Bai Phap dau tien
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Bài
Pháp Đầu Tiên Của Đức Phật
Thích
Thanh Từ (1986)
Mỗi khi xuân về, theo
thông lệ của tu viện Chân Không, đến
ngày 30 Tết, quý tăng ni và phật tử tụ hội
về đây để nghe những lời chỉ dậy quý
báu của thầy viện chủ trong đêm Giao Thừa.
Thiền đường của tu viện vẫn giữ bộ mặt
xưa, lặng lẽ tôn nghiêm giữa những hàng cây cổ
thụ, những tảng đá biến thành những băng ngồi,
nay vẫn đang phơi mình dưới nắng sương. Bên trong
thiền đường cũng vẫn là cái giản dị thường
nhật của tu viện. Tượng Đức Phật Thích Ca bằng
xi măng mỉm cười nhìn xuống. Hai bên là hoa quả và
lọ hương đang nghi ngút trước đài.
Xin mời quý vị nghe bài giảng thứ nhất của thầy Viện Chủ trong đêm Giao Thừa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
oOo
Hôm nay tôi sẽ nhắc lại bài
thuyết pháp đầu tiên của Đức Phật cho quý
vị nghe. Vì tất cả chúng ta tu mà nếu không nắm
vững đầu mối của sự tu hành đó, thì có thể
mình dễ đi lạc hoặc đi sai. Vì vậy nên hôm nay tôi
nhân ngày cuối năm để nhắc lại bài thuyết
pháp đầu tiên của Đức Phật, để mỗi người
thấy rõ con đường mà Đức Phật đã vạch sẵn, và
cũng để cho mọi người biết được nguồn
gốc của sự tu.
Khi bắt đầu vào bài đó, tôi
nói những lý do để cho quý vị thấy cái
điều cần yếu của sự tu, bởi vì tất cả
chúng ta là con người, thì con người nào cũng mang
nặng những tánh yêu thương, quý trọng, gìn
giữ, lo âu, sợ hãi, khổ đau v.v. là tại sao?
Đều là vì cái bản thân này mà ra. Thì như vậy
chủ yếu của sự tu hành là chúng ta phải biết
được cái bản thân của người chúng ta như thế
nào.
Lâu nay mỗi người chúng ta
cứ quen nhìn ra ngoài, cứ thấy cái hay, những cái
dở, cái tốt, cái xấu. Nói chung lại là chúng ta cứ
chạy theo ngũ dục, chạy theo sáu trần mà quên ngay
rằng con người mình là thế nào. Bởi không
biết mình như thế nào, cho nên cả đời cứ
quay cuồng trong cái tạo nghiệp, thọ khổ mà
tự mình không biết. Vì vậy cho nên Đức Phật
đầu tiên khi nói pháp cho năm anh em ông Kiều
Trần Như thì ngài đi thẳng vào vấn đề. Vấn
đề đó là gì? Ngài không nói tất cả cái gì
khác, mà chỉ thẳng nơi con ngườị Phải biết con
người mình như thế nào. Con người mình đau khổ
hay là an vui? Nếu mình thương nó, mình trọng
nó, mình gìn giữ nó thì hỏi nó là thật an vui mà
mình quý trọng, mình thương yêu, mình gìn
giữ, hay là nó là đau khổ mà mình quý
trọng, mình thương yêu. Nếu không hiểu
nó, mà mình đi hiểu tất cả cái bên ngoài thì
đó là ngọn nhánh chớ không phải cội gốc.
Nếu chúng ta đem hết
tâm tư, đem hết khả năng của mình tìm kiếm,
hiểu những cái gì ngoài chúng ta, thì đó chưa
phải là căn bản. Cũng như cái nhà, chúng ta muốn
hiểu cái nhà đó, trước tiên phải hiểu ông
chủ nhà. Ông chủ nhà biết rồi thì cái nhà
chúng ta phanh phui tìm hiểu không khó. Thì như
vậy, con người mới là chủ, còn tất cả sự vật chung
quanh chỉ là bạn mà thôi. Theo danh từ chuyên môn
trong nhà Phật gọi là Chánh Báo và Y Báo. Chánh
Báo là con người, mà Y Báo là hoàn cảnh hay là
ngoại cảnh. Chánh Báo tốt thì Y Báo theo đó mà
tốt. Chánh Báo xấu thì Y Báo theo đó mà xấu. Vì
vậy cho nên Chánh Báo là cái chủ mà Y Báo là cái
phụ. Thế mà chúng ta quen tìm hiểu cái Y Báo,
mà không thấy rõ được cái Chánh Báo. Đó là một
khuyết điểm lớn lao.
Vì vậy cho nên khi Phật muốn
dậy tu, đầu tiên Đức Phật bắt chúng ta phải xác
định thân này là khổ hay vui? Thấy rõ điều
đó, thì mọi vấn đề chúng ta mới thấy
đúng. Bởi vì mọi phán đoán đều qua chúng
ta, rồi mới nhìn sự vật. Nếu mình không biết
mình, mà nói biết sự vật đúng lẽ thật thì
chắc không bao giờ có. Cho nên phải biết mình
đúng như sự thật rồi mới biết ngoại cảnh,
biết nơi người đúng như sự thật. Còn nơi mình
mà mình biết một cách sai lầm, thì với người,
mình cũng biết một cách sai lầm! Rồi với ngoại
cảnh mình cũng biết một cách sai lầm! Chủ
yếu của đạo Phật là phải biết mình. Cho nên
cái bài thuyết giảng đầu tiên của Đức Phật
mang đề tài - Pháp Tứ Đế. mà trong Pháp Tứ
Đế đó có cái đế số một Phật nói về
là Khổ Đế. Nghe nói Khổ Đế thì quý vị
tưởng nói cái khổ đó là cái gì xa lạ bên ngoài,
nhưng sự thật cái Khổ Đế là chỉ xác nhận nơi
con người. Nơi con người này là khổ hay vui? Phải
xác nhận lại con người mình là khổ hay vui. Nếu
mình biết nó là khổ thì mình phải cố gắng mà
tu để cho nó hết khổ. Còn mình biết nó
là vui, thì tu làm chi cho thừa. Như vậy thì khi nhìn
thẳng thân này, chúng ta biết nó là khổ hay là
vui? Biết đúng như thật rồi thì sau đó mới nói
tới chuyện tu hành. Còn nếu chưa biết nó
đúng như thật thì đừng nói tu làm gì. Tại sao
vậy? Bởi vì thân này là cái gốc, là cội nguồn mà
nếu mình không biết nó thì nói gì khác cũng
là chuyện bên ngoài thôi. Cho nên Phật bắt chúng
ta phải xác nhận thân này là khổ hay là vui. Đó là
cái gốc của bài thuyết pháp đầu tiên.
