📜 Giảng Sư
Kho kinh › Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)

Tập 6 — Cô Gái Nô Lệ Đội Nƣớc

Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh) · 21,064 ký tự · ~19 phút đọc
🏠 📜

“Thân phận chiên-đà-la

Nhƣ bọ hung đội phẩn

Nhƣ dòi trong hầm xí

Hôi hám và dơ dáy

Bị mọi ngƣời coi khinh

Bị xã hội ruồng bỏ

Làm những việc hạ tiện

Nhƣ nạo vét ống cống

Nhƣ chùi rửa cầu tiêu

Giặt vật dơ, vật uế

Lau góc nhà, xó bếp

Cạo nồi niêu, soong chảo

Đội nƣớc và gánh phân

Chăn dê và chăn bò

Ngủ hoang giữa chuồng trại

Không tấm đắp, tấm nằm

Quen muỗi lằn, sâu kiến

Quen đất cát, bụi bẩn

Nhận chửi mắng, đánh đập

Chịu tra tấn, đòn vọt

(1)

Xem “ Therī Upadāna Pāḷi (38. Puṇṇāpadānaṃ)

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 93

Là sở hữu của chủ

Muốn làm gì thì làm

Nhƣ kê chân, lót thân

Nhƣ giải tỏa tình dục

Rao bán nhƣ món hàng

Chọn mông và chọn vú

Chọn săn chắc, cơ bắp

Có cả quyền giết chết

Vì chúng không phải ngƣời

Là con heo, con chó

Là con bò, con trâu

Là công cụ sản xuất

Là công cụ phục dịch

Nô lệ đến suốt đời

Đổ mồ hôi, nƣớc mắt

Ăn cơm thừa, canh cặn

Bệnh tật và ốm đau

Mụn nhọt và lở loét

Chết thì quăng bãi cốt

Xƣơng thịt lần rã hoại

Tứ đại trả tứ đại

Chỉ còn lại hƣ vô

Nỗi đau và nỗi nhục

Chỉ còn lại hƣ vô

Kêu than không thấu trời

Rên rỉ không đụng đất

Thƣợng đế cũng ngoảnh mặt

Vô cảm và vô tri

Bỏ mặc cháu con ngài

Tàn ác và bất nhân

Cho trần gian tự diệt...”

Bài thơ kệ ngũ ngôn ấy - là đặc tả thân phận của hạng ngƣời bần cùng, hạ liệt, bất hạnh nhất trong xã hội Ấn Độ

94 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

thời đức Phật. Họ bị đẩy ra khỏi bốn giai cấp, đƣợc gọi là chiên-đà-la, hạng tiện dân. Họ sống lúc nhúc nhƣ sâu, nhƣ dòi trong các mƣơng cống, trong những cái chòi rách nát, tối tăm nhƣ hang cáo, ổ chuột... bao giờ cũng cách ly với các giai cấp khác. Có một số tiện dân sống nô lệ mãn đời trong các trại sản xuất đủ loại nhƣ chăn nuôi, trồng trọt; trong các gia đình ông chủ lớn, ông chủ nhỏ nhƣ thƣơng gia, tiểu phú, đại phú, bà-la-môn, quý tộc... Cô gái có tên là Puṇṇikā đƣợc nói lên ở đây là tiện dân, thuộc hạng ngƣời chiên-đà-la ấy. Nhƣng cô lại đƣợc năm điều may mắn, diễm phúc hơn các cô gái khác cùng hạng. Một là cô có chút học hành, có kiến thức, tri thức. Hai là cô có sắc đẹp, tuy không hơn ai, nhƣng mặn mà, duyên dáng, nổi bật hẳn trong chúng. Ba là cô đƣợc phƣớc lành làm nô lệ trong đại gia tộc của trƣởng giả Cấp Cô Độc (Āthapiṇḍika), một cận sự nam thuần thành của đức Phật, giàu tín tâm và lòng nhân ái. Bốn là cô có chỗ ăn chỗ ở đàng hoàng, xiêm áo đầy đủ và ăn uống không hề thiếu thốn. Năm là cô đƣợc làm thƣờng xuyên một công việc xem ra là nhẹ nhàng nhất, ấy là việc đội nƣớc... Tuy nhiên, cô buồn, cô bực, cô chán, cô ghét, cô hận, cô luôn muốn bứt thoát ra khỏi gông xiềng, bẻ gãy cái lồng sắt để bƣớc ra thế giới bên ngoài, muốn hít thở không khí trong lành và mát mẻ của tự do. Trƣởng giả Cấp Cô Độc đối xử rất công bằng, rất tốt đối với bọn nô bộc, nô lệ; ông còn khuyên mọi ngƣời sống hiền lành, tập giữ ngũ giới, bát quan trai giới. Ai mà làm đƣợc thế, ông thƣởng bằng nụ cƣời nhân hậu cùng với gạo tiền, vải vóc, mùng mền, xiêm áo... Ông thấy ai giỏi dang, chất phác, thuần hậu, chăm công, chăm việc trong một thời gian nào đó, ông sẵn sàng xóa bỏ đời sống nô lệ, muốn đi xuất gia theo Phật hay lập gia đình, cũng đƣợc, ông sẵn sàng tạo cho công ăn việc làm nhƣ một con ngƣời tự do! Minh Đức Triều Tâm Ảnh 95

