Về Sợi Dây Luyến Ái
Giữa sông Gaṅgā sông Yamunā có một nƣớc khá rộng lớn, đấy là vƣơng quốc Vaṃsā, đức vua là Udena, thủ đô là Kosambī(1). Đây là quê hƣơng của bộ tộc Bhagga hùng mạnh. Nhờ ƣu thế địa lý nằm giữa hai con sông nên sự giao thƣơng lên miền tây bắc hoặc xuôi hƣớng đông nam đều thuận lợi. Đây còn là giao lộ thƣơng mãi với các nƣớc cộng hòa liên bang Vajjī, Licchavī, với Māgadha về phía hạ lƣu mà còn là địa điểm trao đổi hàng hóa từ các nƣớc ở thƣợng lƣu và cả phía bắc và tây bắc xuống nữa. Sau khi đặt đƣợc những cơ sở hoằng pháp lớn tại những lãnh địa quan trọng: Miền đông nam thì có đại tịnh xá Veḷuvana (Trúc Lâm), Rājagaha (Vƣơng Xá), nƣớc Māgadha (Ma-kiệt-đà) của đức vua Bimbisāra (Bình-sa) – và Mahāvana (Đại Lâm) tại Vesāli; miền tây bắc thì có đại tịnh xá Kỳ thọ Cấp Cô Độc tại Sāvatthi (Xá-vệ), nƣớc Kosala của đức vua Pāsenadi (Ba-tƣ-nặc) và Nigrodhārāma (Vƣờn rừng cây đa) tại Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ) nƣớc Sākya... đức Phật lại nghĩ đến miền thƣợng lƣu sông Gaṅgā, nằm ở phía tây, cách Bārāṇasī chừng mƣời do-tuần. Trƣớc đây bốn năm năm về trƣớc, chƣ vị trƣởng lão A-la-hán đã (1) Khoảng chừng 50 km về phía Tây Nam Allahabād ngày nay.
444 Minh Đức Triều Tâm Ảnh
thay nhau đến hoằng pháp tại vùng này, nhƣng nghe trình báo lại thì chƣa đặt đƣợc những cơ sở lớn do uy tín của họ chƣa đến tai các đại thƣơng gia, đại danh gia cũng nhƣ triều đình. Tại Kosambī có trƣởng giả Ghosita, là bậc cự phú đệ nhất; ông vừa làm chủ tịch nghiệp đoàn thƣơng mãi vừa là chủ ngân khố của hoàng gia. Có một vài lần giao lƣu thƣơng mãi, ở lại nhiều ngày tại Sāvatthi – ông và bạn hữu đến Kỳ Viên nghe pháp. Tuy chƣa gặp đƣợc đức Phật nhƣng thấy giáo đoàn có một nếp sống kỷ cƣơng, giản dị và lành mạnh, ông rất kính trọng, phát khởi đức tin. Trƣởng giả Ghosita có nói với chƣ trƣởng lão rằng, lúc nào chƣ tỳ-khƣu tăng ghé Kosambī, hãy báo cho ông một tiếng, ông có khá nhiều lâm viên rộng rãi, có nhiều phòng ốc thoáng mát, khá tiện nghi... không gần mà cũng không xa làng xóm, thuận lợi cho việc trì bình khất thực cũng nhƣ nơi chốn để tĩnh cƣ! Không những trƣởng giả Ghosita hào hiệp nhƣ thế mà bạn bè thƣơng gia thân hữu của ông cũng sẵn lòng đón tiếp chƣ tăng tại các lâm viên thoáng đãng khác. Do vậy, khi đức Phật và hội chúng từ giã Vƣờn Nai, sau nửa tháng giáo giới ở đấy, bộ hành dọc theo bờ bắc, hƣớng thƣợng nguồn sông Gaṅgā đến Kosambī thì thấy lác đác ở đâu cũng có những sa-môn áo vàng. Nhìn qua dáng sắc thì biết tứ sự họ đầy đủ. Nhìn qua oai nghi đi đứng thì thấy họ khá vững chãi và ổn định. Đến Kosambī, đức Phật không ghé một lâm viên nào... mà ngài cứ đi mãi, đi mãi, tìm chỗ ngụ cƣ tại một khu rừng lớn phía ngoại ô, tên là Bhesakaḷā, gần ngôi cổ thành Susumāragira. Bây giờ đã là tiết tháng tƣ, khí trời oi bức – nhƣng khu rừng Bhesakaḷā thì cây lá còn xanh, suối còn nƣớc chảy nên khí hậu mát mẻ, dễ chịu. Vài ba ngày sau, chƣ tăng trong vùng đã hay tin, lác đác đến đảnh lễ đức Phật, thăm hỏi và vấn an sức khỏe của ngài. Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 445
