Thuong yeu la Thong cam - Binh Anson
Vietnamese, with Unicode Times font
Thương yêu là thông cảm
Bình Anson
NXB Tôn Giáo
TL. 2005 - PL. 2549
-10-
Thân bệnh, Tâm an
Tỳ-khưu Visuddhicara
Bình Anson trích dịch
"Thật sự là vậy, này Gia chủ. Thân của Gia chủ, là bệnh hoạn, ốm đau, bị nhiễm ô che đậy. Ai mang cái thân n ày, lại tự cho là không bệnh, dù chỉ trong một giây phút, người ấy là người ngu dại. Do vậy, này Gia chủ, Gia chủ cần phải học tập như sau: 'Dù cho thân tôi có bệnh, tâm tôi sẽ không bị bệnh'. Này Gia chủ, Gia chủ cần phải tu tập như thế."
-- (Tương Ưng, 22.1).
T ôi muốn chia sẻ một vài suy nghĩ về cái chết với bất cứ ai quan
tâm muốn tìm hiểu về vấn đề n ày. Suy
nghĩ về cách thức chúng ta có thể trực diện với cái chết - can
đảm, thanh thản, tỉnh thức, v à với một
nụ cười, nếu muốn. Suy nghĩ về cách đương đầu
với khổ đau, cách sống bằng trí tuệ v à lòng từ bi, hay bằng nhiều
phương pháp mà chúng ta có thể tu tập cho đến
khi ta chết.
Thông thường, người ta không thích nói về cái chết. Chúng ta cảm thấy
khó chịu mỗi khi chủ đề n ày
được đề cập, nhất l à vào những dịp vui
như sinh nhật hay ngày Tết đầu năm. Nhiều
người tin rằng nếu đề cập đến chữ "Chết" v ào những dịp
đó l à có thể gây tai hại và mang
đến sự rủi ro, xui xẻo, chết chóc! Theo thiển
ý, tôi cho rằng chúng ta n ên thường xuyên suy ngẫm về cái chết,
ngay cả trong những dịp vui đó. Tại sao? Bởi
v ì qua một ngày sinh, qua một n ăm mới,
ta không trẻ hơn nhưng lại gi à đi, v à
n ăm tháng trôi qua đang đưa ta đến gần nh à
mồ. Khi suy ngẫm như thế, chúng ta có thể nhân dịp
đó thẩm định lại đời sống m ình, xét
lại vị trí của mình, xem mình có đi đúng
hướng hay không - hướng của trí tuệ v à từ bi.
Là một nhà sư, tôi thường hành thiền quán về cái chết. Việc này nhắc nhở tôi sống một cuộc đời có ý nghĩa hơn, không uổng phí ng ày giờ vô ích, nhưng tôi phải thú nhận thỉnh thoảng tôi có lãng phí thì giờ quý báu, vì tâm tôi đôi khi rất bướng bỉnh v à lười biếng. Tuy nhiên, do quán soi thường xuyên về cái chết, tôi tự nhắc nhở rằng mình phải dành nhiều thì giờ hành thiền tinh tấn hơn nữa, để thanh lọc những ô nhiễm của tham, sân v à si trong tâm.
Đức Phật khuyên chúng ta nên thường xuyên suy ngẫm về cái chết mỗi ngày hay vào bất cứ lúc nào. Việc đó l àm khơi dậy trong chúng ta sự tỉnh thức bức xúc - ý thức cấp bách để phấn đấu tích cực hơn nữa, nhằm loại bỏ khổ đau do tâm ô nhiễm mang lại.
Khi chúng ta bàn luận công khai, hiểu biết rõ ràng về cái chết, ta sẽ
chấp nhận đó l à chuyện bình thường.
Chúng ta biết cách đối phó với nó tốt hơn.
Điều này rất quan trọng, đơn giản l à
vì tất cả chúng ta đều phải chết. Không ai có
thể thoát khỏi cái chết. V à nếu chúng ta không thể hiểu biết cái
chết ngay bây giờ, làm sao chúng ta có thể hiểu vấn
đề đó khi chúng ta nằm tr ên giường lúc
lâm chung, vào lúc sắp thở hơi cuối cùng? Lúc
đó, l àm sao chúng ta thể vượt qua được
sợ h ãi và bối rối? Cho nên, tốt hơn là chúng ta học hỏi rốt ráo về
cái chết ngay bây giờ.