Puṇṇikā biết vậy nên cô luôn luôn cố gắng chăm chuyên, cần mẫn trong công việc đội nƣớc và cô còn tự ý làm cả những việc ngoài bổn phận của mình. Giỏi dang thế nhƣng dƣờng nhƣ không ai thích cô bởi cái mặt luôn luôn hếch lên trời, bởi cách nói nhƣ luôn chứng tỏ sự hiểu biết của mình; bởi cái lƣng làm ai cũng có cảm giác nhƣ luôn ƣỡn lên, dựng thẳng lên; bởi cái nụ cƣời không bao giờ có vẻ tự nhiên, hồn nhiên mà là nhƣ biếm nhẽ, ngạo mạn; bởi cái giọng nói làm ai cũng cảm giác chua nhƣ dấm, đắng nhƣ trái bồ hòn! Đúng rồi, Đúng là cô quá cao ngạo, quá ngã mạn! Cô cao ngạo, ngã mạn trong khi giao tiếp, khi nói chuyện, trong việc làm, lúc ra đƣờng và cả trong góc bếp. Đến nỗi cái cách đội nƣớc của cô ngƣời ta ai cũng ghét - có cái gì đó chứng tỏ nhƣ: “Ừ, thì là việc của ta đấy! Ừ, ta là nô lệ đấy! Ừ, thì ta là vậy đấy!” Là nô lệ nhƣng cô không bao giờ tránh mặt hay tránh bƣớc chân các giai cấp khác. Gặp lúc phải nói chuyện với họ, cô xƣng tôi và đối thoại nhƣ ngang hàng chẳng sợ gì cả. Cô chỉ kính nể có đức Phật, chƣ tăng ni giáo hội và ông bà chủ Cấp Cô Độc mà thôi. Vua chúa, bà-la-môn, tƣớng lãnh, quý tộc, đại phú gia, tiểu phú gia... cô cũng khinh khỉnh, không thèm kính trọng, hạ mình làm gì! Puṇṇikā biết, khổ nỗi là tự biết mà cô không thể thay đổi đƣợc; cái kiêu ngạo, ngã mạn ấy nó ngủ ngầm trong dòng nghiệp rồi, tạo nên bản chất, cá tính sâu dày mất rồi. Cô không thể học đƣợc sự khiêm cung, nhún nhƣờng, từ tốn, bao dung, rộng lƣợng, nhân ái nhƣ ông Cấp Cô Độc đƣợc. Đêm nằm suy nghĩ, đôi khi cô cũng tự thẹn, thấy ghét mình, căm mình... nhƣng sáng ngày ra, tánh nào tật nấy, không thay đổi đƣợc. Cái cao ngạo, ngã mạn là một cái gì nhƣ năng lực ngầm, lại cuốn hút cô đi, tác động lên thân, lên khẩu, lên ý trong sinh hoạt hằng ngày...

