📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thức Biện (Thích Thiện Siêu)

Thuc Bien - HT Thien Sieu - 01

Thức Biện (Thích Thiện Siêu) · 7,551 ký tự · ~7 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

Thuc Bien - HT Thien Sieu - 01

Trang gốc

Trang web BuddhaSasana

Times (Unicode) font

Thức Biến

Hòa thượng Thích Thiện Siêu

Nxb TP. HCM, 2003

[01]

THỨC BIẾN

C ó những đ êm

dưới ánh tr ăng soi, trong một phút b àng

hoàng ta đ ã từng nhìn lầm tàu lá chuối

rung rinh ra một bóng người áo trắng đang lay

động; có những lúc nửa tỉnh nửa m ê ta từng nghe tiếng cho sủa xa xa

như tiếng người cải lộn, và nhiều lúc mơ ngủ ta

đ ã lầm nhận bàn tay mình

đ è lên ngực thành một quái vật nặng

nề. Trong những lúc ấy, vì sao cảnh lại biến

đổi như thế?

"Vì tâm mình mê hoảng". Đó là câu lời của lý Duy tâm thông thường.

Lý ấy cho rằng giá trị, tánh cách một vật, một cảnh không nhất

định như thế n ào, nó chỉ tùy theo tâm

hồn mình mà biến hóa ra thế này thế kia, cho nên lắm lúc người buồn, cảnh

buồn, người vui, cảnh vui, như nhà thơ Nguyễn Du

đ ã nói: "Người buồn cảnh có vui

đâu bao giờ" . Hoặc giả biết bao

phen cùng trong một cảnh mà "Người ngoài cười nụ, người trong khóc

thầm".

Lại như, thì giờ nào có khi mau khi chậm, thế mà, "Ngày vui ngắn chẳng tày gang, ngày sầu dài tưởng đến h àng mấy thu".

Nhưng ta cũng nên tự hỏi, lúc mơ hoảng thấy lá chuối ra bóng áo, tiếng chó tựa tiếng người, bàn tay ra quái vật. Trong những lúc ấy cảnh thật là gì? Là lá chuối nhuộm ánh tr ăng hay bóng người, là tiếng chó hay tiếng người, là bàn tay hay hình quái? Cảnh thật là lá chuối, tiếng chó, bàn tay ư? Không, đó chỉ l à cảnh của người thức, cảnh đó chỉ thật với người thức, chứ với người đang mơ, chính l à bóng áo, tiếng người và hình quái kia!

Thế thì biết cảnh nào là thật? Cho nên ta cũng không lạ cho lòng ngờ của Trang Tử lúc nằm mộng thấy mình hóa bướm "Ta là người nằm mộng hóa bướm, hay là bướm nằm mộng hóa người?"

Ai mà giải quyết được!

Lý Duy tâm thông thường phân biệt thật giả chỉ là thiên chấp, vì lý ấy

nhận có cảnh thiệt nhưng tâm hồn người đ ã

tô màu cho các cảnh đó, như lớp vỏ tr ùm

lên gỗ, gia vị hòa vào thức ăn. Nhưng

lý ấy nào có biết thật giả, đó chỉ l à

đối đ ãi mà có, chứ cảnh trong mê

đối với lúc m ê vẫn thật.

Lý Duy tâm của Phật giáo không công nhận có cảnh nào là cảnh thật, hết

thảy các cảnh đều do tâm hiện, lá chuối cũng

tâm hiện , bóng người cũng tâm hiện, như hoa

đốm giữa hư không.

Đó cũng là một phép quán duy tâm để nhận r õ chân tánh pháp giới.

Chân tánh tuyệt đối của vũ trụ (tức pháp

giới) không t hể tả được, khôn g

thể tưởng tượng được, v ì muôn hình vạn

tượng của pháp giới đều l à

đối đ ãi mà có. Thoát khỏi các phương

diện đối đ ãi thì không thễ nghĩ nghì

cảnh ấy thế nào được.