Nhưng mà nói tới cái gốc
đó, thì mọi người chúng ta nghe Phật nói thân
này là khổ. Mà mình xác nhận có khổ thật không?
Đây là điều tôi phải nhắc lại lần nữa cho
quý vị thấy. Ai nấy nghe Đức Phật nói thân này
là khổ, thì họ đều cho rằng quan niệm
đạo Phật là bi quan. Nghĩa là nhìn tới thân là
thấy khổ. Khổ rồi đâm ra chán đời. Nhưng mà sự
thật không phải vậy. Đây là lẽ Đức Phật bắt
chúng ta phải nhì thấy cho đúng. Cho nên chữ
"Khổ" không chưa đủ mà phải thêm chữ
"Khổ Đế", cái khổ đó là đúng như
thật. Chớ không phải chuyện tưởng tượng, không
phải chuyện phi lý. Đức Phật nêu lên hoặc
là Tứ Khổ hoặc là Bát Khổ.
Tứ khổ là sinh, già, bệnh,
chết. Nói sinh thì ta cứ nghĩ sinh là khi mình
mới lọt lòng mẹ rồi thì khóc oa oa. Đó là khổ.
Nhưng theo tôi thì mình phải nói sinh ra là trong một
cuộc sống. Sinh hoạt hiện tại của mình, là khổ
hay vui? Chứ lúc mới lọt lòng mẹ có khóc đi
nữa, cũng không có cảm giác đau khổ như thế
nào. Bây giờ ngay trong cuộc sống hàng ngày mà mình
đang sống, quý vị thấy khổ hay vui? Nếu chúng
ta xét kỹ từ thuở bé cho đến hiện giờ,
người già thì sáu bẩy mươi, trẻ hơn thì bốn năm
mươi, người trẻ nữa thì hai ba mươi, trong thời
gian quý vị sống đó, những điều mình muốn
được như ý nhiều hay là bất như ý
nhiều? Muốn mười điều, nếu đạt được
cao lắm là ba điều, bốn điều. Còn có khi
mười điều mà chưa được một điều nữa. Mà
cái gì như ý gọi là vui, còn bất như ý
thì khổ. Như vậy tóm lại trong mười điều muốn
được có hai ba điều vừa ý, còn đến
bẩy tám điều không vừa ý, thì như vậy cái
nào nhiều? Khổ nhiều hay vui nhiều? Dĩ
nhiên chúng ta thấy đó là khổ nhiều, chứ không
phải vui nhiều. Vì trong cuộc sống xẩy ra những
điều bất như ý tức là đau khổ. Như vậy
sinh là khổ hay là vui? Trong cuộc sống có bất như
ý tức là phải khổ. Đó là lẽ thật không chối
cãi được.
Rồi già có khổ không? Thì
điều đó không ai chối cãi được. Khi trẻ thì
đi chơi tự do, tự tại, muốn làm gì thì làm được.
Còn khi già thì bị hạn chế đủ hết. Đi thì
không được vững vàng, nói năng thì có khi lập cà
lập cập, ăn thì răng rụng hoặc lung lay. Rồi cho tới
mọi việc không được sung sướng như lúc
xuân thời. Do đó già là khổ. Rồi tới cái thứ ba,
bệnh có khổ không? Bệnh thì không ai thấy vui
được hết. Bệnh là khổ. Đến cái thứ
tư, chết có vui không? Chết cũng là khổ
luôn. Thì như vậy, sinh , già, bệnh, chết là
bốn cái không ai chối được "không phải đau
khổ", mà đều thẩy là đau khổ.
Như vậy đau khổ đó từ đâu
mà ra? Bởi vì sinh, già, bệnh, chết đổi thay
luôn luôn, không ở nguyên một vị trí cho nên mình
bị chuyển biến. Chuyển biến cho nên
mình buồn khổ, rồi mình nhọc nhằn đau khổ. Cái
đau khổ đó là căn cứ trên cái thân vô thường.
Bởi thân vô thường cho nên có sinh, có già, có
bệnh, có chết. Thì trong bốn cái khổ đó,
quý vị kiếm lại coi trên nhân gian này có
người nào thoát khỏi bốn cái khổ đó không? Chắc
không ai có. Người nào cũng phải chịu chung như
vậy.
Vì vậy cho nên Phật nói
"Khổ Đế" , cái Khổ Đế là lẽ thật.
Còn nếu đi xa chút nữa, thì Phật nói tám cái
khổ: Ái Biệt Ly, Cầu Bất Đắc, Oán Tắng Hội,
Ngũ Ấm Xí Thạnh. Ái Biệt Ly tức là yêu
thương mà xa lìa, vui hay khổ? Người thân mình xa
lìa thì mình đau khổ. Rồi những người mình không
ưa mà cứ giáp mặt hoài thì sao? Thì cũng không vui,
cũng là khổ. Rồi cái mình thích, mong cầu mà không
được như ý, đó cũng là khổ. Thì như vậy ba
cái khổ đó là ba cái khổ về liên hệ bên
ngoài. Còn bốn cái khổ trước là ngay nơi bản thân
mình bị sinh, già, bệnh, chết. Nó đổi thay
nên đau khổ. Rồi sự liên hệ mình và người, và
những sự vật chung quanh. Những cái mình thích mà
không được, đó là Cầu Bất Đắc. Rồi cái mình
yêu thương mà bị xa lìa, đó là Ái Biệt Ly.
Những cái mình không ưa mà cứ phải gặp, đó là
Oán Tắng Hội. Rồi tới cái thứ tám là Ngũ Ấm
Xí Thạnh, tức là mang cái thân ngũ ấm này, nó là
cái gốc của sự đau khổ, cái đó là cái chung.
Nói tám khổ nhưng chỉ có bẩy
cái. Bốn cái thuộc về thân tứ đại, còn ba cái
thuộc về đối với hoàn cảnh, đối với mọi
người chung quanh. Cái thứ tám chung cả thể xác
lẫn tình thần tức là ngũ ấm, là phần vật chất và
tinh thần của con người chung hợp lại là một vòng
biến chuyển. Cho nên nói nó là đau khổ thì
như vậy, nói chung lại mang cái thân vô thường là
mang cái đau khổ. Nếu biết nó là vô thường,
biết nó là đau khổ, thì mình có say mê để
vun bồi, mà tô điểm, mà tạo những cái gì cho
thật hơn người để nó hưởng hay không? Cũng
như bây giờ quý vị biết rõ một món đồ
giả, xài hai ba năm là bể , là hư, thì quý
vị có nghĩ rằng để món đồ đó mình ráng tìm
cách giữ được trăn năm, có nghĩ như vậy không?