96 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Hôm kia, vào một ngày đông lạnh, cô lại đi đội nƣớc nhƣ thƣờng lệ, chuyến này rồi chuyến khác. Đầu tiên, khi thò cái hũ xuống nƣớc, bàn tay của cô tê cóng, nhƣ bị đóng băng. Có cái gì nghe bì bõm. Khẽ nhìn ra xa. Một ngƣời đàn ông bà-la-môn tím thâm cả mặt mũi đang tắm rửa, cọ xát trong dòng nƣớc lạnh buốt. Cô rủa thầm: “Rửa tội ƣ? Quả là một tin tƣởng ngu nghếch! Cái đầu óc của ông đạo sĩ kia có lẽ làm bằng đất sét chăng? Bằng cái mê muội đặc sệt, trơ lì, đóng chai trong tâm thức truyền đời nên tƣ duy, hiểu biết không thể động cựa, nhúc nhích đƣợc chăng? Rõ thảm!” Nâng đƣợc hũ nƣớc lên bờ, cô rƣớn lƣng đứng thẳng, quay sang phía ông đạo sĩ, ngửa mặt lên trời, nói lớn: - Chà, tôi vọc nƣớc, múc nƣớc trong cái giá băng của dòng nƣớc, tôi chịu khổ sở là vì công việc, là vì thân phận nô lệ, là vì sợ bị chủ rầy, chủ phạt, chủ đánh. Còn ai kia là tại làm sao vậy ha? Không biết là do sợ hãi điều gì, ai rầy, ai phạt, ai đánh mà phải chịu khổ sở, tím tái trong dòng nƣớc lạnh buốt kinh khủng nhƣ thế - này hỡi ngƣời bà-la-môn!(1) Ngƣời bà-la-môn ấy tên là Sotthiya - cũng là một đạo sĩ hữu danh - thấy cô gái đội nƣớc, hạng tiện dân lại nói trống không, kiêu ngạo nhƣ thế, ông giận run. Cố gắng kiềm chế cơn giận, ông nói: - Ta nghe ông trƣởng giả Cấp Cô Độc có một cô gái nô lệ, không cam chịu thân phận mình mà thƣờng hống hách, vô lễ, cao ngạo - có tên là Puṇṇikā; với miệng lƣỡi chanh chua nhƣ vậy thì đúng Puṇṇikā là cô đây rồi. Nhƣng ta cũng không chấp làm gì! Rồi ông nói tiếp: - Này cô Puṇṇikā! Chính cô biết rõ ta tắm trong nƣớc là ta muốn tẩy uế, muốn rửa cho sạch hết tội lỗi nơi thân, nơi (1) Phỏng dịch từ đoạn Pāḷi: Udahārī ahaṃ sīte sadā udakamotariṃ, ayyānaṃdaṇḍa bhayabhītā vācādosabhayaṭṭitā. Kassa brāhmaṇa tvaṃ bhīto sadā udakamotari, vedhamānehi gattehi sītaṃ vedayase bhusaṃ.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 97

tâm - là cái tín ngƣỡng thiêng liêng của đạo bà-la-môn từ ngàn xƣa mà! Tại sao đã biết rồi mà cô lại giả vờ muốn hỏi? Cái cách hỏi của cô dƣờng nhƣ là muốn chất vấn, muốn chỉ trích ta đang ngăn điều ác, bằng việc làm lành tốt nhƣ thế này hay sao? Bất cứ ai dù già, dù trẻ mà trƣớc đây đã từng tạo nghiệp bất thiện qua thân, khẩu ý - nếu đƣợc tắm rửa thƣờng xuyên trong dòng nƣớc mẹ thiêng liêng liêng này thì đều đƣợc giải trừ tất cả mọi ác nghiệp, mọi tội lỗi! Cô không biết thế sao?(1) Cô gái chợt cƣời hì hì: - Trâu bò tắm sông còn nhiều hơn cả các ông đạo sĩ bà- la-môn nữa. Chắc bây giờ trâu bò quanh hai bờ sông Gaṅgā đều đã thành thánh cả rồi, phải vậy không, thƣa ngài? Nghe cô gái nói “trâu bò”, ông Sotthiya giận run: - Ngƣơi dám... - Phải! Tôi dám chứ! Nếu ngài rửa tội trong bao năm, chắc hẳn ngài sẽ thành thánh trƣớc cả trâu, cả bò, thƣa ngài! Đạo sĩ Sotthiya giận run lẩy bẩy. Vừa lạnh, vừa giận - nhƣng ông không đáp nổi trƣớc cô gái quá quắt! Cô gái cƣời dài nhƣ cố chọc giận thêm: - Đạo sĩ nếu đã thành thánh thì chắc không còn giận, không còn sân, ở đây thì ngƣợc lại. Chứng tỏ gì? Chứng tỏ quan niệm tắm nƣớc sông Gaṅgā tẩy sạch hết tội lỗi là một tín ngƣỡng sai lầm, si ngốc! Đạo sĩ Sotthiyta im sững, không đáp đƣợc. Cô gái tấn công tiếp: - Nƣớc chỉ rửa sạch thân thể, không thể rửa sạch cái tâm đƣợc, thƣa đạo sĩ khả kính! Bằng chứng là cái tâm tham, sân, si của đạo sĩ vẫn còn y nguyên. Phải biết nhúc nhích cái

