choùng trôû laïi baûn thaønh cuûa vua. Ñoù laø vua Ñaïi Thieân thaønh töïu ngöïa baùu saéc xanh nhö theá. “Naøy A-nan, Vua Ñaïi Thieân thaønh töïu ngoïc baùu nhö theá naøo? “Naøy A-nan, baáy giôø, vua Ñaïi Thieân coù chaâu baùu sanh ra. Haït chaâu aáy trong suoát töï nhieân, khoâng do ai taïo, taùm caïnh khoâng baån, ñöôïc maøi duõa cöïc ñeïp, ñöôïc xaâu qua baèng sôïi daây nguõ saéc: xanh, vaøng, ñoû, traéng, ñen. “Naøy A-nan, luùc vua Ñaïi Thieân ôû trong cung ñieän, muoán coù aùnh saùng cuûa ñeøn, töùc thì söû duïng haït minh chaâu. “Naøy A-nan, thuôû xöa, khi vua Ñaïi Thieân muoán thöû chaâu baùu, beøn cho tuï taäp boán loaïi quaân laïi laø quaân voi, quaân ngöïa, quaân xe vaø quaân boä. Sau khi tuï taäp boán loaïi quaân
10. Mao maõ vöông Maõ vöông coù bôøm. Paøli: Valaøhaka (Vaân maõ vöông).
xong, vaøo luùc ñeâm toái, vua cho döïng moät caây phöôùn cao, cho ñaët haït chaâu treân aáy, roài ñeán coâng vieân ñeå nhìn. AÙnh saùng cuûa ngoïc chieáu khaép boán loaïi quaân, soi ñeán nöûa do-dieân. Ñoù laø vua Ñaïi Thieân thaønh töïu ngoïc baùu laø nhö theá. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân thaønh töïu nöõ baùu laø nhö theá naøo? “Naøy A-nan, baáy giôø, vua Ñaïi Thieân coù nöõ baùu sanh ra. Nöõ baùu aáy coù thaân theå trong traéng, tinh khieát, noõn naø, saéc ñeïp hôn ngöôøi, khoâng nhöôøng thieân nöõ, tö dung ñoan chaùnh, ai nhìn cuõng thaáy khoan khoaùi; mieäng toûa muøi höông hoa sen xanh thôm phöùc; töø caùc loã chaân loâng treân ngöôøi toaùt muøi höông chieân-ñaøn. Veà muøa ñoâng thì thaân aám aùp, veà muøa heø thì thaân maùt meû. Nöõ baùu aáy heát loøng haàu haï nhaø vua, noùi naêng hoøa nhaõ, laøm vieäc nhanh choùng, thoâng minh trí tueä, hoan hyû thích laøm vieäc laønh; luoân nghó ñeán nhaø vua, taâm thöôøng khoâng rôøi, huoáng nöõa thaân vaø mieäng. Ñoù laø vua Ñaïi Thieân thaønh töïu nöõ baùu vaäy. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân thaønh töïu cö só baùu laø nhö theá naøo? “Naøy A-nan, baáy giôø, vua Ñaïi Thieân coù cö só baùu sanh ra. Cö só baùu aáy giaøu coù cuøng toät, cuûa caûi voâ löôïng, coù nhieàu suùc vaät chaên nuoâi; phoøng hoä, thöïc aáp ñaày ñuû moïi thöù; coù phöôùc baùo neân ñöôïc thieân nhaõn, thaáy caùc kho baùu, ñaày hay troáng ñeàu thaáy roõ; thaáy coù ngöôøi thuû hoä hay khoâng coù ngöôøi thuû hoä. Moû vaøng, moû baïc, moû quaëng hay khoâng phaûi quaëng11; ñeàu thaáy roõ caû. “Naøy A-nan, cö só baùu aáy ñeán tröôùc vua Ñaïi Thieân taâu raèng: ‘Taâu Thieân vöông, neáu Thieân vöông muoán ñöôïc vaøng, vaø tieàn baïc, thì Thieân vöông chôù coù lo buoàn, vì haï thaàn töï bieát ñuùng thôøi’. “Naøy A-nan, thuôû xöa, khi vua Ñaïi Thieân muoán