Thuc Bien - HT Thien Sieu - 19
Trang gốc
Trang web BuddhaSasana
Times (Unicode) font
Thức Biến
Hòa thượng Thích Thiện Siêu
Nxb TP. HCM, 2003
[19]
VÀI NHẬN XÉT VỀ NGHI LỄ TRONG PHẬT GIÁO
N ghi lễ là một bộ phận sinh hoạt không thể thiếu
được trong Phật giáo. Tuy nhi ên, sinh
hoạt đó gần như chiếm hết th ì giờ
trong đời sống người xuất gia hi ện
nay! Nếu nghi lễ không được đặt để trong
khuôn khổ chính đáng của Phật pháp, không được d ùng với mục
đích mượn h ình thức
để tuy ên dương Phật pháp, dẫn kẻ sơ cơ
vào đạo, d ùng nghi lễ
để điều hòa tình cảm và lý trí, làm
sao cho con người được nhịp nh àng tiến
bộ như người xưa chế ra nó, thì nghi lễ sẽ thiếu n ăng
lực đưa người v ào chánh đạo, v à
có tác động xấu đến tâm lý, sẽ gây ngộ nhận
đối với quần chúng. Nghi lễ khi đ ã không
đi đúng quỹ
đạo l àm phương tiện phụng sự
đạo pháp, chắc rằng người đời sẽ m ãi
cho đạo Phật l à mê tín, dị
đoan, t hoái hóa, ru ngủ quần chúng.
Nói như thế, nhưng Phật giáo có nên bỏ hẳn nghi lễ
được không? Theo tôi, không thể được. V ì
tất cả các tôn giáo, đo àn thể giữa thế
gian này không ai là không dùng nghi lễ để
phục vụ cho tín ngưỡng của m ình. Nếu Phật giáo bỏ phần
đó tức l à
đ ã bỏ rơi một số người muốn quay về với Chánh pháp. Hơn nữa,
đạo Phật l à
đạo của từ bi v à trí tuệ, dùng bốn vạn
tám ngàn pháp môn phương tiện để đưa người
đến bờ giải t hoát. Đức Phật, ngo ài
giảng dạy trực tiếp cho các Tỷ-kheo, Tỷ kheo-ni, các nam nữ cư sĩ, Ngài
còn lấy tâm truyền tâm cho Tôn giả Ca-diếp gọi là "Niêm hoa vi tiếu". Kinh
luận Phật giáo Đại thừa thường hay nhắc câu
chuyện: Một hôm, trong hội chúng đông đảo, đức Thế Tôn không nói g ì
khi Ngài ngồi trên Pháp toà, im lặng như Chánh Pháp. Thính chúng ai nấy
cũng im lặng. Lúc ấy Thế Tôn nhẹ nhàng đưa
một c ành hoa lên trước đám đông, hội
chúng không ai hiểu g ì trước cử chỉ có ý nghĩa của
đức Thế Tôn. Chỉ có Tôn giả Ca-diếp im lặng
mỉm cười v à Thế Tôn mỉm cười hoan hỷ. Câu chuyện lấy tâm truyền tâm
chỉ có một nụ cười trực ngộ giải thoát là như vậy, cho nên trong Phật
giáo, ngoài phần tâm truyền phải có phần công truyền thì mới tùy cơ giáo
hóa chúng sinh được. Trong phần công truyền,
h ình thức nghi lễ là một, và thực tế nó
đ ã có một nhiệm vụ lớn lao, cảnh tỉnh
đa số quần chúng m à c ăn
cơ chỉ duy ên cảm để tin Phật trước khi
cần hiểu để theo.
Nghi lễ Phật giáo có công n ăng tốt đẹp như
thế, vậy th ì tư cách của người thi hành nó phải như thế nào
để quần chúng Phật tử v à người
đời khỏi hiểu lầm l à Phật giáo lợi
dụng hình thức nghi lễ để buôn bán t hánh
thần? Theo tôi, nghi lễ ngày nay cần chú ý các mặt sau
đây:
- Tư cách người thi hành lễ phải xứng đáng, để gây sự tôn kính v à tin tưởng Tam Bảo trong lòng mọi người.
- Tránh mọi hình thức rườm rà, thiếu trang nghiêm trong khi hành lễ. Phải giữ điều cần yếu khi h ành lễ là Thành tâm và Kính Phật .