(1) Phỏng dịch từ đoạn Pāḷi: Yo vuḍḍho daharo vāpi pāpakammaṃ pakubbati, dakābhisiñcanā bhoti pāpakammā pamuccati. Uttarantassa akkhāsiṃ dhammatthasaṃhitaṃ padaṃ,taṃ ca ñatvā sa saṃviggo pabbajitvā ‟rahā ahu.

98 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

đầu óc một chút mà tƣ duy cho đúng đắn, chân chính và sâu sắc hơn... Thấy đạo sĩ có vẻ im lặng lắng nghe, cô gái chậm rãi thuyết giảng: - Ông chủ của tôi, trƣởng giả Cấp Cô Độc từ khi gặp giáo pháp của đức Phật Cù Đàm, ông cúng dƣờng gần hết cả gia sản mà ông luôn tƣơi cƣời, vui vẻ, rộng lƣợng, tham sân si gì đó dƣờng nhƣ diệt mất gần hết. Ổng nhƣ ông thánh vậy đó. Tu vậy mới gọi là tu! Còn ông thì sao nào? Chẳng biết tu làm sao cả! Vậy là nhờ cái nƣớc sông ngu ngốc kia tu giùm, nó rửa tội giùm cho! Hãy tỉnh trí lại đi! Hãy bỏ cái đạo si mê kia mà tu theo giáo pháp của ông Phật Cù Đàm đi! Trời lạnh, nƣớc lạnh mà “bài giảng” của cô gái “trời đánh thánh vật” càng làm cho ông bà-la-môn lạnh hơn. Nhờ lạnh hơn cho nên ông tỉnh ngộ, thời gian sau, ông bỏ tất cả xin xuất gia tỳ-khƣu trong giáo pháp của đức Đạo Sƣ và trở thành một vị A-la-hán. Còn cô gái? Hôm kia, trƣởng giả Cấp Cô Độc kêu cô lại và nói: - Con đã làm việc rất tốt trong bao nhiêu năm qua, hôm nay ta tuyên bố là sẽ xóa thân phận nô lệ cho con. Vậy con sẽ thu xếp đời mình từ đây về sau nhƣ thế nào, con hoàn toàn tùy nghi chọn lựa. Ta hứa sẽ giúp con. - Thƣa chủ! Cho con xin đƣợc xuất gia nhƣ thanh niên Dasaka mà trƣớc đây chủ đã cho chàng ta thoát khỏi thân phận nô lệ. Ông trƣởng giả hoan hỷ mỉm cƣời gật đầu: - Ừ! Con còn nhớ chuyện Dasaka à? Đức Thế Tôn rất khen ngợi. Bây giờ vị ấy đã là một bậc A-la-hán rồi. - Thế à? Anh chàng Dasaka chất phác kia mà đã là một bậc vô lậu rồi à? Thật là tuyệt, thƣa chủ! - Ừ, thật là tuyệt! Thật kỳ diệu thay là giáo pháp của đức Tôn Sƣ! Minh Đức Triều Tâm Ảnh 99