Pháp giới như số tr ăm (100). Số trăm không

thể nghĩ ngh ì được, v ì thực sự

nó không nhất định có một tính cách gí cả. Số

100 chỉ có tính cách đối đ ãi mà thôi, nghĩa là một tr ăm

người, 100 xu hay 100 sông v.v. Chính nhờ những tính cách: người, xu, sông

đó l àm cho số 100 thành có tính cách rõ rệt: 100 người, 100 xu, 100

sông.

Pháp giới như số 100 ấy, tính cách không thể nghĩ nghì, nó chỉ tùy tâm niệm mà hóa ra có tính cách cùng tướng này tướng kia. Chính những tính cách, những tướng ấy mà ta gọi là sự vật. Nó hoàn toàn là cảnh đối đ ãi với tâm niệm vậy.

Chẳng hạn như sông, núi, tr ăng sao, chỉ l à

pháp đối đ ãi với tâm người mà hiện ra,

chứ đối với tâm lo ài khác, nghiệp khác

chưa hẳn đ ã có. Nước chỉ theo tâm

người mà có; với tâm cá, nước chắc đâ u

đ ã là nước (tình hữu lý vô).

Vì thế, Đức Phật đ ã từng nói: "Sự sự, vật vật như hoa đốm giữa hư không" .

Hư không nào có hoa đốm, thế m à

trừng mắt nhìn lâu cũng thấy giữa hư không có hoa

đốm lăng xăng. Pháp giới ví như hư không; hoa

đốm như muôn tướng; sự mỏi mắt như nghiệp các lo ài.

Sự sự, vật vật đây không phải chỉ các

tướng h ình như cảnh vật chung quanh mình, mà cho

đến thấy, nghe, suy nghĩ, tư tưởng c ùng

các tâm pháp khác như vui, buồn, phiền não, thiện ác v.v.

Nhưng đ ã biết rằng tâm và cảnh chỉ do đối đ ãi mà có thì có thể hoặc:

1. Đối tâm niệm là để đối cảnh, nhơn đó mới biết quả "Ngoài tâm không cảnh". Đó là phép quán pháp tánh.

2. Xét nơi cảnh mà nhận rõ cảnh tức tâm. Đó là phép quán pháp tướng.

Thường ta nhận thấy có tâm đối với cảnh,

tâm l à n ăng tri, cảnh l à sở

tri. Nhưng xét kỹ thì giữa n ăng tri v à

sở tri không có giới hạn. Không n ăng tri th ì

sở tri cũng diệt, không sở tri thì n ăng tri

cũng ti êu; vì thế biết rằng tâm và cảnh chỉ là hai phần

đối đ ãi của chơn tâm. Theo Duy thức

học thì cảnh là tướng phần, tâm là kiến phần của c ăn

bản thức (hay đệ Bát thức) m à thôi. Rõ như sơ

đồ sau:

Kiến phần + Tướng phần = Tự chứng phần ==> Chứng tự chứng phần: Thức

ĐỆ BÁT THỨC

Như tay sờ đ ầu, tay là kiến phần,

đầu bị sờ l à tướng phần, cái thân cảm

nhận sự sờ đó l à sự chứng phần và mình

biết rằng cái thân có nhận cảm sự sờ đó, sự

biết ấy l à chứng tự chứng phần.

Tâm cũng như tay, cảnh cũng như đầu chỉ l à hai phần của một thể, vì do sự động chạm m à phát ra có kiến và tướng thôi. Như thế thì biết kiến phần (tâm), tướng phần (cảnh) cùng tự chứng phần và chứng tự chứng phần đều l à tác dụng của tâm thức mà thôi