Xin chào Tử thần
Một ngày nào đó khi tôi chết, tôi muốn
chết với một nụ cười tr ên môi. Tôi muốn ra
đi b ình thản, chào tử thần như một
người bạn, có thể nói vui vẻ: "Xin chào Tử thần, và xin chào từ biệt cõi
đời". Tôi sẽ ra đi thanh thản với nụ cười tr ên
môi. Cái chết êm đẹp biết bao! Tất cả những
người xúm quanh tôi không cần phải khóc. Họ n ên vui vẻ vì thấy tôi
đang mỉm cười. Cái chết chẳng l à cái
gì mà phải sợ hãi. Hãy đối xử cái chết như
một người bạn. H ãy sẵn sàng nói lời chào tử thần và chào từ biệt
cõi đời.
Đương nhiên, không ai thoát khỏi cái chết. Tất cả chúng ta
đều phải ra đi. Như Đức Phật
đ ã nói: "Đời sống mong manh, bất
định, nhưng cái chết l à
điều chắc chắn". Trong cuộc sống,
chúng ta thường đau khổ khi chia l ìa
xảy ra với cái chết của một người thân. Khi còn bé, tôi thường khóc than
đau khổ v à
đắng cay mỗi khi trong gia đ ình có
người thân qua đời - ông b à tôi, cha
tôi, anh tôi, và tôi thường trách móc Thượng
Đế. Sau nầy, khi lớn l ên và có chút ít hiểu biết về
đạo Phật, tôi không c òn cảm thấy khổ
sở nhiều như trước nữa. Tôi hiểu rằng không có một vị Thượng Đế nào
đến bắt các thân nhân của tôi để mang về c õi
chết. Nếu chúng ta chấp nhận sự sống, chúng ta phải chấp nhận cái chết.
Chết là phần thiết yếu của sự sống. Như Đức Phật
đ ã dạy, chính vô minh
đ ã làm cho vạn vật lẩn quẩn trong vòng
khổ đau, v à chúng ta cứ trôi l ăn
hết kiếp n ày đến kiếp khác theo những
h ành vi của chúng ta. Thiện nghiệp đem
đến điều l ành và ác nghiệp đem đến
điều xấu. Những lời dạy của Đức Phật giúp tôi hiểu rõ thêm về bản
chất của mọi sự việc trên đời.
Về sau này, là một nhà sư, tôi đ ã
chứng kiến nhiều cảnh bệnh hoạn, chết chóc. Khi
đến thăm người bệnh, tôi thông cảm với họ.
Tôi cố gắng hết m ình để an ủi họ. Tôi
tụng kinh cầu an, những b ài kinh ghi lại lời Phật dạy. Tôi thường
nói với họ lời Đức Phật: "Thân bệnh nhưng
đừng để tâm bệnh" . Ta có thể không làm
được g ì nhiều cho thân, nhưng ta có
thể làm được g ì
đó cho tâm. Ta có thể giữ tâm b ình
tĩnh khi đau yếu, bệnh hoạn. Ta có thể theo d õi
sự t ăng giảm của cơn đau, nó đến v à
đi, sinh diệt như thế n ào. Ta có thể
hiểu biết bản chất của khổ đau. Ta có thể đối
mặt với nó v à học hỏi từ nó. Đây chính
l à một cuộc thử nghiệm - làm sao để
hiểu r õ bản chất của sự sống, làm sao
để hiểu r õ rằng không có cái "ngã" thường còn nơi
đây, m à chỉ có sự thay
đổi li ên tục của sinh và diệt, giống
như dòng sông trôi chảy bất tận; làm sao để
hiểu r õ chính vô minh, tham ái, luyến chấp, sân hận, sợ sệt, v.v.
của chúng ta là nguyên nhân của khổ đau.
Bằng sự hiểu biết đó, chúng ta điềm nhi ên
đón nhận cái đau đớn. Ta xem điều đó l à
chuyện bình thường. Ta có thể giữ bình tĩnh và ôn hòa, thậm chí không một
chút gì ngã lòng, thất vọng. Ta có thể mỉm cười ngay cả trong lúc
đau đớn, v à cơn
đau có thể dịu đi được phần n ào.
