Ananda - 01
Times font
Cuộc đời Thánh tăng Ananda
Hellmuth Hecker - Nguyễn Điều soạn dịch (1991)
Chương I
Phúc duyên làm người -ooOoo-
P hẩm
vị đặc biệt của Ananda (A Nan Đa) trong hàng các vị đại
Thanh Văn giác của đức Phật đã bắt đầu từ xa xưa, trước
khi bước vào kiếp chót.
Cũng như đức Phật, A
Nan Đa đã giáng sinh từ cõi trời Đâu Suất (Tusita) và sinh
ra cùng ngày, đầu thai vào cùng giai cấp (hiệp sĩ) trong hoàng
tộc Thích Ca, song song với đức Phật.
Hai thân phụ của đức
Phật và của A Nan Đa vốn là anh em, nên A Nan Đa đối với
đức Thế Tôn đương nhiên ở vào địa vị huynh đệ (chú bác).
A Nan Đa có ba anh em là Anuruddha, Mahànàma, Pandu và em gái là
Rohini.
Anuruddha xuất gia như A
Nan Đa, rồi nghiêm trì giới luật, phát triển trí huệ giải
thoát, đã đắc quả A La Hán, một hạng Thánh Tăng cao nhất,
Thánh A La Hán còn được gọi là Thánh Bất Lai, vì bậc Thánh
này, sau khi mạng chung sẽ được giải thoát, không còn luân
hồi nữa.
Tiếp theo là Mahànàma,
tuy ở ngôi sư sĩ Thái Tử để duy trì Thích Ca (Sakya), nhưng
cũng đắc quả A Na Hàm (tức quả Nhất Lai, hay quả Thánh
chỉ còn sinh lại một lần nữa, rồi được giải thoát).
Trong khi đó thì Pandu, người
con trai còn lại trong gia đình, không thấy sử sách nói đến
nhiều, chỉ ghi tóm tắt rằng ông là người duy nhất sống sót
của dòng họ Thích. Khi đức Phật thọ 80 tuổi.
Riêng người em gái duy
nhất của A Nan Đa là Rohini, vì dư quả của tính ganh tị
từ tiền kiếp, đã chịu bệnh phong lở ngoài da trầm
trọng, đêm ngày khổ sở ẩn thân trong phòng kín cho đến
khi đức Phật độ, chỉ rõ ấy là quả xấu của ác nghiệp
từ đời trước. Khi được Phật khai ngộ, bà cũng thành tâm
tu hành, về sau đạt tới Thánh quả Nhập Lưu Tu Đà Hoàn
(Sotàpattimagga) tức là bước vào con đường chắc chắn sẽ
giải thoát.
Kinh truyện chép: Rohini lúc
bước vào Thánh Lưu thì tự nhiên lành bệnh, và khi mãn
tuổi thọ, chết sanh vào cõi trời thứ 33 làm vợ vua trời
Đế Thích (Sakka)
Theo Cùla Vagga thuộc
Tạng luật (Vinaya Pitaka), quyển 8 chương 1 thì A Nan Đa được
37 tuổi, khi ông cùng Anuruddha và người anh họ Devadatta (Đề
Bà Đạt Đa) với một số thanh niên quý tộc Thích Ca cùng bước
vào đời sống xuất gia.
Vị thầy đã làm phép
xuất gia cho A Nan Đa là Thánh A La Hán Belatthasìsa. Nhưng Pháp
Bảo của bậc Đạo sư này lưu lại trong tam tạng rất ít.
Chúng ta chỉ tìm thấy vỏn vẹn có mấy câu kệ sau đây:
"Như thân phận làm trâu trong khổ cảnh,
Dù trên vai mang nặng một chiếc cày.
Nhưng vẫn cố tiến lên từng bước mạnh
Thì Sa môn xin chớ ngại gian nguy.
Ngày với tháng chính là tầm thước Thánh,
Đo chiều cao công đức kẻ tu trì..."
