Dhammapada E-V- Intro
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Dhammapada Sutta
(Khuddaka Nikaya - Sutta Pitaka)
Trích Giảng Kinh Pháp Cú
HT. Thích Thanh Từ
(Trích: "Nhặt Lá Bồ Đề", Tập 1)
1.Khen Chê Không Thật:
Xưa vị lai và nay
Đâu có sự kiện này
Người hoàn toàn bị chê
Người trọn vẹn được khen. (Pháp Cú 228)
Bình:
Người hoàn toàn bị chê xưa nay và mai sau chưa từng
có. Người trọn vẹn được khen xưa nay và mai sau
chưa từng có. Như kẻ uống rượu, được bạn rượu
khen. Kẻ cướp, được đồng đảng khen. Những kẻ xấu
xa như vậy, vẫn có người khen, đâu hẳn đã hoàn
toàn bị chê. Rồi hiền như Phật, vẫn bị ngoại
đạo chê. Như chúa Jesus rồi cũng bị đóng đinh
trên thập tự giá.
Như vậy để thấy rằng
việc khen chê ở giữa cuộc đời này không phải
là chân lý. Người được khen nở lỗ mũi,
người bị chê xụ mặt, là người ngu si, là kẻ khờ.
Chớ vì sự khen chê mà lấy đó làm cuộc sống, hãy
sống hợp lẽ đạo mà xa lìa khen chê. Người Phật tử
hãy giữ vững lập trường mà đừng lầm lẫn giữa khen
và chê. Đừng để cái khen và chê cũng mặc, hễ
biết mình sống hợp đại lý thì thôi.
Mặc người chê, mặc kẻ gièm
Lấy lửa đốt trời thêm nhọc xác. (Chứng đạo ca)
2. Si Mê Là Gốc Đau Khổ:
Đêm dài với người thức
Đường dài với kẻ mệt
Luân hồi dài kẻ ngu
Không hiểu chân diệu pháp. (Pháp Cú 60)
Bình:
Với người thức không ngủ được, thấy đêm sao mà
dài lê thê. Với người đi mệt, thấy con đường
nó sao mà dài xa xôi diệu vợi. Với kẻ ngu thì,
thấy cuộc luân hồi dài đăng đẳng không có ngày
kết thúc. Bao nhiêu nỗi khổ đau đè nặng
trên kiếp người. Ở trong cuộc luân hồi không
tìm đâu được lối ra. Và khổ thay đã là kẻ ngu
thì có biết đâu là cuộc "luân hồi"!
và có bao giờ nghĩ đến phải ra và tìm đường
thoát ra. Nhưng thực trạng cái khổ đau niềm tủi
nhục cứ khắn chặt con người họ, và họ phải
tự thấy cuộc đời, cái dòng đời này, thật ê
chề, thật ngao ngán. Sự thật đó chẳng khác nào
kẻ thức khuya không ngủ trong đêm, thấy đêm dài lê
thê, và kẻ lữ hành đang trên đường hãy còn xa
thăm thẳm, người mệt, thân nhừ, tất cả việc
trước mắt thấy ê chề ngao ngán. Người ngu ở
giữa cuộc đời này là như vậy đó!
Tội nghiệp thay! Con người
nào hay ngoài nỗi cơ cực của kiếp người,
còn có đời sống siêu thoát, đời sống an lành. Đó
là đời sống của người hiểu chân diệu pháp.
Không hiểu "chân diệu pháp" con
người sẽ khổ đau mãi mãi trong kiếp luân hồi.
Chân diệu pháp chính là Phật pháp.
3. Biết Được Lỗi Mình Mới Khó:
Dễ thay thấy lỗi người
Lỗi mình biết mới khó
Lỗi người ta phanh tìm
Như tìm thóc trong gạo.
Còn lỗi mình che đậy
Như kẻ gian giấu bài. (Pháp Cú 252)
Bình:
Dễ thấy lỗi người việc ấy không khó, chỉ
cần nhìn sơ qua là mình thấy người đó có lỗi
rồi. "Vạch lá tìm sâu, quét nhà ra rác"
điều này quá rõ ràng. Thấy lỗi người không
khó. Thấy lỗi mình mới thật là khó. Vì thông
thường mình vốn thương mình, thì có bao giờ mình
chịu cho mình là xấu (có lỗi thì thành xấu),
vậy nên có mấy người chịu trở lại tìm lỗi
mình, mặt mình dính lọ thì có bao giờ mình
thấy, nếu không có người chỉ, không biết xem
gương.
Vậy đó mà với lỗi người
thì ta phanh tìm không bỏ sót. Người ta có giấu
mình cũng phải tìm bươi móc cho ra. Việc này
giống như việc lượm thóc trong gạo. Gầm đầu
lượm từng hạt, lượm thật kỹ. Cái tật này gần như
muôn đời ở một con người. Đó là gần như bản
chất, một thứ bản chất xấu xa tồi bại. Nó được
coi là rất trái với thánh đạo.
Ngược lại, với lỗi mình
thì bưng bít, che đậy giống như người cờ gian bạc
lận, giấu đi con bài của mình v.v... để phòng
thủ thắng kẻ khác. Một sự giấu giếm thật khéo
léo thật tinh vi. Cái tật chúng sanh là như vậy. Mấy
ai chịu gan dạ phơi bày lỗi mình.