Chánh Niệm khi đau bệnh
Ngày hôm qua, một vị sư bạn tôi vừa qua
đời. Ng ài bị bệnh ung thư ở giai đoạn
cuối c ùng trong tám tháng qua. Tôi đến
thăm v ài ngày trước khi ngài chết. Lúc
đó, ng ài đang ở trong cơn đau đớn khốc
liệt. Tôi cố gắng giúp ng ài dùng một ít nước canh nhưng ngài không
ăn được. Trông ng ài rất hốc hác, tiều
tụy, và hầu như không nói được. Bệnh ung thư
đ ã tàn phá thân thể ngài, và không phải là một
điều dễ d àng
để giữ tinh thần được b ình tĩnh và
thanh thản. Nhưng tôi biết ngài là một người có mức thiền
định vững v àng, và tôi chắc chắn ngài
luôn tinh tấn hành thiền trong những giờ phút cuối cùng này.
Tôi nhớ lại một dịp khác khi đến thăm một
cụ gi à bị bệnh nan y. Cụ đang ở trong
cơn đau dữ dội. Đau đớn hiện r õ
trên nét mặt cụ. Có những giọt mồ hôi trên trán và mặt cụ. Tôi dùng kh ăn
nhẹ nh àng lau mồ hôi cho cụ. Tôi ghé vào tai cụ thì thầm nhắc nhở
cụ giữ chánh niệm, quán sát cơn đau c àng
điềm tĩnh c àng tốt, vì khi còn khỏe
mạnh, cụ là một thiền sinh tinh tấn. Tôi cảm thấy vui khi nhìn thấy vẻ
đau đớn biến mất tr ên mặt cụ. Một lúc
sau đó, khi thân nhân đến thăm th ì tôi
ra về. Một vài giờ sau, cụ qua đời. Tôi
vui vì đ ã có thể giúp cụ một
chút gì đó trước khi cụ mất.
Mặc dù ta thấy có hạnh phúc trong cuộc sống, nhưng vẫn có khổ
đau đi k èm. Hạnh phúc hình như rất phù
du - nó ra đi không đợi chờ, để rồi được thay
thế bằng phiền muộn v à bất thỏa lòng. Bởi vì sự sống kết thúc bằng
cái chết, nên tự nó là một thảm kịch. Có người nói
đời sống giống như một củ h ành: khi
bạn bóc ra, nó làm bạn chảy nước mắt. Đức Phật nói sinh là khổ
đau, v ì sinh dẫn
đến suy t àn và chết. Chúng ta nên hiểu
rõ điều n ày. Nếu ta chấp nhận sự sống,
ta phải chấp nhận cái chết. Nếu ta khóc khi người nào
đó chết, ta cũng n ên khóc vào lúc
người ấy chào đời. V ào lúc
đứa trẻ sinh ra, mầm mống của cái chết đ ã
ở trong nó. Nhưng ta lại mừng rỡ khi đứa trẻ
được sinh ra. Chúng ta cười vui v à chúc mừng cha mẹ
đứa bé. Nếu ta hiểu sinh l à sẽ dẫn
đến chết, th ì khi cái chết
đến, ta có thể đối mặt với nó bằng một nụ
cười.
Nhìn con người chết trong đau đớn ra sao,
thân thể của họ bị suy sụp v ì bệnh tật, và thấy tất cả
đời sống phải kết liễu bằng cái chết, tôi
phát tâm l àm hai điều: Thứ nhất, đến
lúc chết, tôi muốn chết với nụ cười tr ên môi. Tôi muốn mình có thể
giữ chánh niệm và được thanh thản. Nói một
cách khác tôi muốn giữ b ình tĩnh. Tôi muốn có thể vẫn mỉm cười, dù
cái đau đớn h ành hạ tôi
đến thế n ào
đi nữa. Tôi muốn có thể mỉm cười với tất cả
khách khứa, bạn b è đến thăm viếng. Tôi
muốn có thể mỉm cười với tất cả bác sĩ v à y tá
đang săn sóc tôi. Tôi muốn có thể mỉm cười
với những bệnh nhân khác để giúp họ được an vui, thanh thản. Thứ hai, nhận
thấy được sự kiện lo ài người chúng ta và muôn loài chúng sinh khác
đều chịu quá nhiều khổ đau, tôi nghĩ rằng
việc tối thiểu m à chúng ta có thể làm
được khi c òn sống là góp phần vào việc giảm bớt khổ
đau chung quanh ta.