Rồi dân chúng quanh vùng lũ lƣợt rủ nhau đến cúng dƣờng và nghe pháp. Đặc biệt có hai vợ chồng bà-la-môn là trƣởng giả Nakuḷapitarā và phu nhân là Nakuḷamatā cứ nói đức Phật là con trai của họ. Rồi họ khóc lóc thảm thiết, vật mình, vật mẩy, tỏ lời trách móc, sao con trai bỏ nhà, bỏ cửa ra đi biệt tăm, biệt dạng đã lâu mà không chịu trở về thăm cha mẹ lấy một lần. Khi hai ông bà trƣởng giả cùng đến ôm chân đức Phật – thì tôn giả Ānanda tìm cách ngăn lại; đức Phật từ hòa nói: - Này Ānanda! Ông cứ để yên vậy! Cứ để yên cho ông bà trƣởng giả biểu tỏ cảm xúc của mình! Khi thấy cả hai ngƣời bình tĩnh trở lại, rồi từ nhân duyên ấy, đức Phật thuyết một thời pháp nói về sợi dây luyến ái nhiều đời! Ngài nói rằng: - Không phải không duyên cớ, hai ông bà nhìn nhận Nhƣ Lai là con trai đã lƣu lạc. Trong các kiếp quá khứ, trầm luân sinh tử nhiều nhƣ hạt bụi trong ba cõi sáu đƣờng; hai ông bà trƣởng giả đây đã từng là cha mẹ của Nhƣ Lai năm trăm kiếp; đã từng là bác ruột, là chú thím ruột của Nhƣ Lai cũng nhiều kiếp nhƣ thế! Sự thƣơng yêu, trìu mến của ruột rà, huyết thống nhiều đời kiếp đã tạo nên sợi dây luyến ái vô hình, nó liên lỉ trôi chảy, xuyên suốt không dễ gì đứt mất! Do vậy, các thầy tỳ-khƣu phải thông cảm giọt lệ của ông bà, những chúng hữu tình trôi lăn mà không ai có khả năng bƣớc ra khỏi bi kịch tử sinh ấy! Khi vừa thấy Nhƣ Lai – thì ký ức chất chồng của tiền kiếp trở về! Vóc dáng ấy, màu da ấy, mắt mũi ấy, âm thanh ấy... dẫu có bị chuyển dịch, thay đổi, biến dạng bởi nghiệp từ kiếp này sang kiếp khác - nhƣng vẫn mƣờng tƣợng đƣợc những nét đặc trƣng... do tƣởng đúc kết lại, đấy là con trai mình! Điều ấy khó lý giải nhƣng trực giác thì cảm nhận đƣợc! Này đại chúng! Điều mà Nhƣ Lai thấy chắc, biết chắc; đó là khi giữa hai ngƣời có sợi dây ái luyến sâu đậm, đam 446 Minh Đức Triều Tâm Ảnh
mê, thiết tha đã gắn kết keo sơn – thì kiếp lai sinh họ sẽ là vợ chồng của nhau. Cũng sợi dây ái luyến ấy, bởi yêu thƣơng và kính trọng; nhƣng nếu kính trọng nhiều hơn yêu thƣơng thì sẽ là làm con, làm cháu! Cũng sợi dây ái luyến ấy, bởi yêu thƣơng, nhƣng trong yêu thƣơng ấy còn hàm tàng tình cảm bao bọc, chở che thì sẽ làm cha làm mẹ! Tƣơng tợ nhƣ thế, tùy theo cƣờng độ, nồng độ tình cảm đậm nhạt, nhiều ít mà sợi dây luyến ái biến họ trở thành thân quyến, họ hàng, gia tộc, bạn hữu, thân hữu, làng xóm, tỉnh thành, quốc độ... Trong khi đức Phật ngƣng nói, tôn giả Sāriputta tự nghĩ: “ Đức Tôn Sƣ đã vén mở cho đại chúng thấy mối liên hệ của sợi dây luyến ái nhiều đời. Tuy nhiên, đấy chỉ là luyến ái thuận chiều để giải thích rộng rãi trƣờng hợp vợ chồng trƣởng giả bà-la-môn! Bởi vậy, ta hãy tạo nhân, tạo duyên để đức Tôn Sƣ vén mở tiếp nữa cho đại chúng thấy thêm nhiều trƣờng hợp ái luyến nghịch chiều – mà ở đó - cũng cha mẹ, vợ chồng, con cái, bạn hữu, thôn lân... nhƣng lại nằm trong mối liên hệ phản trắc, bội bạc, hận thù... hoàn toàn tƣơng nghịch, tƣơng xung với thiện pháp...” - Bạch đức Thế Tôn! Nhờ đức Thế Tôn vén mở mà chúng đệ tử đã biết rõ, thấy rõ sợi dây luyến ái tạo nên sự thƣơng yêu, trìu mến, tình nghĩa, thủy chung, đùm bọc, chở che... kết dệt nên những đóa hoa mỹ miều, nhiều hƣơng sắc trong đời sống an vui và hạnh phúc của các gia đình, nhiều gia đình trên trần thế. Tuy nhiên, vì tâm bi mẫn, xin đức Tôn Sƣ vén mở tiếp, tại làm sao mà những cái cây an vui và hạnh phúc nhân gian ấy, thỉnh thoảng ở nơi này và nơi kia lại sinh gai độc, trái độc, mủ độc? Đấy là vợ chồng bất hòa, xung đột, đày đọa nhau, áp bức nhau, bội bạc với nhau? Cha mẹ phân ly, phiêu tán; con cái hỗn hào, bất hiếu, đánh cha, giết mẹ, phá tán của cải và thanh danh gia đình? Quyến thuộc, bạn hữu, thôn lân... thì lợi dụng nhau, hiềm hại nhau, trấn Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 447
bức nhau... tạo nên biết bao bi kịch trên trần thế? Phải chăng, đấy là loại ái luyến nghịch chiều, bên trong còn có sự chi phối của nhân quả nghiệp báo? - Hay lắm, này Sāriputta! Ông đã đã đƣa một câu hỏi nhƣ ngón tay trỏ chỉ thẳng vấn đề; và trong câu hỏi của ông đã có câu trả lời, đấy là nhân quả nghiệp báo. Bây giờ, hãy nghe đây, Nhƣ Lai sẽ giảng nói rộng rãi, xuyên suốt về điều ấy! Này đại chúng! Nếu vợ chồng thƣơng yêu nhau, tôn trọng nhau, hiểu biết nhau, thông cảm nhau... đối xử với nhau nhƣ bát nƣớc đầy, thủy chung nhƣ nhất... thì đấy là sợi dây ái luyến thuận chiều; sẽ nẩy nở, tăng trƣởng trong môi trƣờng thiện pháp với khí hậu trong lành, mát mẻ, tốt tƣơi! Cũng là vợ chồng, nhƣng nếu một trong hai – do sắc, do tài, do lợi, do danh, do thiếu giới, do thiếu trí, bị vô minh ái dục chi phối... thì ngƣời này sẽ làm khổ ngƣời kia, làm khổ một cách đớn đau, bạo liệt, hung tàn... thì trong ái luyến đã nẩy mầm phản trắc, thù hận! Đây là nhân đã gieo, là nghiệp báo! Nếu đời này mà tình trạng hận thù không đƣợc hóa giải thì kiếp sau - do ái luyến vẫn còn - họ nên vợ nên chồng, nhƣng chỉ để ngƣời này làm khổ ngƣời kia trở lại! Đây gọi là ái luyến nghịch chiều, duyên với ác pháp, sinh cây độc, trái độc, mủ độc là vì vậy! Còn nữa, này đại chúng! Trên đời này, có những gia đình sinh ra đƣợc những ngƣời con thông minh tuấn tú, có hiếu, có thảo; đối xử với cha mẹ nhƣ đối xử với vị phạm thiên ở trong nhà; lúc nào cũng kính kính, cẩn cẩn, chăm học, chăm làm, không những bảo vệ, gìn giữ đƣợc sự nghiệp, thanh danh gia đình, tổ tông, dòng họ mà còn phát triển thêm nữa, làm cho xán lạn và quang vinh hơn nữa! Đây gọi là sợi dây ái luyến thuận chiều, thuận theo thiện pháp; là cây lành, trái ngọt của trần gian – do nhân những đứa con thai sinh vào gia đình này để đền ơn, trả nghĩa - bởi kiếp 448 Minh Đức Triều Tâm Ảnh
