📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Bai Phap dau tien

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 36,367 ký tự · ~33 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

Bai Phap dau tien

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Bài

Pháp Đầu Tiên Của Đức Phật

Thích

Thanh Từ (1986)

Mỗi khi xuân về, theo

thông lệ của tu viện Chân Không, đến

ngày 30 Tết, quý tăng ni và phật tử tụ hội

về đây để nghe những lời chỉ dậy quý

báu của thầy viện chủ trong đêm Giao Thừa.

Thiền đường của tu viện vẫn giữ bộ mặt

xưa, lặng lẽ tôn nghiêm giữa những hàng cây cổ

thụ, những tảng đá biến thành những băng ngồi,

nay vẫn đang phơi mình dưới nắng sương. Bên trong

thiền đường cũng vẫn là cái giản dị thường

nhật của tu viện. Tượng Đức Phật Thích Ca bằng

xi măng mỉm cười nhìn xuống. Hai bên là hoa quả và

lọ hương đang nghi ngút trước đài.

Xin mời quý vị nghe bài giảng thứ nhất của thầy Viện Chủ trong đêm Giao Thừa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

oOo

Hôm nay tôi sẽ nhắc lại bài

thuyết pháp đầu tiên của Đức Phật cho quý

vị nghe. Vì tất cả chúng ta tu mà nếu không nắm

vững đầu mối của sự tu hành đó, thì có thể

mình dễ đi lạc hoặc đi sai. Vì vậy nên hôm nay tôi

nhân ngày cuối năm để nhắc lại bài thuyết

pháp đầu tiên của Đức Phật, để mỗi người

thấy rõ con đường mà Đức Phật đã vạch sẵn, và

cũng để cho mọi người biết được nguồn

gốc của sự tu.

Khi bắt đầu vào bài đó, tôi

nói những lý do để cho quý vị thấy cái

điều cần yếu của sự tu, bởi vì tất cả

chúng ta là con người, thì con người nào cũng mang

nặng những tánh yêu thương, quý trọng, gìn

giữ, lo âu, sợ hãi, khổ đau v.v. là tại sao?

Đều là vì cái bản thân này mà ra. Thì như vậy

chủ yếu của sự tu hành là chúng ta phải biết

được cái bản thân của người chúng ta như thế

nào.

Lâu nay mỗi người chúng ta

cứ quen nhìn ra ngoài, cứ thấy cái hay, những cái

dở, cái tốt, cái xấu. Nói chung lại là chúng ta cứ

chạy theo ngũ dục, chạy theo sáu trần mà quên ngay

rằng con người mình là thế nào. Bởi không

biết mình như thế nào, cho nên cả đời cứ

quay cuồng trong cái tạo nghiệp, thọ khổ mà

tự mình không biết. Vì vậy cho nên Đức Phật

đầu tiên khi nói pháp cho năm anh em ông Kiều

Trần Như thì ngài đi thẳng vào vấn đề. Vấn

đề đó là gì? Ngài không nói tất cả cái gì

khác, mà chỉ thẳng nơi con ngườị Phải biết con

người mình như thế nào. Con người mình đau khổ

hay là an vui? Nếu mình thương nó, mình trọng

nó, mình gìn giữ nó thì hỏi nó là thật an vui mà

mình quý trọng, mình thương yêu, mình gìn

giữ, hay là nó là đau khổ mà mình quý

trọng, mình thương yêu. Nếu không hiểu

nó, mà mình đi hiểu tất cả cái bên ngoài thì

đó là ngọn nhánh chớ không phải cội gốc.

Nếu chúng ta đem hết

tâm tư, đem hết khả năng của mình tìm kiếm,

hiểu những cái gì ngoài chúng ta, thì đó chưa

phải là căn bản. Cũng như cái nhà, chúng ta muốn

hiểu cái nhà đó, trước tiên phải hiểu ông

chủ nhà. Ông chủ nhà biết rồi thì cái nhà

chúng ta phanh phui tìm hiểu không khó. Thì như

vậy, con người mới là chủ, còn tất cả sự vật chung

quanh chỉ là bạn mà thôi. Theo danh từ chuyên môn

trong nhà Phật gọi là Chánh Báo và Y Báo. Chánh

Báo là con người, mà Y Báo là hoàn cảnh hay là

ngoại cảnh. Chánh Báo tốt thì Y Báo theo đó mà

tốt. Chánh Báo xấu thì Y Báo theo đó mà xấu. Vì

vậy cho nên Chánh Báo là cái chủ mà Y Báo là cái

phụ. Thế mà chúng ta quen tìm hiểu cái Y Báo,

mà không thấy rõ được cái Chánh Báo. Đó là một

khuyết điểm lớn lao.

Vì vậy cho nên khi Phật muốn

dậy tu, đầu tiên Đức Phật bắt chúng ta phải xác

định thân này là khổ hay vui? Thấy rõ điều

đó, thì mọi vấn đề chúng ta mới thấy

đúng. Bởi vì mọi phán đoán đều qua chúng

ta, rồi mới nhìn sự vật. Nếu mình không biết

mình, mà nói biết sự vật đúng lẽ thật thì

chắc không bao giờ có. Cho nên phải biết mình

đúng như sự thật rồi mới biết ngoại cảnh,

biết nơi người đúng như sự thật. Còn nơi mình

mà mình biết một cách sai lầm, thì với người,

mình cũng biết một cách sai lầm! Rồi với ngoại

cảnh mình cũng biết một cách sai lầm! Chủ

yếu của đạo Phật là phải biết mình. Cho nên

cái bài thuyết giảng đầu tiên của Đức Phật

mang đề tài - Pháp Tứ Đế. mà trong Pháp Tứ

Đế đó có cái đế số một Phật nói về

là Khổ Đế. Nghe nói Khổ Đế thì quý vị

tưởng nói cái khổ đó là cái gì xa lạ bên ngoài,

nhưng sự thật cái Khổ Đế là chỉ xác nhận nơi

con người. Nơi con người này là khổ hay vui? Phải

xác nhận lại con người mình là khổ hay vui. Nếu

mình biết nó là khổ thì mình phải cố gắng mà

tu để cho nó hết khổ. Còn mình biết nó

là vui, thì tu làm chi cho thừa. Như vậy thì khi nhìn

thẳng thân này, chúng ta biết nó là khổ hay là

vui? Biết đúng như thật rồi thì sau đó mới nói

tới chuyện tu hành. Còn nếu chưa biết nó

đúng như thật thì đừng nói tu làm gì. Tại sao

vậy? Bởi vì thân này là cái gốc, là cội nguồn mà

nếu mình không biết nó thì nói gì khác cũng

là chuyện bên ngoài thôi. Cho nên Phật bắt chúng

ta phải xác nhận thân này là khổ hay là vui. Đó là

cái gốc của bài thuyết pháp đầu tiên.