Đức Phật dạy rằng mọi thứ trên thế gian này đều vô thường. Nếu h ành thiền tinh tấn, ta có thể hiểu sâu xa hơn về sự thật của vô thường, và sẽ không bị trói buộc vào tâm và thân này. Ta biết chắc chắn thân này không phải của ta, tâm này cũng chẳng phải của ta. Hiểu biết như thế, ta sẽ xả bỏ. Ta không bị trói buộc vào những thứ dục lạc thô kệch của đời sống. Ta sống khôn ngoan hơn. Ta đón nhận tuổi gi à một cách an nhiên. Và ta không sợ chết.
Đức Phật nói khổ đau gắn liền với đời
sống. Chúng ta phải học hỏi cách tiếp cận v à vượt qua nó. Chỉ bằng
cách áp dụng chánh niệm vào cuộc sống hàng ngày và hành thiền
đều đặn, chúng ta mới có thể thâm nhập v ào
chân lý của khổ đau. Khi thông hiểu được khổ
đau một cách sâu đậm, ta sẽ tinh tấn để loại bỏ nguy ên nhân của nó.
Đó l à tham ái, những trói buộc của
đời sống, những cám dỗ của cảnh tượng hấp
dẫn, âm thanh dịu d àng, mùi vị dễ chịu, và xúc chạm êm
đềm. Chúng ta sẽ cố gắng thanh tịnh tâm, loại
trừ các ô nhiễm.
Đức Phật dạy rằng khi tâm ta được tẩy sạch
tham, sân v à si, ta sẽ vượt qua được
tất cả mọi khổ đau. Chúng ta sẽ không bao giờ phản ứng lại bằng luyến chấp
v à sân hận. Thay vào đó, sẽ có trí tuệ
v à từ bi trong ta. Chính điều n ày
là chấm dứt khổ đau. Không bám víu nữa, ta sẽ
không bao giờ khổ đau. Cả đến cơn đau thể xác cũng không l àm tinh
thần nao núng, vì tâm không phản ứng bằng ác cảm và sân hận. Tâm sẽ bình
an, chấp nhận và hiểu biết. Khi ta chết trong lúc có trí tuệ và an
định n ày, Đức Phật nói
điều đó l à sự chấm dứt khổ
đau. Không c òn tái sinh, không còn trở
lại vòng sinh tử. Nếu không có tái sinh, sẽ không có suy tàn, chết chóc,
và phiền khổ. Chấm dứt! Hạ màn! Toàn thể khổ não
được dập tắt. Lúc đó, ta có thể nói giống như
các vị thánh thời xưa đ ã tuyên bố: "Làm
được điều đáng phải l àm. Đã
được sống một cuộc đời thánh thiện".
Dĩ nhiên, ngay bây giờ chúng ta vẫn còn ở xa mục tiêu, nhưng người xưa
có câu: "Hành trình ngàn dậm bắt đầu bằng
một bước đi". Cho nên tôi là người lạc quan. Vâng, tôi là một
Phật tử và là một người lạc quan; tôi tin rằng mỗi bước
đi tr ên con
đường chánh niệm sẽ mang ta đến gần mục ti êu
hơn - mục tiêu Niết Bàn, sự kết thúc của mọi khổ
đau. L à một người lạc quan, tôi thường
nghĩ rằng sớm hay muộn, chúng ta sẽ đạt đến
đó.
Đối phó với bệnh tật
Chúng ta không nên xem bệnh tật và khổ đau
như l à một tác nhân nào đó có nhiều
quyền lực ti êu diệt ta, khiến cho ta bó tay
đầu h àng trong tuyệt vọng. Ngược lại,
là Phật tử, chúng ta nên xem đó như l à
cuộc trắc nghiệm để ta hiểu lời dạy của Đức
Phật đến mức n ào, xem ta áp dụng sự hiểu biết về Phật Pháp như thế
nào. Nếu ta không thể đương đầu bằng ý chí,
nếu ta suy sụp, điều đó chứng tỏ rằng mức hiểu biết đạo pháp, sự tu tập
của m ình vẫn còn yếu kém.