Chuyện của nô lệ Dasaka đã đƣợc đức Phật thuyết lại tại Kỳ Viên tịnh xá nhƣ sau : “- Có một vị tỳ-khƣu tên là Dasaka xuất thân là nô lệ, ông ta là con của một nữ nô lệ trong đại gia đình trƣởng giả Cấp Cô Độc. Khi tịnh xá Kỳ Viên đi vào sinh hoạt, công việc tạp dịch rất bộn bề, trƣởng giả Cấp Cô Độc đã sai thanh niên nô lệ Dasaka hằng ngày đến đấy để trông coi vƣờn tƣợc kiêm cả việc gác cổng. Dasaka bẩm chất tháo vát, lanh lợi, chịu khó nên ai cũng mến yêu và tin cậy. Ngày qua ngày, Dasaka cảm thấy đời sống xuất gia sao mà thanh bình, an ổn và cao đẹp quá, cậu thầm ƣớc ao trong lòng, là làm sao mình cũng sống đƣợc đời sống phạm hạnh nhƣ vậy. Hôm kia, đến Kỳ Viên có việc, trƣởng giả Cấp Cô Độc tình cờ trông thấy Dasaka đứng lặng trông theo đoàn chƣ vị tỳ-khƣu đang ôm bát vào kinh thành để khất thực. Đôi mắt của Dasaka nhƣ bị hút dính vào hình ảnh vô sự và thanh thoát ấy không chịu buông rời. - Con đang suy nghĩ gì đấy, này Dasaka? Trƣởng giả cất tiếng hỏi, Dasaka giật mình quay lại, lắp bắp: - Dạ... dạ... Nhƣ đọc đƣợc tâm ý của ngƣời thanh niên, ông trƣởng giả quan tâm cất tiếng hỏi: - Con có thích đời sống ấy không, Dasaka? - Thƣa, con không dám đâu. Con là thân phận nô lệ thấp hèn... Trƣởng giả với tấm lòng bao dung, rộng lƣợng, nở nụ cƣời thơm ngát nhƣ hƣơng hoa sen: - Giáo hội của đức Tôn Sƣ không hẹp hòi thế đâu con! Máu ai cũng đỏ và nƣớc mắt ai cũng mặn, ngài không hề phân biệt giai cấp. Nếu con sống đƣợc đời sống xuất gia cao thƣợng ấy, ta sẽ xóa bỏ thân phận nô lệ cho con. Khi ấy con sẽ không còn là kẻ nô lệ thấp hèn nữa. Và nếu con tu tập tốt, 100 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

ta sẽ đảnh lễ con, cúng dƣờng những vật dụng cần thiết đến cho con với tất cả tấm lòng thành, với tất cả sự quý kính... Thanh niên Dasaka xúc động, chảy nƣớc mắt ràn rụa, quỳ xuống ôm chân trƣởng giả, nghẹn ngào không nói đƣợc nên lời. Thế rồi, sau đó, thanh niên Dasaka đƣợc xuất gia. Tuy tu hành định tuệ gì cũng không bằng ngƣời nhƣng ông ta có đức tính phục vụ rất nổi bật. Bất cứ việc gì mà chƣ tăng giao phó, ông đều vâng lời chu toàn bổn phận. Đặc biệt, do trong dòng nghiệp đã tích lũy nhiều đời là phi nhân nên ông ta có đôi chân đi nhanh và dẻo dai đến lạ lùng. Bởi vậy, việc trao truyền thông tin đây đó, từ quốc độ này sang quốc độ khác, từ tịnh xá này sang tịnh xá kia thƣờng là trách nhiệm và bổn phận của Dasaka. Cũng vì việc tăng nên hôm kia tỳ-khƣu Dasaka đến Kosambī, đúng lúc, tỳ-khƣu Khemaka ngã bệnh đang nằm một nơi hẻo lánh tại Badarika. Chƣ tăng Kosambī từ lâu vốn đã nghe tiếng tu hành nghiêm túc của tỳ-khƣu Khemaka, rất ngƣỡng mộ ngài nên nhờ tỳ-khƣu Dasaka đến thăm hỏi bệnh tình. Tỳ-khƣu Dasaka vốn thất học, chất phác, không biết ăn nói nên tình thật hỏi: - Vậy phải thƣa hỏi làm sao? - Nói là chƣ tăng Kosambī quan tâm, lo lắng thăm hỏi bệnh tình của ngài, hiện ngài có kham nhẫn nổi với cơn đau hay không? Ngài đã xoay xở và tự chữa bệnh cho mình có hiệu quả hay không? Đến công viên Badarika, tỳ-khƣu Dasaka thấy tỳ-khƣu Khemaka nằm bệnh nơi một cái chòi hoang tồi tàn, dƣờng nhƣ chỉ còn bộ xƣơng nhƣng thần sắc rất an nhiên, tự tại. Sau khi lặp lại lời thăm hỏi của chƣ tăng Kosambī, đợi câu trả lời nhƣng không nghe ông ta nói gì cả. Tỳ-khƣu Dasaka bèn tự động đi quét dọn, chùi rửa nơi này nơi khác, tìm cách múc nƣớc đầy nơi chỗ chứa - lặng lẽ đảnh lễ vị trƣởng lão Minh Đức Triều Tâm Ảnh 101