Đức Phật đã nói như vậy,
là trước chỉ cho con người thấy rõ sự lầm lẫn của
mình, thấy rõ ngõ ngách của tâm hồn mình. Thấy rồi
để mà khéo chừa đi. Là một Sa Môn, một người
tu chớ có thấy lệch lạc như vậy. Mà lúc nào
người Sa Môn cũng phải biết rõ lỗi của mình
đẻ phát lồ sám hối. Phát lồ tức là phơi bày
lỗi lầm, không giấu giếm, mà đưa ra trình
lên tước đại chúng, nhận khuyết, nhận lỗi
cầu xin sám hối.
Ngài Huệ Năng đã dạy:
"Thường biết lỗi mình, chớ biết
lỗi thế gian". Tu là cốt để biết
rõ mình. Muốn biết rõ mình phải "biết
lỗi" mình. Tu mà không biết lỗi mình
thì không bao giờ tu tiến được. Những lỗi
hiện đời và lỗi từ vô thủy, biết bao
lỗi, thế mà không biết, thì sao gọi
là tu? Tu là sửa. Sửa là sửa lỗi. Sửa lỗi
thành không còn lỗi nữa gọi là tu. Không như
vậy, gọi tu là tu làm sao?
Vậy chớ có biết lỗi
người. Phải thường biết lỗi mình. Được
vậy trong tương quan cuộc sống mình không bị thiên
hạ ghét. Mình không nói lỗi người thì ai ghét
mình. Và trong việc tu hành, ngày càng tiêu
được tội lỗi, nghiệp chướng vơi đi, tâm
trí ngày càng sáng thêm. Niềm an vui ngày càng
rộng mở. Cuộc sống ngay đó được hạnh phúc. Không
cầu mà được.
4. Thắp Sáng Trí Huệ:
Như giữa đống rác nhớp
Quăng bỏ ngoài đường lớn
Chỗ ấy nở hoa sen,
Thơm sạch đẹp lòng người.
Cũng vậy giữa quần sanh,
Uế, nhiễm, mù, phàm tục,
Đệ tử bậc chánh giác
Sáng ngời với trí tuệ. (Pháp Cú 58-59)
Bình:
Trong chỗ nhơ nhớp mà sanh hoa sen. Hoa nở thơm
sạch lòng người. Ở trong các pháp thế gian:
khổ, không, vô thường, vô ngã, bốn điều này
người thế tục cho là thường, lạc, ngã, tịnh.
Đó là bốn việc: vô thường không phải thường,
vô ngã không phải ngã, khổ không phải lạc, nhớp
không phải tịnh. Vậy mà họ thấy thường, lạc,
ngã, tịnh, cái thấy như vậy là không đúng sự
thật. Như bàn tay trắng mà thấy là bàn tay đen.
Thấy như vậy là thấy mù. Một cái thấy hoàn toàn
không đúng sự thật. Với các pháp giữa này, người
phàm tục đều thấy như vậy, nên gọi là mù.
Từ cái thấy mù như vậy mà
chấp lấy các thứ uế nhiễm của thế gian làm
sự sống. Chính vì bằng cái thấy mù tối như vậy,
nên các pháp ấy đã trở nên trói buộc, làm thống
khổ cho người. Đã dính mắc vào nó mong gì thoát
ra, càng giẫy giụa nó càng khắn chặt. Như những con
rắn đã quấn vào mình mà càng vùng vẫy thì nó
càng siết cứng và cắn rứt.
Ngược lại đối với bậc
đệ tử bậc Chánh giác, hàng Sa Môn, đối với
các vật gọi là uế nhiễm: khổ, không, vô
thường, vô ngã. Thấy đúng như thật. Cái thấy ấy
như đầu đen thấy là đen, bàn tay trắng thấy là
trắng. Thấy như vậy là cái thấy của con mắt sáng.
Thấy đúng như thật. Cái thấy đó là trí tuệ.
Ở trên tướng uế nhiễm
mà thấy đúng như thật, thì ngay đó đã được
giác ngộ đúng đắn, tức được chánh giác. Cái
thấy đó là sáng ngời trí tuệ, đâu còn lầm
lẫn nữa. Vì vậy mà giải thoát được ngay trên nó,
giải thoát vươn lên tỏa rộng đời sống thanh tịnh
ngay trên nó, có khác gì hoa sen mọc lên nở đẹp
gữa nơi nhơ nhớp.
Từ cái thấy này, nếu ở
trong pháp Đại thừa, tức thấy rõ "Phiền não
tức bồ đề". Ngay chúng sanh tức Phật. Ngay
cảnh giới chúng sanh nhơ xấu, tức là cõi Phật thanh
tịnh đủ bốn tánh: Thường, lạc, ngã, tịnh. Và
để phân biệt bốn tánh: Thường, lạc, ngã,
tịnh của chúng sanh (bốn cái thường không thật)
gọi đây là Chơn thường, Chơn lạc, Chơn ngã,
Chơn tịnh.
HT. Thích Thanh Từ
(Trích: "Nhặt Lá Bồ Đề", Tập 1)
[ Mục lục ][ Thư mục Việt ngữ ] [ Buddhasasana Main Page ]