📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Hue Nang Luc To

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 47,018 ký tự · ~43 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

Hue Nang Luc To

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Huệ

Năng Lục Tổ

Chánh

Hạnh

Tiểu sử:

Ngài Huệ Năng sanh giờ

Tý ngày mồng 8 tháng 2 năm Mậu Tuất (638) tại

Tân Châu, xứ Lãnh Nam. Khi Ngài mới sanh, có hai

nhà sư đến nhà đặt tên cho Ngài là Huệ

Năng. Thân phụ Ngài hỏi vì sao đặt là Huệ

Năng? Nhà sư đáp: "Huệ nghĩa là đem

Pháp làm ơn bố thí cho chúng sanh, Năng là nghĩa

làm nỗi được việc Phật". Như vậy

họ tên Ngài là Lư Huệ Năng. Thân phụ

Ngài là Lư Hành Thao, nguyên quán ở đất Phạm

Dương làm quan bị giáng chức, lưu ra xứ Lãnh Nam

làm thường dân, mẹ Ngài họ Lý. Cha mất

sớm, mẹ già, thân côi cút dời qua xứ Nam Hải,

cảnh đắng cay, nghèo thiếu phải bán củi ở

chợ để nuôi mẹ.

Năm 24 tuổi ( 661) một hôm

đem giao củi xong, nghe người ta tụng kinh Kim Cang,

Ngài khai ngộ, hỏi người tụng kinh tu ở đâu,

người ấy cho biết đã tu học với Ngũ Tổ

Hoằng Nhẫn tại chùa Đông Thiền, huyện

Hoàng Mai, xứ Kỳ Châu. Có một người khách cho 10

lạng bạc, bảo dùng tiền ấy xếp đặt

việc ăn ở cho mẹ già, rồi tới huyện

Hoàng Mai tham lễ Ngũ Tổ.

Sau khi an bề ăn ở của

mẹ già, Ngài Huệ Năng đi không quá ba mươi

ngày, đến nơi ra mắt Ngũ Tổ. Ngũ Tổ hỏi:

" Người từ đâu lại, muốn cầu chi ?".

Ngài Huệ Năng đáp :" Đệ tử là dân

thường xứ Lãnh Nam, từ xa lại đây lễ Thầy, chỉ

cầu làm Phật, không cầu chi khác ! "

Ngũ Tổ nói: " Người

Lãnh Nam là giống muông mọi làm sao làm Phật

được?". Huệ Năng đáp:" Người ta

tuy có Bắc, Nam chớ Phật tánh vốn không Nam Bắc,

thân muông mọi với thân Hòa Thượng chẳng

đồng, chớ Phật tánh có chi là khác biệt

?"

Ngũ Tổ còn muốn nói nữa

nhưng thấy môn đồ vây quanh, bèn sai đi làm

phận sự. Ngài Huệ Năng thưa thêm: " Kẻ

đệ tử nầy trong tâm thường sanh trí tuệ,

chẳng rời khỏi tự tánh, tức là phước điền

rồi, chưa hay Hòa Thượng dạy làm việc chi ?

". Ngũ Tổ nói: " Chà quân mang mọi

nầy căn tánh nhậm lẹ, thôi đừng nói nữa, hãy

đi xuống tào ngựa đi ."

Huệ Năng lui xuống nhà

sau, có người sai Huệ Năng bửa củi, giã gạo

trải qua tám tháng có hơn, một ngày kia Ngũ Tổ

xảy thấy Huệ Năng, ngài bảo rằng: " Ta

thấy ý kiến nhà ngươi có thể dùng,

nhưng sợ e kẻ khác làm hại cho nên chẳng nói

với ngươi, ngươi biết chăng ?" Ngài

Huệ Năng đáp: "Đệ tử cũng biết

ý Thầy cho nên chẳng dám đi ra phía trước

đặng cho người ta chẳng hay biết."