thí nghieäm cö só baùu, vua cheøo thuyeàn ra giöõa soâng Haèng, baûo raèng: “ Naøy cö só, ta muoán ñöôïc vaøng, vaø tieàn baïc. “Cö só taâu: “ Taâu Thieân vöông, haõy cho thuyeàn caäp beán. “Khi aáy, vua Ñaïi Thieân baûo: “ Naøy cö só, ta muoán ñöôïc ôû chính giöõa soâng naøy. “Cö só taâu raèng: “ Taâu Thieân vöông, haõy cho thuyeàn ngöøng laïi. “Naøy A-nan, baáy giôø cö só baùu ñeán tröôùc muõi thuyeàn, thoïc tay vaøo trong nöôùc, laáy leân boán kho taøng, laø moû vaøng, moû baïc, moû quaëng hay khoâng phaûi quaëng, taâu raèng: “ Taâu Thieân vöông, xin tuøy yù muoán, Thieân vöông tha hoà söû duïng, coøn bao nhieâu thì traû laïi döôùi soâng. “Ñoù laø vua Ñaïi Thieân thaønh töïu cö só baùu. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân thaønh töïu töôùng quaân baùu laø nhö theá naøo? “Naøy A-nan, baáy giôø, vua Ñaïi Thieân coù töôùng quaân baùu. Töôùng quaân aáy thoâng minh, trí tueä, bieän taøi, noùi hay, hieåu roäng. Töôùng quaân baùu seõ thay vua Ñaïi Thieân thöïc hieän nhöõng muïc ñích ñôøi naøy, khuyeán caùo vaø an laäp; thöïc hieän muïc ñích cho ñôøi sau, khuyeán caùo vaø an laäp; thöïc hieän muïc ñích ñôøi naøy, muïc ñích ñôøi sau, khuyeán caùo vaø an laäp. Töôùng quaân baùu seõ vì vua Ñaïi Thieân, neáu muoán taäp hôïp caùc quaân laø taäp hôïp ñöôïc; neáu muoán giaûi taùn laø giaûi taùn ngay; muoán cho binh lính thuoäc boán loaïi quaân khoâng meät moûi vaø khuyeán khích giuùp ñôõ. Ñoái vôùi caùc caän thaàn khaùc cuõng vaäy. Ñoù laø vua Ñaïi Thieân thaønh
11. Haùn: taùc taïng, baát taùc taïng Coù leõ Paøli: aøkara, moû khoaùng hay quaëng. Haùn hieåu kara laø laøm.
töïu töôùng quaân baùu. “Naøy A-nan, ñoù laø vua Ñaïi Thieân thaønh töïu baûy baùu. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân thaønh töïu boán nhö yù tuùc12 laø nhö theá naøo? “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân aáy soáng thaät laâu, ñeán taùm vaïn boán ngaøn naêm; thôøi con nít vui ñuøa ñeán taùm vaïn boán ngaøn naêm; laøm Tieåu quoác vöông ñeán taùm vaïn boán ngaøn naêm; laøm Ñaïi quoác vöông ñeán taùm vaïn boán ngaøn naêm; roài caïo boû raâu toùc, maëc aùo ca-sa, chí tín, lìa boû gia ñình soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo, hoïc Tieân nhaân vöông13, tu haønh phaïm haïnh taïi Di-taùt-la naøy, truù trong röøng xoaøi Ñaïi Thieân. Naøy A-nan, neáu vua Ñaïi Thieân soáng thaät laâu, ñeán taùm vaïn boán ngaøn naêm; thôøi con nít vui ñuøa ñeán taùm vaïn boán ngaøn naêm; laøm Tieåu quoác vöông ñeán taùm vaïn boán ngaøn naêm; laøm Ñaïi quoác vöông ñeán taùm vaïn boán ngaøn naêm; roài caïo boû raâu toùc, maëc aùo ca-sa, chí tín, lìa boû gia ñình soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo, hoïc