- Không xen lẫn những hình thức nghi lễ của ngoại
đạo v ào Phật giáo, hoặc
đem nghi lễ Phật giáo thi thố ở những nơi t à
đạo. Nghĩa l à phải nhận thức
đại cương về các nghi lễ, trong đó thứ n ào
nên tránh và thứ nào nên theo. Thiết nghĩ, chúng ta nên chia ra các mục
sau đây trong nghi lễ Phật giáo.
1. Thờ tự
Thờ tự có nhiều ý nghĩa. Thờ với tính cách tri ân như thờ cha mẹ, sư trưởng. Thờ với tính cách tôn kính như thờ các vị anh hùng hiền triết trong lịch sử. Đối với người xuất gia, khi l àm lễ thọ giới pháp của Phật chế, trước hết, họ phải làm lễ lạy tạ cha mẹ, từ đó về sau tr ên danh nghĩa là một người "nhân thiên nhãn mục", không còn trở lại bái phục quân vương, phụ mẫu nữa. Tuy nhiên, người xuất gia cũng luôn luôn tưởng niệm các vị ân nhân, nhất là ân cha mẹ và cầu nguyện hết thảy đều được si êu sanh Lạc độ. Duy nhất, với tính cách vừa tri ân vừa tôn kính đối với bậc Đạo sư chỉ đường t hoát khổ, người xuất gia nên thờ Tam Bảo mà thôi. Nhưng Tam Bảo theo quan niệm Bắc tông và Nam tông khác nhau. Theo quan niệm Nam tông thì chỉ thấy Phật trong một đời. Khi ng ài nhập diệt rồi thì Phật thân đ ã an trú trong cảnh Niết-bàn, nhưng họ tin vào Phật, họ tín ngưỡng, tôn thờ như Phật còn tại thế. Vậy nên, các nước theo Nam tông như Lào, Campuchia, Thái Lan, Miến điện, Tích Lan ... họ thờ Phật là cốt để tri ân Đấng giáo chủ ban bố Chánh Pháp cho chúng sinh đ ã qua đời, hơn l à để mong cầu cảm ứng. Trái lại, theo quan niệm Bắc tông, với pháp nh ãn đạt quang, thấy Phật khắp cả mư ời phương, thông suốt tương tục vô thỉ vô chung, ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai không gián đoạn tâm Phật trong mỗi người thờ Phật như Việt Nam, Trung Hoa, Nhật bản, Đại H àn, Mông Cổ... Vì vậy, họ thờ Phật vừa để kỷ niệm, m à cũng vừa cầu sự cảm ứng gia hộ cho đệ tử tr ên bước đường tu tập. Họ quan niệm: Phật thường trú thế gian, n ên một khi tượng Phật đ ã tôn thờ trên toà sen tức xem như Phật còn tại thế, Ngài luôn luôn nhìn thấy hành động của đệ tử m à cảm ứng đạo tâm, hiển hiện Phật lực để an ủi, khuy ên r ăn v à gia trì hộ niệm.
Thế nhưng, ở Việt nam chúng ta ngày nay vấn đề thờ tự đ ã trở nên phức tạp nhiều. Một ngôi chùa đúng lý để thờ Tam Bảo hoặc thờ Tam Thế P hật nhưng nơi lại thờ luôn Quan Thánh, Ngọc hoàng, Thánh mẫu, Thập điện như nhiều ch ùa thuộc khu vực miền Nam và miền Trung. Thờ luôn cả thánh mẫu thì nhiều nhất là các chùa miền Bắc. Đó l à chưa nói thờ nhiều hình tượng khác không dính dáng gì đến đạo Phật. Thế gian, một số người cho rằng, bất cứ tượng n ào, hễ lọt vào mắt nhà chùa cũng trở nên linh thiêng, đưa v ào chùa thờ được cả, thậm chí c òn có cả ông địa nữa. Tệ hại hơn có người không thờ tại ch ùa, lại bày vẽ a tòng những nơi thờ thiếu trang nghiêm, có vẻ tà mị yêu quái, mê tín dị đoan ...