Nhưng mà nói tới cái gốc

đó, thì mọi người chúng ta nghe Phật nói thân

này là khổ. Mà mình xác nhận có khổ thật không?

Đây là điều tôi phải nhắc lại lần nữa cho

quý vị thấy. Ai nấy nghe Đức Phật nói thân này

là khổ, thì họ đều cho rằng quan niệm

đạo Phật là bi quan. Nghĩa là nhìn tới thân là

thấy khổ. Khổ rồi đâm ra chán đời. Nhưng mà sự

thật không phải vậy. Đây là lẽ Đức Phật bắt

chúng ta phải nhì thấy cho đúng. Cho nên chữ

"Khổ" không chưa đủ mà phải thêm chữ

"Khổ Đế", cái khổ đó là đúng như

thật. Chớ không phải chuyện tưởng tượng, không

phải chuyện phi lý. Đức Phật nêu lên hoặc

là Tứ Khổ hoặc là Bát Khổ.

Tứ khổ là sinh, già, bệnh,

chết. Nói sinh thì ta cứ nghĩ sinh là khi mình

mới lọt lòng mẹ rồi thì khóc oa oa. Đó là khổ.

Nhưng theo tôi thì mình phải nói sinh ra là trong một

cuộc sống. Sinh hoạt hiện tại của mình, là khổ

hay vui? Chứ lúc mới lọt lòng mẹ có khóc đi

nữa, cũng không có cảm giác đau khổ như thế

nào. Bây giờ ngay trong cuộc sống hàng ngày mà mình

đang sống, quý vị thấy khổ hay vui? Nếu chúng

ta xét kỹ từ thuở bé cho đến hiện giờ,

người già thì sáu bẩy mươi, trẻ hơn thì bốn năm

mươi, người trẻ nữa thì hai ba mươi, trong thời

gian quý vị sống đó, những điều mình muốn

được như ý nhiều hay là bất như ý

nhiều? Muốn mười điều, nếu đạt được

cao lắm là ba điều, bốn điều. Còn có khi

mười điều mà chưa được một điều nữa. Mà

cái gì như ý gọi là vui, còn bất như ý

thì khổ. Như vậy tóm lại trong mười điều muốn

được có hai ba điều vừa ý, còn đến

bẩy tám điều không vừa ý, thì như vậy cái

nào nhiều? Khổ nhiều hay vui nhiều? Dĩ

nhiên chúng ta thấy đó là khổ nhiều, chứ không

phải vui nhiều. Vì trong cuộc sống xẩy ra những

điều bất như ý tức là đau khổ. Như vậy

sinh là khổ hay là vui? Trong cuộc sống có bất như

ý tức là phải khổ. Đó là lẽ thật không chối

cãi được.

Rồi già có khổ không? Thì

điều đó không ai chối cãi được. Khi trẻ thì

đi chơi tự do, tự tại, muốn làm gì thì làm được.

Còn khi già thì bị hạn chế đủ hết. Đi thì

không được vững vàng, nói năng thì có khi lập cà

lập cập, ăn thì răng rụng hoặc lung lay. Rồi cho tới

mọi việc không được sung sướng như lúc

xuân thời. Do đó già là khổ. Rồi tới cái thứ ba,

bệnh có khổ không? Bệnh thì không ai thấy vui

được hết. Bệnh là khổ. Đến cái thứ

tư, chết có vui không? Chết cũng là khổ

luôn. Thì như vậy, sinh , già, bệnh, chết là

bốn cái không ai chối được "không phải đau

khổ", mà đều thẩy là đau khổ.

Như vậy đau khổ đó từ đâu

mà ra? Bởi vì sinh, già, bệnh, chết đổi thay

luôn luôn, không ở nguyên một vị trí cho nên mình

bị chuyển biến. Chuyển biến cho nên

mình buồn khổ, rồi mình nhọc nhằn đau khổ. Cái

đau khổ đó là căn cứ trên cái thân vô thường.

Bởi thân vô thường cho nên có sinh, có già, có

bệnh, có chết. Thì trong bốn cái khổ đó,

quý vị kiếm lại coi trên nhân gian này có

người nào thoát khỏi bốn cái khổ đó không? Chắc

không ai có. Người nào cũng phải chịu chung như

vậy.

Vì vậy cho nên Phật nói

"Khổ Đế" , cái Khổ Đế là lẽ thật.

Còn nếu đi xa chút nữa, thì Phật nói tám cái

khổ: Ái Biệt Ly, Cầu Bất Đắc, Oán Tắng Hội,

Ngũ Ấm Xí Thạnh. Ái Biệt Ly tức là yêu

thương mà xa lìa, vui hay khổ? Người thân mình xa

lìa thì mình đau khổ. Rồi những người mình không

ưa mà cứ giáp mặt hoài thì sao? Thì cũng không vui,

cũng là khổ. Rồi cái mình thích, mong cầu mà không

được như ý, đó cũng là khổ. Thì như vậy ba

cái khổ đó là ba cái khổ về liên hệ bên

ngoài. Còn bốn cái khổ trước là ngay nơi bản thân

mình bị sinh, già, bệnh, chết. Nó đổi thay

nên đau khổ. Rồi sự liên hệ mình và người, và

những sự vật chung quanh. Những cái mình thích mà

không được, đó là Cầu Bất Đắc. Rồi cái mình

yêu thương mà bị xa lìa, đó là Ái Biệt Ly.

Những cái mình không ưa mà cứ phải gặp, đó là

Oán Tắng Hội. Rồi tới cái thứ tám là Ngũ Ấm

Xí Thạnh, tức là mang cái thân ngũ ấm này, nó là

cái gốc của sự đau khổ, cái đó là cái chung.

Nói tám khổ nhưng chỉ có bẩy

cái. Bốn cái thuộc về thân tứ đại, còn ba cái

thuộc về đối với hoàn cảnh, đối với mọi

người chung quanh. Cái thứ tám chung cả thể xác

lẫn tình thần tức là ngũ ấm, là phần vật chất và

tinh thần của con người chung hợp lại là một vòng

biến chuyển. Cho nên nói nó là đau khổ thì

như vậy, nói chung lại mang cái thân vô thường là

mang cái đau khổ. Nếu biết nó là vô thường,

biết nó là đau khổ, thì mình có say mê để

vun bồi, mà tô điểm, mà tạo những cái gì cho

thật hơn người để nó hưởng hay không? Cũng

như bây giờ quý vị biết rõ một món đồ

giả, xài hai ba năm là bể , là hư, thì quý

vị có nghĩ rằng để món đồ đó mình ráng tìm

cách giữ được trăn năm, có nghĩ như vậy không?