Tieân nhaân vöông, tu haønh phaïm haïnh taïi Di-taùt-la naøy, truù trong röøng xoaøi Ñaïi Thieân, thì chính ñoù laø ñöùc nhö yù tuùc thöù nhaát cuûa vua Ñaïi Thieân. “Laïi nöõa, A-nan, vua Ñaïi Thieân khoâng coù beänh taät, thaønh töïu söï ñieàu hoøa cuûa thöïc ñaïo14, khoâng laïnh, khoâng noùng, an oån, khoâng bò böùt röùt. Do ñoù, ñoà aên thöùc uoáng ñöôïc tieâu hoùa deã daøng. Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân khoâng coù beänh taät, thaønh töïu söï ñieàu hoøa cuûa thöïc ñaïo, khoâng laïnh, khoâng noùng, an oån, khoâng böùt röùt; do ñoù ñoà aên thöùc uoáng tieâu hoùa deã daøng, thì chính ñoù laø ñöùc nhö yù tuùc thöù hai cuûa vua Ñaïi Thieân. “Laïi nöõa, A-nan, vua Ñaïi Thieân thaân theå traéng treûo, saïch seõ, trong saùng, saéc ñeïp hôn ngöôøi, khoâng keùm gì thieân thaàn, ñoan chaùnh, ñeïp ñeõ, ai nhìn cuõng thaáy khoan khoaùi. Naøy A-nan, neáu vua Ñaïi Thieân thaân theå traéng treûo, saïch seõ, trong saùng, saéc ñeïp hôn ngöôøi, khoâng keùm gì thieân thaàn, ñoan chaùnh, ñeïp ñeõ, ai nhìn cuõng thaáy khoan khoaùi, thì chính ñoù chính laø ñöùc nhö yù tuùc thöù ba cuûa vua Ñaïi Thieân. “Laïi nöõa, A-nan, vua Ñaïi Thieân thöôøng aùi nieäm caùc Phaïm chí, Cö só, nhö cha nghó ñeán con. Phaïm chí, Cö só laïi cuõng kính troïng vua Ñaïi Thieân nhö con kính cha. Naøy A-nan, thuôû xöa, vua Ñaïi Thieân ôû trong coâng vieân, baûo ngöôøi ñaùnh xe raèng: ‘Haõy ñaùnh xe ñi chaàm chaäm. Ta muoán nhìn kyõ caùc Phaïm chí, Cö só’. Phaïm chí, Cö só cuõng baûo ngöôøi ñaùnh xe: ‘Haõy ñaùnh xe ñi chaàm chaäm. Chuùng toâi muoán nhìn kyõ ñöùc vua Ñaïi Thieân’. Naøy A-nan, neáu vua Ñaïi Thieân thöôøng aùi nieäm caùc Phaïm chí, Cö só nhö cha nghó ñeán con; coøn caùc Phaïm chí, Cö só laïi kính troïng vua Ñaïi Thieân nhö con kính cha thì chính ñoù laø ñöùc nhö yù tuùc thöù tö cuûa vua Ñaïi Thieân. “Naøy A-nan, ñoù laø vua Ñaïi Thieân ñöôïc boán ñöùc nhö yù tuùc. “Naøy A-nan, moät thôøi gian sau, vua Ñaïi Thieân baûo thôï hôùt toùc raèng: “ Neáu ngöôi thaáy ñaàu ta moïc toùc baïc thì cho ta hay. “Baáy giôø thôï hôùt toùc vaâng lôøi vua baûo. Moät thôøi gian sau ñoù, goäi ñaàu cho vua, thaáy moïc toùc baïc, lieàn taâu: “ Taâu Thieân vöông, mong Thieân vöông bieát cho, Thieân söù ñaõ ñeán15; ñaàu moïc toùc baïc.
12.
Boán nhö yù tuùc No.1(2): boán thaàn ñöùc Paøli: catasso iddhiyo, boán tieàm löïc hay naêng löïc phi thöôøng.
13.
Tieân nhaân vöông Paøli: raøjisi, vò aån nguyeân laø vua.
14.
Bình ñaúng thöïc vò chi ñaïo Paøli: samavepaøkin, tieâu hoùa deã daøng (aên uoáng deã tieâu hoùa).
Xem D.28 Saígìti-suttanta, veà paóca padhaøniyaígaøni (naêm caàn chi).
15.
Xem kinh soá 64.