Hay là biết nó đúng hai năm, ba năm là phải hư,
thì bây giờ trong khi mình cần thì nên tận dụng nó
cho hữu ích. Chứ còn giữ nó, nó cũng hư!
Như vậy mình biết rõ thân
này là tạm bợ, là vô thường, là đau khổ, thì
nếu mình không sử dụng nó bằng cách lợi mình,
lợi người thì rất uổng một cuộc đời. Vì vậy cho
nên, thấy được thân đau khổ, tạm bợ rồi, chúng ta
mới nẩy ra những tâm hồn vì người, lợi người, hay
là làm lợi ích cho chúng sinh. Còn nếu thấy mình
là lâu dài, là tốt đẹp, là quý báu thì sẽ
sinh ra kiêu hãnh, ngã mạn. Thấy mình lâu dài, lo
tích lũy dành dụm. Thấy mình hơn người thì tức là
mình khinh kẻ khác. Do đó vừa thấy nó là hơn , là
lâu dài, là qúy báu thì bao nhiêu cái tật xấu nó
theo đó. Chúng ta là Phật Tử đều thấy thân này
vô thường, đau khổ.
Đành rằng lý là như vậy,
nhưng mà nhận để mà sống thì không dám nhận.
Đó là những điều mà người ta không gan,
biết lẽ thật là như vậy mà không dám nhìn
đúng lẽ thật đó, rồi cứ tưởng tượng mình còn
sống dai. Vì vậy cho nên sự tu của mình vẫn còn
yếu, việc làm lợi ích cho chúng sinh cũng vẫn
nhè nhẹ chứ không dám nhiều. Đó là cái
khuyết điểm của người Phật Tử chúng ta, cho
nên đầu tiên Đức Phật bảo mình phải nhận cho xác
thật thân này là đau khổ. Đã là đau khổ thì mình
phải làm sao cho mình hết khổ, cho người hết
khổ. Chứ không phải nói đau khổ rồi bó tay, bó gối
rồi than khóc.
Thấy khổ rồi, phải làm sao cho
mình hết khổ, cho người hết khổ. Đó là mục
tiêu của Phật dậy. Vì vậy cho nên tới cái Đế
thứ hai là Tập Đế. Vì mình biết thân này
là đau khổ, mà muốn hết thì phải làm sao? Thử
hỏi tại sao mình mang cái thân đau khổ này? Tức là
phải tìm nguyên nhân của nó. Đức Phật chỉ cho mình
thấy nguyên nhân của nó. Nói đơn giản là do tham,
sân, si, tức là ba cái thứ độc. Còn nếu nói
nhiều hơn nữa, thì nói rằng sáu thứ căn bản
phiền não tham, sân, si, mạng, nghi, ác kiến.
Đó là cái nhân tích tụ để rồi thành cái quả
của cái thân đau khổ này. Từ thấy cái quả đau
khổ, mình phăng lần tìm coi do nguyên nhân nào mà
mang cái thân đau khổ này. Mình truy tìm thấu đáo
thì mới biết do tham, sân, si, mạng, nghi, ác
kiến.
Nói về tham, sân, si, sở
dĩ chúng ta khổ trong cuộc sống là vì có những
điều bất như ý. Trong cuộc sống có những
cái bất như ý, mà cái gì làm mình bấy như
ý? Tại mình muốn cái đó mà không được. Mà
muốn là thuộc về tham. Bởi có tham mới có bất
như ý! Bởi vì cái tham của mình là tham vừa khả
năng mình, hay là tham quá khả năng mình? Khả năng
mình có năm mà mình tham tới cả ngàn. Tham quá sức
như vậy, cho nên cái bất như ý quá nhiều.
Thì như vậy mới biết rõ tham là gốc của đau
khổ. Quý vị thấy có người nào, tham một cái
này được rồi không tham nũa không? Hễ muốn cái
này rồi thì muốn cái thứ hai. Thứ hai được rồi
muốn cái thứ ba. Lúc nào tham cũng kéo tới. Nó chạy
dài dài không có nơi đứng, không có chỗ thắng
(hãm). Bởi không thắng được cho nên con người
không bao giờ được như ý! Nghĩa là ở địa vị
nào cũng bất như ý hết. Bởi vì lòng tham vô
chừng, mà khả năng mình hữu hạn. Khả năng hữu hạn
mà mang lòng tham vô chừng vô hạn thì làm sao mà
không đau khổ. Vì vậy cho nên có lòng tham là có
đau khổ. Rồi tôi hỏi quý vị, khi quý vị
già, cảm thấy già quý vị khổ. Tại sao già lại
là khổ? Tại mình muốn trẻ không muốn già. Mình
muốn trẻ tức là mình tham trẻ, mà cái già nó
đến thì tức nhiên là bất như ý rồi! Chớ
mình đừng có tham trẻ, thì cái già nó tới, cứ
cười với cái già thì có khổ gì đâu? Rồi hỏi tại
sao chết là khổ? Tại mình muốn sống. Mình muốn
sống mà cái chết nó đến thì mình thấy khổ.
Thì như vậy sinh khổ, già
khổ, bịnh khổ, tử khổ gốc tại cái gì mà ra? Từ
lòng tham, thì như vậy cái khổ đó từ lòng tham.
Nếu hết lòng tham thì bốn cái khổ đó đâu
còn. Do tham mà có khổ. Do sân thì có khổ. Do si có
khổ cũng dễ hiểu, bởi vì si là không thấy đúng
sự thật. Bởi vì không thấy đúng như thật cho nên
mới tham bậy, tham bướng. Thấy đúng lẽ thật rồi
thì khả năng mình bao nhiêu, thì thấy rõ bấy nhiêu.
Thấy không sai lầm thì mình đâu có tham bậy, thì
đâu có khổ. Tham rồi bất như ý mới khổ. Vì
vậy cho nên tham, sân, si là gốc của đau khổ, là
nguyên nhân của đau khổ. Rõ ràng như vậy. Biết
rõ cái đau khổ không phải bỗng dưng có, mà gốc
từ tham, sân, si hay là chung cả sáu cái căn bản
phiền não. Như vậy thì muốn hết đau khổ
phải làm sao? Phải tìm nguyên nhân bịnh, mà tìm
được nguyên nhân bịnh rồi thì chừng đó trị cái
nhân hay cái quả? Nếu nhân trị hết thì quả
tự nhiên đâu còn. Diệt Đế tức là diệt
cho hết nguyên nhân đã tạo thành cái quả đau
khổ đó. Cái nguyên nhân đó diệt sạch rồi thì
hết cái quả đau khổ. Mà hết cái quả đau
khổ đó gọi là gì? Hết khổ gọi là vui.