Bệnh hoạn cũng là cơ hội giúp ta tu tập hạnh kiên nhẫn và bao dung. Làm
sao ta có thể thực hành và phát triển các hạnh Ba-la-mật, như hạnh Nhẫn
ba-la-mật, nếu ta không bị thử thách, không bị
đặt v ào những hoàn cảnh khó kh ăn,
khốc liệt?
Chúng ta cũng có thể xem sức khỏe không phải chỉ là sự vắng bóng của bệnh tật, mà còn là khả n ăng chịu đựng v à lướt qua cơn bệnh. Dĩ nhiên là chúng ta sẽ tận lực cố gắng chữa trị bệnh của mình. Nhưng nếu cơn bệnh trầm kha tiếp tục gia t ăng, v à không còn phương thức y học hiệu lực nào nữa, chúng ta nên chấp nhận và cam chịu với điều không thể tránh được.
Phân tích đến c ùng,
điều quan trọng không phải l à chúng ta
sống thọ bao lâu mà là chúng ta sống tốt đẹp
được bao nhi êu, kể cả cách ta chấp nhận bệnh tật dễ dàng
đến mức n ào, và sau cùng chúng ta có
thể chết thanh thản như thế nào.
Thật là tuyệt vời khi cuộc đời của chúng ta có thể được chữa l ành, cho dù bệnh tật của mình không thể cứu chữa được. Tại sao? Bởi v ì khổ đau l à thầy giáo, và nếu chúng ta học kỹ bài học, chúng ta trở thành một người tốt hơn. Chẳng phải chúng ta đ ã từng nghe nhiều câu chuyện về những người chịu nhiều đau khổ, rồi thoát qua được, để trở th ành một người tốt đẹp hơn? Nếu những người đó trước kia có tánh nóng nảy, ích kỷ, ki êu ngạo và thiếu suy nghĩ, giờ đây, sau cơn bệnh, họ trở th ành kiên nhẫn, tốt bụng, tử tế và khiêm hạ hơn. Đôi khi họ nói rằng cơn bệnh l à điều tốt cho họ, nó cho họ một cơ hội xem xét lại cách sống v à những giá trị quan trọng hơn trong đời. Họ quý trọng gia đ ình và bạn bè hơn, và biết đánh giá cao thời gian họ d ành cho những người thân yêu. Và khi lành bệnh, họ dành nhiều thời gian hơn cho người thân và làm những việc thật sự quan trọng và có ý nghĩa.
Ngay cả nếu chúng ta không thể hoàn toàn chữa trị
được cơn bệnh, chúng ta vẫn có thể học hỏi,
để từ đó vươn l ên. Chúng ta hiểu được
sự mong manh của cuộc đời v à thấy lời dạy của
Đức Phật đúng như thế n ào - rằng cuộc
đời tr ên thế gian này là không toàn
hảo. Chúng ta trở nên tử tế hơn và cảm niệm nhiều hơn về lòng từ ái do
người khác mang đến. Chúng ta sẵn s àng
tha thứ những người đ ã làm khổ mình.
Chúng ta thương yêu rộng rãi và sâu đậm hơn.
V à khi cái chết đến, chúng ta chấp
nhận ra đi trong an b ình. Như vậy, chúng ta có thể nói rằng cuộc
đời chúng ta đ ã
được chữa l ành, bởi vì chúng ta hòa
hợp với thế giới và chúng ta được thanh thản.
Hành thiền trong mọi tình huống
Khi bị bệnh và nằm liệt giường, chúng ta không nên thất vọng, nản chí. Ta vẫn có thể hành thiền khi nằm trên giường. Ta quan sát tâm và thân của mình. Ta vun bồi sự định tâm v à sức mạnh bằng cách quán niệm hơi thở. Ta theo dõi hơi thở, thở vào và thở ra. Ta có thể quan sát bụng phồng lên và xẹp xuống khi thở vào và khi thở ra. Ta chú tâm vào chuyển động phồng xẹp, v à hòa nhập với nó. Việc này giúp ta được an định. Từ sự an định n ày, trí tuệ được phát sinh. Ta nh ìn thấy tính nhất thời và hủy diệt của tất cả mọi hiện tượng, và từ đó, thấu hiểu sự thật về vô thường, bất toại nguyện v à vô ngã.