Hay là biết nó đúng hai năm, ba năm là phải hư,

thì bây giờ trong khi mình cần thì nên tận dụng nó

cho hữu ích. Chứ còn giữ nó, nó cũng hư!

Như vậy mình biết rõ thân

này là tạm bợ, là vô thường, là đau khổ, thì

nếu mình không sử dụng nó bằng cách lợi mình,

lợi người thì rất uổng một cuộc đời. Vì vậy cho

nên, thấy được thân đau khổ, tạm bợ rồi, chúng ta

mới nẩy ra những tâm hồn vì người, lợi người, hay

là làm lợi ích cho chúng sinh. Còn nếu thấy mình

là lâu dài, là tốt đẹp, là quý báu thì sẽ

sinh ra kiêu hãnh, ngã mạn. Thấy mình lâu dài, lo

tích lũy dành dụm. Thấy mình hơn người thì tức là

mình khinh kẻ khác. Do đó vừa thấy nó là hơn , là

lâu dài, là qúy báu thì bao nhiêu cái tật xấu nó

theo đó. Chúng ta là Phật Tử đều thấy thân này

vô thường, đau khổ.

Đành rằng lý là như vậy,

nhưng mà nhận để mà sống thì không dám nhận.

Đó là những điều mà người ta không gan,

biết lẽ thật là như vậy mà không dám nhìn

đúng lẽ thật đó, rồi cứ tưởng tượng mình còn

sống dai. Vì vậy cho nên sự tu của mình vẫn còn

yếu, việc làm lợi ích cho chúng sinh cũng vẫn

nhè nhẹ chứ không dám nhiều. Đó là cái

khuyết điểm của người Phật Tử chúng ta, cho

nên đầu tiên Đức Phật bảo mình phải nhận cho xác

thật thân này là đau khổ. Đã là đau khổ thì mình

phải làm sao cho mình hết khổ, cho người hết

khổ. Chứ không phải nói đau khổ rồi bó tay, bó gối

rồi than khóc.

Thấy khổ rồi, phải làm sao cho

mình hết khổ, cho người hết khổ. Đó là mục

tiêu của Phật dậy. Vì vậy cho nên tới cái Đế

thứ hai là Tập Đế. Vì mình biết thân này

là đau khổ, mà muốn hết thì phải làm sao? Thử

hỏi tại sao mình mang cái thân đau khổ này? Tức là

phải tìm nguyên nhân của nó. Đức Phật chỉ cho mình

thấy nguyên nhân của nó. Nói đơn giản là do tham,

sân, si, tức là ba cái thứ độc. Còn nếu nói

nhiều hơn nữa, thì nói rằng sáu thứ căn bản

phiền não tham, sân, si, mạng, nghi, ác kiến.

Đó là cái nhân tích tụ để rồi thành cái quả

của cái thân đau khổ này. Từ thấy cái quả đau

khổ, mình phăng lần tìm coi do nguyên nhân nào mà

mang cái thân đau khổ này. Mình truy tìm thấu đáo

thì mới biết do tham, sân, si, mạng, nghi, ác

kiến.

Nói về tham, sân, si, sở

dĩ chúng ta khổ trong cuộc sống là vì có những

điều bất như ý. Trong cuộc sống có những

cái bất như ý, mà cái gì làm mình bấy như

ý? Tại mình muốn cái đó mà không được. Mà

muốn là thuộc về tham. Bởi có tham mới có bất

như ý! Bởi vì cái tham của mình là tham vừa khả

năng mình, hay là tham quá khả năng mình? Khả năng

mình có năm mà mình tham tới cả ngàn. Tham quá sức

như vậy, cho nên cái bất như ý quá nhiều.

Thì như vậy mới biết rõ tham là gốc của đau

khổ. Quý vị thấy có người nào, tham một cái

này được rồi không tham nũa không? Hễ muốn cái

này rồi thì muốn cái thứ hai. Thứ hai được rồi

muốn cái thứ ba. Lúc nào tham cũng kéo tới. Nó chạy

dài dài không có nơi đứng, không có chỗ thắng

(hãm). Bởi không thắng được cho nên con người

không bao giờ được như ý! Nghĩa là ở địa vị

nào cũng bất như ý hết. Bởi vì lòng tham vô

chừng, mà khả năng mình hữu hạn. Khả năng hữu hạn

mà mang lòng tham vô chừng vô hạn thì làm sao mà

không đau khổ. Vì vậy cho nên có lòng tham là có

đau khổ. Rồi tôi hỏi quý vị, khi quý vị

già, cảm thấy già quý vị khổ. Tại sao già lại

là khổ? Tại mình muốn trẻ không muốn già. Mình

muốn trẻ tức là mình tham trẻ, mà cái già nó

đến thì tức nhiên là bất như ý rồi! Chớ

mình đừng có tham trẻ, thì cái già nó tới, cứ

cười với cái già thì có khổ gì đâu? Rồi hỏi tại

sao chết là khổ? Tại mình muốn sống. Mình muốn

sống mà cái chết nó đến thì mình thấy khổ.

Thì như vậy sinh khổ, già

khổ, bịnh khổ, tử khổ gốc tại cái gì mà ra? Từ

lòng tham, thì như vậy cái khổ đó từ lòng tham.

Nếu hết lòng tham thì bốn cái khổ đó đâu

còn. Do tham mà có khổ. Do sân thì có khổ. Do si có

khổ cũng dễ hiểu, bởi vì si là không thấy đúng

sự thật. Bởi vì không thấy đúng như thật cho nên

mới tham bậy, tham bướng. Thấy đúng lẽ thật rồi

thì khả năng mình bao nhiêu, thì thấy rõ bấy nhiêu.

Thấy không sai lầm thì mình đâu có tham bậy, thì

đâu có khổ. Tham rồi bất như ý mới khổ. Vì

vậy cho nên tham, sân, si là gốc của đau khổ, là

nguyên nhân của đau khổ. Rõ ràng như vậy. Biết

rõ cái đau khổ không phải bỗng dưng có, mà gốc

từ tham, sân, si hay là chung cả sáu cái căn bản

phiền não. Như vậy thì muốn hết đau khổ

phải làm sao? Phải tìm nguyên nhân bịnh, mà tìm

được nguyên nhân bịnh rồi thì chừng đó trị cái

nhân hay cái quả? Nếu nhân trị hết thì quả

tự nhiên đâu còn. Diệt Đế tức là diệt

cho hết nguyên nhân đã tạo thành cái quả đau

khổ đó. Cái nguyên nhân đó diệt sạch rồi thì

hết cái quả đau khổ. Mà hết cái quả đau

khổ đó gọi là gì? Hết khổ gọi là vui.