Như vậy chủ yếu của đạo
Phật là dậy cho chúng ta từ thấy được cái quả đau
khổ rồi, phăng tới cái nguyên nhân. Biết được
nguyên nhân rồi tiêu diệt nguyên nhân đó, thì
cái quả đau khổ hết. Cũng như mình biết
bịnh đó là do vi trùng vì nó quấy phá hoành hành,
bi giờ biết rồi dùng thuốc trị vi trùng đó, vi
trùng đó chết hết rồi thì bịnh đó được
sạch hết, được lành. Trị hết nguyên nhân
rồi thì cái quả đau khổ đâu còn. Chữ
"Diệt" này là diệt sạch nguyên nhân
đau khổ. Thì cũng giống hệt như ông thầy thuốc
trị hết vi trùng, vì trùng mà làm cho bịnh phát
ra đó, diệt hết thì bịnh tự nhiên lành. Đó
là tình thần Diệt Đế.
Nhưng mà bây giờ biết
được nguyên nhân thì phải có phương pháp để
tiêu diệt nó. Cũng như mình biết được vi
trùng rồi, bi giờ dùng thuốc gì đây? Thuốc gì có
công hiệu nhất đối với đám vi trùng này, thì
đó là phương pháp. Vì vậy cho nên tới cái thứ tư
là Đạo Đế. Đạo Đế tức la cái phương
thuốc diệt hết nguyên nhân đau khổ. Đạo
Đế thì nhiều lắm, nói theo trong các kinh A
Hàm có ba mươi bẩy (37) phẩm trợ đạo. Nhưng mà
phần nhiều cái gốc thì nói Bát Chánh Đạo. Đó
là tôi nói cho quý vị căn bản của Tứ Diệu
Đế, chứ tôi không có giải thích hết những
chi tiết về Tứ Đế. Như vậy thì chúng ta
thấy rõ Đức Phật nói Khổ Đế là chỉ lẽ thật
ngay nơi bản thân chúng ta, để mình nhận thức
thấu đáo lễ thật đó. Rồi mình phăng lần tới
nguyên nhân. Vì nguyên nhân nào có hiện tượng
đau khổ này? Biết được nguyên nhân đó rồi,
mình tìm cách tiêu diệt nguyên nhân đó cho
sạch, nếu sạch rồi thì quả khổ không còn. Bây
giờ muốn tiêu diệt nó, phải có phương pháp.
Phương pháp đó là Đạo Đế. Như vậy bốn cái
đế để nhắm thẳng vào con người của chúng
ta, từ quả đến, rồi từ cái khổ đưa đến
cái hết khổ. Chứ không có nghĩa khổ rồi cam
chịu khổ, như người đời mang thân khổ mà không
biết đau khổ. Bởi vì không biết khổ nên
họ nói cần gì tiêu diệt khổ. Cho nên khi mang
thân khổ, họ tưởng là vui, rồi tự hào hãnh
diện, rồi đủ thứ bịnh theo đó. Họ mang thân
khổ mà lại không hay, không biết. Chúng ta nghĩ
là đáng giận hay đáng thương? Thí dụ như bi giờ
có một người bịnh nặng, không sống bao lâu nữa,
kéo dài lắm 6 tháng hay 1 năm. Nhưng mà người bịnh
trầm trọng như vậy, mà họ cứ giận người
này, cứ khinh người kia, họ hung dữ với kẻ
nọ, tất cả cái tham lam tật xấu đó họ
hiện đủ hết. Thì mình thấy như vậy là
đáng thương hay đáng giận? Mình biết họ
mang cái thân khổ đau, mỏng manh mà không tự
biết. Họ lại dùng nó không đúng, cho nên
đáng thương chứ không đáng ghét.
Cho nên chúng ta tu Phật mở
màn bằng chữ "Khổ", nhưng kết thúc bằng
chữ "Lạc". Biết khổ rồi, tiêu diệt
nguyên nhân khổ, để được vui chứ đâu phải
biết khổ để chịu khổ. Như vậy biết khổ
rồi tiêu diệt nguyên nhân khổ để được vui,
đó là pháp Phật. Còn thế gian thì mở màn bằng
vui nhưng mà kết thúc bằng khổ. Thí dụ một
người chưa biết uống rượu, mà gặp bạn bè kêu
lại nài nỉ uống rượu thì lúc đó vui lắm, hỉ hả
lắm. Nhưng mà uống rồi say, ngã bờ ngã bụi lúc đó
lại khổ. Mở màn là vui, kết quả là khổ. Đó là
cái lầm lẫn của con người. Cho nên đối với đạo
Phật, ngài chỉ thẳng cái đau khổ là cái căn bản.
Cho nên nói khổ để rồi tìm cách tiêu diệt
nó, để cho được an vui.
Bây giờ tôi xin hỏi quý
vị cái vui trong đạo Phật là cái vui làm sao? Thí
dụ quý vị bị đói bụng, đói bụng làm cho mình
khổ. Lúc đói bụng làm xót xa trong bao tử làm cho
mình khổ. Nếu được vài chén cơm ăn no thì lại
vui. Như vậy cái khổ của sự đói bụng lúc trước
không còn, tức là hết khổ. Mà hết khổ
người ta nói là được vui. Vui đó không phải cái
vui như đi coi hát. Không phải cái vui như tiệc
trà, tiệc rượu. Mà là cái vui an ổn, an nhiên,
tự tại trong bản thân mình. Lúc nẫy đói quá đi
không nổi, ngồi đứng không an. sau khi ăn được
đôi ba chén cơm thì khỏe mạnh lại. Muốn đi thì
được, muốn làm gì thì làm được. Đó gọi là
vui.
Cũng như vậy, chúng ta còn
mang tấm thân này mà trong đó chứa chấp tham, sân,
si thì chúng ta còn đau khổ. Nếu tiêu diệt
hết tham, sân, si thì còn thân này mà lúc đó
còn đau khổ không? Hồi nẫy tôi nói cái thân này
là đau khổ. Nhưng bi giờ đây ta biết nguyên
nhân đau khổ chính là tham. sân, si. Khi dẹp hết
tham, sân, si thì còn thân này, mà lúc đó có đau
khổ không? Điều này phải xác nhận cho thật rõ.
Nếu không thì nghe nói "Thân này là khổ thì
còn thân này là còn khổ." Như vậy những vị A
La Hán khi chứng được quả A La Hán; tham, sân, si
không còn, thì lúc đó các ngài cũng hãy còn thân,
mà có khổ như mình không? Khi các ngài già các
ngài có rên rỉ không? Khi các ngài chết, có
buồn thảm không? Thì như vậy để thấy rằng tuy
còn thân mà hết cái nhân tham, sân, si rồi thì
cũng hết đau khổ. Vậy cho nên các vị A La Hán
khi gần tịch, các vị vui vẻ tịch, không có sợ
sệt như mình.
