Nhat Hanh - Phep La cua Su Tinh Thuc
Vietnamese, with Unicode Times font
PHÉP LẠ CỦA SỰ TỈNH THỨC
Thích Nhất Hạnh
An Tiêm in Lần Thứ Nhất, Tháng 2 1975
Lá Bối in Lần Thứ Hai, Tháng 2 1976
Phần III
-ooOoo-
KINH LỤC
Kinh An Ban Thủ Ý
ANAPANASATI, MAJJHIMA NIKAYA 118
(Bản tóm lược)
Kinh An Ban Thủ ý dạy 16 phương pháp quán niệm hơi thở, chia làm 4 nhóm, mỗi nhóm 4 phương pháp. Ba nhóm đầu nhắm tới cả định lẫn huệ, nhóm thứ tư chỉ nhắm tới huệ.
1/ Khi thở vào một hơi dài. Hành giả quán niệm: Tôi
đang thở v ào một hơi dài. Khi thở ra
một hơi dài, hành giả quán niệm: tôi đang thở
ra một hơi d ài.
2/ Khi thở vào một hơi ngắn. Hành giả quán niệm: Tôi
đang thở v ào một hơi ngắn. Khi thở ra
một hơi ngắn, hành giả quán niệm: tôi đang
thở ra một hơi ngắn.
3/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào
và ý thức toàn vẹn được cả hơi thở m à
tôi đang thở v ào. Tôi
đang thở ra v à ý thức
được to àn vẹn cả hơi thở mà tôi
đang thở ra.
4/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào
và làm cho sự điều h ành trong cơ thể
tôi trở nên lắng lặng. Tôi đang thở ra v à
làm cho sự điều h ành trong cơ thể tôi
trở nên lắng lặng.
5/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào và cảm thấy an lạc. Tôi đang thở ra v à cảm thấy an lạc.
6/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào và cảm thấy sung sướng, thảnh thơi. Tôi đang thở ra v à cảm thấy sung sướng thảnh thơi.
7/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào và theo dõi tâm ý của tôi. Tôi đang thở ra v à theo dõi tâm ý của tôi
8/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào và làm lắng dịu tâm.ý của tôi. Tôi đang thở ra v à làm lắng dịu tâm ý của tôi.
9/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào và ý thức toà n vẹn tâm ý của tôi. Tôi đang thở ra v à ý thức toàn vẹn tâm ý của tôi.
10/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào và làm cho tâm ý của tôi hoan lạc. Tôi đang thở ra v à làm cho tâm ý của tôi hoan lạc.
11/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào và tập trung tâm ý của tôi. Tôi đang thở ra v à tập trung tâm ý của tôi.
12/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào và tháo gỡ tâm tôi khỏi mọi ràng buộc. Tôi đang thở ra v à tháo gỡ tâm tôi khỏi mọi ràng buộc.
13/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào
và quán niệm về tánh cách vô thường của vạn hữu. Tôi
đang thở ra v à quán niệm về tánh cách
vô thường của vạn hữu.
14/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào
và quán niệm về sự tự do của tôi đối với vạn
hữu. Tôi đang thở ra v à quán niệm về sự tự do của tôi
đối với vạn hữu.
15/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào
và quán niệm về sự dập tắt của mọi ảo vọng nơi tôi. Tôi
đang thở ra v à quán niệm về sự dập tắt
của mọi ảo vọng nơi tôi.
16/ Hành giả quán niệm: Tôi đang thở v ào
và quán niệm về sự buông thả của mọi phiền não và ảo vọng nơi tôi. Tôi
đang thở ra v à quán niệm về sự buông
thả của mọi phiền não và ảo vọng nơi tôi.
Kinh An Ban Thủ ý nói về 4 phép quán niệm. Trong những phép quán niệm
kể trên thì phép thứ nhất đến phép thứ tư l à
để quán niệm về thân thể, phép thứ năm đến
phép thứ tám l à để quán niệm về cảm
thọ, phép thứ chín tới phép thứ mười hai l à
để quán niệm về tâm ý, phép thứ mười ba đến
phép thứ mười sáu l à để quán niệm về
đối tượng tâm ý tức l à các pháp. Sau
đó kinh cũng nói th êm về 7 yếu tố ngộ
đạo l à: chánh niệm, sự giám định đúng
sai, thiện ác, sự tinh chuy ên, sự an vui, sự nhẹ nhõm, sự
định tâm, sự buông thả.