“Vua Ñaïi Thieân laïi baûo thôï hôùt toùc: “ Ngöôi haõy laáy nhíp baèng vaøng, töø töø nhoã toùc baïc boû vaøo baøn tay ta. “Luùc aáy, thôï hôùt toùc vaâng leänh vua baûo, lieàn laáy caùi nhíp baèng vaøng, töø töø nhoå toùc baïc boû vaøo baøn tay vua. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân tay böng toùc baïc, noùi baøi tuïng: Ñaàu ta moïc toùc baïc; Thoï maïng ñeán hoài suy. Thieân söù ñaõ ñeán roài, Nay luùc ta hoïc ñaïo. “Naøy A-nan, sau khi thaáy toùc baïc, vua Ñaïi Thieân baûo thaùi töû: “ Naøy thaù i töû, haõ y bieá t raè ng Thieâ n söù ñaõ ñeán , ñaà u moïc toùc baï c. Naøy thaù i töû , ta ñaõ höôûng laïïc duï c theá gian, nay laï i muoá n caàu duï c laïc thieâ n thöôïn g. Naøy thaù i töû, nay ta muoán caïo boû raâu toù c, maëc aùo ca-sa, chí tín, lìa boû gia ñình, soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo. Naøy thaùi töû, nay ta muoán ñem boán chaâu thieân haï naøy phoù thaùc cho con. Con haõy trò vì, giaùo hoùa ñuùng nhö phaùp, chôù duøng phi phaùp; khoâng ñeå cho trong nöôùc coù nhöõng ngöôøi taïo aùc nghieä p, phi phaïm haï nh. Naøy thaù i töû, veà sau neá u con thaá y Thieân söù ñeá n, ñaàu moïc toùc baïc , thì con neâ n ñem vieäc quoác chính cuûa nöôù c naø y trao laïi cho thaùi töû cuûa con, kheù o daï y baû o noù vaø trao ñaát nöôùc laïi cho noù , roài con cuõ ng neân caïo boû raâu toùc , maëc aù o ca-sa, chí tín, lìa boû gia ñình, soán g khoân g gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo . Naø y thaù i töû , nay ta chuyeån giao phaùp keá thöøa16 naøy cho con. Con cuõng phaûi chuyeån giao laïi phaùp keá thöøa naøy, chôù ñeå cho nhaân daân trôû thaønh cöïc bieân17. Naøy thaùi töû, taïi sao nay ta chuyeån trao phaùp keá thöøa naøy cho con, baûo con cuõng phaûi chuyeån trao phaùp keá thöøa naøy, chôù ñeå cho nhaân daân trôû thaønh cöïc bieân ñòa. Naøy thaùi töû, neáu trong nöôùc naøy söï truyeàn trao bò döùt tuyeät, khoâng ñöôïc tieáp noái, thì ñoù laø nhaân daân trôû thaønh cöïc bieân. Vì theá cho neân, naøy thaùi töû, nay ta chuyeån trao cho con. Naøy thaùi töû, ta ñaõ chuyeån trao phaùp keá thöøa naøy cho con thì con phaûi chuyeån trao phaùp keá thöøa aáy laïi, chôù ñeå cho nhaân daân trôû thaønh cöïïc bieân. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân aáy ñem vieäc quoác chaùnh cuûa nöôùc naøy phoù thaùc cho thaùi töû. Sau khi daïy baûo caën keõ xong lieàn caïo boû raâu toùc, chí tín, lìa boû gia ñình, soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo, hoïc Tieân nhaân vöông, tu haønh phaïm haïnh taïi Di-taùt-ta naøy, truù trong röøng xoaøi Ñaïi thieân. “Thaùi töû cuõng laø Chuyeån luaân vöông thaønh töïu baûy baùu, ñöôïc phöôùc ñöùc coù boán ñöùc nhö yù cuûa loaøi ngöôøi nhö vua cha; nhö baûy baùu vaø boán ñöùc nhö yù cuûa loaøi ngöôøi ñaõ ñöôïc noùi treân. “Naøy A-nan, vò Chuyeån luaân vöông aáy veà sau cuõng baûo thôï hôùt toùc raèng: “ Neáu ngöôi thaáy ñaàu ta moïc toùc baïc thì cho ta hay. “Baáy giôø thôï hôùt toùc vaâng lôøi vua baûo. Moät thôøi gian sau ñoù, goäi ñaàu cho vua, thaáy moïc toùc baïc, lieàn taâu: “ Taâu Thieân vöông, mong Thieân vöông bieát cho, Thieân söù ñaõ ñeán; ñaàu moïc toùc baïc. “Vò Chuyeån luaân vöông kia laïi baûo thôï hôùt toùc: “ Ngöôi haõy laáy nhíp baèng vaøng, töø töø nhoã toùc baïc boû vaøo baøn tay ta. “Luùc aáy, thôï hôùt toùc vaâng leänh vua baûo, lieàn laáy caùi nhíp baèng vaøng, töø töø nhoå toùc
16.
Töông keá chi phaùp No.125 (50-4): töông thieäu
17.