Như vậy chủ yếu của đạo

Phật là dậy cho chúng ta từ thấy được cái quả đau

khổ rồi, phăng tới cái nguyên nhân. Biết được

nguyên nhân rồi tiêu diệt nguyên nhân đó, thì

cái quả đau khổ hết. Cũng như mình biết

bịnh đó là do vi trùng vì nó quấy phá hoành hành,

bi giờ biết rồi dùng thuốc trị vi trùng đó, vi

trùng đó chết hết rồi thì bịnh đó được

sạch hết, được lành. Trị hết nguyên nhân

rồi thì cái quả đau khổ đâu còn. Chữ

"Diệt" này là diệt sạch nguyên nhân

đau khổ. Thì cũng giống hệt như ông thầy thuốc

trị hết vi trùng, vì trùng mà làm cho bịnh phát

ra đó, diệt hết thì bịnh tự nhiên lành. Đó

là tình thần Diệt Đế.

Nhưng mà bây giờ biết

được nguyên nhân thì phải có phương pháp để

tiêu diệt nó. Cũng như mình biết được vi

trùng rồi, bi giờ dùng thuốc gì đây? Thuốc gì có

công hiệu nhất đối với đám vi trùng này, thì

đó là phương pháp. Vì vậy cho nên tới cái thứ tư

là Đạo Đế. Đạo Đế tức la cái phương

thuốc diệt hết nguyên nhân đau khổ. Đạo

Đế thì nhiều lắm, nói theo trong các kinh A

Hàm có ba mươi bẩy (37) phẩm trợ đạo. Nhưng mà

phần nhiều cái gốc thì nói Bát Chánh Đạo. Đó

là tôi nói cho quý vị căn bản của Tứ Diệu

Đế, chứ tôi không có giải thích hết những

chi tiết về Tứ Đế. Như vậy thì chúng ta

thấy rõ Đức Phật nói Khổ Đế là chỉ lẽ thật

ngay nơi bản thân chúng ta, để mình nhận thức

thấu đáo lễ thật đó. Rồi mình phăng lần tới

nguyên nhân. Vì nguyên nhân nào có hiện tượng

đau khổ này? Biết được nguyên nhân đó rồi,

mình tìm cách tiêu diệt nguyên nhân đó cho

sạch, nếu sạch rồi thì quả khổ không còn. Bây

giờ muốn tiêu diệt nó, phải có phương pháp.

Phương pháp đó là Đạo Đế. Như vậy bốn cái

đế để nhắm thẳng vào con người của chúng

ta, từ quả đến, rồi từ cái khổ đưa đến

cái hết khổ. Chứ không có nghĩa khổ rồi cam

chịu khổ, như người đời mang thân khổ mà không

biết đau khổ. Bởi vì không biết khổ nên

họ nói cần gì tiêu diệt khổ. Cho nên khi mang

thân khổ, họ tưởng là vui, rồi tự hào hãnh

diện, rồi đủ thứ bịnh theo đó. Họ mang thân

khổ mà lại không hay, không biết. Chúng ta nghĩ

là đáng giận hay đáng thương? Thí dụ như bi giờ

có một người bịnh nặng, không sống bao lâu nữa,

kéo dài lắm 6 tháng hay 1 năm. Nhưng mà người bịnh

trầm trọng như vậy, mà họ cứ giận người

này, cứ khinh người kia, họ hung dữ với kẻ

nọ, tất cả cái tham lam tật xấu đó họ

hiện đủ hết. Thì mình thấy như vậy là

đáng thương hay đáng giận? Mình biết họ

mang cái thân khổ đau, mỏng manh mà không tự

biết. Họ lại dùng nó không đúng, cho nên

đáng thương chứ không đáng ghét.

Cho nên chúng ta tu Phật mở

màn bằng chữ "Khổ", nhưng kết thúc bằng

chữ "Lạc". Biết khổ rồi, tiêu diệt

nguyên nhân khổ, để được vui chứ đâu phải

biết khổ để chịu khổ. Như vậy biết khổ

rồi tiêu diệt nguyên nhân khổ để được vui,

đó là pháp Phật. Còn thế gian thì mở màn bằng

vui nhưng mà kết thúc bằng khổ. Thí dụ một

người chưa biết uống rượu, mà gặp bạn bè kêu

lại nài nỉ uống rượu thì lúc đó vui lắm, hỉ hả

lắm. Nhưng mà uống rồi say, ngã bờ ngã bụi lúc đó

lại khổ. Mở màn là vui, kết quả là khổ. Đó là

cái lầm lẫn của con người. Cho nên đối với đạo

Phật, ngài chỉ thẳng cái đau khổ là cái căn bản.

Cho nên nói khổ để rồi tìm cách tiêu diệt

nó, để cho được an vui.

Bây giờ tôi xin hỏi quý

vị cái vui trong đạo Phật là cái vui làm sao? Thí

dụ quý vị bị đói bụng, đói bụng làm cho mình

khổ. Lúc đói bụng làm xót xa trong bao tử làm cho

mình khổ. Nếu được vài chén cơm ăn no thì lại

vui. Như vậy cái khổ của sự đói bụng lúc trước

không còn, tức là hết khổ. Mà hết khổ

người ta nói là được vui. Vui đó không phải cái

vui như đi coi hát. Không phải cái vui như tiệc

trà, tiệc rượu. Mà là cái vui an ổn, an nhiên,

tự tại trong bản thân mình. Lúc nẫy đói quá đi

không nổi, ngồi đứng không an. sau khi ăn được

đôi ba chén cơm thì khỏe mạnh lại. Muốn đi thì

được, muốn làm gì thì làm được. Đó gọi là

vui.

Cũng như vậy, chúng ta còn

mang tấm thân này mà trong đó chứa chấp tham, sân,

si thì chúng ta còn đau khổ. Nếu tiêu diệt

hết tham, sân, si thì còn thân này mà lúc đó

còn đau khổ không? Hồi nẫy tôi nói cái thân này

là đau khổ. Nhưng bi giờ đây ta biết nguyên

nhân đau khổ chính là tham. sân, si. Khi dẹp hết

tham, sân, si thì còn thân này, mà lúc đó có đau

khổ không? Điều này phải xác nhận cho thật rõ.

Nếu không thì nghe nói "Thân này là khổ thì

còn thân này là còn khổ." Như vậy những vị A

La Hán khi chứng được quả A La Hán; tham, sân, si

không còn, thì lúc đó các ngài cũng hãy còn thân,

mà có khổ như mình không? Khi các ngài già các

ngài có rên rỉ không? Khi các ngài chết, có

buồn thảm không? Thì như vậy để thấy rằng tuy

còn thân mà hết cái nhân tham, sân, si rồi thì

cũng hết đau khổ. Vậy cho nên các vị A La Hán

khi gần tịch, các vị vui vẻ tịch, không có sợ

sệt như mình.