Đau l òng thay! Một ngôi chùa đáng
lý để l àm nơi tập Chúng tu hành, hoằng dương Chánh pháp, lại biến
thành một ngôi chùa riêng độc quyền chi êm
ngưỡng, hoặc lấy đó l àm nơi cúng kiến
để nuôi thân. Dầu có nơi khá hơn, trong ch ùa
cũng thờ Phật, nhưng lại thiếu tấm lòng thành kính, tôn trí những hình
tượng Phật và Bồ-tát không có tướng hảo trang nghiêm, lại còn treo những
ảnh tượng hình thù kỳ quái ở hai bên bàn thờ, cắm những tờ bùa, câu chú
trước điện Phật. Thật l à một
điều tội lỗi lớn, như trong kinh Tạo Tượng đ ã
nói. Với những ngôi chùa như vậy, mục đích l à
chỉ biết cúng kiến, nào đâu phải v ì
vấn đề giải t hoát sanh tử
đại sự, tập Chúng tu học cầu mong giải t hoát.
Thảm thương thay! Một lối thờ cúng như vậy lại làm cho
Đạo Phật suy yếu biết dường n ào.
2. Cúng kính
Đ ã có thờ tất nhiên có cúng. Vì nhớ ân, trọng nghĩa mà cúng, vì linh khí kẻ mất người còn giao cảm nhau mà cúng. Nhưng với người xuất gia thì thường chỉ cúng Tam Bảo mà thôi. Ngoài ra, vì sự lợi tha và báo hiếu, người xuất gia có thể cúng vọng tiến linh, cúng thí thực, cô hồn, kỳ an, kỳ siêu. Tuy nhiên, trong những cách cúng nói trên, một số người đ ã quá lạm dụng nghi lễ, biến nó trở nên phức tạp và cầu kỳ, khiến cho quần chúng cảm thấy nhà Sư là ông thầy cúng nhiều hơn là một vị tu hành để truyền bá Chánh pháp. Dưới mắt Phật tử v à quần chúng đối với các nh à Sư trên, hầu như mục đích của nh à Sư là cúng, cho đến chí nguyện của nh à Sư cũng chỉ cúng mà thôi.
Trong thời trước, tôi thấy thế gian biết cúng một chuyện thì nhà Sư biết cúng tr ăm chuyện, thế gian biết một vị thần th ì nhà Sư biết đến trăm vị thần. Ngo ài lối cúng kiến nói trên, nhà Sư còn thạo cúng đất, cúng sao, cúng nam thương, yểu tử, cúng giải đ àn oan, sai phan, sai phướng, cúng ngũ hành, thổ địa, hạ k hoán, sai muội, cúng thánh, cúng thần, cúng tiên nương, Tôn giả, bổn mạng, bà mẫu... Lại còn cúng tốt vườn, tốt đất, tốt nh à, tốt bếp, cúng đưa ông Táo về trời ... Bởi vậy chốn Già-lam mất hẳn tính cách trang nghiêm thanh tịnh, không thể tập Chúng tu hành, tuyên dương chánh giáo. Ngược lại, chùa trở thành nơi tập trung mọi sự cúng kính vì lẽ này hay kế nọ. Thậm chí có nơi còn khuyên tín đồ thờ cúng, lạy lục quỷ thần hơn lạy Phật, mà quên đi rằng: Người Phật tử đ ã quy y Tam Bảo là phát nguyện: Quy y Phật, thề không quy y thiên thần quỷ vật. Nếu không tỉnh ngộ, chánh pháp vì vậy càng xa, tà pháp càng gây hoạ cho người. Thật xót thương thay!
3. Lễ phục
Theo Phật chế, ba pháp y là áo mặc duy nhất của T ăng
đồ, v à khi thọ giới, T ăng-gi à
đ ã nguyện mặc y phấn ảo, một y trong
ba y để l àm trang phục hoạt dung hàng
ngày như thuyết pháp, hành lễ, thọ trai... Vì
đó l à y phước điền, y giải t hoát,
không gì hơn nữa, miễn là giới đức tinh nghi êm
thì đó l à sự trang sức, là lễ phục
đẹp nhất để cúng dường Tam Bảo vậy.
Nay vì quốc độ, v à tùy theo phong
tục khác nhau, Phật giáo Bắc tông đ ã
cải hóa theo thế nghi, tạo thành một lối lễ phục rườm rà hơn trước. Khi
đến Việt Nam, nó lại cải hóa thêm một
lần nữa.