Một ngày kia Tổ Kêu các

môn đồ lại và dạy rằng: " Người trong đời

sanh tử là việc lớn, các ngươi cứ lo làm

việc phước mà chẳng cầu ra khỏi sanh tử. Cái

tánh của mình nếu còn mê cái phước làm sao

cứu đặng ra khỏi luân hồi. Các ngươi hãy lui

ra, tự xét cái trí huệ, lấy tánh Bát Nhả

nơi tâm mình, mỗi người làm một bài kệ,

đem lại trình ta coi. Nếu ai ngộ được đại

ý, thì ta sẽ trao Áo và Pháp cho đặng làm

tổ thứ sáu. Đi mau đi, cần phải nóng như lửa,

chẳng đặng chậm trễ. Nếu còn phải suy nghĩ

thì chẳng dùng được. Người nào thấy đặng

Tánh, coi trong lời lẽ sẽ thấy ngay. Người như

vậy như bậc tướng tài quơ đao xông ra trận,

thấy thì biết liền."

Mọi người lui ra, bàn

tán và thấy chỉ có Thần Tú đang làm giáo

thọ là đáng bực được truyền y bát

kế thừa Tổ, cho nên mọi người ngầm ý

để cho Thần Tú làm kệ. Thần Tú lại nghĩ

mình làm kệ với dụng tâm được truyền y

bát, kiếm ngôi Tổ thì là xấu mà chẳng làm

thì phụ ý thầy.

Phía trước giảng đường

của Ngũ Tổ, có ba gian mái hiên, ngài định nhờ

quan Cung Phụng Lư Trân vẻ biến tướng kinh

Lăng Già và chơn dung năm vị tổ từ Đạt Ma sơ

tổ đến Ngũ Tổ đặng lưu truyền. Còn

Thần Tú làm xong bài kệ mấy lần muốn trình

Thầy mà còn ngại, sau bốn ngày với 13 lần muốn

trình kệ chẳng đặng, Thần Tú bèn có ý

viết bài kệ vào vách của mái hiên,

nếu Ngũ Tổ thấy, cho là được thì Thần Tú

nhận của mình, còn nếu Tổ chê thì Thần Tú

sẽ vào núi sâu mai danh ẩn tích.

Vào canh ba đêm kia, Thần Tú viết bài kệ vô vách phía Nam, trình ý kiến từ trong tâm mình:

Thân thị bồ đề

Tâm như minh kính đài

Thời thời cần phất thức

Vật sử nhạ trần ai

Nghĩa:

Thân là cây Bồ Đề

Tâm như cái gương tỏ

Thường khi lo phủi chùi

Đừng để đóng bụi lọ.

Trời sáng Ngũ Tổ mời quan

Cung Phụng họ Lư tới vách tường phía Nam

để vẽ, xảy thấy bài kệ, Tổ nói với quan

Cung Phụng: " Quan Cung Phụng chẳng cần vẽ

nữa. Làm nhọc Ngài từ xa lại đây nhưng kinh

có dạy rằng :" Hể cái gì có hình

tướng, đều là hư vọng" Chỉ lưu bài

kệ nầy cho người ta tụng trì, y theo bài

kệ nầy mà tu, khỏi đọa nẻo ác, y theo

bài kệ nầy mà tu, có lợi ích lớn."

Ngũ Tổ liền sai đồ

đệ đốt hương, lể kính rồi tụng bài

kệ ấy, tức sẽ thấy Tánh. Các đệ tử

tụng kệ, đều khen hay.

Tới canh ba đêm ấy, Tổ

kêu Thần Tú vào chánh đường hỏi có phải bài

kệ của Thần Tú không? Thần Tú nhận là của

mình làm, chẳng phải cầu được làm tổ mà chỉ

mong Ngũ Tổ xem xét định giá về trí tuệ

của mình.