DUY CẢNH

Quán duy tâm xong cần quán duy cảnh để phá

trừ cho rốt ráo ng ã chấp và pháp chấp. Quán duy cảnh là

đem tâm m ình

đặt v ào một cảnh, thâu tâm cho

đúng với tâm cảnh ấy để nhận pháp giới đối đ ãi

với cảnh. Như đặt tâm m ình vào người

khác thời phải quán cảnh xung quanh người ấy,

đúng như người ấy thấy; hoặc xa hơn như đặt tâm m ình vào con cá,

thời phải quán nước thành vô hình, mà không khí

đối với m ình hóa ra nghẹt thở, những

thức ăn ngon l ành là rêu cỏ v.v. Lúc

nào rốt ráo quán pháp giới được đúng với pháp

giới người khác hoặc với pháp giới con cá, th ì sẽ hiểu

được tất cả tâm trạng v à

đời sống của người khác cũng như của con cá ,

và nhờ trí quán ấy mới có thể cảm hóa người và cá một cách dễ dàng.

* * *

N ăm xưa Hòa thượng Phúc Hậu chùa

Báo Quốc trong một dịp Tết Nguyên đán, Ng ài

đ ã ung dung viết dán lên vách những

câu đối, b ài thơ

để đón mừng xuân mới. Tôi may mắn được đọc

những vần thơ si êu thoát của Ngài ngay khi nó vừa

được viết ra c òn chưa ráo mực. Có

những câu thơ đ ã in

đậm v ào trí óc non dại của tôi lúc bấy

giờ mà ngày nay vẫn còn hiện rõ. Mừng xuân, Ngài

đ ã mở đầu

hai câu: "Giàu sang lễ nghĩa mấy cho cùng,

đạm bạc ng ày xuân cúng tấm lòng... "

Thật là giản dị mà đầy đủ. Gi àu sang

lễ nghĩa, ít nhiều thiếu đủ chi được phô b ày

tùy người tùy cảnh, chẳng có gì nhất định, n ên

cũng chẳng biết mấy cho cùng. Kẻ giàu sang mà chẳng có gì nhất

định, n ên cũng chẳng biết mấy cho

cùng. Kẻ giàu sang mà chẳng có lễ nghĩa, hay kẻ có lể nghĩa mà không giàu

sang đ ã đ ành

là thiếu, dẫu ngay đến kẻ vừa gi àu

sang vừa lễ nghĩa, nhưng thiếu "tấm lòng" thì giàu sang lể nghĩa ấy cũng

hóa ra hời hợt, mong manh chưa đủ cúng "tấm l òng"

thật là đạm bạc! Nhưng thiếu t ấm lòng

là thiếu tất cả. Có tấm lòng mới rực rỡ hoa dâng, tràn

đầy hoan lạc, mới dựng nổi cảnh sắc huy ho àng

thanh thoát.

Nghĩ vậy, nên hôm nay, đối tr ước

tôn tượng đức Bổn sư, tôi bắt chước

Hòa thượng, trước hết dâng lên đức Phật tấm l òng

thành kính tưởng niệm những giáo lý cao siêu mà Ngài

đ ã vì chúng ta mà dạy bảo, hầu

đáp đền một trong muôn phần công ơn của Ng ài,

cũng là để khỏi phụ bản ho ài của

đức Phật l à: Ngài xuất hiện trong thế

gian này chỉ vì muốn "khai thị cho chúng sinh ngộ nhập kiến Phật."

Đó là lý do khiến tôi trịnh trọng ghi ra những dòng đạo lý trên đây vậy.

-ooOoo-

Đầu trang | Mục lục | 01 |

02 |

03 |

04 |

05 |

06 |

07 |

08 |

09 |

10 |

11 |

12 |

13 |

14 |

15 |

16 |

17 |

18 |

19 |

20 |

21 |

22 |

23 |

24.a |

24.b

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Minh Tịnh đã giúp bố trí đánh máy vi tính (Bình Anson, 07-2003).

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 05-07-2003

← Văn bản trướcThuc Bien - HT Thien Sieu - 00Văn bản tiếp →Thuc Bien - HT Thien Sieu - 02
☰ Mục lục Thức Biện (Thích Thiện Siêu)