Như vậy để thấy rõ ràng

cái nhân đau khổ không còn, dù còn thân này mà

cái quả đau khổ đã giảm, cũng đã bớt đi rồi.

Hiểu như vậy quý vị mới thấy cái hiệu

nghiệm của sự tu. Chứ để nhiều người

không hiểu nói: "Như vậy Diệt Đế là

diệt sạch cái nhân đau khổ, rồi chết mình

mới được Niết Bàn, chừng đó mới hết

khổ." Thì cái đó người ta nói chết rồi ai

biết mình được Niết bàn? Ai biết mình

hết đau khổ? Đó là chuyện hứa hẹn xa xôi

quá, thiếu thực tế! Ngay trong cuộc sống này,

như các vị chứng được A La Hán hay như Đức Phật,

sau khi thành Phật rồi ngài mới được ba mươi mấy

tuổi. Trong khoảng ba mươi mốt tuổi đó cho tới tám

mươi tuổi thời gian bốn mươi chín năm đó ngài

cũng già, cũng bịnh, cũng chết, mà ngài có khổ

như mình không?

Như vậy mới thấy rằng

diệt hết nguyên nhân đau khổ rồi tuy còn

thân này mà vẫn không có khổ. Đó là bằng chứng

cụ thể của sự tu. Ngay trong thân này khi mình

đạt đến chỗ đó rồi cũng hết đau khổ

như thường. Vì vậy cho nên các vị A La Hán, hay các

vị Bồ Tát, các ngài cũng mang thân mà các ngài

không khổ là chỗ đó. Vậy để quý vị

thấy rõ rằng chúng ta tu là cốt diệt khổ, mà

diệt khổ là để hết khổ, mà hết khổ

là chúng ta an vui.

Rồi chúng ta muốn đem cái an

vui cho mọi người. Đó là tự lợi, lợi tha. Mà

đó cũng là lòng từ bi. Mình biết làm như vậy

hết khổ mà ngườimà người khác đang còn chịu

đau khổ, mình phải thương họ. Thì cái thương

đó là lòng từ bi. Lúc nào mình có giác ngộ thì

liền có từ bi. Còn nếu không giác ngộ thì

lòng từ bi gượng gượng thôi. Không có từ bi thật.

Tại sao vậy? Bởi mình không giác ngộ, còn mê lầm,

thì còn đau khổ. Mà nếu có thương người ta,

thì gượng mà thương thôi bởi vì mình có hết

khổ đâu mà lo cho người ta hết khổ được. Thí

dụ, nếu mà mình có của nhiều, tự mình không

có đói, không có thiếu, gặp người khác đói

mình muốn giúp để cho họ bớt thiếu thì

dễ. Còn mình đang đói thiếu như họ mà nói

tới thương anh quá, thương chị quá thì nói bằng

miệng chứ thực tế mình không làm gì được

cho họ. Cho nên có giác ngộ rồi mới có từ bi,

thì cái từ bi đó là từ bi chân thật, do mình

hưởng được sự an vui của mình rồi mình mới đem

sự an vui đó lại cho mọi người.

Vì vậy cho nên người tu như

chúng ta hiện tại chưa có làm lợi ích cho

nhiều người. Nhưng mà ráng nỗ lực đi tu;

nỗ lực dẹp hết tham, sân, si của mình. Khi nó

sạch, nó an ổn rồi, khi đó mình muốn giúp lợi ích

cho người thì rất là thuận lợi. Chứ còn mình chưa

hết mà muốn cho người ta được lợi ích thì

nhiều khi hơi trục trặc. Thí dụ như bình thường

thì mình cũng tỉnh táo, cũng sáng suốt. Khi mình

tỉnh táo sáng suốt thấy huynh đệ nào họ có

những cái phiền não rối reng thì mình có thể

khuyên bảo, giảng dậy nghe được lắm. Nhưng mà tới

lúc mình gặp gia cảnh bối rối, mình cũng làm những

cái không được sáng sủa, nói lời không được

sáng suốt, làm cho người ta mất lòng tin. Vì vậy cho

nên cái lợi tha không được trọn. Còn nếu

mình được tỉnh mãi mãi, thì không bao giờ mình

mất lòng tin. Cho nên hễ khi nào mình tỉnh giác

trọn vẹn, thì cái lợi tha mới được trọn

vẹn.

Như vậy căn cứ ở trên thân

này, chúng ta thấy rõ là phải biết nó, bản chất

nó là vô thường, là đau khổ để rồi chúng ta

cố gắng tạo điều kiện cho cái đau khổ

được tiêu diệt. Mà sạch hết đau khổ rồi

thì chúng ta được an vui. Đó là tinh thần của pháp

Tứ Đế mà trong các bộ kinh A Hàm chúng ta đã

học. Bây giờ nói xa hơn chút nữa, từ nơi thân

vô thường đau khổ này, qua cái nhìn của các vị Bồ

Tát. Thân này Bồ Tát thấy nó vô thường không? Có

đau khổ hay không? Nó cũng vô thường, cũng đau khổ

nhưng mà các ngày thấy khác nhau một chút. Bởi ngay

cái thân vô thường đau khổ này, các ngài bươi ra

được một cái không vô thường, không đau khổ. Hồi

nẫy là nói theo Tứ Đế. Cái nhìn của Tứ Đế

chỉ nhìn nơi thân, nơi tướng cho nên thấy thân này

là vô thường đau khổ do từ tham, sân, si mà ra. Dẹp

được hết tham, sân, si thì đau khổ theo đó mà

hết.

Nhưng mà ở đây, qua Đại

Thừa hay qua cái nhìn của các thiền sư, thì

chúng ta thấy một bước khác. Ngay trong cái thân vô

thường đau khổ các ngài cũng thấy rõ như vậy,

biết nó là vô thường đau khổ. Cái đó là cái

gì? Như quý vị học kinh Lăng Nghiêm nhờ Đức

Phật nói chuyện với vua Ba Tư Nặc. Vua Ba Tư Nặc

nói thân của ông lúc mười tuổi thì trẻ hơn lúc

hai mươi tuổi, và lúc hai mươi tuổi thì trẻ hơn

lúc ba mươi tuổi, cho tới ngày nay, năm nay, già hơn

năm rồi, tháng này già hơn tháng trước v.v. Mỗi

ngày đổi thay từng phút từng giây. Đức Phật mới

bảo rằng trong cái sinh diệt vô thường hay trong

cái già chết đổi thay đó có một cái chưa từng

già chết. Đức Phật mới chỉ cho ông cái không

già không chết, ở ngay trong cái thân già

chết.