(Thoát dịch theo Theragathà Tôn Túc kệ ngôn số 16)
Chỉ bằng sự hướng
dẫn đơn giản và sâu xa của bài Thánh kệ đó, mà A Nan Đa
đã mỗi ngày một trở nên thuần thục trong giới luật
phạm hạnh. Ông là một đệ tử chyên cần và luôn luôn
cảnh giác, nên chỉ trong mùa nhập hạ [1] đầu tiên, ông đã
đạt được quả Nhập Lưu (theo Cùla Vagga VII, 1).
Sau khi xuất gia, một hôm A Nan Đa mách với các đồng đạo rằng: "Trưởng lão Punna Mantàliputta đã giúp cho ông tiến bộ rất nhiều trong việc tu tập. Trưởng lão đã truyền pháp đến những Tỳ khưu mới nhập môn, trong đó có ông, bằng cách giảng dạy cho họ hiểu rõ: Sự cố chấp trong cái tôi chỉ sinh ra xuyên qua hai trợ nhân là Danh và Sắc (tư duy hình tướng), tức là xuyên qua hình thức và cảm nghĩ. Nói cách khác là xuyên qua trình độ của tư duy và tính trạng của sắc thái".
Để cho dễ hiểu hơn, Trưởng lão Punna còn nêu lên một thí dụ: "Nếu một người muốn biết mặt mũi mình ra sao, hay muốn nhìn thấy hình dạng của họ như thế nào, thì họ phải soi mặt vào gương, hay trong hồ nước phẳng lặng. Tương tự như thế, khi năm uẩn (hay còn gọi là ngũ uẩn [2] ) tạo thành một con người thì nó chỉ để lộ bộ mặt chấp ngã của nó xuyên qua hình tướng và tư duy, tức DANH và SẮC mà thôi!".
Hễ sáu căn (hay gọi là
lục căn), tức là Nhãn căn, Nhĩ căn, Tỹ căn, Thiệt căn Thân
căn, và Ý căn, trong một cá nhân mà còn cột chặt vào Danh và
Sắc, tức là còn cấu kết với hình tướng và tư duy, thì
tất nhiên có cái "Tôi" hiện ra! Và khi nào sáu căn
không còn được nuôi dưỡng bằng hình tướng và tư duy
nữa thì khi ấy cái "Tôi" mới biến mất (theo
Samyutta Nikàya 22, 83 - Tạp A Hàm số 22, 83)
A Nan Đa suy gẫm về sự so sánh này một cách lập đi lập lại nhiều lần và càng lúc càng sâu sắc hơn, cho đến khi ông giác ngộ được Khổ đế (Dukkhàriyasacca), lẽ Vô thường (Aniccà) và lý Vô ngã (Anattà). Rồi ông không còn để cho nội tâm của mình bị "nuôi dưỡng" bằng năm uẩn (hay Danh và Sắc) ấy nữa, để ông bắt đầu gặt hái kết quả của đời sống phạm hạnh, trước tiên là phẩm Nhập Lưu Tu Đà Hườn.
Từ đó A Nan Đa luôn luôn
tri túc và an tịnh với đời sống Sa Môn. Ông nhận rõ cái
an lạc của hạnh chối bỏ (ám chỉ sự đạm bạc trong đời
sống xuất gia), và mạnh tiến trên Thánh đạo, ví như một
kẻ đang lênh đênh giữa biển cả, sung sướng tìm được hướng
vào bờ chỉ nương vào cái phao duy nhất là đức tính cảnh
giác hay biết mình.
(Theo kinh Thập Độ La
Mật: Dasapàramitàsutta, thì dòng suối luân hồi chỉ bị
chặn lại bằng ba cái bờ, là bờ kia, bờ trên và bờ cao thượng.
Các hàng xuất gia hay tại gia, mà đắc được hạnh Tri túc,
cắt cụt được lòng tham, tức là thấy được Bờ Kia
vậy!).