rồi từ giã. Trƣớc sau, tỳ-khƣu Khemaka vẫn không nói một lời, ông chỉ nghĩ thầm trong bụng rằng:“Mấy ông tỳ-khƣu ở Kosambī không có việc gì làm hay sao mà cho ngƣời đến thăm hỏi vớ vẩn nhƣ vậy chứ? Tu không chịu tu, cứ làm ba cái chuyện tào lao không!” Sau khi không nhận đƣợc câu trả lời nào, tỳ-khƣu Dasaka đƣợc cử đi một lần nữa, với câu hỏi của chƣ tăng ở Kosambī: “Ngài đã thấy tự tánh của ngũ uẩn chƣa?” Lần này, tỳ-khƣu Khemaka cũng chẳng ừ với chẳng hử! Tiếp tục, tỳ-khƣu Dasaka đƣợc cử đi lần thứ ba với câu hỏi: “Ngài đã đắc quả A-la-hán chƣa?” Nghĩ là với câu hỏi ấy thì hơi quá đáng, và cũng đã “quá tam ba bận”, không đáp không đƣợc, tỳ-khƣu Khemaka nói cộc lốc, cụt ngủn: “Chƣa!” Thế mà vẫn không yên, Dasaka đƣợc cử đi lần thứ tƣ với câu hỏi: “Khemaka có nghĩa là gì trong tự tánh?” Hết chịu nổi với những câu hỏi ngu ngốc, phù phiếm của những tỳ-khƣu ở Kosambī, bốn lần khó chịu dƣờng nhƣ vón đặc lại thành một cục trong cổ họng, khạc mãi không ra, tỳ- khƣu Khemaka vùng ngồi dậy. Mặc dầu sức khỏe còn yếu, ông cũng gắng gƣợng chống gậy, nhờ tỳ-khƣu Dasaka dìu từng bƣớc cho đến Kosambī. Và thật kỳ diệu, do đƣờng xa lao nhọc, ông toát mồ hôi lớp này đến lớp khác và ngƣời cảm thấy rất nhẹ nhàng, rồi lành bệnh. Và cuộc đối thoại giữa tỳ-khƣu Khemaka với nhóm sáu mƣơi tỳ-khƣu ở Kosambī đã xảy ra: - Tại sao quý vị làm phiền tôi quá vậy? - Nghe đồn về đời sống giới hạnh nghiêm túc và khả năng thông bác giáo pháp của ngài, nên chúng tôi chỉ muốn học hỏi thôi! - Thế tại sao quý vị không chịu khó khởi cái tâm một chút, chịu khó nhấc cái chân một chút mà lại làm phiền đến tỳ-khƣu Dasaka chất phác và hiền lành này? 102 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Chúng tôi thấy ngƣời bạn trẻ này rất nhiệt tình và không hề than van lấy nửa lời. - Hóa ra, do vậy mà các vị đã lợi dụng lòng tốt của ngƣời ta? - Chúng tôi xin sám hối! - Không phải là với tôi! Tỳ-khƣu Dasaka vội xua xua tay, mỉm cƣời nói: - Tôi có đôi chân tốt, giúp nhau một tí thôi! Không cần thiết phải nghiêm trọng sám hối nhƣ vậy đâu! Sau đó, đoạn đối thoại đƣợc tiếp tục. Tỳ-khƣu Khemaka nghiêm sắc mặt: - Rồi còn những câu hỏi nữa. Tại sao chƣ vị cứ chơi cái trò rỗng không và vô ích nhƣ thế? Nhóm tỳ-khƣu kia cúi đầu nhƣ nhận lỗi. Tỳ-khƣu Khemaka nghĩ là cần phải nghiêm khắc, đƣa họ từ đƣờng biên, trở về với nẻo chánh, bèn thuyết giáo rằng: - Chỉ những câu nói giúp nhau tiến triển giới, định, tuệ và tuệ giải thoát mới đƣợc gọi là lời nên nói, mới là chánh ngữ, đấy là pháp giáo nghiêm huấn của đức Tôn Sƣ. Ngoài ra, không chỉ nói và nghe suông mà còn cần phải thực hành, thƣờng trực niệm và quán ngày cũng nhƣ đêm, đêm cũng nhƣ ngày. Tự tánh của ngũ uẩn là sanh diệt, là rỗng không, điều đó ai cũng biết, nhƣng chỉ biết bằng tƣởng tri hoặc thức tri thì có ích lợi gì, có hay hƣớm gì mà đặt câu hỏi? Cái biết ấy chỉ là ngoài da. Chúng phải đƣợc nhìn thấy và chứng nghiệm bởi tuệ giác do công phu hành trì miên mật, quý vị phải hiểu nhƣ thế chứ ! Thấy nhóm tỳ-khƣu kia có vẻ chăm chú lắng nghe, có vẻ phục thiện nên ngài tiếp: - Còn Khemaka có nghĩa là gì trong tự tánh ƣ? Câu hỏi ngốc nghếch. Chẳng có gì ráo! Nó chỉ là cái tên suông thôi! Tuy nhiên, ngay chính tôi cũng chƣa hề thấy đƣợc nhƣ thực cái tên suông ấy, cái danh ấy, bao giờ tôi cũng sinh khởi cái Minh Đức Triều Tâm Ảnh 103