-ooOoo-
Kinh Bách thiên tụng bát nhã,
trích phẩm Phật Đ à La Ni
SATASAHASRIHA PRAJAPARAMITA
Đây nữa, Tu Bồ Đề ơi, l à con đường lớn của các vị Bồ Tát: Trước hết l à bốn phép quán niệm. Bốn phép là gì? Quán niệm thân thể, quán niệm cảm thọ, tâm ý và vạn pháp.
Bồ Tát an trú trong thân thể, cảm thọ, tâm ý và vạn pháp. Nhưng không khởi niệm phân biệt đối với thân thể, cảm thọ. tâm ý v à vạn pháp. Bồ Tát tinh tiến, tỉnh thức hoàn toàn trong quán niệm. Sau khi đ ã bỏ ra ngoài những sầu đau tham dục tr ên thế gian và không trụ vào bất cứ thứ gì. Bồ Tát quán chiếu thân thể, cảm thọ, tâm ý và vạn pháp bên trong và bên ngoài.
Bồ Tát quán niệm thân thể bên trong bằng cách nào? Khi
đi Bồ Tát biết m ình
đang đi. Khi đứng Bồ Tát biết m ình
đang đứng. Khi ngồi Bồ Tát biết m ình
đang ngồi. Khi nằm Bồ Tát biết m ình
đang nằm. Bất cứ thân thể đứng ở trong tư thế
n ào dù tốt hay xấu, Bồ Tát cũng biết về tư thế ấy. Bồ Tát làm như
vậy mà không có chấp trước.
Lại nữa khi thực hành Ba La Mật Bát Nhã, Bồ Tát thở vào một cách có ý
thức và biết rằng: "Mình đang thở v ào.
Khi thở ra Bồ Tát ý thức rằng: "Mình đang thở
ra". Khi thở v ào một hơi dài Bồ Tát ý thức rằng: "Mình
đang thở v ào một hơi dài". Khi thở ra
một hơi dài Bồ Tát ý thức rằng: "Mình đang
thở ra một hơi d ài". Khi thở vào một hơi ngắn Bồ Tát ý thức rằng:
"Mình đang thở v ào một hơi ngắn". Khi
thở ra một hơi ngắn Bồ Tát ý thức rằng: "Mình
đang thở ra một hơi ngắn".
Một người thợ làm đồ gốm, khi đẩy một v òng
dài biết là mình đẩy một v òng dài, khi
đẩy một v òng ngắn biết là mình
đẩy một v òng ngắn. Bồ Tát cũng quán
niệm về hơi thở như vậy, làm như thế mà không có chấp trước.
Lại nữa, khi thực hành Bát Nhã Ba La Mật. Bồ Tát quán niệm th ăn thể nơi thân thể v à thấy những yếu tổ cấu thành thân thể ấy: đất, nước, lửa, không khí. Như một vị đồ tể hay người phụ tá của ông ta sau khi mổ con b ò ra làm 4 phần và quan sát, Bồ Tát cũng quán chiếu 4 yếu tố trong thân thể mình như vậy. Làm như thế mà không có chấp trước.
Lại nữa khi thực hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát quán niệm thân thể nơi thân thể, từ gót chân trở lên đỉnh tóc, từ đỉnh tóc trở xuống gót chân. khắp những nơi chứa nhiều thứ bất tịnh. Tóc, móng, da, thịt, gân, máu, xương, tủy, thận, tim, gan, ho ành cách mạc, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, phân, mật, đ àm, mủ, mồ hôi, nước mắt, nước mũi, nước bọt, nước ở các khớp xương, nước tiểu, ghèn, cứt ráy....
Như người nông phu có một bao tải đựng đủ
thứ hạt: hạt m è, hạt cải, đậu đỏ, gạo
lức, lúa m ì, gạo trắng,...bất cứ kẻ nào có
đôi mắt tốt đều có thể thấy đủ các loại hạt
như thế v à nói rằng:"Này đây l à
hạt mè, đây l à hạt cải....". Bồ Tát
quán niệm thân thể cũng như vậy mà không khởi tâm chấp trước.