Vào những năm đầu
của đời sống Sa Môn, A Nan Đa đã dành hết thì giờ vào
việc thanh tịnh nội tâm. Ông đã hòa mình rất dễ dàng vào
cộng đồng Tăng lữ, rồi ông dần dần phát triển sức
mạnh tinh thần một cách nổi bật. Khi đức Thế Tôn và A
Nan Đa cả hai được 55 tuổi, một hôm Phật cho triệu tập Tăng
chúng, và dạy rằng:
"Trong hai mươi năm
trường hướng dẫn cộng đồng phạm hạnh, Như Lai đã được
nhiều đệ tử thay phiên thân cận, nhưng chưa có một môn đồ
nào tình nguyện trọn đời hầu Phật một cách dứt khoát.
Như Lai tự biết mình sẽ có một đệ tử như thế. Và giờ
đây Như Lai đã 55 tuổi, xác thân mà như cỗ xe đang bước vào
giai đoạn hư hại, Như Lai cảm thấy cần nói ra để vị
hầu cận ấy tự động xuất hiện".
Đức Phật vừa dứt
lời thì lập tức tất cả những đệ tử nhiều hạnh kiểm
nhất liền tình nguyện được hầu Phật. Nhưng đức Thế Tôn
đã hiền hòa từ chối, rồi Ngài yên lặng.
Cử chỉ ấy của đức Phật biểu lộ một ý nghĩa đặc biệt. Toàn thể những đệ tử có mặt liền nghĩ ngay đến A Nan Đa, lúc đó đang ngồi ở một chỗ khiêm nhượng, phía sau các hàng trưởng lão, và ông là người duy nhất chưa xung phong xin hầu Phật. Rồi họ đồng hướng về A Nan Đa, yêu cầu ông bước lên phía trước.
Do hạnh duyên chín mùi,
quy tụ từ nhiều tiền kiếp, A Nan Đa là người duy nhất
sẽ đóng vai trò vị tông đồ hầu cận Phật. Nhưng có một
số phàm Tăng, chưa đạt được huệ thanh tịnh, tỏ ra ngạc
nhiên đặt câu hỏi: "Tại sao A Nan Đa không có mặt trong
số những đệ tử đầu tiên xung phong hầu hạ Phật?".
A Nan Đa lễ phép trả lời:
- Đức tin của tôi vốn trao trọn vào sự sáng suốt hoàn toàn của đấng Toàn Giác. Tôi muốn được chiêm ngưỡng ý Phật từ bi biểu lộ. Dù trong thâm tâm tôi vốn tình nguyện đảm nhận trách nhiệm ấy từ lâu, vì một người trong dòng họ Thích Ca đóng vai hầu hạ vị Giáo chủ Phật giáo, sẽ tránh cho người đời thuộc các giai cấp khác, bất mãn đức Phật. Nhưng tôi không dám sỗ sàng như thế, bởi đức Thế Tôn là bậc thấu rõ mọi nhân duyên. Chỉ có Ngài tự chọn lựa viên đệ tử hầu cận là chắc chắn nhất, và Ngài đã biểu lộ.
Đức Phật chờ cho A Nan Đa thốt xong liền tuyên bố:
- A Nan Đa chính là đệ
tử hầu Phật mà Như Lai định chọn lựa. Và kể từ nay:
Ngoài việc phục dịch Như Lai ra, ông còn là một trong những
đại diện Như Lai để ban bố giáo lệnh.
A Nan Đa khi nghe đức
Thế Tôn xác nhận địa vị của ông như thế, thay vì hãnh
diện mình được Phật nâng lên hàng đại đệ tử, A Nan Đa
đã khiêm tốn yêu cầu đấng Giải thoát chấp thuận cho ông
tám điều kiện sau đây:
- Thứ nhất đức Thế Tôn đừng ưu tiên tặng đức y phục cho A Nan Đa.
- Thứ hai đức Bổn Sư đừng khất thực cho ông ăn
- Thứ ba đức Bổn Sư đừng dành tịnh xá tốt cho ông ở.