Nếu chúng ta đ ã học tập và biết cách áp dụng hành thiền quán niệm, thời gian có thể trôi qua dễ dàng. Ta có thể quán sát nhiều đề mục trong bất cứ tư thế n ào, dù nằm, ngồi, đi hay đứng. Ta quán sát tư thế, oai nghi của m ình, và ghi nhận các cảm giác phát sinh trong thân. Quán sát chúng với tâm ổn cố và bình thản. Thêm vào đó, tâm cũng l à đề mục để quán niệm. Ta quán sát, ghi nhận các trạng thái của tâm: buồn b ã, thất vọng, bồn chồn, lo lắng, suy tư, v.v. Chúng sinh khởi rồi tàn diệt, nhường chỗ cho tỉnh giác, an lạc và minh triết. Trạng thái thiện và bất thiện đến rồi đi. Chúng ta có thể quán sát tất cả bằng sự hiểu biết trong thanh thản.
Chúng ta cũng có thể biểu lộ lòng thương yêu, từ mẫn bằng pháp hành thiền từ bi. Lập đi lập lại nhiều lần trong tâm, rải tâm từ đến tất cả chúng sinh:
- Nguyện cho tất cả chúng sinh được khỏe mạnh v à hạnh phúc.
- Nguyện cho tất cả chúng sinh thoát khỏi tổn hại và hiểm họa.
- Nguyện cho tất cả chúng sinh thoát khỏi khổ đau tinh thần.
- Nguyện cho tất cả chúng sinh thoát khỏi khổ đau thể xác.
- Nguyện cho tất cả chúng sinh biết chăm sóc bản thân trong an vui .
Chúng ta rải tâm từ đến các vị bác sĩ, y
tá đang chăm sóc m ình, và các bệnh nhân
đồng cảnh ngộ. Chúng ta rải tâm từ đến những
người thân, họ h àng và bè bạn chúng ta. Hơn thế nữa, thỉnh thoảng
chúng ta suy niệm về Phật Pháp, nhớ lại những gì chúng ta
đ ã đọc,
nghe hay hiểu biết. Suy nghĩ như vậy, chúng ta đối diện khổ đau của m ình
bằng trí tuệ và tỉnh giác.
*
Đ ức Phật dạy chúng ta nên tinh tấn trau dồi tâm, hành thiền, và tu tập như thế, ngay cả khi ta bị ốm đau. V ào những thời điểm đó, chúng ta cần phải cố gắng nhiều hơn để tập trung chánh niệm. N ào ai biết Niết Bàn hay tuệ giác tối thượng có thể đạt được v ào lúc lâm chung, khi trút hơi thở cuối cùng! Trong kinh, Đức Phật có kể trường hợp một người bị bệnh - cơ thể bị hoành hành bởi cảm giác đau đớn, nặng nề, buốt giá, hủy hoại, khó chịu, l àm cạn dần sức sống; nhưng người ấy vẫn không ngã lòng. Người ấy cảm nhận được samvega - một ý thức cấp bách phấn đấu d ù ở vào những giờ phút cuối cùng. "Người ấy đ ã tinh tấn đúng mức" Đức Phật nói, "Tâm của người ấy kiên quyết hướng về Niết Bàn, người ấy trực nhận được chân lý tối thượng bằng trí tuệ của m ình" .
Bằng cách đó, chúng ta sống h òa
hợp, thảnh thơi trong thế gian, an định trong
bệnh tật. V à khi cái chết đến, chúng
ta ra đi trong an b ình, thanh thản.
(Trích dịch: "Loving And Dying",
Bhikkhu Visuddhicara)
-ooOoo-
Đầu
trang
| 01
| 02
| 03
| 04
| 05
| 06
| 07
| 08
| 09
| 10
| Mục lục
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 01-05-2005