Lại nữa, Bồ Tát quán niệm thân thể bên ngoài thế nào? Khi
đi đến nghĩa điạ, Bồ Tát thấy các xác chết bị
quẳng đó, xác chết đ ã một ngày, đ ã
2 ngày, 3 ngày, 4 ngày, 5 ngày... sình lên, tím
đen, thối rữa, bị d òi bọ
ăn. Bồ Tát so sánh những xác chết với thân
thể m ình: "Thân này cũng sẽ chịu số phận
đó, không tránh thoát được", v à Bồ Tát
quán niệm khi thấy xác chết để 6, 7 đ êm,
bị quạ diều, chó sói rỉa nát, hay thấy xác chết
đó bầm dập, thối nát, gh ê tởm, hoặc
thấy xác chét đó chỉ c òn là một bộ
xương dính thịt và máu, nhờ gân cốt mà còn dính vào nhau. Hay thấy xác
chết chỉ còn lại một bộ xương, thịt máu và gân
đ ã tan hết, hay thấy chỉ còn một
đống xương rơi rớt tr ên mặt
đất, hay thấy chỉ c òn những cái xương
rải rác đây đó tr ên bãi tha ma.
Đây l à xương chân, kia là xương sọ,
kia nữa là xương sườn, đó l à xương
sống....Hay thấy những khúc xương đ ã
trải qua nhiều n ăm, nhiều trăm năm dưới mưa
nắng. trắng hếu như vỏ ốc, hay thấy những miếng xương đen, xanh, mục nát
th ành bụi rải rác trên mặt đất. Bồ Tát
so sánh những h ình ảnh ấy với tự thân và quán niệm rằng: "Thân này
cũng đồng một số phận như thế, không tránh
thoát được".
Bồ Tát quán niệm tâm ý và các pháp như thế sau khi đ ã bỏ ra ngoài mọi sầu đau v à tham dục trần thế.
Và đây nữa, Tu Bồ Đề ơi, con đường lớn của Bồ Tát, l à con đường chánh tinh tiến.
-ooOoo-
Kinh Bảo tích
SIKSHASAMUCCAYA RATNAKUTA
Hành giả tìm tâm, tâm nào? Tâm tham, tâm giận hay tâm si? Tâm quá khứ, tâm hiện tại hay tâm vị lai. Tâm quá khứ không còn. Tâm vị lai chưa có. Tâm hiện tại không trú.
Này Ca Diếp, tâm không thể nắm bắt từ bên trong hay bên ngoài, hay ở giữa. Tâm vô hướng vổ niệm, không có chỗ sở y, không có nơi qui túc. Chư Phật không thấy tâm trong quá khứ, trong hiện tại và trong vị lai. Cái mà chư Phật không thấy thì làm sao quán niệm nổi. Nếu có quán niệm thì chẳng qua là sự quán niệm về sinh diệt của các đối tượng tâm ý. Tâm như một ảo thuật, vọng tưởng đi ên đảo cho n ên có sinh diệt muôn trùng. Tâm như nước trong dòng sông không bao giờ dừng lại. Vừa sinh đ ã hoại diệt. Tâm như ngàn lưỡi đao do nhân duy ên mà có. Tâm như chớp giật loé lên rồi tắt. Tâm như không gian nơi muôn vật đi ngang. Tâm như bạn xấu tạo tác nhiều lầm lỗi. Tâm như lưỡi câu đẹp nhưng nguy hiểm. Tâm như ruồi xanh ngó đẹp nhưng rất xấu. Tâm như kẻ th ù tạo tác nhiều nguy biến. Tâm như yêu ma tìm nơi hiểm yếu để hút sinh khí người. Tâm như kẻ trộm, trộm hết căn l ành.
Tâm ưa thích hình dung như mắt con thiêu thân. ưa thích âm thanh như trống trận, ưa thích mùi hương như lợn thích rác bẩn, ưa thích vị ngon như ruồi thích thức ăn thừa, ưa thích xúc giác như con ruồi sa đĩa mật. T ìm tâm hoài mà không thấy tâm đâu. Đ ã tìm không thấy thì không thể phân biệt được. Những g ì không thể phân biệt được th ì không có quá khứ và hiện tại lẫn vị lai. Những gì không có quá khứ hiện tại lẫn vị lai thì không có mà cũng không không.
Hành giả tìm tâm bên trong cũng như bên ngoài không thấy. Không thấy tâm nơi ngũ uẩn, nơi tứ đại, nơi lục nhập. H ành giả không thấy tâm nên tìm dấu của tâm và quán niệm: tâm do đâu m à có? Rồi ý thức rằng hễ khi nào có vật thì có tâm. Vậy vật và tâm có phải là hai thứ khác biệt?
Không có cái gì là vật, cái đó cũng l à tâm. Nếu vật và tâm là hai thứ thì hoá ra tâm có tới hai tầng? Cho nên vật chính là tâm....Vậy thì tâm có thể quán tâm không? Không, tâm không thể quán tâm. Một con dao không thể tự cắt mình, ngón tay không tự sờ mình, tâm không thể quán mình.