Paøli: maø kho me tvaö antimapuriso ahosi, “con chôù trôû thaønh laø ngöôøi (keá thöøa) cuoái cuøng cuûa ta”.
baïc boû vaøo baøn tay vua. “Naøy A-nan, Chuyeån luaân vöông kia tay böng toùc baïc, noùi baøi tuïng: “Ñaàu ta moïc toùc baïc; Thoï maïng ñeán hoài suy. Thieân söù ñaõ ñeán roài, Nay luùc ta hoïc ñaïo. “Naøy A-nan, sau khi thaáy toùc baïc, Chuyeån luaân vöông kia baûo thaùi töû: “ Naøy thaùi töû, haõy bieát raèng Thieân söù ñaõ ñeán, ñaàu moïc toùc baïc. Naøy thaùi töû, ta ñaõ höôûng laïïc duïc theá gian, nay laïi muoán caàu duïc laïc thieân thöôïng. Naøy thaùi töû, nay ta muoán caïo boû raâu toùc, maëc aùo ca-sa, chí tín, lìa boû gia ñình, soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo. Naøy thaùi töû, nay ta muoán ñem boán chaâu thieân haï naøy phoù thaùc cho con. Con haõy trò vì, giaùo hoùa ñuùng nhö phaùp, chôù duøng phi phaùp; khoâng ñeå cho trong nöôùc coù nhöõng ngöôøi taïo aùc nghieäp, phi phaïm haïnh. Naøy thaùi töû, veà sau neáu con thaáy Thieân söù ñeán, ñaàu moïc toùc baïc, thì con neân ñem vieäc quoác chính cuûa nöôùc naøy trao laïi cho thaùi töû cuûa con, kheùo daïy baûo noù vaø trao ñaát nöôùc laïi cho noù, roài con cuõng neân caïo boû raâu toùc, maëc aùo ca-sa, chí tín, lìa boû gia ñình, soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo. Naøy thaùi töû, nay ta chuyeån giao phaùp keá thöøa naøy cho con. Con cuõng phaûi chuyeån giao laïi phaùp keá thöøa naøy, chôù ñeå cho nhaân daân trôû thaønh cöïc bieân. Naøy thaùi töû, taïi sao nay ta chuyeån trao phaùp keá thöøa naøy cho con, baûo con cuõng phaûi chuyeån trao phaùp keá thöøa naøy, chôù ñeå cho nhaân daân trôû thaønh cöïc bieân ñòa? Naøy thaùi töû, neáu trong nöôùc naøy söï truyeàn trao bò döùt tuyeät, khoâng ñöôïc tieáp noái, thì ñoù laø nhaân daân trôû thaønh cöïc bieân. Vì theá cho neân, naøy thaùi töû, nay ta chuyeån trao cho con. Naøy thaùi töû, ta ñaõ chuyeån trao phaùp keá thöøa naøy cho con thì con phaûi chuyeån trao phaùp keá thöøa aáy laïi, chôù ñeå cho nhaân daân trôû thaønh cöïc bieân. “Naøy A-nan, Chuyeån luaân vöông kia ñem vieäc quoác chaùnh cuûa nöôùc naøy phoù thaùc cho thaùi töû. Sau khi daïy baûo caën keõ xong lieàn caïo boû raâu toùc, chí tín, lìa boû gia ñình, soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo, hoïc Tieân nhaân vöông, tu haønh phaïm haïnh taïi Di-taùt-ta naøy, truù trong röøng xoaøi Ñaïi thieân. “Naøy A-nan, ñoù laø töø con ñeán con, töø chaùu ñeán chaùu, töø doøng hoï ñeán doøng hoï, töø kieán ñeán kieán18, laàn löôït ñeán taùm vaïn boán ngaøn vò Chuyeån luaân vöông, caïo boû raâu toùc, maëc aùo ca-sa, chí tín, lìa boû gia ñình, soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo, hoïc Tieân nhaân vöông, tu haønh phaïm haïnh taïi Di-taùt-la naøy, truù trong röøng xoaøi Ñaïi thieân. “Vò vua sau cuøng teân laø Ni-di19, laø moät Phaùp vöông nhö phaùp, thöïc haønh phaùp ñuùng nhö phaùp; laø vò vua vì thaùi töû, haäu phi, theå nöõ vaø caùc thaàn daân, Sa-moân, Phaïm chí cho ñeán coân truøng maø phuïng trì trai giôùi vaøo nhöõng ngaøy moàng taùm, möôøi boán, möôøi laêm; tu haïnh boá thí, cho nhöõng keû ngheøo khoå, Sa-moân, Phaïm chí, cho ñeán nhöõng ngöôøi coâ ñoäc töø caùc phöông xa ñeán xin, ñem ñoà aên thöùc uoáng, aùo chaên, xe coä, traøng hoa, boät hoa, boät höông, nhaø cöûa, giöôøng neäm, ñeäm loâng, khaên quaán, cung caáp ñeøn daàu... “Baáy giôø chö Thieân ôû coõi trôøi Tam thaäp tam thieân tuï taäp ngoài taïi Thieän phaùp giaûng ñöôøng20 heát lôøi xöng taùn vua Ni-di nhö theá naøy: ‘Chö Hieàn, ngöôøi xöù Beïâ-ñaø-ñeà coù ñaïi
18.
