Phat hoc Co ban - Tap 4 - Bai 3-8
Times font
Ban Hoằng pháp Trung ương, GHPGVN
Phật Học Cơ Bản, Tập Bốn
Phần III - Bài 8
QUY ƯỚC TRÍCH DẪN TAM TẠNG KINH ĐIỂN NGUYÊN THỦY
Thảo Hiền Sucitto
T rong
nhiều năm qua, tác giả các sách báo Phật giáo thường dùng
các quy ước khác nhau để trích dẫn kinh điển Nguyên thủy
của tạng Pàli làm người đọc có nhiều bỡ ngỡ, đôi
khi có nhiều nhầm lẫn, không biết đích xác nguồn gốc của
những đoạn kinh điển trích dẫn đó. Vấn đề này thường
gặp nhất trong các trích dẫn từ Tương Ưng Bộ (Samyutta
Nikàya) và Tăng Chi Bộ (Anguttara Nikàya). Thí dụ có tác giả
trích dẫn một đoạn kinh trích từ "S.i.100 ",
có tác giả ghi là " S III: iii.5 ", có người ghi
là " S 3:25 ", và người khác lại ghi là " SN
III.25 ". Trong các bài viết tiếng Việt, có tác giả
ghi theo tên kinh Pàli, nhưng cũng có người ghi theo bản dịch
Việt như " Tư, q.1, t.223 ", làm người đọc cảm
thấy rối ren, không biết rằng thật ra các tác giả này đều
trích dẫn từ cùng một bài kinh (Pabbatopama Sutta, kinh Dụ
hòn núi).
Trong bài này, người
viết xin mạn phép được trình bày tóm tắt các quy ước
thường dùng để giúp quý độc giả có một nhận định rõ
ràng hơn về các phương cách trích dẫn kinh điển Pàli.
I. QUY ƯỚC PTS
Hội Kinh điển Pàli (The Pàli Text Society, PTS) có hai cách viết tắt tên kinh: cách xưa trong quyển từ điển Pàli Text Society Dictionary, và cách mới trong quyển Critical Pàli Dictionary. Trong hơn 100 năm qua, Hội lần lượt xuất bản các kinh điển Pàli được ghi lại bằng mẫu tự Latin và các bản dịch Anh ngữ. Cách đánh số, kể cả các bản Anh ngữ, đều được quy chiếu vào bản Pàli và số trang ghi trong bản Pàli, và các nhà Phật học ngày nay cũng thường căn cứ theo cách đánh số này.
1. Luật tạng (Vinaya Pitaka, Vin)
Có 5 quyển luật, được
trích dẫn qua quy ước: " Vin quyển (số La Mã) số
trang ". Thí dụ: " Vin III 59 " là đoạn
văn trong quyển III của Luật tạng, tương ứng với trang 59
của bản Pàli. Cần ghi nhận ở đây là mặc dù đoạn văn
có thể được trích từ bản dịch Anh, Pháp, Đức, Việt
v.v..., đoạn văn đó luôn luôn được quy chiếu về bản gốc
Pàli trong trang 59.
2. Kinh tạng (Sutta Pitaka)
Kinh tạng gồm có 5 bộ chính:
2.1 Trường Bộ (Digha Nikàya, DN hoặc D):
Hội PTS xuất bản 3
quyển, gồm 34 bài kinh. Quy ước trích dẫn : " DN số
quyển (số La Mã) số trang ". Thí dụ " DN
III 33 " là đoạn văn trong quyển III của Trường Bộ,
tương ứng với trang 33 của bản Pàli.
Có nhiều tác giả
không trích số quyển mà chỉ trích số bài kinh, thí dụ
"DN 12", nghĩa là bài kinh số 12 của Trường Bộ.
Tuy nhiên, vì các bộ kinh trong bộ này là các bài kinh dài,
trích dẫn như thế thường không được chính xác, và cần
phải ghi thêm số đoạn kinh của bài kinh đó.