Như vậy để thấy rõ ràng
cái nhân đau khổ không còn, dù còn thân này mà
cái quả đau khổ đã giảm, cũng đã bớt đi rồi.
Hiểu như vậy quý vị mới thấy cái hiệu
nghiệm của sự tu. Chứ để nhiều người
không hiểu nói: "Như vậy Diệt Đế là
diệt sạch cái nhân đau khổ, rồi chết mình
mới được Niết Bàn, chừng đó mới hết
khổ." Thì cái đó người ta nói chết rồi ai
biết mình được Niết bàn? Ai biết mình
hết đau khổ? Đó là chuyện hứa hẹn xa xôi
quá, thiếu thực tế! Ngay trong cuộc sống này,
như các vị chứng được A La Hán hay như Đức Phật,
sau khi thành Phật rồi ngài mới được ba mươi mấy
tuổi. Trong khoảng ba mươi mốt tuổi đó cho tới tám
mươi tuổi thời gian bốn mươi chín năm đó ngài
cũng già, cũng bịnh, cũng chết, mà ngài có khổ
như mình không?
Như vậy mới thấy rằng
diệt hết nguyên nhân đau khổ rồi tuy còn
thân này mà vẫn không có khổ. Đó là bằng chứng
cụ thể của sự tu. Ngay trong thân này khi mình
đạt đến chỗ đó rồi cũng hết đau khổ
như thường. Vì vậy cho nên các vị A La Hán, hay các
vị Bồ Tát, các ngài cũng mang thân mà các ngài
không khổ là chỗ đó. Vậy để quý vị
thấy rõ rằng chúng ta tu là cốt diệt khổ, mà
diệt khổ là để hết khổ, mà hết khổ
là chúng ta an vui.
Rồi chúng ta muốn đem cái an
vui cho mọi người. Đó là tự lợi, lợi tha. Mà
đó cũng là lòng từ bi. Mình biết làm như vậy
hết khổ mà ngườimà người khác đang còn chịu
đau khổ, mình phải thương họ. Thì cái thương
đó là lòng từ bi. Lúc nào mình có giác ngộ thì
liền có từ bi. Còn nếu không giác ngộ thì
lòng từ bi gượng gượng thôi. Không có từ bi thật.
Tại sao vậy? Bởi mình không giác ngộ, còn mê lầm,
thì còn đau khổ. Mà nếu có thương người ta,
thì gượng mà thương thôi bởi vì mình có hết
khổ đâu mà lo cho người ta hết khổ được. Thí
dụ, nếu mà mình có của nhiều, tự mình không
có đói, không có thiếu, gặp người khác đói
mình muốn giúp để cho họ bớt thiếu thì
dễ. Còn mình đang đói thiếu như họ mà nói
tới thương anh quá, thương chị quá thì nói bằng
miệng chứ thực tế mình không làm gì được
cho họ. Cho nên có giác ngộ rồi mới có từ bi,
thì cái từ bi đó là từ bi chân thật, do mình
hưởng được sự an vui của mình rồi mình mới đem
sự an vui đó lại cho mọi người.
Vì vậy cho nên người tu như
chúng ta hiện tại chưa có làm lợi ích cho
nhiều người. Nhưng mà ráng nỗ lực đi tu;
nỗ lực dẹp hết tham, sân, si của mình. Khi nó
sạch, nó an ổn rồi, khi đó mình muốn giúp lợi ích
cho người thì rất là thuận lợi. Chứ còn mình chưa
hết mà muốn cho người ta được lợi ích thì
nhiều khi hơi trục trặc. Thí dụ như bình thường
thì mình cũng tỉnh táo, cũng sáng suốt. Khi mình
tỉnh táo sáng suốt thấy huynh đệ nào họ có
những cái phiền não rối reng thì mình có thể
khuyên bảo, giảng dậy nghe được lắm. Nhưng mà tới
lúc mình gặp gia cảnh bối rối, mình cũng làm những
cái không được sáng sủa, nói lời không được
sáng suốt, làm cho người ta mất lòng tin. Vì vậy cho
nên cái lợi tha không được trọn. Còn nếu
mình được tỉnh mãi mãi, thì không bao giờ mình
mất lòng tin. Cho nên hễ khi nào mình tỉnh giác
trọn vẹn, thì cái lợi tha mới được trọn
vẹn.
Như vậy căn cứ ở trên thân
này, chúng ta thấy rõ là phải biết nó, bản chất
nó là vô thường, là đau khổ để rồi chúng ta
cố gắng tạo điều kiện cho cái đau khổ
được tiêu diệt. Mà sạch hết đau khổ rồi
thì chúng ta được an vui. Đó là tinh thần của pháp
Tứ Đế mà trong các bộ kinh A Hàm chúng ta đã
học. Bây giờ nói xa hơn chút nữa, từ nơi thân
vô thường đau khổ này, qua cái nhìn của các vị Bồ
Tát. Thân này Bồ Tát thấy nó vô thường không? Có
đau khổ hay không? Nó cũng vô thường, cũng đau khổ
nhưng mà các ngày thấy khác nhau một chút. Bởi ngay
cái thân vô thường đau khổ này, các ngài bươi ra
được một cái không vô thường, không đau khổ. Hồi
nẫy là nói theo Tứ Đế. Cái nhìn của Tứ Đế
chỉ nhìn nơi thân, nơi tướng cho nên thấy thân này
là vô thường đau khổ do từ tham, sân, si mà ra. Dẹp
được hết tham, sân, si thì đau khổ theo đó mà
hết.
Nhưng mà ở đây, qua Đại
Thừa hay qua cái nhìn của các thiền sư, thì
chúng ta thấy một bước khác. Ngay trong cái thân vô
thường đau khổ các ngài cũng thấy rõ như vậy,
biết nó là vô thường đau khổ. Cái đó là cái
gì? Như quý vị học kinh Lăng Nghiêm nhờ Đức
Phật nói chuyện với vua Ba Tư Nặc. Vua Ba Tư Nặc
nói thân của ông lúc mười tuổi thì trẻ hơn lúc
hai mươi tuổi, và lúc hai mươi tuổi thì trẻ hơn
lúc ba mươi tuổi, cho tới ngày nay, năm nay, già hơn
năm rồi, tháng này già hơn tháng trước v.v. Mỗi
ngày đổi thay từng phút từng giây. Đức Phật mới
bảo rằng trong cái sinh diệt vô thường hay trong
cái già chết đổi thay đó có một cái chưa từng
già chết. Đức Phật mới chỉ cho ông cái không
già không chết, ở ngay trong cái thân già
chết.