Cái không già không chết

là cái gì? Cái không già không chết đó Đức

Phật chỉ từ cái thấy, từ cái nghe. Trong kinh Lăng

Nghiêm có đoạn Phật đưa tay lên xòe nắm, xòe nắm.

Phật hỏi A Nan có thấy không? Ngài A Nan trả lời

thấỵ Phật hỏi thấy cái gì? Ngài A Nan nói thấy

tay Phật xòe nắm. Phật hỏi: "Tay ta xòe nắm mà

cái thấy của ông có xòe nắm không?" Ngài A Nan

trả lời: "Tay Phật xòe nắm, chớ cái thấy của

con không xòe nắm." Xòe nắm tức là động, động

thì vô thường. Như vậy chúng ta thấy ngay trong cái

thân vô thường này có cái không phải vô thường,

không phải sinh diệt. Vì vậy mà ngài Vĩnh Gia

Huyền Giác mở đầu Chứng Đạo ca bằng những câu:

Pháp thân giác liễu vô nhứt vật

Bản nguyên tự tánh thiên chân Phật

Ngũ uẩn phù vân không khứ lai

Ngộ được có cái thân, cái

pháp thân, rồi cái pháp thân đó không có một vật,

mà cái pháp thân đó cũng gọi là bản nguyên,

cũng gọi là tự tánh, cũng gọi là Phật

thiện chân. Nó sẵn trong đó. Khi mà mình giác

ngộ được có pháp thân rồi, thì nhìn lại cái thân

ngũ uẩn này như: "Ngũ uẩn phù vân không khứ

lai." Nghĩa là cái thân ngũ uẩn này, chẳng khác

nào mây nổi bay qua lại trong bầu trời. Mây bay trong

bầu trời quan trọng tới mức nào? Lát thì hợp,

lát thì tan, khi thì trụ, khi thì tan, lúc có lúc

không. Có nghĩa lý gì đâu.

Vì vậy cho nên nhận được

cáo pháp thân trong cái thân ngũ uẩn này, chừng đó

mình mới thấy cái thân ngũ uẩn này nó như là mây

nổi chợt còn, chợt mất không có nghĩa lý gì.

Rồi lúc đó thấy: "Tam độc thủy bào hư xuất

một." Tam độc là tham, sân, si chẳng khác nào

như cái bọt nước nó chợt nổi rồi chợt tan. Như

vậy chúng ta còn thân này, chúng ta có khổ hay

không? Nếu thấy được cái đó chúng ta có khổ

hay không? Đối với hàng Nhị Thừa thấy thân này là

khổ. Rồi nguyên nhân của cái khổ đó là ba độc

tham, sân, si. Thì qua tới Đại Thừa, nhất là tới

Thiền Tông thì ngay cái thân khổ đó, vô thường

đó, thấy được có pháp thân chưa từng vô thường,

chưa từng sinh diệt. Bởi vậy đứng từ cái pháp

thân đó mà nhìn lại cái thân vô thường sinh

diệt này chẳng khác nào như đám mây nổi. Còn

ba độc tham, sân, si như cái bóng nước.

Như vậy cái nhân và cái quả

của thân này đều là tạm bợ giả dối không có

nghĩa lý gì hết. Thấy được như vậy rồi

thì đối với thân này còn buồn, còn khổ không? Sự

còn mất của nó mình có rên rỉ không? Hiểu như

vậy mới thấy rằng ngay trong cái thân vô thường,

đau khổ mà chúng ta tỉnh giác nhận ra được cái

pháp thân chân thật rồi, thì chừng đó, cái thân

vô thường đau khổ này không còn có gì là quan

trọng đối với mình. Bởi vậy cho nên Bồ Tát

nhìn thấy thân này như mây nổi, thấy tam độc như

là bong bóng nước cho nên không sợ tam độc mà cũng

không quý tiếc cái thân này. Mà tại sao các

ngài không sợ tam độc? Bởi vì thấy cái pháp thân

ở trong thân sinh diệt rồi, thì lúc đó các ngài

còn si hay không? Bởi vì thấy cái thân này như mây

nổi còn gì nữa mà tham. Mà hết tham thì không

còn sân. Vì vậy các ngài thất tam độc như bong

bóng nước nổi rồi tan, không có gì thiệt mà

phải sợ.

Vì mình thấy thân này là

thiệt, đó là si mê. Bởi si mê nên tham lam rồi

sân hận. Vì vậy mình sợ tham, sân, si. Đó là cái

nhân rồi sợ cái quả khổ. Còn Bồ Tát, bởi thấy rõ

cái đó, thì các ngài giác ngộ. Mà giác cho nên

hết si, hết si cho nên hết tham, hết

tham thì hết sân. Do đó các ngài coi cái tham

cũng như là bong bóng nước. Hiểu như vậy các

hàng Bồ Tát không còn sợ cái thân này là đau khổ.

Không còn sợ cái nguyên nhân tạo thành cái thân

đau khổ nữa. Bởi vậy cho nên các ngài vui vẻ. Có

vị Bồ Tát nào mà buồn không?

Còn các vị mà chưa chứng

được Bồ Tát, còn tu theo hạnh A La Hán thì các vị

đó đang tu có vui không? Bởi vì thấy thân này là

đau khổ sinh tử; rồi thấy tham, sân, si là gốc của

đau khổ, mà chưa dẹp hết được thì các ngài

chưa vui được, lúc nào cũng cố gắng để tiêu

diệt. Vì vậy mà các ngài khổ hạnh đủ thứ. Còn

Bồ Tát bởi thấy trong cái thân vô thường có cái

thường, bởi vậy cho nên các ngài không sợ sệt,

không hoảng hốt mà tâm các ngài hằng an, hằng tĩnh,

đó là cái giai đoạn của Bồ Tát. Thì như vậy

chúng ta biết rõ chư Bồ Tát, đã thấy được

cái tâm này, ngay nơi trong thân này có cái chân

thật rồi, thì các ngài sẽ làm sao?

Tôi dẫn thêm vị Cổ Đức nói một bài tụng:

Chư Phật tại tâm đầu

Người mê chạy ngoài cầu

Trong ôm báu vô giá

Chẳng biết một đời thôi

Chư Phật tại tâm đầu, tức

là ở ngay nơi đầu tâm mình. Sao không nói ở đuôi

tâm mà nói ở đầu tâm? Bởi vì khi mình thấy

niệm lên, trước khi dấy niệm lúc đó là

động hay là tịnh? Nó tịnh rồi mới dấy động chớ?