2.2 Trung Bộ (Majjhima Nikàya, MN hoặc M):
Gồm 152 bài kinh, xuất
bản thành 3 quyển: quyển I gồm 50 bài, quyển II gồm 50
bài, và quyển III gồm 52 bài còn lại. Quy ước trích dẫn:
" MN số quyển (số La Mã) số trang ". Thí
dụ " MN I 350 " là đoạn kinh trong quyển I,
tương ứng với trang 350 của bản Pàli. Có tác giả chỉ
trích số bài kinh và số đoạn, thí dụ: " MN 52.3 ",
tương ứng đoạn kinh trên, nhưng được hiểu là đoạn 3
trong bài kinh số 52.
2.3 Tương Ưng Bộ (Samyutta Nikàya, SN hoặc S):
Gồm 7.762 bài kinh, kết
nhóm lại theo chủ đề trong 56 phẩm, và được xuất bản
thành 5 quyển. Quy ước trích dẫn: " SN số quyển
(số La Mã) số trang ". Thí dụ " SN I 79 "
là đoạn kinh trong quyển I, tương ứng với trang 79 của bản
Pàli. Vì đa số các bài kinh này rất ngắn, có người trích
dẫn chi tiết hơn, với số phẩm và số đoạn, như " SN
II.XV.1.2 ", nghĩa là đoạn kinh tương ứng với trang 2
của bản Pàli, quyển II, phẩm XV, đoạn I.
Gần đây, có khuynh hướng
chỉ trích dẫn số phẩm và số bài kinh mà thôi, theo quy ước:
" SN số phẩm (số La Mã), số bài kinh ".
Thí dụ " SN III.25 " hoặc " SN 3:25 ",
nghĩa là kinh số 25 trong phẩm III của Tương Ưng.
2.4 Tăng Chi Bộ (Anguttara Nikàya, AN hoặc A):
Gồm 9.557 bài kinh, kết
nhóm theo số đề mục (pháp số) liệt kê trong bài kinh
thành 11 nhóm, từ nhóm 1 đến nhóm 11, và được Hội PTS xuất
bản thành 5 quyển. Quy ước trích dẫn: " AN số quyển
(số La Mã) số trang ". Thí dụ " AN IV 93 "
để chỉ đoạn kinh tương ứng với trang 93 của bản Pàli,
trong quyển IV. Có người trích dẫn số nhóm và số chương,
chẳng hạn " AN VI.VI.63 " nghĩa là đoạn kinh
tương ứng với trang 63 của bản Pàli, trong chương VI của
nhóm VI.
Gần đây, có khuynh hướng
chỉ trích dẫn số nhóm và số kinh trong nhóm. Thí dụ
" AN VI:78 " hoặc AN 6:78 ", nghĩa là đoạn
văn trong kinh số 78 của nhóm pháp số VI.
2.5 Tiểu Bộ (Khuddaka Nikàya, KN hoặc K):
Đây là tập hợp 15 tập
kinh, có nhiều bài kệ, trong đó có những bài ghi lại trong
thời nguyên khai, và cũng có bài được ghi lại về sau này
trước khi đúc kết và viết xuống giấy.
(a) Tiểu tụng
(Khuddakapatha, Khp hoặc Kh): gồm 9 bài kinh ngắn gồm nhiều
câu kệ, thường được trích dẫn như: " Khp số
bài kinh (số câu kệ) ". Thí dụ " Khp IX "
là bài kinh Từ Bi (Metta Sutta), kinh số 9.
(b) Pháp cú
(Dhammapada, Dhp hoặc Dh): gồm 423 câu kệ, trích dẫn bằng
số câu kệ: " Dhp số câu kệ ". Thí dụ
"D hp 100 " là câu kệ 100 trong kinh Pháp Cú.
(c) Phật tự thuyết
hay Cảm hứng ngữ (Udàna, Ud): gồm 80 bài kinh, trích dẫn
như: " Ud số bài kinh (số La Mã) số câu kệ ".
Thí dụ " Ud III 4 " là câu kệ số 4 của bài
kinh số 3 trong kinh Phật tự thuyết. Đôi khi cũng được
trích dẫn theo số trang trong bản Pàli.
(d) Phật tự thuyết
như vậy (Ilivuttaka, It) : gồm 112 bài kinh ngắn, trong 4
chương. Trích dẫn như: " It số chương (số La Mã)
số bài kinh ", hoặc " It số trang Pàli ".
Thí dụ " It IV 102 " là bài kinh 102 trong chương
IV.