Cái không già không chết
là cái gì? Cái không già không chết đó Đức
Phật chỉ từ cái thấy, từ cái nghe. Trong kinh Lăng
Nghiêm có đoạn Phật đưa tay lên xòe nắm, xòe nắm.
Phật hỏi A Nan có thấy không? Ngài A Nan trả lời
thấỵ Phật hỏi thấy cái gì? Ngài A Nan nói thấy
tay Phật xòe nắm. Phật hỏi: "Tay ta xòe nắm mà
cái thấy của ông có xòe nắm không?" Ngài A Nan
trả lời: "Tay Phật xòe nắm, chớ cái thấy của
con không xòe nắm." Xòe nắm tức là động, động
thì vô thường. Như vậy chúng ta thấy ngay trong cái
thân vô thường này có cái không phải vô thường,
không phải sinh diệt. Vì vậy mà ngài Vĩnh Gia
Huyền Giác mở đầu Chứng Đạo ca bằng những câu:
Pháp thân giác liễu vô nhứt vật
Bản nguyên tự tánh thiên chân Phật
Ngũ uẩn phù vân không khứ lai
Ngộ được có cái thân, cái
pháp thân, rồi cái pháp thân đó không có một vật,
mà cái pháp thân đó cũng gọi là bản nguyên,
cũng gọi là tự tánh, cũng gọi là Phật
thiện chân. Nó sẵn trong đó. Khi mà mình giác
ngộ được có pháp thân rồi, thì nhìn lại cái thân
ngũ uẩn này như: "Ngũ uẩn phù vân không khứ
lai." Nghĩa là cái thân ngũ uẩn này, chẳng khác
nào mây nổi bay qua lại trong bầu trời. Mây bay trong
bầu trời quan trọng tới mức nào? Lát thì hợp,
lát thì tan, khi thì trụ, khi thì tan, lúc có lúc
không. Có nghĩa lý gì đâu.
Vì vậy cho nên nhận được
cáo pháp thân trong cái thân ngũ uẩn này, chừng đó
mình mới thấy cái thân ngũ uẩn này nó như là mây
nổi chợt còn, chợt mất không có nghĩa lý gì.
Rồi lúc đó thấy: "Tam độc thủy bào hư xuất
một." Tam độc là tham, sân, si chẳng khác nào
như cái bọt nước nó chợt nổi rồi chợt tan. Như
vậy chúng ta còn thân này, chúng ta có khổ hay
không? Nếu thấy được cái đó chúng ta có khổ
hay không? Đối với hàng Nhị Thừa thấy thân này là
khổ. Rồi nguyên nhân của cái khổ đó là ba độc
tham, sân, si. Thì qua tới Đại Thừa, nhất là tới
Thiền Tông thì ngay cái thân khổ đó, vô thường
đó, thấy được có pháp thân chưa từng vô thường,
chưa từng sinh diệt. Bởi vậy đứng từ cái pháp
thân đó mà nhìn lại cái thân vô thường sinh
diệt này chẳng khác nào như đám mây nổi. Còn
ba độc tham, sân, si như cái bóng nước.
Như vậy cái nhân và cái quả
của thân này đều là tạm bợ giả dối không có
nghĩa lý gì hết. Thấy được như vậy rồi
thì đối với thân này còn buồn, còn khổ không? Sự
còn mất của nó mình có rên rỉ không? Hiểu như
vậy mới thấy rằng ngay trong cái thân vô thường,
đau khổ mà chúng ta tỉnh giác nhận ra được cái
pháp thân chân thật rồi, thì chừng đó, cái thân
vô thường đau khổ này không còn có gì là quan
trọng đối với mình. Bởi vậy cho nên Bồ Tát
nhìn thấy thân này như mây nổi, thấy tam độc như
là bong bóng nước cho nên không sợ tam độc mà cũng
không quý tiếc cái thân này. Mà tại sao các
ngài không sợ tam độc? Bởi vì thấy cái pháp thân
ở trong thân sinh diệt rồi, thì lúc đó các ngài
còn si hay không? Bởi vì thấy cái thân này như mây
nổi còn gì nữa mà tham. Mà hết tham thì không
còn sân. Vì vậy các ngài thất tam độc như bong
bóng nước nổi rồi tan, không có gì thiệt mà
phải sợ.
Vì mình thấy thân này là
thiệt, đó là si mê. Bởi si mê nên tham lam rồi
sân hận. Vì vậy mình sợ tham, sân, si. Đó là cái
nhân rồi sợ cái quả khổ. Còn Bồ Tát, bởi thấy rõ
cái đó, thì các ngài giác ngộ. Mà giác cho nên
hết si, hết si cho nên hết tham, hết
tham thì hết sân. Do đó các ngài coi cái tham
cũng như là bong bóng nước. Hiểu như vậy các
hàng Bồ Tát không còn sợ cái thân này là đau khổ.
Không còn sợ cái nguyên nhân tạo thành cái thân
đau khổ nữa. Bởi vậy cho nên các ngài vui vẻ. Có
vị Bồ Tát nào mà buồn không?
Còn các vị mà chưa chứng
được Bồ Tát, còn tu theo hạnh A La Hán thì các vị
đó đang tu có vui không? Bởi vì thấy thân này là
đau khổ sinh tử; rồi thấy tham, sân, si là gốc của
đau khổ, mà chưa dẹp hết được thì các ngài
chưa vui được, lúc nào cũng cố gắng để tiêu
diệt. Vì vậy mà các ngài khổ hạnh đủ thứ. Còn
Bồ Tát bởi thấy trong cái thân vô thường có cái
thường, bởi vậy cho nên các ngài không sợ sệt,
không hoảng hốt mà tâm các ngài hằng an, hằng tĩnh,
đó là cái giai đoạn của Bồ Tát. Thì như vậy
chúng ta biết rõ chư Bồ Tát, đã thấy được
cái tâm này, ngay nơi trong thân này có cái chân
thật rồi, thì các ngài sẽ làm sao?
Tôi dẫn thêm vị Cổ Đức nói một bài tụng:
Chư Phật tại tâm đầu
Người mê chạy ngoài cầu
Trong ôm báu vô giá
Chẳng biết một đời thôi
Chư Phật tại tâm đầu, tức
là ở ngay nơi đầu tâm mình. Sao không nói ở đuôi
tâm mà nói ở đầu tâm? Bởi vì khi mình thấy
niệm lên, trước khi dấy niệm lúc đó là
động hay là tịnh? Nó tịnh rồi mới dấy động chớ?