Tuøng kieán chí kieán (?).
19.
Ni-di Paøli: Nimi.
20.
Thieän phaùp giaûng ñöôøng Paøli: Sudhamma-sabhaø, phoøng hoäi cuûa chö Thieân Tam thaäp tam
(Pl. Taøvatiösa).
thieän lôïi, coù ñaïi coâng ñöùc. Vì sao? Vì vua cuoái cuøng cuûa hoï laø Ni-di, moät Phaùp vöông nhö phaùp, thöïc haønh phaùp ñuùng nhö phaùp, laø ngöôøi ñaõ vì thaùi töû, haäu phi, theå nöõ vaø caùc thaàn daân, Sa-moân, Phaïm chí cho ñeán coân truøng maø phuïng trì trai giôùi vaøo nhöõng ngaøy moàng taùm, möôøi boán, möôøi laêm; tu haïnh boá thí, cho nhöõng ngöôøi ngheøo khoå, Sa-moân, Phaïm chí, cho nhöõng ngöôøi coâ ñoäc töø caùc phöông xa ñeán xin, ñem caùc ñoà aên thöùc uoáng, aùo chaên, xe coä, traøng hoa, boät hoa, boät höông, nhaø cöûa, giöôøng neäm, ñeäm loâng, cung caáp khaên quaán vaø ñeøn daàu...’ “Baáy giôø trôøi Thieân Ñeá-thích cuõng coù trong chuùng, baûo chö Thieân Tam thaäp tam thieân raèng: “ Chö Hieàn, caùc vò coù muoán thaáy vua Ni-di ngay taïi nôi naøy khoâng? “Chö Thieân Tam thaäp tam thieân ñaùp: “ Thöa Caâu-döïc21, chuùng toâi muoán ñöôïc ñeán ngay nôi aáy ñeå yeát kieán vua Ni-di. “Baáy giôø, trong khoaûnh khaéc, nhö löïc só co duoãi caùnh tay, Ñeá-thích ôû coõi Tam thaäp tam thieân boãng nhieân bieán maát khoâng thaáy vaø hieän ra ôû cung ñieän vua Ni-di. “Luùc aáy, vua Ni-di thaáy Thieân Ñeá-thích, lieàn hoûi: “ OÂng laø ai? “Thieân Ñeá-thích ñaùp: “ Ñaïi vöông coù nghe ñeán Thieân Ñeá-thích khoâng? “Ñaùp: “ Nghe noùi coù Ñeá-thích. “ Ñoù chính laø toâi vaäy. Ñaïi vöông coù ñaïi thieän lôïi, coù ñaïi coâng ñöùc. Vì sao? Vì chö Thieân ôû coõi Tam thaäp tam thieân tuï taäp taïi Thieän phaùp giaûng ñöôøng, heát lôøi xöng taùn Ñaïi vöông theá naøy: ‘Chö Hieàn, ngöôøi xöù Beäâ-ñaø-ñeà coù ñaïi thieän lôïi, coù ñaïi coâng ñöùc. Vì sao? Vì vua cuoái cuøng cuûa hoï laø Ni-di, moät Phaùp vöông nhö phaùp, thöïc haønh phaùp ñuùng nhö phaùp, laø ngöôøi ñaõ vì thaùi töû, haäu phi, theå nöõ vaø caùc thaàn daân, Sa-moân, Phaïm chí cho ñeán coân truøng maø phuïng trì trai giôùi vaøo nhöõng ngaøy moàng taùm, möôøi boán, möôøi laêm; tu haïnh boá thí, cho nhöõng ngöôøi ngheøo khoå, Sa-moân, Phaïm chí, cho nhöõng ngöôøi coâ ñoäc töø caùc phöông xa ñeán xin, ñem caùc ñoà aên thöùc uoáng, aùo chaên, xe coä, traøng hoa, boät hoa, boät höông, nhaø cöûa, giöôøng neäm, ñeäm loâng, cung caáp khaên quaán vaø ñeøn daàu...’ Ñaïi vöông coù muoán thaáy Tam thaäp tam thieân khoâng? “Vua ñaùp: “ Muoán thaáy. “Ñeá-thích laïi baûo vua Ni-di: “ Toâi trôû veà coõi trôøi, seõ ra leänh trang nghieâm xa giaù vôùi moät ngaøn voi keùo ñeán. Ñaïi vöông côõi xe daïo chôi, leân du laõm coõi trôøi. “Baáy giôø, vua Ni-di im laëng nhaän lôøi. Ñeá-thích bieát vua Ni-di ñaõ nhaän lôøi; trong khoaûnh khaéc, nhö thôøi gian löïc só co duoãi caùnh tay, bieán maát khoûi cung ñieän vua Ni-di maø trôû veà coõi Tam thaäp tam thieân. “Sau khi trôû veà, Ñeá-thích baûo ngöôøi ñaùnh xe: “ Ngöôi haõy nhanh choùng trang nghieâm giaù vôùi moät ngaøn voi keùo, ñeán ñoùn vua Ni- di. Sau khi ñeán nôi, haõy taâu vua raèng: ‘Ñaïi vöông, neân bieát, Ñeá-thích sai ñaùnh coã xe coù nghìn voi keùo naøy ñeán ñoùn Ñaïi vöông. Ñaïi vöông haõy côõi xe naøy daïo chôi, leân du laõm coõi trôøi’. Sau khi vua ñaõ leân xe, laïi hoûi vua raèng: ‘Ñaïi vöông muoán toâi ñaùnh xe ñi ñöôøng naøo?
21. Caâu-döïc (= Kieàu-thi-ca). Paøli: Kosika hoaëc Kosiya, hieäu cuûa Thieân Ñeá-thích.
Ñi theo ñöôøng aùc thoï aùc baùo? Hay dieäu thoï dieäu baùo?’ “Ngöôøi ñaùnh xe vaâng leänh Ñeá-thích, töùc thì trang nghieâm coã xe nghìn voi, ñi ñeán vua Ni-di. Ñeán nôi, taâu vua raèng: “ Ñaïi vöông, neân bieát, Ñeá-thích sai ñaùnh coã xe coù nghìn voi keùo naøy ñeán ñoùn Ñaïi vöông. Ñaïi vöông haõy côõi xe naøy daïo chôi, leân du laõm coõi trôøi. “Sau khi vua Ni-di ñaõ leân xe, ngöôøi ñaùnh xe laïi hoûi raèng: “ Ñaïi vöông muoán toâi ñaùnh xe ñi ñöôøng naøo? Ñi theo ñöôøng aùc thoï aùc baùo? Hay dieäu thoï dieäu baùo?’ “Baáy giôø vua Ni-di baûo ngöôøi ñaùnh xe raèng: “ Haõy ñöa toâi ñi giöõa hai ñöôøng aùc thoï aùc baùo vaø dieäu thoï dieäu baùo. “Ngöôøi ñaùnh xe lieàn ñöa vua ñi giöõa hai ñöôøng aáy, giöõa aùc thoï aùc baùo vaø dieäu thoï dieäu baùo. Töø xa, chö Thieân Tam thaäp tam thieân troâng thaáy vua Ni-di ñi ñeán, sau khi troâng thaáy lieàn chuùc laønh raèng: “ Kính chaøo Ñaïi vöông! Kính chaøo Ñaïi vöông! Ñaïi vöông coù theå cuøng soáng chung höôûng laïc vôùi Tam thaäp tam thieân chuùng toâi. “Luùc aáy, vua Ni-di noùi baøi tuïng cho chö Thieân Tam thaäp tam thieân: Gioáng nhö keû côõi nhôø, Nhaát thôøi taïm möôïn xe; Nôi ñaây cuõng nhö vaäy. Vì laø cuûa keû khaùc. Toâi veà Di-taùt-la, Seõ laøm voâ löôïng thieän. Nhaân ñoù sanh coõi trôøi, Taïo phöôùc laøm tö löông. “Naøy A-nan, vua Ñaïi Thieân thuôû xöa aáy oâng cho laø ai khaùc chaêng? Chôù nghó nhö vaäy. Neân bieát vò aáy chính laø Ta. “Naøy A-nan, thuôû