trƣớc, ông cha, bà mẹ này đã có ân đức rất lớn đối với chúng. Ngƣợc lại, nếu chúng hoang đàng, ngỗ nghịch, phá nát của cải, tài sản, bất hiếu, bất mục... chỉ làm khổ gia đình, cha mẹ là vì chúng sinh ra để báo thù, đòi lại nợ cũ mà cha mẹ kiếp trƣớc đã gieo, đã làm khổ chúng, đã đày đọa chúng! - Thật là kinh khiếp! Thật là oan gia! Ôi! Vợ với chồng, Ôi! Con với cái! Ôi! Tốt đẹp thay mà cũng đáng sợ thay! Không biết ai đã cảm thán thốt lên câu ấy! Thời pháp chƣa chấm dứt mà ông bà trƣởng giả bà-la- môn Nakulapitarā và Nakuḷamātā đã chứng quả Nhập Lƣu; họ chợt quỳ mọp bên chân đức Phật, hoan hỷ quá, cất giọng cảm động: - Ôi! May mắn thay! Hạnh phúc thay! Chúng đệ tử đã thấy đƣờng đi, lối lại! Hãy cho chúng đệ tử nƣơng tựa nơi giáo pháp chân chánh này! - Còn Phật và tăng nữa, này ông bà trƣởng giả hiền thiện – tôn giả Ānanda mỉm cƣời, nhắc nhở - Phải lập lại ba lần: Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Sanghaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Ông bà lặp lại ba lần và đã trở thành một cận sự nam (upāsaka) và cận sự nữ (upāsikā) của giáo hội. Sau đó, suốt cả buổi chiều, thời pháp ái luyến vẫn chƣa chấm dứt, do một số đông chƣ tăng và quần chúng các tập cấp trong vùng tìm đến. Tôn giả Sāriputta đƣợc đức Phật chỉ định thay ngài trả lời những câu hỏi còn tồn đọng. Đại lƣợc, tại sao có những ngƣời con lại chết ngay trong thai bào, chết khi vừa sinh ra, chết khi hai tuổi, ba tuổi, còn thanh xuân? Tại sao hai ngƣời xấu đẹp khác nhau, giai cấp khác nhau, nghèo giàu khác nhau, ngu trí khác nhau, sở thích khác nhau... lại ái luyến, yêu thƣơng nhau đến đầu bạc răng long? Tại sao có ngƣời keo kiệt, bủn xỉn, ăn mắm mút dòi suốt đời lại không có ngƣời thừa kế, hoặc con cái thừa kế là để phá nát, phá tan gia sản? Tại sao có đứa con vừa sinh ra thì gia Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 449
đình đƣợc hoạnh phát, hoạnh tài; ngƣợc lại, có đứa vừa sinh ra thì gia đình bị lửa cháy, bị trôi sông, bị vua xử phạt, bị lụn bại, làm ăn thất bát? Ôi! Thật là quá nhiều câu hỏi. Do nhờ đã biết, đã thấy, lại có tuệ phân tích thiện xảo, lợi tài – tôn giả Sāriputta từ từ, điềm đạm... từng điểm một, từng điểm một giải thích cho hội chúng nghe. Cũng là ái luyến, nhƣng bây giờ phải đi sâu hơn về nhân quả nghiệp báo liên hệ một đời, hai đời, từ nhiều đời. Lại còn phải đan xen quả ngọt, quả đắng, quả chua, quả chát, quả xanh, quả chín mọng, quả non, quả già, quả nguyên vẹn, quả sâu đục, quả dơi ăn, quả gió bão rụng rơi... Nhƣ thế là tôn giả phải giải thích thêm, từ nhân, duyên đến quả thật không đơn giản chút nào! Nhân thì có vô lƣợng nhân! Duyên cũng có vô lƣợng duyên! Quả cũng có vô lƣợng quả! Do hội chúng còn sơ cơ và sơ căn; vả lại, sở kiến, sở văn cũng không đƣợc bao nhiêu – nên tôn giả nêu thí dụ là chính. Thí dụ nào cụ thể, giản dị mà ai cũng có thể thấy đƣợc, biết đƣợc, hoặc từ đó mà tác ý, tƣ duy đƣợc. Ví dụ, tôn giả nói, quý vị tƣởng nhân sinh quả sao? Đâu đơn giản