Kinh Phap Cu - Narada - Pham Kim Khanh - 05
Vietnamese, with VU Times font
KINH PHÁP CÚ
DHAMMAPADA
Tác giả: Nārada Mahāthera
Người dịch: Phạm Kim Khánh, 1971
Lưu ý: Đọc với phông chữ VU Times (Viet-Pali Unicode)
5. CUỒNG DẠI - BĀLA VAGGA
Đối với người không biết giáo pháp, vòng luân hồi quả thật xa xôi
1. Dīghā jāgarato ratti - dīghaṁ santassa yojanaṁ Dīgho bālānaṁ samsāro -saddhammaṁ avijānataṁ. 1. Đêm dài đối với người không ngủ. Người mệt mỏi thấy đường xa. Đối với kẻ điên cuồng, không hiểu chơn lý cao siêu, con đường luân hồi 1 quả thật là xa xôi diệu vợi. 60.
Tích chuyện
Vua Pasenadi đến hầu Phật và bạch rằng một hôm nọ vua cảm thấy đêm dài. Trong một cơ hội khác có người ghi nhận rằng một dặm đường thật quá dài. Đức Phật đúc kết hai câu chuyện và thêm rằng đối với người không biết Giáo Pháp, vòng luân hồi quả thật xa xôi diệu vợi.
Chú thích
1. Luân hồi - Saṁsāra , đúng nghĩa, là thênh thamg mãi mãi, triền miên. Đó là đại dương của đời sống hay kiếp sinh tồn.
Saṁsāra được định nghĩa là sự trôi chảy không ngừng của luồng ngũ uẩn, những nguyên tố và giác quan.
Saṁsāra cũng được định nghĩa là sự trôi chảy liên tục của luồng sống chúng sanh từ kiếp này sang kiếp khác, từ cuộc sinh tồn này qua sinh tồn kia.
Tránh kết hợp với người cuồng dại
2. Carañ ce nādhigaccheyya - seyyaṁ sadisam attano Ekacariyaṁ dalhaṁ kayirā natthi bāle sahāyatā. 2. Trên bước thiên lý xa xôi, nếu người đệ tử không gặp được bạn đồng hành ngang, hay hơn mình, thì hãy vững tiến trên con đường đơn độc của mình. Không nên kết hợp 2 với người cuồng dại 1 . 61.
Tích chuyện
Thầy quở rầy học trò vì một lỗi lầm. Trò không vui, nổi lửa đốt tịnh thất thầy và bỏ trốn. Đức Phật nghe thuật lại câu chuyện, khuyên dạy rằng nên sống đơn độc còn hơn kết hợp với người điên khùng, cuồng dại.
Chú thích
1. Người cuồng dại - Sahāyatā , theo bản chú giải, danh từ này có liên quan đến phẩm hạnh cao thượng, tuệ minh sát, con đường, và Thánh quả.
Như vậy, không nên hiểu cuồng dại theo định nghĩa thông thường. Cuồng dại là nghịch nghĩa với phẩm hạnh cao thượng, tuệ minh sát, không đi trên con đường đưa đến giải thoát.
2. Vì lòng từ bi, vì thương họ, ta có thể đến gần người cuồng dại để hỗ trợ, nâng đỡ, giúp cho họ sáng suốt hơn, nhưng không nên để cái cuồng dại của họ nhiễm ta.
Chính ta không phải là của ta
3. Puttā m'atthi dhanaṁ m'atthi iti bālo vihaññati Attā hi attano natthi kuto puttā kuto dhanam. 3. "Con cái, ta có. Sự nghiệp, ta có". Đó là mối lo âu của hạng cuồng si. Đúng ra, chính họ không phải là của họ. Vậy con cái nào là của họ? Sự nghiệp nào là của họ. 62.
Tích chuyện
Người kia giàu có nhưng bỏn xẻn, keo kiết. Đến lúc chết, ông ta tái sanh làm một người ăn xin có hình tướng xấu xa. Ngày nọ, tình cờ ông đi đến cái nhà của ông trong kiếp sống trước, nhưng khi bước vào thì bị người nhà cột trói lại và vứt trên một đống rác. Đức Phật đi ngang qua thấy vậy thì lưu ý người chủ nhà - vốn là con của người ăn xin trong kiếp sống trước - rằng người kia không phải ai khác hơn là cha của ông.
Biết nhận thức sự cuồng dại của mình là người trí
4. Yo bālo maññati bālyaṁ - paṇḍito vā'pi tena so Bālo ca paṇḍitamānī - sa ve bālo'ti vuccati. 4. Người điên mà biết mình điên - vì lẽ ấy - là người trí. Điên mà cho rằng mình có trí tuệ thì quả thật là điên. 63.
Tích chuyện
Hai người đi nghe thuyết pháp. Sau khi nghe, một người đắc quả Tu-Đà-Hườn. Trong lúc ấy người kia lo ăn cắp tiền. Trên đường về, người ăn cắp chê người đắc quả không biết lợi dụng thời cơ để kiếm chút gì như anh đã làm. Khi hay được câu chuyện, Đức Phật giải thích sự khác biệt giữa người cuồng dại và người trí.