Như vậy trước khi chưa dấy niệm thì lúc đó
Phật ở ngay trong đó rồị mà dấy niệm là thành
chúng sinh. Cho nên nói chư Phật ở tâm đầu. Chưa
dấy niệm đó, ngay đó là Phật rồi mà mình
không biết. Nghĩa là đừng dấy niệm tức là
Phật đó rồi, nhưng vừa dấy niệm Phật thành ở
dưới, tức nhiên đợi niệm lắng xuống thì thấy
Phật hiện nữa. Như vậy thấy rằng niệm dấy
lên, thiên hạ chấp cái đó là tâm. Mà thật ra Phật
ở đầu niệm chớ không đâu hết. Trước khi
niệm sinh là có Phật rồi, mà dấy niệm thành
chúng sinh, mà chúng sinh lắng xuống trở về Phật
lại chứ có xa xôi gì đâu. Vậy mà "Người mê
chạy ngoài cầu". Người mê chạy kiếm ông
Phật ở chỗ này, chỗ kia, ở Tà Lơn, Ông Cấm
gì đó, chứ không chịu thấy ông Phật ngay tâm mình.
"Trong ôm báu vô giá", "Chẳng biết
một đời thôi", nghĩa là trong tâm mình đã ôm
sẵn một hòn ngọc báu vô giá mà mình không chịu
biết hòn ngọc đó, rồi một đời để trôi
qua, uổng một đời.
Qua bốn câu rất là đơn giản
của các ngài, mình thấy rõ là Phật đâu có ở xa
mình. Bởi ở ngay đầu tâm đó mà rồi không hiết
cứ chạy đầu này đầu kia. Chạy hì hục, leo non, leo
núi để tìm Phật. Rốt cuộc rồi có gặp Phật
không? Có gặp thì gặp cái gì chứ không gặp Phật.
Rồi mình đã sẵn một hòn ngọc báu vô giá ở
trong lòng mình mà không biết, để trôi một
đời thật đáng tiếc. Đó là một vị thiền
sư nhắc cho chúng ta biết.
Tôi nhắc lại một lần nữa,
dầu tu theo hạng Thanh Văn hay là hạnh Bồ Tát,
đều có một mục đích để đạt được sự
yên vui. Nghĩa là hàng Thanh Văn thấy thân khổ
để tìm nguyên nhân tiêu diệt cái khổ,
hết khổ rồi được vui. Còn Bồ Tát thấy rõ trong
cái thân đau khổ có cái chân thường an lạc. Cho
nên biết có chân thường an lạc rồi các ngài
trở về sống với sự an lạc đó cũng là an vui.
Nhưng mà khi ở hai điểm có hai cái từ bi khác
nhau. Khi ở hàng Nhị Thừa thấy cái thân này vô
thường, đau khổ rồi tìm nguyên nhân diệt
hết cái nguyên nhân đau khổ, cho được an vui.
Nhìn lại những người mang thân đau khổ mà không
biết đau khổ, rồi lại say sưa trong đó, các
ngài khởi từ bi thường chỉ dậy để cho người ta
diệt cái nguyên nhân đau khổ để cùng được
vuị Đó là tinh thần của Nhị Thừa.
Còn Bồ tát thì khác. Bồ Tát
thấy ngay trong thân vô thường đau khổ có cái chân
thường, an lạc trong đó cho nên các ngài không dậy
mình cái lối dẹp tham sân si, mà các ngài dậy mình
phải giác ngộ. Phải thấy được cái chân thật ngay
trong cái hư dối. Nếu thấy được chân thật ấy
rồi, thì đó là phá được si. Phá được si rồi
thì tham cũng hết, sân cũng hết. Thì đó
cũng là dẹp tham, sân, si. Nhưng mà ở đây dẹp mà
không dạy pháp tu mà chỉ mình phải thấy. Vì vậy mà
Thiền Tông gọi là Kiến Tánh Khởi Tu. Thấy
được chân thật rồi sau đó mình từ từ xóa bỏ mê
lầm.
Vì vậy cho nên, vào hàng Đại
Thừa, khi mà dậy người ta thấy cái khổ rồi để
thoát khổ, bằng cách chỉ thẳng cái đó hơn là chỉ
cách diệt ba độc. Và chỉ thẳng cho mình thấy
trong cái thân vô thường có cái chân thường. Bao
giờ lúc nào cũng chỉ cái đó cho nên bao nhiêu kinh
điển Đại Thừa, nếu quý vị đọc sẽ
thấy. Thí dụ như trong kinh Pháp Hoa thì Phật nói
chỉ có một Phật Thừa, rồi chỉ thẳng cho mình cái
tri kiến Phật. Kinh Lăng Nghiêm cốt chỉ cho mình
được cái chân tâm. Còn kinh Viên Giác cốt chỉ cho
mình thấy tính Viên Giác. Thì kinh nào cũng nhằm
cái đó là cái gốc. Như vậy mình phải hiểu tại
sao tinh thần Đại Thừa nhắm thẳng vào đó.
Cho đến Thiền Tông
cũng vậy. Chỉ cho mình kiến tánh, nhận cho ra cái
đó rồi mới kiến tánh khởi tu. Thì cái đó là
cái gốc của sự tu, đó là nguồn gốc cho mình thấy
ngay cái thân tạm bợ hư dối có cái chân thật. Vì
cái chủ yếu của mình tu đây là đừng lầm cái
thân giả dối cho là chân thật. Mà nếu lầm cái
giả dối cho là chân thật rồi mỗi cái lầm kéo
theo dài dài không bao giờ kể hết. Còn bây
giờ mình thấy rõ nó rồi, từ cái giả dối mình tìm
ra cái chân thật ở trong, rồi tự nhiên mình thấy nó
là tầm thường như mây nổi. Tự nó giải quyết
được bao nhiêu vấn đề.
Vì vậy cho nên Đại Thừa là
đốn ngộ, mau là ở chỗ đó. Vì vậy lòng từ bi
của Đại Thừa, khi nhận mình có cái chân thật rồi,
đối với thân này mình hết quan trọng. Bởi
hết quan trọng thì mình hết đau khổ, thì
lúc đó thương xót muốn chỉ dậy cho người ta. Chỉ
dậy điều gì? Thì giống như trong kinh Pháp Hoa
mà nói, cho rằng thấy bạn nghèo quá, lang thang, say
sưa liền cho hòn ngọc báu, cột trong chéo áo
đó. Cho cái đó, nếu bạn quên, chỉ cho cái đó
lấy ra xài thôi. Lấy cái đó làm then chốt để
dậy tu, lòng từ bi chỉ thẳng chỗ đó. Cho nên
quý vị thấy rõ ràng cả đời Bồ Tát Thường Bất
Khinh làm việc gì, gặp ai ngài cũng nói:
"Tôi không dám khinh các ngài, vì các ngài
đều sẽ thành Phật." Tức là cốt chỉ cho ai
nấy cũng đều có cái của báu đó. Nghĩa là
nhận cho ra của báu đó là một việc làm suốt cả
cuộc đời của các ngài.