Như vậy trước khi chưa dấy niệm thì lúc đó

Phật ở ngay trong đó rồị mà dấy niệm là thành

chúng sinh. Cho nên nói chư Phật ở tâm đầu. Chưa

dấy niệm đó, ngay đó là Phật rồi mà mình

không biết. Nghĩa là đừng dấy niệm tức là

Phật đó rồi, nhưng vừa dấy niệm Phật thành ở

dưới, tức nhiên đợi niệm lắng xuống thì thấy

Phật hiện nữa. Như vậy thấy rằng niệm dấy

lên, thiên hạ chấp cái đó là tâm. Mà thật ra Phật

ở đầu niệm chớ không đâu hết. Trước khi

niệm sinh là có Phật rồi, mà dấy niệm thành

chúng sinh, mà chúng sinh lắng xuống trở về Phật

lại chứ có xa xôi gì đâu. Vậy mà "Người mê

chạy ngoài cầu". Người mê chạy kiếm ông

Phật ở chỗ này, chỗ kia, ở Tà Lơn, Ông Cấm

gì đó, chứ không chịu thấy ông Phật ngay tâm mình.

"Trong ôm báu vô giá", "Chẳng biết

một đời thôi", nghĩa là trong tâm mình đã ôm

sẵn một hòn ngọc báu vô giá mà mình không chịu

biết hòn ngọc đó, rồi một đời để trôi

qua, uổng một đời.

Qua bốn câu rất là đơn giản

của các ngài, mình thấy rõ là Phật đâu có ở xa

mình. Bởi ở ngay đầu tâm đó mà rồi không hiết

cứ chạy đầu này đầu kia. Chạy hì hục, leo non, leo

núi để tìm Phật. Rốt cuộc rồi có gặp Phật

không? Có gặp thì gặp cái gì chứ không gặp Phật.

Rồi mình đã sẵn một hòn ngọc báu vô giá ở

trong lòng mình mà không biết, để trôi một

đời thật đáng tiếc. Đó là một vị thiền

sư nhắc cho chúng ta biết.

Tôi nhắc lại một lần nữa,

dầu tu theo hạng Thanh Văn hay là hạnh Bồ Tát,

đều có một mục đích để đạt được sự

yên vui. Nghĩa là hàng Thanh Văn thấy thân khổ

để tìm nguyên nhân tiêu diệt cái khổ,

hết khổ rồi được vui. Còn Bồ Tát thấy rõ trong

cái thân đau khổ có cái chân thường an lạc. Cho

nên biết có chân thường an lạc rồi các ngài

trở về sống với sự an lạc đó cũng là an vui.

Nhưng mà khi ở hai điểm có hai cái từ bi khác

nhau. Khi ở hàng Nhị Thừa thấy cái thân này vô

thường, đau khổ rồi tìm nguyên nhân diệt

hết cái nguyên nhân đau khổ, cho được an vui.

Nhìn lại những người mang thân đau khổ mà không

biết đau khổ, rồi lại say sưa trong đó, các

ngài khởi từ bi thường chỉ dậy để cho người ta

diệt cái nguyên nhân đau khổ để cùng được

vuị Đó là tinh thần của Nhị Thừa.

Còn Bồ tát thì khác. Bồ Tát

thấy ngay trong thân vô thường đau khổ có cái chân

thường, an lạc trong đó cho nên các ngài không dậy

mình cái lối dẹp tham sân si, mà các ngài dậy mình

phải giác ngộ. Phải thấy được cái chân thật ngay

trong cái hư dối. Nếu thấy được chân thật ấy

rồi, thì đó là phá được si. Phá được si rồi

thì tham cũng hết, sân cũng hết. Thì đó

cũng là dẹp tham, sân, si. Nhưng mà ở đây dẹp mà

không dạy pháp tu mà chỉ mình phải thấy. Vì vậy mà

Thiền Tông gọi là Kiến Tánh Khởi Tu. Thấy

được chân thật rồi sau đó mình từ từ xóa bỏ mê

lầm.

Vì vậy cho nên, vào hàng Đại

Thừa, khi mà dậy người ta thấy cái khổ rồi để

thoát khổ, bằng cách chỉ thẳng cái đó hơn là chỉ

cách diệt ba độc. Và chỉ thẳng cho mình thấy

trong cái thân vô thường có cái chân thường. Bao

giờ lúc nào cũng chỉ cái đó cho nên bao nhiêu kinh

điển Đại Thừa, nếu quý vị đọc sẽ

thấy. Thí dụ như trong kinh Pháp Hoa thì Phật nói

chỉ có một Phật Thừa, rồi chỉ thẳng cho mình cái

tri kiến Phật. Kinh Lăng Nghiêm cốt chỉ cho mình

được cái chân tâm. Còn kinh Viên Giác cốt chỉ cho

mình thấy tính Viên Giác. Thì kinh nào cũng nhằm

cái đó là cái gốc. Như vậy mình phải hiểu tại

sao tinh thần Đại Thừa nhắm thẳng vào đó.

Cho đến Thiền Tông

cũng vậy. Chỉ cho mình kiến tánh, nhận cho ra cái

đó rồi mới kiến tánh khởi tu. Thì cái đó là

cái gốc của sự tu, đó là nguồn gốc cho mình thấy

ngay cái thân tạm bợ hư dối có cái chân thật. Vì

cái chủ yếu của mình tu đây là đừng lầm cái

thân giả dối cho là chân thật. Mà nếu lầm cái

giả dối cho là chân thật rồi mỗi cái lầm kéo

theo dài dài không bao giờ kể hết. Còn bây

giờ mình thấy rõ nó rồi, từ cái giả dối mình tìm

ra cái chân thật ở trong, rồi tự nhiên mình thấy nó

là tầm thường như mây nổi. Tự nó giải quyết

được bao nhiêu vấn đề.

Vì vậy cho nên Đại Thừa là

đốn ngộ, mau là ở chỗ đó. Vì vậy lòng từ bi

của Đại Thừa, khi nhận mình có cái chân thật rồi,

đối với thân này mình hết quan trọng. Bởi

hết quan trọng thì mình hết đau khổ, thì

lúc đó thương xót muốn chỉ dậy cho người ta. Chỉ

dậy điều gì? Thì giống như trong kinh Pháp Hoa

mà nói, cho rằng thấy bạn nghèo quá, lang thang, say

sưa liền cho hòn ngọc báu, cột trong chéo áo

đó. Cho cái đó, nếu bạn quên, chỉ cho cái đó

lấy ra xài thôi. Lấy cái đó làm then chốt để

dậy tu, lòng từ bi chỉ thẳng chỗ đó. Cho nên

quý vị thấy rõ ràng cả đời Bồ Tát Thường Bất

Khinh làm việc gì, gặp ai ngài cũng nói:

"Tôi không dám khinh các ngài, vì các ngài

đều sẽ thành Phật." Tức là cốt chỉ cho ai

nấy cũng đều có cái của báu đó. Nghĩa là

nhận cho ra của báu đó là một việc làm suốt cả

cuộc đời của các ngài.