Một chuyện đau l òng mà vào thời tôi
đ ã chứng kiến,
đó l à sự phục sức lai hóa
đến mức khó chịu. Thế nhưng nó vẫn cứ l à
cái mẫu lai tạp của thời đại trong
Phật giáo. Những nhiễu y viền kim tuyến, nhưng
đôi gi ày Tàu gắn bông
đỏ, được mang v ào một cách trịnh trọng
và tỏ vẻ sang trọng hào nhoáng trong mỗi kỳ
đại lễ. Trong những lễ n ày, dẫu ai tu hành cho mấy mà thiếu cái y
kim tuyến, đôi gi ày Tàu thì cũng phải
nhường chỗ cho người có nó đứng l àm
chủ lễ. Lẽ tất nhiên, khi mang chiếc y đẹp th ì
nó bắt người mang phải nhớ nó hơn nhớ Phật, chú trọng mình hơn trọng người
khác. Vì vậy, buổi lễ thiếu hẳn tinh thần cao quí vốn có của nó. Nhớ lại
lời di huấn của Phật: Pháp dục diệt thời ca-sa biến vị ngũ sắc , thì
hiện trạng y phục này thật đáng buồn! Tôi
nghĩ, những lễ phục, nhạc điệu đơn thuần m à
đứng đắn, điều hòa mà tôn nghiêm có lẽ
giữ cho buổi lễ t ăng phần trang trọng lợi lạc
hơn.
4. Truyền giới
Lễ truyền giới cũng là lễ thường xuyên và thiết yếu của T ăng-gi à như lễ truyền giới Tam qui, Ngũ giới, Bát quan trai giới, Cụ túc giới và Bồ-tát giới, nhưng cũng phải theo quy tắc đ ã chỉ dạy trong các bộ Đại học Hoằng giới, Yết-ma Chỉ nam, Thọ giới Nghi Quỷ hoặc trong Luật tạng; và người truyền cũng như người thọ phải thành tâm thành kính, biết tôn trọng giới thể mới được. Nếu không th ì lễ thọ giới chỉ là một kiểu mẫu thời trang, trong đó n gười truyền không biết truyền gì, còn người thọ không biết thọ gì, thế mà vẫn truyền, vẫn thọ.
Khi sắp Niết-bàn, đức Phật đ ã ân
cần dặn dò: "Giới Ta còn thì như Ta còn, giới Ta còn thì
đạo ta c òn". Như thế, truyền giới là
lễ rất quan trọng định đoạt sự nghiệp c òn
mất của Phật giáo.
Tóm lại, theo tôi: Nghi lễ có công dụng gần quần chúng, làm phương tiện
tiên phong để truyền bá đạo Phật. Thế nhưng,
một khi vai tr ò tiên phong đ ã
không đi đúng pháp, không hướng người theo
chánh pháp th ì chỉ dẫn người vào ma
đạo m à thôi. Vậy để văn hồi địa vị cao
cả của đạo Phật, tất cả Tăng giới phải chỉnh đốn hết thảy mọi mặt m à
trong đó có cả nghi lễ. Về nghi lễ, phải
chỉnh đốn như thờ tự đơn giản, sự cúng kính phải trang nghi êm, gạt
bỏ những lối thờ cúng thần đạo ra ngo ài,
lễ phục cũng như tư cách người thực hành nghi lễ,
đều phải chỉnh đốn đúng Luật v à trang
nghiêm mới mong gây được thiện cảm v à
tín tâm trong lòng người muốn quay về với
đạo.
Tôi hy vọng những điều nhận xét tr ên
đây được chư Tăng, Ni đồng cảm v à nếu
thấy sai thì nên sửa chữa. Tôi cũng mong Giáo hội sẽ sớm
đưa ra các nghi thức h ành lễ chung cả
T ăng tín đồ to àn quốc áp dụng, hầu
đem lại lợi lạc cho Phật giáo vậy.
(1952)
-ooOoo-
Đầu trang | Mục lục |
01 |
02 |
03 |
04 |
05 |
06 |
07 |
08 |
09 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
17 |
18 | 19 |
20 |
21 |
22 |
23 |
24.a |
24.b
Chân thành cám ơn Tỳ kheo Minh Tịnh đã giúp bố trí đánh máy vi tính (Bình Anson, 07-2003).
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 05-07-2003