Thuc Bien - HT Thien Sieu - 01
Trang gốc
Trang web BuddhaSasana
Times (Unicode) font
Thức Biến
Hòa thượng Thích Thiện Siêu
Nxb TP. HCM, 2003
[01]
THỨC BIẾN
C ó những đ êm
dưới ánh tr ăng soi, trong một phút b àng
hoàng ta đ ã từng nhìn lầm tàu lá chuối
rung rinh ra một bóng người áo trắng đang lay
động; có những lúc nửa tỉnh nửa m ê ta từng nghe tiếng cho sủa xa xa
như tiếng người cải lộn, và nhiều lúc mơ ngủ ta
đ ã lầm nhận bàn tay mình
đ è lên ngực thành một quái vật nặng
nề. Trong những lúc ấy, vì sao cảnh lại biến
đổi như thế?
"Vì tâm mình mê hoảng". Đó là câu lời của lý Duy tâm thông thường.
Lý ấy cho rằng giá trị, tánh cách một vật, một cảnh không nhất
định như thế n ào, nó chỉ tùy theo tâm
hồn mình mà biến hóa ra thế này thế kia, cho nên lắm lúc người buồn, cảnh
buồn, người vui, cảnh vui, như nhà thơ Nguyễn Du
đ ã nói: "Người buồn cảnh có vui
đâu bao giờ" . Hoặc giả biết bao
phen cùng trong một cảnh mà "Người ngoài cười nụ, người trong khóc
thầm".
Lại như, thì giờ nào có khi mau khi chậm, thế mà, "Ngày vui ngắn chẳng tày gang, ngày sầu dài tưởng đến h àng mấy thu".
Nhưng ta cũng nên tự hỏi, lúc mơ hoảng thấy lá chuối ra bóng áo, tiếng chó tựa tiếng người, bàn tay ra quái vật. Trong những lúc ấy cảnh thật là gì? Là lá chuối nhuộm ánh tr ăng hay bóng người, là tiếng chó hay tiếng người, là bàn tay hay hình quái? Cảnh thật là lá chuối, tiếng chó, bàn tay ư? Không, đó chỉ l à cảnh của người thức, cảnh đó chỉ thật với người thức, chứ với người đang mơ, chính l à bóng áo, tiếng người và hình quái kia!
Thế thì biết cảnh nào là thật? Cho nên ta cũng không lạ cho lòng ngờ của Trang Tử lúc nằm mộng thấy mình hóa bướm "Ta là người nằm mộng hóa bướm, hay là bướm nằm mộng hóa người?"
Ai mà giải quyết được!
Lý Duy tâm thông thường phân biệt thật giả chỉ là thiên chấp, vì lý ấy
nhận có cảnh thiệt nhưng tâm hồn người đ ã
tô màu cho các cảnh đó, như lớp vỏ tr ùm
lên gỗ, gia vị hòa vào thức ăn. Nhưng
lý ấy nào có biết thật giả, đó chỉ l à
đối đ ãi mà có, chứ cảnh trong mê
đối với lúc m ê vẫn thật.
Lý Duy tâm của Phật giáo không công nhận có cảnh nào là cảnh thật, hết
thảy các cảnh đều do tâm hiện, lá chuối cũng
tâm hiện , bóng người cũng tâm hiện, như hoa
đốm giữa hư không.
Đó cũng là một phép quán duy tâm để nhận r õ chân tánh pháp giới.
Chân tánh tuyệt đối của vũ trụ (tức pháp
giới) không t hể tả được, khôn g
thể tưởng tượng được, v ì muôn hình vạn
tượng của pháp giới đều l à
đối đ ãi mà có. Thoát khỏi các phương
diện đối đ ãi thì không thễ nghĩ nghì
cảnh ấy thế nào được.
Pháp giới như số tr ăm (100). Số trăm không
thể nghĩ ngh ì được, v ì thực sự
nó không nhất định có một tính cách gí cả. Số
100 chỉ có tính cách đối đ ãi mà thôi, nghĩa là một tr ăm
người, 100 xu hay 100 sông v.v. Chính nhờ những tính cách: người, xu, sông
đó l àm cho số 100 thành có tính cách rõ rệt: 100 người, 100 xu, 100
sông.
Pháp giới như số 100 ấy, tính cách không thể nghĩ nghì, nó chỉ tùy tâm niệm mà hóa ra có tính cách cùng tướng này tướng kia. Chính những tính cách, những tướng ấy mà ta gọi là sự vật. Nó hoàn toàn là cảnh đối đ ãi với tâm niệm vậy.
Chẳng hạn như sông, núi, tr ăng sao, chỉ l à
pháp đối đ ãi với tâm người mà hiện ra,
chứ đối với tâm lo ài khác, nghiệp khác
chưa hẳn đ ã có. Nước chỉ theo tâm
người mà có; với tâm cá, nước chắc đâ u
đ ã là nước (tình hữu lý vô).
Vì thế, Đức Phật đ ã từng nói: "Sự sự, vật vật như hoa đốm giữa hư không" .
Hư không nào có hoa đốm, thế m à
trừng mắt nhìn lâu cũng thấy giữa hư không có hoa
đốm lăng xăng. Pháp giới ví như hư không; hoa
đốm như muôn tướng; sự mỏi mắt như nghiệp các lo ài.
Sự sự, vật vật đây không phải chỉ các
tướng h ình như cảnh vật chung quanh mình, mà cho
đến thấy, nghe, suy nghĩ, tư tưởng c ùng
các tâm pháp khác như vui, buồn, phiền não, thiện ác v.v.