Hiểu được chỗ đó
quý vị mới thấy bao nhiêu chư Bồ Tát đều
nhằm thẳng chỉ cho chúng ta phải làm sao nhận ra hòn
ngọc báu đó. Thì như vậy quý vị mới thấy
rõ không có nói riêng về hàng Đại Thừa, Bồ
Tát mới có từ bi mà hàng Nhị Thừa cũng có từ bi
vậy. Nhưng từ bi nhìn khác hơn bên Đại Thừa. Hai
bên khác nhau như vậy cho nên chúng ta mới thấy có
chia ra Tiểu Thừa, Đại Thừa. Nhưng mà mục tiêu
chính yếu đều là thấy rõ thân này là gốc.
Thấy rõ thân này là gốc rồi
kế đó là tìm cách nào giải hết cái đau
khổ đưa tới an vui. Như vậy là chủ yếu đạo
Phật dù Tiểu Thừa, Đại Thừa cũng là đem lại
nguồn an vui cho chúng sinh. Chứ không nói đau khổ,
chán nản. Đem lại nguồn vui tức là an ổn phấn khởi
vui tươi. Cho nên quý vị thấy ai mà tu lâu, tu
có hiệu lực thì người đó không phải người
buồn mà là người vui. Ngoài ra tu lôi thôi thì còn
nghĩ cái được, cái mất nhiều, thì cái đó còn
buồn vui. Chứ thật tình tu có đạo lực thì ít có
buồn vui. Thì như vậy mới thấy rõ đạo Phật là đem
lại nguồn vui cho chúng sinh, chứ không phải đau khổ.
Vì vậy cho nên người tu theo
đạo Phật là cốt hết khổ. Cho nên tất cả chúng
ta từ Tăng Ni cho tới Phật Tử nam nữ, mỗi người
tu làm sao mỗi ngày bớt khổ thì mới gọi là
thật tu. Chứ còn tu mà cứ càng ngày càng chồng chất
thêm những cái khổ đau, đó chưa phải là biết
tu. Như vậy tu có nghĩa là giải khổ, chứ không phải
tu để mà thêm khổ. Dầu cho ở chùa, dầu cho
học đạo nhiều năm mà chưa có bớt khổ cũng
chưa phải là biết tu. Thì như vậy chúng ta
học đạo là cốt làm sao cho hết khổ. Mà muốn
hết khổ là phải nhận ra hòn ngọc báu của
mình hay là nhận ra được pháp thân.
Cho nên tôi nhắc lại câu
chuyện của ngài Cảnh Thăng. Ngài ngồi trong am
với chú thị giả nghe ở ngoài kia có con rắn nó bắt
con nhái thì con nhái kêu ẹo ẹo ở ngoài. Ngài hỏi
chú thị giả tiếng gì ở ngoàỉ Chú thị giả đáp
là tiếng rắn bắt nhái kêu. Ngài nói: "Chúng
sinh khổ, lại có khổ chúng sinh." Như vậy thì
con rắn bắt con nhái, thì con nhái bị con rắn bắt là
chúng sinh khổ, còn khổ chúng sinh là ai? Là chú thị
giả hay là ai? Là người mà quên mình theo vật. Ai
quên mình theo vật thì người đó đều khổ
hết. Đó là khổ chúng sinh. Bởi vì chúng ta ngay
nơi mình có hòn ngọc báu mà lúc nào cũng quên
nó, mà cứ chạy theo âm thanh sắc tướng bên ngoài.
Bởi chạy theo âm thanh sắc tướng bên ngoài cho nên
bị vô thường chi phối. Do đó mà khổ. Bởi vậy cho
nên khi nghe tiếng mà chỉ biết tiếng chứ
không nhớ mình. Vì vậy cho nên cảnh khổ là chúng
sinh khổ. Mà quên mình đó là khổ chúng sinh.
Để thế cho ông thị giả mà trả lời cho câu
hỏi của ngài Cảnh Thanh thì tôi sẽ nói: "Quan
Âm diệu trí lực. Năng cứu chúng sinh khổ."
Để kết luận bài nói
chuyện hôm nay, tôi xin dẫn một bài kệ của
thiền sư Chân Nguyên ở Việt Nam đời Lê
để cho quý vị nhớ mà tu:
Nhất tánh viên minh cả cá đồng
Bao la thiên địa tổng hư không
Ngã kim trực chỉ Tây Lai ý
Tâm tịch linh tri thị chánh tông
Nói rằng "Nhất tánh viên
minh cả cá đồng" tức là một tánh tròn sáng mà
mỗi người ai cũng đồng có, ai cũng có tánh
tròn sáng như vậy. "Bao la thiên địa tổng hư
không" tức là nó bao trùm cả trời đất và hư
không. Nếu mình thấy được tánh đó thì cái
thân này thật là bọt bèo không đáng kể gì
hết. "Ngã kim trực chỉ Tây Lai ý"
nghĩa là nay tôi nhắm thẳng ý Tây Lai, tức là
ý của tổ sư từ Ấn Độ sang, ý đó là
"tâm tịch linh tri thị chánh tông." "Tâm
tịch", chữ "Tâm" hồi nẫy tôi nói là
tâm đầu. Tâm là chỉ cho cái tâm vọng tưởng
phân biệt của mình đó. Mà cái tâm vọng
tưởng phân biệt nó lặng đi rồi thì còn cái
"Linh Tri" tức là cái biết sáng suốt,
không phân biệt. Đó chính là "Chánh
Tông". "Tâm tịch linh tri thị chánh
tông" nghĩa là những cái tâm vọng tưởng
lặng xuống còn cái linh tri sáng suốt đó, tức là
"Chánh Tông" mà tổ Bồ Đề Đạt Ma đem
sang. Vì vậy cho nên bản dịch:
Một tánh sáng tròn mỗi mỗi đồng
Bao trùm trời đất cả hư không
Nay ta nhắm thẳng Tây lai ý
Lòng vắng biết thiêng ấy chánh tông
Như vậy tất cả chúng sinh ta
tu mà nhất là tu thiền thì thấy cái ý tổ sư
từ Ấn Độ sang rõ ràng bằng một câu kết
thúc này: "Lòng vắng biết thiêng ấy chánh
tông". Thì quý vị nhớ rằng ứng dụng như
vậy thì đời tu chúng ta không uổng, mà đó cũng là
ý của tổ sư từ Ấn Độ sang.
Thiền viện Chân Không, Vũng Tầu
Xuân Bính Dần, 1986.
Thích Thanh Từ
Sincere thanks to anh Dan D. Tran <dantran1@juno.com> for re-typing this article.
[ Trở về trang Thư Mục ]