vậy! Một hạt lúa sinh ra cây lúa sao? Đâu dễ dàng nhƣ thế! Thử xem nào? Nếu hạt lúa gieo trên đá? Hạt luá vừa gieo thì chim ăn, sâu đục, lửa cháy? Vậy thì cái nhân ấy còn cần có duyên. Duyên còn có duyên thuận, duyên nghịch. Thuận thì khả thể, nghịch thì không thể. Thuận, ví nhƣ ý niệm gieo trồng, hạt giống tốt, đất, nƣớc, ánh sáng, phân, công chăm sóc, thời gian, thời tiết ... Tất cả duyên ấy cộng lại thì đã thành quả chƣa, gặt hái lúa đƣợc chƣa? Xin thƣa, chƣa chắc! Tại sao vậy? Vì nƣớc phải vừa đủ, phân phải vừa đủ, ánh sáng vừa đủ, thời tiết thuận lợi... thì quả mới chắc thành. Nghịch lại, nghịch duyên hoặc thiếu một vài yếu tố, điều kiện cần và đủ thì cho dù có nhân, có duyên thì quả cũng không thành! - Nói tóm lại – tôn giả Sāriputta kết luận – Ái luyến, 450 Minh Đức Triều Tâm Ảnh
nhƣng ái luyến ấy đan xen nhân quả nghiệp báo khá phức tạp; ngoài các bậc có tuệ nhãn quang minh, có đầy đủ thắng trí mới biết, mới thấy đƣợc vài phần. Chỉ đức Chánh Đẳng Giác mới biết rõ, thấy rõ toàn phần! Vậy, chƣ vị chỉ cần gieo nhân tốt, tạo duyên lành từ suy nghĩ, hành động, nói năng thì mai kia sẽ gặt hái đƣợc quả ngọt, trái lành không khó khăn lắm đâu! Cuối thời pháp thoại, chợt có một ông lão quắc thƣớc, nét mặt buồn buồn, ăn mặc sang trọng trông nhƣ một thƣơng gia, đứng dậy xin phát biểu: - Thƣa tôn giả! Tôi là Kukkuṭṭa, là ngƣời bạn già của trƣởng giả Ghosaka, đã vài lần đƣợc nghe pháp tại Kỳ Viên. May mắn và vinh hạnh thay cho đất nƣớc Vaṃsā và kinh hành Kosambī, hôm nay đƣợc đức Thế Tôn và vị tôn giả đệ nhất đại đệ tử đặt chân đến! Còn may mắn và vinh hạnh hơn thế nữa là nghe đƣợc thời pháp nói về ái luyến một cách rất hiện tiền, cụ thể, phong phú và sống động của đức Thế Tôn và tôn giả. Quả thật, chúng tôi đã đƣợc rửa tai cho thông, đã đƣợc rửa mắt cho sáng! Tuy nhiên, tôi lại là kẻ may mắn và hạnh phúc đệ nhất trong hội chúng này! Tại sao thế? Vì rằng, tôi đã đƣợc nghe những thời pháp tƣơng tự từ các vị trƣởng lão Vappa, trƣởng lão Yasa, trƣởng lão Kāḷudāyi tại Kỳ Viên và ở tại Kosambī này, trong khu lâm viên của trƣởng giả Ghosaka (Ghositārāma)! Ngƣng hơi một lát, ông lão xin đƣợc ngồi xuống để tiếp tục câu chuyện khá dài - rồi nói: - Tôi có một câu chuyện, thƣa tôn giả! Một câu chuyện về gia đình, buồn, rất buồn, rất đau xót, rất thƣơng tâm... về cái sợi dây ái luyến kia! Ở Kosambī này, nếu nói về danh vọng, địa vị, giàu sang... thì tôi tƣơng tợ một ngƣời, ấy là bạn tôi, trƣởng giả phú hộ Pāvārika; và chỉ thua sút một ngƣời, đó là trƣởng giả phú hộ Ghosaka! Tôi có ba bà vợ đẹp ngƣời, đẹp nết nhƣng chẳng bà nào có con! Nghĩ đến gia Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 451