Nhưng đ ã biết rằng tâm và cảnh chỉ do đối đ ãi mà có thì có thể hoặc:
1. Đối tâm niệm là để đối cảnh, nhơn đó mới biết quả "Ngoài tâm không cảnh". Đó là phép quán pháp tánh.
2. Xét nơi cảnh mà nhận rõ cảnh tức tâm. Đó là phép quán pháp tướng.
Thường ta nhận thấy có tâm đối với cảnh,
tâm l à n ăng tri, cảnh l à sở
tri. Nhưng xét kỹ thì giữa n ăng tri v à
sở tri không có giới hạn. Không n ăng tri th ì
sở tri cũng diệt, không sở tri thì n ăng tri
cũng ti êu; vì thế biết rằng tâm và cảnh chỉ là hai phần
đối đ ãi của chơn tâm. Theo Duy thức
học thì cảnh là tướng phần, tâm là kiến phần của c ăn
bản thức (hay đệ Bát thức) m à thôi. Rõ như sơ
đồ sau:
Kiến phần + Tướng phần = Tự chứng phần ==> Chứng tự chứng phần: Thức
ĐỆ BÁT THỨC
Như tay sờ đ ầu, tay là kiến phần,
đầu bị sờ l à tướng phần, cái thân cảm
nhận sự sờ đó l à sự chứng phần và mình
biết rằng cái thân có nhận cảm sự sờ đó, sự
biết ấy l à chứng tự chứng phần.
Tâm cũng như tay, cảnh cũng như đầu chỉ l à hai phần của một thể, vì do sự động chạm m à phát ra có kiến và tướng thôi. Như thế thì biết kiến phần (tâm), tướng phần (cảnh) cùng tự chứng phần và chứng tự chứng phần đều l à tác dụng của tâm thức mà thôi
DUY CẢNH
Quán duy tâm xong cần quán duy cảnh để phá
trừ cho rốt ráo ng ã chấp và pháp chấp. Quán duy cảnh là
đem tâm m ình
đặt v ào một cảnh, thâu tâm cho
đúng với tâm cảnh ấy để nhận pháp giới đối đ ãi
với cảnh. Như đặt tâm m ình vào người
khác thời phải quán cảnh xung quanh người ấy,
đúng như người ấy thấy; hoặc xa hơn như đặt tâm m ình vào con cá,
thời phải quán nước thành vô hình, mà không khí
đối với m ình hóa ra nghẹt thở, những
thức ăn ngon l ành là rêu cỏ v.v. Lúc
nào rốt ráo quán pháp giới được đúng với pháp
giới người khác hoặc với pháp giới con cá, th ì sẽ hiểu
được tất cả tâm trạng v à
đời sống của người khác cũng như của con cá ,
và nhờ trí quán ấy mới có thể cảm hóa người và cá một cách dễ dàng.
* * *
N ăm xưa Hòa thượng Phúc Hậu chùa
Báo Quốc trong một dịp Tết Nguyên đán, Ng ài
đ ã ung dung viết dán lên vách những
câu đối, b ài thơ
để đón mừng xuân mới. Tôi may mắn được đọc
những vần thơ si êu thoát của Ngài ngay khi nó vừa
được viết ra c òn chưa ráo mực. Có
những câu thơ đ ã in
đậm v ào trí óc non dại của tôi lúc bấy
giờ mà ngày nay vẫn còn hiện rõ. Mừng xuân, Ngài
đ ã mở đầu
hai câu: "Giàu sang lễ nghĩa mấy cho cùng,
đạm bạc ng ày xuân cúng tấm lòng... "
Thật là giản dị mà đầy đủ. Gi àu sang
lễ nghĩa, ít nhiều thiếu đủ chi được phô b ày
tùy người tùy cảnh, chẳng có gì nhất định, n ên
cũng chẳng biết mấy cho cùng. Kẻ giàu sang mà chẳng có gì nhất
định, n ên cũng chẳng biết mấy cho
cùng. Kẻ giàu sang mà chẳng có lễ nghĩa, hay kẻ có lể nghĩa mà không giàu
sang đ ã đ ành
là thiếu, dẫu ngay đến kẻ vừa gi àu
sang vừa lễ nghĩa, nhưng thiếu "tấm lòng" thì giàu sang lể nghĩa ấy cũng
hóa ra hời hợt, mong manh chưa đủ cúng "tấm l òng"
thật là đạm bạc! Nhưng thiếu t ấm lòng
là thiếu tất cả. Có tấm lòng mới rực rỡ hoa dâng, tràn
đầy hoan lạc, mới dựng nổi cảnh sắc huy ho àng
thanh thoát.
Nghĩ vậy, nên hôm nay, đối tr ước
tôn tượng đức Bổn sư, tôi bắt chước
Hòa thượng, trước hết dâng lên đức Phật tấm l òng
thành kính tưởng niệm những giáo lý cao siêu mà Ngài
đ ã vì chúng ta mà dạy bảo, hầu
đáp đền một trong muôn phần công ơn của Ng ài,
cũng là để khỏi phụ bản ho ài của
đức Phật l à: Ngài xuất hiện trong thế
gian này chỉ vì muốn "khai thị cho chúng sinh ngộ nhập kiến Phật."
Đó là lý do khiến tôi trịnh trọng ghi ra những dòng đạo lý trên đây vậy.
-ooOoo-
Đầu trang | Mục lục | 01 |
02 |
03 |
04 |
05 |
06 |
07 |
08 |
09 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
17 |
18 |
19 |
20 |
21 |
22 |
23 |
24.a |
24.b
Chân thành cám ơn Tỳ kheo Minh Tịnh đã giúp bố trí đánh máy vi tính (Bình Anson, 07-2003).
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 05-07-2003