- Thứ tư khi có thí chủ mới, đức Bổn Sư không ưu tiên tiến cử ông tham dự những buổi Trai Tăng hay cúng dường.
- Thứ năm nếu có ai muốn thỉnh Phật thọ trai thì kẻ ấy chỉ cần nói với A Nan Đa, rồi A Nan Đa thưa lại và Phật sẽ chấp thuận.
- Thứ sáu khi có người thiện tâm từ phương xa đến, muốn yết kiến đấng Như Lai, thì A Nan Đa có đặc ân đưa họ vào hầu Phật.
- Thứ bảy nếu A Nan Đa gặp phải thắc mắc trong Pháp Bảo thì ông được phép hỏi Phật bất cứ lúc nào.
- Thứ tám nếu Đức Thế Tôn thuyết pháp trong lúc A Nan Đa vắng mặt, thì ông xin đức Bổn Sư lặp lại bài pháp ấy cho ông nghe.
Rồi ông trình bày lý do ông yêu cầu tám điều trên như sau:
- Bốn điều yêu cầu
từ thứ nhất đến thứ tư sẽ tránh cho các hạng phàm phu
tục tử dị nghị rằng "A Nan Đa tình nguyện hầu cận
Phật chỉ vì lợi lộc!".
- Còn bốn điều yêu
cầu tiếp theo (từ thứ năm đến thứ tám) sẽ đánh tan sự
phê phán của người đời: "A Nan Đa tối ngày lo hầu
hạ Phật thay thế Phật tiếp xúc với mọi người, còn đâu
thì giờ để học đạo, tu hành, phát triển phạm hạnh
giải thoát...?!"
Đức Phật dĩ nhiên đã chấp thuận tám điều yêu cầu đáng khen ấy, bởi nó hoàn toàn phù hợp với nết hạnh của một vị Sa Môn. Và kể từ đó, A Nan Đa luôn luôn là bạn đồng hành, là người hầu cận là kẻ tiếp trợ của đức Thế Tôn trong suốt hai mươi lăm năm dài phạm hạnh. Cái khoảng hai mươi lăm năm dài, mà danh thơm cũng như các đức tính tinh tấn, nhẫn nại và bền bỉ trui rèn nội tâm của A Nan Đa, đã không suy giảm, hao hụt, so với mười tám năm đầu, khi ông còn là một Sa Môn vô danh, chưa ai biết đến.
Và A Nan Đa đã tự trào bằng những câu kệ sau đây:
" Hai mươi lăm năm hầu b ên chân Phật,
Học lên cao, chân lý sáng như gương.
Một cuộc sống không tham lam khao khát,
Diệt vô minh, pháp Phật diệu vô lường! "
(Phỏng dịch theo Theragàtha v. 1039 = Tôn Túc kệ ngôn số 1039)
Rồi trong hai đoạn kế
của bài kệ này, A Nan Đa cũng dùng một mạch văn tương
tự, để diễn tả sự an ninh vô song của một bậc Sa Môn đã
diệt được lòng Sân hận và Si mê.
Quý vị độc giả có
thể đọc lại bốn câu thơ trên, chỉ thay thế bốn chữ
"Tham lam, khao khát", hoặc làm thay thế bốn chữ ấy
bằng bốn chữ "Si mê, lầm lạc" thì quý vị sẽ có
ngay hai bài kệ tiếp theo như sau:
"Hai mươi lăm năm hầu bên chân Phật,
Học lên cao chân lý sáng như gương
Một cuộc sống không giận hờn hung ác...
Diệt vô minh, pháp Phật thật vô lường!".
và
"Hai mươi lăm năm hầu bên chân Phật
Học lên cao chân lý sáng như gương
Một cuộc sống không si mê lầm lạc
Diêt vô minh, pháp Phật diệu vô lường!"
Ý chính của bài kệ trên
đây cũng như những bài kệ tiếp theo trong Tôn Túc kinh
(Theragàtha) là A Nan Đa đã ca ngợi hạnh phúc bất cứ ai noi
gương Phật mà dứt được tham lam, sân hận và si mê.