Bị dồn ép tứ phía, tâm phát sinh mà không có khả n ăng an trú, như con vượn chuyền c ành, như hơi gió thoảng qua. Tâm không có tự tính. Biến chuyển rất nhanh chóng, bị cảm giác làm giao động, lấy lục nhập l àm môi trưởng, duyên thứ này tiếp thứ khác. Làm cho tâm ổn định, bất động, tập trung an tĩnh, không loạn động, đó gọi l à Quán niệm tâm ý.
-ooOoo-
Kinh Duy Ma Cật
VIMALAKIRTI NIRDESA
Sao gọi là không "an trú nơi vô vi"? Bồ Tát quán không, nhưng không lấy không làm đối tượng tu chứng. Bồ tát tu tập về vô tướng v à vô tác nhưng không lấy vô tướng và vô tác làm đối tượng tu chứng. Tu tập vô sanh m à không lấy vô sanh làm đối tượng tu chứng. Quán niệm vô thường m à không bỏ việc lợi hành. Quán niệm về khổ mà không chán ghét sinh tử. Quán niêm về sinh diệt mà không đi v ào tịch diệt. Quán niệm về "buông thả" mà thân vẫn thực hiện các pháp lành. Quán niệm sự không qui túc mà vẫn quy túc theo vạn pháp. Quán niệm vô sanh mà vẫn nương vào hữu sanh để gánh vác nhiệm vụ. Quán niệm về vô lậu m à vẫn còn ở thế giới nhân duyên. Quán niệm về vô hình mà vẫn tiếp tục hành động để giáo hóa. Quán niệm về không vô m à không bỏ đại bi. Quán niệm về tính cách hư vọng, không bền, không nhân, không chủ, không tướng của các pháp m à không từ bỏ công trình phước đức, Thiền định v à trí tuệ. Bồ Tát tu các pháp như thế gọi là không trú nơi vô vi.
Bồ Tát cũng vì có đầy đủ phước đức m à
không trú ở vô vi, và đủ trí tuệ m à
không chấm dứt ở hữu vi. Vì lòng thương lớn mà không trú vô vi, vì muốn
thực hiện đại nguyện m à không chấm dứt
ở hữu vi.
-ooOoo-
Kinh tinh yếu Bát nhã ba la mật đa
PRAJNADARAMITAHRDAYA
Bồ Tát quán tự tại
khi quán chiếu thâm sâu
Bát Nhã Ba La Mật
(tức Diệu pháp trí độ)
Bỗng soi thấy năm uẩn
Đều không có tự tánh
Thực chứng điều ấy xong
Ng ài vượt thoát mọi khổ đau. ách nạn.
Nghe đây Xá lợi tử
Sắc chẳng khác g ì không
Không chẳng khác gì sắc
Sắc chính thực là không
Không chính thực là sắc
Còn lại bốn uẩn kia
Cũng đều như vậy cả.
Xá lợi tử nghe đấy
Thể mọi pháp đều không
Không sanh cũng không diệt
Không nhơ cũng không sạch
Không th êm cũng không bớt
Cho nên trong tính không
Không có sắc thọ tưởng
Cũng không có hành thức
Không có nhãn. nhỉ, tỷ. thiệt, thân, ý.
Không có sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp
Không có ba giới từ nhãn thức
Không hề có vô minh
Không có hết vô minh
Cho đến không l ão, tử
Không khổ, tập, diệt đạo
Không đắc v à cũng không sở đắc.
Khi một vị Bồ Tát
Nương Diệu pháp trí độ
Th ì tâm không chướng ngại
Vì tâm không chướng ngại
Nên không có sợ hãi
Xa lìa mọi mộng tưởng
Xa lìa mọi đi ên đảo
Đạt Niết B àn tuyệt đối.
Chư Phật trong ba đời
Y diệu pháp trí độ
N ên đắc vô thượng giác
Vậy n ên phải biết rằng
Bát Nhã Ba La Mật
Là linh chú đại thần
L à linh chú đại minh
L à linh chú vô thượng
Là linh chú tuyệt đỉnh
L à chân lý bất vọng
Có n ăng lực ti êu trừ mọi khổ nạn.
Cho nên tôi muốn thuyết
Câu thần chú trí độ.
Nói xong Đức Bồ Tát
Đọc thần chú viết rằng:
Gate Gate
Paragate
Parasamgate
Bodhi Svaha.
- HẾT -
-ooOoo-
Đầu trang | Phần I | Phần II | Phần III
Source: Thư viện Hoa Sen, www.thuvienhoasen.org
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 17-08-2004