Người cuồng dại không thể nhận chơn giá trị của giáo pháp
5. Yāvajīvam'pi ce bālo - paṇḍitaṁ payirupāsati Na so dhammaṁ vijānāti - dabbī sūparasaṁ yathā. 5. Người cuồng dại, dầu sống chung suốt đời với người trí, vẫn không hiểu Giáo Pháp hơn cái muỗng thưởng thức hương vị của canh (mặc dầu nằm trọn vẹn trong nồi canh). 64.
Tích chuyện
Đại đức Udāyi thường ngồi trên Pháp tọa. Các vị Tỳ-khưu khác thấy vậy lầm tưởng rằng thầy thông suốt Giáo Pháp, đến nhờ thầy giảng, mới biết thầy không thông. Câu chuyện được bạch với Đức Phật, Đức Phật giảng về thái độ của người cuồng dại, dầu suốt đời sống chung với người trí, vẫn không thông hiểu Giáo Pháp, cũng như cái muỗng, dầu nằm trọn vẹn trong nồi canh, vẫn không thưởng thức được hương vị của canh.
Bậc thiện trí nhận chơn giá trị của giáo pháp
6. Muhuttam api ce viññu -paṇḍitaṁ payirupāsati Khippaṁ dhammaṁ vijānati Jivhā sūparasaṁ yathā. 6. - Dầu chỉ sống chung với bậc trí tuệ trong chốc lát, người thông minh thấu hiểu nhanh chóng Giáo Pháp, như cái lưỡi (thưởng thức) hương vị của canh. 65.
Tích chuyện
Ba mươi thanh niên nghe được Giáo Pháp liền đắc quả A-La-Hán. Đức Phật đề cập đến sự chứng ngộ mau lẹ ấy và giải thích rằng các vị kia vốn đã là những người thông minh xuất chúng.
Quả của hành động bất thiện thật là đắng
7. Caranti bālā dummedhā -amitten'eva attanā Karontā pāpakaṁ kammaṁ -yaṁ hoti kaṭukapphalaṁ. 7. Người điên rồ thiển trí trở đi lộn lại với chính cái tự ngã của mình như kẻ thù, làm những việc ác mà hậu quả sẽ đắng cay. 66.
Tích chuyện
Ngày kia, có người mang bệnh cùi đến nghe Pháp và đắc quả Tu-Đà-Huờn (Nhập Lưu). Bất hạnh thay, lúc trở về, vị ấy bị một con ngựa con húc vào người và ngã ra chết. Đức Phật giải thích rằng vị ấy mang bệnh cùi vì trong một tiền kiếp đã có lần nhổ nước miếng vào một vị Phật Độc Giác và bị ngựa húc chết vì đã giết một cô gái hang hồ.
Hành động ấy quả thật bất thiện nếu đem lại hối hận
8. Na taṁ kammaṁ kataṁ sādhu -yaṁ katvā anutappati Yassa assumukho rodaṁ vipākaṁ paṭisevati. 8. Hành động ấy không tốt khi mà, sau khi thực hiện ta ăn năn hối hận và, đến lúc gặt quả dữ, ta than khóc, lệ tuôn đầy mặt. 67.
Tích chuyện
Một nông dân bị kết tội ăn cắp vì oa trữ những tang vật bị đánh cắp. Do tác phong đặc biệt của anh, anh được đem đến trình với Đức Phật. Đức Phật giải thích rõ ràng trường hợp. Anh nông dân vô tội được thả về, và Đức Phật giảng dạy về hậu quả của những hành động bất thiện.
Hành động ấy quả thật là thiện nếu không đem lại hối hận
9. Tañ ca kammaṁ kataṁ sādhu -yaṁ katvā nānutappati Yassa patīto sumano -vipākaṁ paṭisevati. 9. - Hành động ấy tốt khi mà, sau khi thực hiện, ta không ăn năn hối hận và, lúc hưởng quả lành, ta hoan hỉ thỏa thích. 68.
Tích chuyện
Một người làm vườn dâng đến Đức Phật những cành hoa mà anh để dành cho vua, và làm như thế có thể nguy đến tánh mạng anh. Trái với mọi dự đoán, vua rất thỏa thích được biết hành động trong sạch ấy và ban thưởng anh xứng đáng. Nhơn cơ hội, Đức Phật giảng về quả lành của những hành động thiện.
Người hành ác đi đến phiền não
10. Madhū'va 1 maññatī bālo -yāva pāpaṁ na paccati Yadā ca paccatī pāpaṁ -atha bālo dukkhaṁ nigacchati. 10. Hành động xấu ngọt ngào như mật. Kẻ điên cuồng nghĩ như vậy khi quả dữ chưa trổ. Nhưng lúc quả trổ, họ sẽ đau khổ. 69.
Tích chuyện
Một nữ tu sĩ đang hành đạo giữa rừng. Người kia, trước có đi nói bà mà không được, vào rừng hảm hiếp bà. Khi nghe câu chuyện, Đức Phật giảng dạy về những phiền não mà người có hành động bất thiện phải gặp.
Chú thích
1. Trong nhiều bổn, Phạn ngữ này viết Madhuvā .
Chứng ngộ thập phần cao thượng tuyệt cốc suông
Na so saṅkhatadhammāna9 alqṑ agghati s/ḷasiṁ. 1s&
TLáng nđy qua 4háng kiA,noười cuồng dມi c³ tj chỉ ăn kh˺t åt vật $thựa mӠ đầu ngọn gỏ Kusa "1 2 . 70.
0
>/TABNE>
0
! =/P>
( ,FOT FACE}"VU Ties& COLOR="#00005f">