xöa, Ta töø ñôøi con ñeán ñôøi con, töø ñôøi chaùu ñeán ñôøi chaùu, töø doøng hoï ñeán doøng hoï, laàn löôït coù ñeán taùm vaïn boán ngaøn Chuyeån luaân vöông, töøng caïo boû raâu toùc, maëc aùo ca-sa, chí tín, töø boû gia ñình, soáng khoâng gia ñình, xuaát gia hoïc ñaïo, hoïc Tieân nhaân vöông, tu haønh phaïm haïnh, taïi Di-taùt-la naøy truù trong röøng xoaøi Ñaïi Thieân. Baáy giôø Ta töï laøm lôïi ích cho mình, cuõng laøm lôïi ích cho keû khaùc, laøm lôïi ích cho moïi ngöôøi. Ta thöông xoùt theá gian, vì trôøi vaø vì ngöôøi maø caàu nghóa, lôïi ích vaø an oån khoaùi laïc. Khi aáy, Ta thuyeát phaùp khoâng ñeán choã roát raùo, khoâng roát raùo baïch tònh, khoâng roát raùo phaïm haïnh. Vì khoâng roát raùo phaïm haïnh, luùc aáy Ta khoâng thoaùt ly khoûi söï sanh, tuoåi giaø, beänh taät, söï cheát, khoùc than, aùo naõo; cuõng chöa theå thoaùt ra ngoaøi moïi khoå ñau. “Naøy A-nan, nay Ta xuaát hieän ôû ñôøi, laø Nhö Lai, Voâ Sôû Tröôùc, Ñaúng Chaùnh Giaùc, Minh Haïnh Thaønh22, Thieän Theä, Theá Gian Giaûi, Voâ Thöôïng Só, Ñaïo Phaùp Ngöï, Thieân Nhaân Sö, goïi laø Phaät23, Chuùng Höïu. Nay Ta laøm lôïi ích cho mình, cuõng laøm lôïi ích cho ngöôøi khaùc, laøm lôïi ích cho moïi ngöôøi. Ta thöông xoùt theá gian, vì trôøi vaø ngöôøi maø caàu nghóa vaø lôïi ích, caàu an oån khoaùi laïc. Nay Ta thuyeát phaùp ñaõ ñeán choã roát raùo baïch tònh, roát raùo phaïm haïnh. Vì ñaõ roát raùo phaïm haïnh, nay Ta lìa khoûi söï sanh, tuoåi giaø, beänh taät, söï
22.
Trong baûn Haùn: Minh haønh thaønh vicoù leõ thöøa chöõ vi. Thöôøng noùi laø Minh haønh tuùc. Paøli:
vijjaø-caraòa-sampanna.
23.
Trong baûn Haùn: hieäu Phaät
cheát, khoùc than, aùo naõo. Nay Ta ñaõ thoaùt moïi khoå ñau. “Naøy A-nan, nay Ta chuyeån trao phaùp keá thöøa naøy cho oâng, oâng cuõng phaûi chuyeån trao phaùp keá thöøa naøy laïi, chôù ñeå cho Phaät phaùp döùt ñoaïn. “Naøy A-nan, theá naøo laø phaùp keá thöøa maø nay Ta chuyeån trao cho oâng vaø baûo oâng cuõng phaûi chuyeån trao laïi phaùp keá thöøa aáy, chôù ñeå cho Phaät phaùp döùt ñoaïn? Ñoù chính laø Thaùnh ñaïo taùm chi, töø chaùnh kieán cho ñeán chaùnh ñònh laø taùm. Naøy A-nan, ñoù chính laø phaùp keá thöøa maø nay Ta ñaõ chuyeån trao cho oâng, vaø oâng cuõng phaûi chuyeån trao laïi phaùp keá thöøa aáy, chôù ñeå cho Phaät chuûng ñöùt ñoaïn.” Phaät thuyeát nhö vaäy. Toân giaû A-nan vaø caùc Tyø-kheo sau khi nghe Phaät thuyeát, hoan hyû phuïng haønh.