sản cự phú mai hậu không có ngƣời thừa kế, tôi rất buồn, rất sầu não. Tôi đã đi cúng tế đền cao, miếu thấp; và cả hàng ngàn, hằng vạn súc vật làm lễ tế, vật tế... từng thúng vàng, thúng bạc ra đi... để cầu tự - nhƣng vẫn chẳng đƣợc một mụn con nào! Đến tuổi năm mƣơi, tôi lấy thêm bà vợ thứ tƣ! Và đùng một cái, cả thảy bốn bà đều sinh con, và đều là con trai! Ôi, sung sƣớng xiết bao? Đƣợc ân sủng của thần linh nhƣ thế này thì bán cả gia tài để tri ân cũng xứng đáng! Cả bốn bé trai chỉ hơn nhau mỗi đứa mấy tháng, và đứa nào cũng bụ bẫm, mũm mĩm, hồng hào, ngời sáng, lớn nhanh nhƣ thổi! Và có điều kỳ lạ, là từ khi có chúng, việc làm ăn không còn thuận lợi nữa, cứ thua lỗ luôn! Đƣợc bạn bè khuyến khích, an ủi – nào là, đƣợc cái này thì mất cái kia; nào là hãy làm phƣớc đi, bố thí đi, tạo nhân lành tốt thì quả sẽ tốt. Nghĩ cuộc đời cũng lạ, khi làm ăn thuận lợi, tiền bạc vô nhƣ nƣớc lại không nghĩ chuyện bố thí, cúng dƣờng nhƣng khi thua lỗ, thất bát mới nghĩ đến chuyện tích phƣớc cho mai sau. Mấy lần tôi đến Kỳ Viên nghe pháp cũng vì vậy. Tôi nghĩ, mình phải tích phƣớc cho bốn đứa con trai... Nói đến ngang đây, lão triệu phú đƣa mắt nhìn khắp hội chúng - rồi tiếp: - Không có trƣởng lão Yasa, Vappa, Kāḷudāyi; nhất là trƣởng lão Kāḷudāyi ở đây để chúng thực cho lời nói của tôi! Một thời, các vị trƣởng lão ấy có đến an cƣ ở Ghositārāma; và tôi thƣờng xuyên đến nghe pháp và cúng dƣờng. Năm đó, bắt đầu thấm thía về giáo pháp, tôi xin quy y Tam Bảo, thọ trì năm giới cấm dƣới chân trƣởng lão Kāḷudāyi; và tôi bắt đầu bỏ chuyện ăn chơi nhảm nhí, bắt đầu rời xa dần những việc cho giết mổ, cúng tế súc vật, xa dần những ý nghĩ xấu ác ở trong đầu! Đùng một cái, đứa con trai lớn tuổi nhất, chín tuổi, đẹp tƣớng, thông minh, sáng dạ... bị bạo bệnh, chết một cách đột ngột! Cũng nhờ hiểu biết giáo pháp, hiểu sơ về nhân quả nên tôi vƣợt qua nỗi buồn khổ khá nhanh. 452 Minh Đức Triều Tâm Ảnh
Thời gian sau, tôi sửa sang, chỉnh trang một khu lâm viên với mong ƣớc, chƣ khách tăng lui tới Kosambī có chỗ để an cƣ. Tiếp theo, đứa con thứ hai của tôi chết do trúng gió bất ngờ. Đau khổ quá, tôi đến quỳ bên chân trƣởng lão Kāḷudāyi: - Chết tôi rồi, ngài sa-môn ơi! Khi tôi bắt đầu thọ quy giới, tu tập đàng hoàng thì thằng con trai thứ nhất chết! Cố gắng tu tập nữa thì thằng con trai thứ hai chết! Nhƣ vậy thì thà rằng đừng tu tập còn hơn! Nhân quả nghiệp báo ngài dạy, thế là bất minh rồi, thế là đi lộn ngƣợc đầu rồi! Ngài phải đền trả hai con lại cho tôi! Khi tôi khóc lóc, đòi nợ thì lạ lùng làm sao, trƣởng lão lại mỉm cƣời, nói nhƣ sau: - Trái lại, tôi mừng cho ông, này ông cận sự nam! Tôi sẽ vén mở bức màn khói sƣơng quá khứ cho ông thấy. Đứa con thứ nhất của ông, một kiếp trƣớc là em ruột của ông! Trƣớc lúc cha mẹ ông mất có để lại một gia tài, nhƣng ông muốn “thủ” một mình nên tìm cách vu oan giá họa cho em vào tội âm mƣu phản nghịch triều đình có nhân chứng, có vật chứng hẳn hoi. Thế là em ông bị tội tù, sau lại bị đóng dấu lên trán rồi đày ra biên ải làm nhân công khổ sai. Do nhờ cuối đời, ông thƣờng xuyên bố thí cúng dƣờng cho các sa-môn, đạo sĩ, trong đó có khá nhiều vị ẩn sĩ thanh tịnh nên nhiều đời kiếp vẫn