tôi ấy mà biết, sinh khởi cái của tôi ấy mà hành! Chƣa bao giờ tôi trả đƣợc tự tánh vô thƣờng, vô ngã lại cho vô thƣờng và vô ngã cả! Tôi chƣa làm đƣợc điều đó. Một vị thánh A- na-hàm dầu đã đoạn tận năm món kết buộc và sai sử(1) mà vẫn còn bị ràng buộc bởi cái tôi ấy, cụ thể là vẫn còn ngã mạn, phóng tâm và vô minh. Chƣ vị hãy biết rõ nhƣ vậy, thấy rõ nhƣ vậy chứ! Lời của tỳ-khƣu Khemaka vừa chấm dứt, chợt ông lặng ngƣời, một sự kỳ diệu xảy ra trong tâm ông, ông đắc quả A- la-hán ngay tại chỗ. Và còn kỳ diệu hơn thế nữa, sáu mƣơi vị tỳ-khƣu kia cũng đắc quả A-la-hán luôn. Thế rồi, khi câu chuyện này đƣợc lan truyền ra, mọi ngƣời tín mộ, cả tăng và tục ùn ùn kéo đến; từ đó, Badarika mới bắt đầu đƣợc xây dựng cốc liêu ngày càng nhiều và mọi công trình chính và phụ trông cũng tƣơm tất. Hiện giờ đƣợc gọi là công viên Badarikārāma.” Đức Phật kể ngang đó, biết mọi ngƣời còn thắc mắc về thân phận nô lệ của tỳ-khƣu Dasaka, ngài nói tiếp, và sau đó, ai cũng hiểu nhƣ sau: - Bây giờ tỳ-khƣu Dasaka đã đắc quả A-la-hán rồi. Trƣớc đây, ông tinh tấn phục vụ thì tốt nhƣng hễ cứ ngồi thiền thì hôn trầm, thụy miên lại kéo đến. Đức Phật và tôn giả Mahā Moggallāna đã khiển trách và cũng đã nhiều lần sách tấn, khuyến khích, tìm biện pháp thích nghi dìu dắt ông ta từng bƣớc một. Do nhân duyên quá khứ, cách đây chín mƣơi mốt kiếp (kappa), tiền thân Dasaka gặp đƣợc đức Phật Độc Giác Ajita và có cúng dƣờng đến vị này một quả xoài. Đến thời đức Phật Kassapa, ông ta đã là một vị tỳ-khƣu. Đây là nhân và duyên giúp tỳ-khƣu Dasaka đắc A-la-hán quả. Tuy nhiên, trong một kiếp quá khứ khác, ông ta sai bảo một

(1) 5 món kiết sử: Thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, tình dục, bất bình.