(e) Kinh tập
(Suttanipàta, Sn): gồm 71 bài kinh kệ trong 5 chương, có
những bài kệ được xem là cổ xưa nhất (chương IV, phẩm
8). Trích dẫn theo quy ước: " Sn số câu kệ ",
hoặc " Sn số chương số bài kinh số câu kệ ".
Thí dụ: Kinh Một sừng tê ngưu ( Sn I 3 ) là bài kinh số
3, chương I của Kinh tập.
(f) Thiên cung sự
(Vimanavatthu, Vv): gồm 85 truyện trên các cung trời,
trong 7 chương. Trích dẫn như: " Vv số chương (số
La Mã) số bài kinh số bài kệ ".
(h) Trưởng lão Tăng
kệ (Theragàthà, Th hoặc Thag): gồm 207 bài kinh chứa
các câu kệ của 264 vị trưởng lão đệ tử của Đức
Phật. Quy ước trích dẫn: " Th số câu kệ ".
(i) Trưởng lão Ni
kệ (Therigàthà, Thi hoặc Thig): gồm 73 bài kinh chứa
các câu kệ của 73 vị trưởng lão ni đệ tử của Đức
Phật. Quy ước trích dẫn: " Thi số câu kệ ".
(j) Bổn sanh
(Jàtaka, J): Đây là tập hợp 547 câu chuyện tiền thân
của Đức Phật. Hội PTS xuất bản chung với phần chú giải
(Jàtaka-Atthavannana, JA) thành một bộ 6 quyển. Quy ước trích
dẫn: " J số truyện ", hoặc " J
số quyển (số La Mã ) số trang Pàli ".
(k) Nghĩa thích
(Niddesa, Nd), gồm Đại nghĩa thích (Mahaniddesa, NiddI hoặc
Nd1) và Tiểu nghĩa thích (Culaniddesa, NiddII hoặc Nd2), chứa
các bài luận giải của ngài Xá Lợi Phất. Quy ước trích
dẫn: " NiddI (hoặc NiddII) số trang Pàli ".
(l) Vô ngại giải
đạo (Patisambhidà magga, Patis hoặc Ps): chia làm 3 phẩm,
mỗi phẩm chứa 10 đề mục, gồm các bài luận giải của
ngài Xá Lợi Phất. Hội PTS xuất bản thành 2 quyển. Quy
ước trích dẫn: " Patis số quyển (số La Mã) số
trang Pàli ".
(m) Thí dụ
(Apadana, Ap): gồm các truyện, thể kệ, về cuộc đời
và tiền thân của 41 vị Phật Độc giác, 550 vị Tỳ kheo
A la hán và 40 vị Tỳ kheo ni A la hán, được xuất bản thành
2 quyển. Quy ước trích dẫn: " Ap số quyển (số
La Mã) số trang Pàli ".
(n) Phật sử
(Bhuddavamsa, Bv): gồm 29 đoạn với các bài kệ về cuộc
đời của Phật Thích Ca và 24 vị Phật trong quá khứ. Quy
ước trích dẫn: " Bv số đoạn (số La Mã) số
câu kệ ".
(o) Sở hành tạng
(Cariyà Pitaka, Cp): nói về 35 kiếp sống chót của ngài
Bồ tát trước khi thành Phật Thích Ca, ghi lại 7 trong số
10 đức hạnh Ba la mật của Bồ tát. Quy ước trích dẫn:
" Cp số đoạn (số La M ã) số câu kệ ".
3. Thắng Pháp tạng (Abhidhamma Pitaka)
3.1 Pháp Tập luận
(Dhammasangani, Dhs) : tóm tắt các pháp với định nghĩa của
mỗi pháp. Quy ước trích dẫn: " Dhs số trang Pàli "
hoặc " Dhs số đề mục ".
3.2 Phân Biệt luận (Vibhanga, Vibh hoặc Vbh): gồm 18 chương. Quy ước trích dẫn: " Vibh số trang Pàli ".
3.3 Giới Thuyết luận (Dhàtukatha, Dhatuk hoặc Dhtk): luận giải về các uẩn, xứ và giới. Quy ước trích dẫn: " Dhatuk số trang Pàli ".