đƣợc giàu sang, các nghiệp ác cũ chƣa đủ duyên để trả quả! Đứa em kia, sinh lại làm con ông, khi sinh ra, tiền bạc của ông bị suy giảm, đấy là dấu hiệu, nhƣng chƣa quan trọng. Chính nó đến là cố ý trả thù ông, làm cho ông tán gia bại sản, đƣa ông vào tù tội để lấy lại gia tài. Nhƣng nhờ ông tu tập chơn chánh, thọ trì quy giới, bố thí cúng dƣờng, lại còn do phƣớc báu quá khứ còn năng lực nên cậu em trai, do nghiệp xui, không thể báo thù đƣợc nên đành phải ra đi! Đấy! Không là điều đáng mừng sao! Đến ngang đây thì hội chúng đồng “Ồ” lên một tiếng, Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 453
nửa lạ lùng, ngạc nhiên; nửa nhƣ nhìn ra vấn đề: “Trong sợi dây ái luyến này có ẩn mầm oan trái - thật là kinh khiếp!” Vị trƣởng giả vẫn bình tĩnh tiếp tục câu chuyện: - Rồi đứa con trai thứ hai - ngài trƣởng lão Kāḷudāyi vén mở bức màn quá khứ, cũng tƣơng tợ vậy. Rằng là một kiếp nọ, tôi làm chủ một gia đình cự phú khi còn rất trẻ, mọi công việc trong ngoài tôi giao phó cho một ngƣời quản gia là ngƣời cháu ruột, con ông anh của tôi. Suốt mƣời năm, nhờ tài giỏi của ngƣời cháu, và cũng nhờ bóc lột lớp nhân công nô lệ, tài sản của tôi vào nhƣ nƣớc. Tôi hứa tặng cho nó một gia sản xứng đáng là một dinh thự, một ngôi vƣờn với đầy đủ tôi trai, tớ gái cùng với gia súc mỗi thứ một trăm con. Nhƣng tôi cứ hẹn mãi, hẹn hoài. Gần mƣời năm rồi mà vẫn còn hẹn do tiếc của, do lòng tham không đáy muốn lợi dụng ngƣời! Đùng một cái, một trận dịch tràn qua, nó chết với hai bàn tay trắng! Kiếp này, nó sinh lại làm con của tôi để đòi nợ gia tài! Nhƣng do phƣớc báu quá khứ vẫn còn bảo trợ, do nhờ phƣớc đức tu tập hiện tiền bảo trợ, nó đến đòi nợ nhƣng không hội đủ nhân duyên và điều kiện nên nó phải ra đi. Nhân quả nghiệp báo tuy lạnh lùng nhƣng rất công minh, trung chính, tại sao ông thiện nam lại dám bảo là bất minh? Sau câu chuyện, hội chúng im lặng nhƣ tờ. Lát sau, ông trƣởng giả mới kết luận: - Thƣa tôn giả, chƣ tăng và hội chúng! Tôi đã thấm thía những bài học của cuộc đời! Tóc tôi đã bạc, tấm thân đất nƣớc lửa gió tôi đã chuẩn bị sẵn sàng trả lại cho đất nƣớc lửa gió. Tôi không còn ham hố, cƣu mang gì nữa. Bây giờ chỉ việc tu thôi. Hãy lấy trí tuệ của giáo pháp để soi đƣờng! Hãy lấy tấm lòng yêu thƣơng mà sống với gia đình, vợ con, bằng hữu, thôn lân, tổ quốc.. Hãy bố thí, cúng dƣờng đến giáo hội của đức Tôn Sƣ, các đạo sĩ, du sĩ, ẩn sĩ. Hãy nhƣờng cơm xẻ áo đến những kẻ đói nghèo nơi này và nơi khác! Tôi còn hai đứa con trai, nhƣng cũng chƣa rõ vì duyên hay vì nợ! Việc 454 Minh Đức Triều Tâm Ảnh
ấy đối với tôi, bây giờ, không còn quan trọng nữa! Cứ để cho nhân quả nó làm việc, nó làm việc vô cùng công minh và trung chính! Vô lƣợng tri ân Tam Bảo, ngọn đèn chiếu soi bất tử giữa cuộc đời, giữa trần gian khổ não này! Ông lão nói xong, hƣớng về tôn giả Sāriputta và chƣ tăng, quỳ lạy với năm vóc sát đất. Cả hội chúng đồng thanh cất tiếng “Sādhu, sādhu”!
Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 455
MỤC LỤC
Về Thăm Lại Đức Vua Seniya Bimbisāra ........................................................ 7 Veḷuvana.......................................................................................................... 27 Hai Vị Đại Đệ Tử ............................................................................................ 36 Thâu Nhiếp Mahā Kassapa ............................. Error! Bookmark not defined. MÙA AN CƢ THỨ HAI ......................................................................... 75 Bài Đồng Dao Biếm Nhẽ ................................................................................ 76 Về Thăm Quê Hƣơng ...................................................................................... 87 Hoá Độ Quyến Thuộc ................................................................................... 103 Các Ông Hoàng Quý Tộc Ra Đi .................................................................. 123 MÙA AN CƢ THỨ BA ......................................................................... 131 Ôi! Hạnh Phúc Quá! ...................................................................................... 132 Thần Y Jīvaka Komārabhacca ...................................................................... 136 Đức Tin Phát Sáng ........................................................................................ 162 Lấy Vàng Đổi Đất ......................................................................................... 174 Ngũ Minh Cũng Chƣa Đủ ............................................................................. 182 Viếng Thăm Kỳ Viên Đại Tịnh Xá ............................................................... 188 Tại Rừng Mahāvana ...................................................................................... 198 Dạy Dỗ Bậc Đại Trí Thức ............................................................................. 202 MÙA AN CƢ THỨ TƢ ......................................................................... 228 Tứ Đại Thiên Vƣơng ..................................................................................... 229 Chuyện Tình Của Chàng Nhạc Sĩ Càn-Thát-Bà ........................................... 238 Vesāli Thiên Tai, Dịch Hoạ .......................................................................... 248 Chậu Nƣớc Bẩn, Thau Nƣớc Sạch Và Cái Vòi Voi...................................... 261 Máu Quý Hơn Nƣớc ...................................................................................... 269 Thăm Phụ Vƣơng Lần Cuối .......................................................................... 273 Câu Chuyện Về Bộ Tam Y Quý Giá Và Đức Phật Metteyya... ................... 276 Lúc Nào Thì Đức Phật Metteyya Xuất Hiện................................................. 283 Những Bàn Tay Kỳ Diệu Và Lời Cuố Bên Những Ngƣời Thân .................. 286 Lễ Hoả Táng Đức Vua .................................................................................. 291 Thành Lập Giáo Hội Bhikkhunī.................................................................... 296 MÙA AN CƢ THỨ NĂM ..................................................................... 308 Ổn Định Ni Chúng ........................................................................................ 309 Hoá Độ Kỹ Nữ Ambapālī ............................................................................. 314 Cảm Hoá Thủ Lãnh Tƣớng Quân Sīha ......................................................... 328 MÙA AN CƢ THỨ SÁU ...................................................................... 341 Bát Gỗ Đàn Hƣơng........................................................................................ 342 Tiếp Chuyện Đức Vua Seniya Bimbisāra ..................................................... 354 Bà Quý Phi Xinh Đẹp ................................................................................... 359 Duyên Xƣa, Lối Cũ ....................................................................................... 366 Thần Thông Cảm Hoá Ngoại Đạo ................................................................ 373
MÙA AN CƢ THỨ BẢY ......................................................................382 Đền Ơn Huyết Sữa ........................................................................................ 383 Với Đức Vua Pāsenadi .................................................................................. 392 Cuộc Luận Chiến Về Chiêm Tinh ................................................................. 404 Với Chàng Thanh Niên Nô Lệ ...................................................................... 430 Thêm Một Vị Đại Đệ Tử ............................................................................... 437 Về Sợi Dây Luyến Ái .................................................................................... 444
NHÀ XUẤT BẢN....
Chịu trách nhiệm xuất bản
Chịu trách nhiệm nội dung
Biên tập : Vi tính, bìa, trình bày : Thiện Niệm, Chơn Quán Sửa bản in :
In ......... quyển, khổ 14 x 20.5 cm tại ........................Số đăng ký KHXB: ………………….. Quyết định xuất bản số: …………………., cấp ngày ………………. In xong và nộp lƣu chiểu ………………………