Hiểu được chỗ đó

quý vị mới thấy bao nhiêu chư Bồ Tát đều

nhằm thẳng chỉ cho chúng ta phải làm sao nhận ra hòn

ngọc báu đó. Thì như vậy quý vị mới thấy

rõ không có nói riêng về hàng Đại Thừa, Bồ

Tát mới có từ bi mà hàng Nhị Thừa cũng có từ bi

vậy. Nhưng từ bi nhìn khác hơn bên Đại Thừa. Hai

bên khác nhau như vậy cho nên chúng ta mới thấy có

chia ra Tiểu Thừa, Đại Thừa. Nhưng mà mục tiêu

chính yếu đều là thấy rõ thân này là gốc.

Thấy rõ thân này là gốc rồi

kế đó là tìm cách nào giải hết cái đau

khổ đưa tới an vui. Như vậy là chủ yếu đạo

Phật dù Tiểu Thừa, Đại Thừa cũng là đem lại

nguồn an vui cho chúng sinh. Chứ không nói đau khổ,

chán nản. Đem lại nguồn vui tức là an ổn phấn khởi

vui tươi. Cho nên quý vị thấy ai mà tu lâu, tu

có hiệu lực thì người đó không phải người

buồn mà là người vui. Ngoài ra tu lôi thôi thì còn

nghĩ cái được, cái mất nhiều, thì cái đó còn

buồn vui. Chứ thật tình tu có đạo lực thì ít có

buồn vui. Thì như vậy mới thấy rõ đạo Phật là đem

lại nguồn vui cho chúng sinh, chứ không phải đau khổ.

Vì vậy cho nên người tu theo

đạo Phật là cốt hết khổ. Cho nên tất cả chúng

ta từ Tăng Ni cho tới Phật Tử nam nữ, mỗi người

tu làm sao mỗi ngày bớt khổ thì mới gọi là

thật tu. Chứ còn tu mà cứ càng ngày càng chồng chất

thêm những cái khổ đau, đó chưa phải là biết

tu. Như vậy tu có nghĩa là giải khổ, chứ không phải

tu để mà thêm khổ. Dầu cho ở chùa, dầu cho

học đạo nhiều năm mà chưa có bớt khổ cũng

chưa phải là biết tu. Thì như vậy chúng ta

học đạo là cốt làm sao cho hết khổ. Mà muốn

hết khổ là phải nhận ra hòn ngọc báu của

mình hay là nhận ra được pháp thân.

Cho nên tôi nhắc lại câu

chuyện của ngài Cảnh Thăng. Ngài ngồi trong am

với chú thị giả nghe ở ngoài kia có con rắn nó bắt

con nhái thì con nhái kêu ẹo ẹo ở ngoài. Ngài hỏi

chú thị giả tiếng gì ở ngoàỉ Chú thị giả đáp

là tiếng rắn bắt nhái kêu. Ngài nói: "Chúng

sinh khổ, lại có khổ chúng sinh." Như vậy thì

con rắn bắt con nhái, thì con nhái bị con rắn bắt là

chúng sinh khổ, còn khổ chúng sinh là ai? Là chú thị

giả hay là ai? Là người mà quên mình theo vật. Ai

quên mình theo vật thì người đó đều khổ

hết. Đó là khổ chúng sinh. Bởi vì chúng ta ngay

nơi mình có hòn ngọc báu mà lúc nào cũng quên

nó, mà cứ chạy theo âm thanh sắc tướng bên ngoài.

Bởi chạy theo âm thanh sắc tướng bên ngoài cho nên

bị vô thường chi phối. Do đó mà khổ. Bởi vậy cho

nên khi nghe tiếng mà chỉ biết tiếng chứ

không nhớ mình. Vì vậy cho nên cảnh khổ là chúng

sinh khổ. Mà quên mình đó là khổ chúng sinh.

Để thế cho ông thị giả mà trả lời cho câu

hỏi của ngài Cảnh Thanh thì tôi sẽ nói: "Quan

Âm diệu trí lực. Năng cứu chúng sinh khổ."

Để kết luận bài nói

chuyện hôm nay, tôi xin dẫn một bài kệ của

thiền sư Chân Nguyên ở Việt Nam đời Lê

để cho quý vị nhớ mà tu:

Nhất tánh viên minh cả cá đồng

Bao la thiên địa tổng hư không

Ngã kim trực chỉ Tây Lai ý

Tâm tịch linh tri thị chánh tông

Nói rằng "Nhất tánh viên

minh cả cá đồng" tức là một tánh tròn sáng mà

mỗi người ai cũng đồng có, ai cũng có tánh

tròn sáng như vậy. "Bao la thiên địa tổng hư

không" tức là nó bao trùm cả trời đất và hư

không. Nếu mình thấy được tánh đó thì cái

thân này thật là bọt bèo không đáng kể gì

hết. "Ngã kim trực chỉ Tây Lai ý"

nghĩa là nay tôi nhắm thẳng ý Tây Lai, tức là

ý của tổ sư từ Ấn Độ sang, ý đó là

"tâm tịch linh tri thị chánh tông." "Tâm

tịch", chữ "Tâm" hồi nẫy tôi nói là

tâm đầu. Tâm là chỉ cho cái tâm vọng tưởng

phân biệt của mình đó. Mà cái tâm vọng

tưởng phân biệt nó lặng đi rồi thì còn cái

"Linh Tri" tức là cái biết sáng suốt,

không phân biệt. Đó chính là "Chánh

Tông". "Tâm tịch linh tri thị chánh

tông" nghĩa là những cái tâm vọng tưởng

lặng xuống còn cái linh tri sáng suốt đó, tức là

"Chánh Tông" mà tổ Bồ Đề Đạt Ma đem

sang. Vì vậy cho nên bản dịch:

Một tánh sáng tròn mỗi mỗi đồng

Bao trùm trời đất cả hư không

Nay ta nhắm thẳng Tây lai ý

Lòng vắng biết thiêng ấy chánh tông

Như vậy tất cả chúng sinh ta

tu mà nhất là tu thiền thì thấy cái ý tổ sư

từ Ấn Độ sang rõ ràng bằng một câu kết

thúc này: "Lòng vắng biết thiêng ấy chánh

tông". Thì quý vị nhớ rằng ứng dụng như

vậy thì đời tu chúng ta không uổng, mà đó cũng là

ý của tổ sư từ Ấn Độ sang.

Thiền viện Chân Không, Vũng Tầu

Xuân Bính Dần, 1986.

Thích Thanh Từ

Sincere thanks to anh Dan D. Tran <dantran1@juno.com> for re-typing this article.

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcBat Nha Tam KinhVăn bản tiếp →Pali-Viet Glossary
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)