104 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

vị A-la-hán làm một số việc lặt vặt cho mình nên đã nhiều đời kiếp phải mang thân nô lệ. Nhân nhƣ vậy đó, duyên nhƣ vậy đó và quả cũng nhƣ vậy đó; hãy chiêm nghiệm mà tu tập, hãy chiêm nghiêm mà hành trì; khi nào chƣa thấy rõ tự tính vô thƣờng, vô ngã của tâm và pháp thì khi ấy còn cần phải miên mật an trú chánh niệm trƣớc mặt tại một căn nhà trống, tại một bãi đất hoang hay tại một nghĩa địa thiêu xác... Hãy nhớ lấy!” Thế rồi, sau đó, noi gƣơng thanh niên Dasaka, cô gái xin đƣợc xuất gia, và thời gian sau tỳ-khƣu-ni Puṇṇikā đắc quả A-la-hán, đầy đủ thắng trí thần thông và luôn cả bốn tuệ phân tích. Cô đã sử dụng sự biện tài, thông thái của mình để hàng phục chúng ngoại đạo mồm mép, đem lại lợi lạc tối thƣợng cho rất nhiều ngƣời. Hôm kia, sau giờ nghỉ ngơi, thọ hƣởng lạc về thiền, lạc về quả, tỳ-khƣu-ni Puṇṇikā dùng thiên nhãn thông, thần túc thông, soi lại các kiếp sống xa xăm, đƣợc biết rằng, cô đã có nhân duyên với chƣ Chánh Đẳng Giác Vipassī, Sikhī, Vessabhū, Kakusandha và Koṇāgamana. Cô đã từng là một vị tỳ-khƣu-ni gƣơng mẫu, rạng ngời về giới hạnh, thu thúc nghiêm túc, nghe nhiều học rộng, giảng nói ý nghĩa về pháp và luật thâm sâu, quảng bác với ngôn ngữ biện tài, lƣu loát nhƣ nƣớc chảy mây trôi, đúng nhƣ dƣ âm từ quá khứ: “Do tu tập cô trở thành vị ni có đại trí tuệ, và do nghe nhiều cô trở thành vị ni thông thái”(1). Vì coi mình có đại trí tuệ, coi mình là thông thái nên cô sinh ra cống cao ngã mạn, coi thƣờng các vị trƣởng lão ít học, khinh rẻ, mạt sát học chúng là ngu si, là đần độn. Cho nên, việc bị sanh ra trong gia tộc hạ tiện là do ngã mạn ẩn tiềm trong dòng nghiệp không bị tiêu hoại(2). Vì do nghiệp kiêu căng, ngã mạn ấy nên kiếp này, tại (1) Từ câu Pāḷi trích trong ký sự: “Bhāvanāya mahāpaññā sutena ca sutāvinī”. (2) Từ câu Pāḷi trích trong ký sự: “Mānena nīcakulajā na hi kammaṃ vinassati”.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 105

thành phố Sāvatthi, trong giáo pháp của Thế Tôn Gotama, cô sinh ra làm hạng tiện dân, nô lệ. Thấy nhân duyên và quả ba đời, tỳ-khƣu-ni Puṇṇikā khẽ ngâm lên một câu kệ, nhƣ mặt trăng khẽ vén lớp mây mờ để soi chiếu vạn vật, núi sông, cây cỏ: “- Ngã mạn và kiêu căng Cống cao và tự đại Ỷ mình hay mình giỏi Cậy mình thông mình tài Chê mọi ngƣời ngu si Khinh thế gian cỏ rác Sinh làm ngƣời nô lệ Phải sống kiếp tiện nhân Gieo gì thì đƣợc nấy Pháp nhƣ thực nhƣ chân!” Puṇṇikā - vị tỳ-khƣu-ni A-la-hán xuất thân nô lệ bất giác mỉm nụ “tiếu sanh tâm” thơm ngào ngạt của trí tuệ hƣơng và giải thoát hƣơng.

← Văn bản trướcTập 6 — Triệu Phú Keo KiệtVăn bản tiếp →Tập 6 — Ni Trƣởng Mahā Pajāpatī Niết-Bàn
☰ Mục lục Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
⬇ Tải .txt⬇ Tải PDF