3.4 Nhân Thi Thiết luận
(Puggalapannatti, Po hoặc Pug): về phân loại các hạng người,
gồm 10 chương. Quy ước trích dẫn: " Pp số trang
Pàli " hoặc " Pp số chương số đoạn ".
3.5 Luận sự
(Kathavatthu, Kv hoặc Kvu): chi tiết về các tranh luận để
làm sáng tỏ các điểm trọng yếu trong đạo Phật, do ngài
Moggaliputta Tissa (Mộc Kiền Liên Tu Đế) đề xướng trong Đại
hội kết tập kinh điển lần thứ 3 trong thời đại vua A Dục
(Asoka), gồm 23 chương. Quy ước trích dẫn: " Kv số
trang Pàli " hoặc " Kv số chương số đoạn ".
3.6 Song Đối luận
(Yamaka, Yam): xuất bản thành 2 quyển, gồm 10 chương, bao
gồm các đề tài đặt ra dưới hình thức vấn đáp từng
đôi, theo chiều xuôi và chiều ngược. Quy ước trích dẫn:
" Yam số trang Pàli ".
3.7 Phát Thú luận
(Patthana, Patth hoặc Pt): đây là bộ lớn nhất, luận giải
chi tiết về nhân duyên và tương quan giữa các pháp, gồm 4
đại phẩm. Mỗi đại phẩm lại chia làm 6 tiểu phẩm. Quy
ước trích dẫn: " Patth số trang Pàli ".
II. ĐẠI TẠNG KINH VIỆT NAM
Trong 10 năm qua, Hội đồng Phiên dịch Đại tạng kinh Việt Nam đã lần lượt ấn hành các bộ kinh Việt ngữ dịch từ tạng Pàli (kinh Nikàya) và tạng Hán (kinh A Hàm). Đến năm 1999, 27 quyển đã được ấn hành: Trường Bộ (quyển 1-2), Trường A Hàm (quyển 3-4), Trung Bộ (quyển 5-7), Trung A Hàm (quyển 8-11), Tương Ưng Bộ (quyển 12-16), Tạp A Hàm (quyển 17-20), Tăng Chi Bộ (quyển 21-24), Tăng Nhất A Hàm (quyển 25-27). Ngoài việc đánh số thứ tự theo tiến trình in ấn, mỗi quyển kinh còn có mã số: "A" là kinh, "B" là luật, "C" là luận, kế đó "p" là dịch từ bản gốc Pàli và "a" là dịch từ bản gốc Hán . Số cuối cùng là số thứ tự trong Tam tạng kinh điển.
Thí dụ: Tương Ưng Bộ có mã số là " Ap3 " nghĩa là kinh (A), dịch từ tạng Pàli (p), và bộ thứ 3 trong kinh tạng Nguyên thủy.
Tuy nhiên, vấn đề trích
dẫn kinh điển trong các tài liệu, sách báo Phật giáo hình
như cũng chưa nhất quán, có khi dùng theo các quy ước của
Hội PTS, có khi ghi lại tựa đề Việt ngữ, có khi ghi theo
số trang của bộ cũ v.v... Mong rằng vấn đề này sẽ được
quý học giả Tăng Ni cứu xét để thiết lập một quy ước
chung và thống nhất trong việc trích dẫn kinh điển bằng
tiếng Việt.
-ooOoo-
*Sách tham khảo:
(1) Pàli Text Society, 1997, Information on Pàli Literature and Publications. Association of Buddist Studies, U.K
(2) John Bullitt, 1998, A note about sutta references schemes. Access to Insight web page, http://www.accesstoinsight.org
(3) Russell Webb, 1991, Ananlysis of the Pàli Canon. Wheel No.217/220, Buddhist Publication Society, Sri Lanka
(4) U Ko Lay, 1991, Guide to Tipitaka. Burma Pitaka Association, Myanmar
-ooOoo-
Mục
lục | 1.1 | 1.2
| 2.1 | 2.2 | 2.3
| 2.4 | 2.5 |
3.1 | 3.2 | 3.3 | 3.4 | 3.5 | 3.6 | 3.7 | 3.8 | [^]
Tập Một | Tập Hai | Tập Ba | Toàn bộ
Source: Nguyệt san Giác Ngộ , Sài Gòn, 1999-2001
[ Trở về trang Thư Mục ]
Revised: 24-11-2001