Mặt khác, "hai mươi
lăm năm" được nêu trong kệ ngôn vừa nhắc, chỉ diễn
tả cái an lạc duy nhất trong thời gian ông hầu hạ đức
Phật, chứ không phải ám chỉ phẩm cách của một đời ông
làm Sa Môn.
Trong suốt hai mươi lăm
năm ấy, tuy ông vẫn còn phàm tính. Nói theo kinh điển: Ông là
người cần học - Sekha [3], nhưng A Nan Đa đã có nhiều lần
tâm tư được lìa khỏi tham lam và sân hận, nên ông đã tế
nhị thốt lên rằng: "Dù chưa đắc quả giải thoát, kẻ
nào được hầu hạ một vị Phật, kẻ ấy cũng không bị
khổ não vì tham lam và sân hận".
(Chú ý: Một bậc Tu Đà Hườn là bậc còn nhiễm phàm tính. Bậc này chỉ diệt trừ được ngã chấp, hoài nghi và mê tín mà thôi.)
Quả thật A Nan Đa là người đã hưởng được quả lành công đức hầu Phật.
Còn những kệ ngôn liên quan đến những thiện pháp khác trong Tôn Túc kinh (Theragàthà) của A Nan Đa, mặc dù không được trích dẫn ra đây, nhưng nói chung nội dung tất cả để ca ngợi các phẩm cách cao thượng, mà ông với tư cách là một người bạn đồng hành của đức Phật lúc tại tiền, đã chứng nghiệm.
Riêng đoạn đời A Nan Đa đã đắc quả A La Hán, sau khi Phật nhập diệt ra sao, sẽ xin nói đến trong những phần tiếp theo.
Ghi chú:
[1] Mùa nhập hạ là
thời gian các hàng đệ tử xuất gia của các đức Phật
phải ở yên một chỗ để nghiêm trì giới hạnh và hành
thiền. đức Phật đã chế ra sự nhập hạ này đúng vào mùa
mưa (tính theo thời tiết Ấn Độ, khoảng từ đầu tháng 7
đến cuối tháng 9 Dương lịch). Truyền thống nhập hạ này
đã được ghi vào trong Tạng luật và được mọi tông phái
Phật giáo thi hành cho đến ngày nay. (Tuy có sự chênh lệch
thời tiết mùa mưa của từng quốc gia).
[2] Ngũ uẩn: Sắc
uẩn, Thọ uẩn, Tưởng uẩn, Hành uẩn, và Thức uẩn. Năm
uẩn này còn được gọi chung là Danh và Sắc. Sắc gồm hai
uẩn đầu (Sắc, Thọ). Danh gồm ba uẩn sau (Tưởng, Hành và
Thức).
[3] Sekhà: cần học,
chữ Pali: Sekhà, có nghĩa là người còn học hỏi trong bốn
chân lý giải thoát (Tứ Diệu Đế). Nhưng nhiều chỗ
thuộc Tam Tạng kinh điển Pali thì từ ngữ Sekhà ám chỉ ba
bậc Thánh chưa hoàn toàn giải thoát là Tu Đà Hườn, Tư
Đà Hàm, A Na Hàm. Còn bậc Thánh cao nhất đã được hoàn
toàn giải thoát - A la hán - được Phật gọi là bậc
"Hết Học", Asekhà. Nhiều dịch giả Phật giáo
Việt Nam còn dịch Sekhà là Hữu Học và Asekhà là Vô Học.
Soạn giả xin mạn phép đưa vào đây để quý vị tùy
tiện nghiên cứu.
-ooOoo-
Đầu
trang | I | II | III
| IV | V | VI
| VII | VIII | IX
| X | Mục lục
Chân thành cám ơn anh HDC đã giúp tổ chức đánh máy vi tính (Bình Anson, 05-2001)
[ Trở về trang Thư Mục ]
update: 19-05-2001