Tổ dạy rằng, Thần Tú làm

bài kệ ấy, thật chưa thấy Tánh, chỉ tới

ngoài ngõ chưa vô trong cửa. Theo như chỗ

thấy và chỗ hiểu ấy mà cầu đạo vô

thượng thì chẳng đặng. Ngài dạy Thần Tú thêm,

đạo vô thượng vốn tự bổn tâm, thấy tự bổn

tánh chẳng sanh, chẳng diệt, không trệ, tự

nhiên như nhiên. Cái tâm như nhiên là chơn

thật. Nếu chỗ thấy như vậy là tánh tự

nhiên của Đạo Vô Thượng. Ngũ Tổ bảo Thần Tú

hãy lui ra suy nghĩ trong đôi ngày để làm

kệ khác trình lại, nếu được nhập môn

Tổ sẽ truyền trao y, bát. Thần Tú lễ Tổ lui

ra, qua vài ngày vẫn không làm được bài kệ,

đi đứng chẳng yên, tinh thần không được vui

vẻ.

Lại hai ngày sau, có một

chú tiểu đi ngang qua chỗ Huệ Năng giã

gạo, xướng tụng bài kệ ấy, Ngài Huệ

Năng nghe qua một lần liền biết chưa thấy

bổn tánh, tuy chưa được đội ơn thọ lấy

giáo pháp, nhưng đã sớm biết đại ý.

Bèn hỏi chú tiểu: " Kệ gì chú tụng

vậy ?"

Chú tiểu nói: "

Cái anh xứ muông mọi chẳng hiểu gì cả.

Đại Sư ngài đã nói: Người trong đời, sanh tử

là việc lớn, Ngài muốn giao truyền Y, Pháp

các môn đồ làm kệ đem trình, nếu ai ngộ

được đại ý, thì Ngài giao áo và Pháp

để làm tổ thứ sáu. Thượng Toạ Thần Tú đã

viết nơi vách ở phía Nam bài kệ Vô

tướng. Đại Sư khiến mọi người đều

tụng, theo kệ mà tu khỏi đọa nẻo ác, có

lợi ích lớn." Ngài Huệ Năng nói: "

Thượng nhơn ơi ! Tôi cũng muốn tụng bài kệ

đó, để kết mối duyên sau. Tôi đã giã

gạo hơn tám tháng dư, chưa từng đến phía

trước, mong người hãy dẫn đến trước bài

kệ, để tôi lễ bái."

Chú tiểu liền làm

theo lời yêu cầu. Đến nơi, Ngài Huệ Năng

nói: " Tôi không biết chữ, xin ngài hãy

vì tôi đọc cho." Lúc ấy có quan Biệt

giá Giang Châu Trương Nhật Dụng liền cao

giọng đọc. Ngài Huệ Năng nghe xong

liền nói: " Tôi cũng có một bài kệ,

cúi mong quan Biệt Giá viết dùm."

Biệt Giá nói: " Anh cũng làm kệ,

việc thật ít có." Ngài Huệ Năng quay

qua quan Biệt Giá nói: " Muốn học đạo

vô thượng không nên khinh người mới học.

Hạng dưới đôi khi có trí hơn bậc trên cùng.

Bậc trên cùng cũng có khi trí kém. Nếu khinh

người thì có vô lượng vô biên tội."

Quan Biệt Giá nói:

" Anh hãy tụng kệ, tôi viết cho.

Nếu anh đắc pháp xin đừng quên độ tôi

trước hết nghe !"

Ngài Huệ Năng nói kệ :

Bồ Đề bổn vô thọ

Minh Kính diệc phi đài

Bổn lai vô nhứt vật

Hà xứ nhạ trần ai

Nghĩa là:

Vốn không cây Bồ Đề

Cũng chẳng đài gương tỏ

Vốn không có vật gì.

Chổ nào đóng bụi lọ.

Bài kệ viết xong,

môn đồ đều sợ, không ai chẳng khen và nghi

hoặc, họ nói: " Kỳ thay, không thể

lấy tướng mạo mà định người. Tại sao lại có

thể sai khiến vị Bồ tát xác thịt

nầy!?" Tổ thấy mọi người kinh ngac, sợ

người ta làm hại, bèn lấy dép bôi bài kệ

đi và nói: " Cũng chưa thấy Tánh ". Môn

đồ nghe theo lời Ngũ Tổ, cho là như thế.

Hôm sau, Tổ lựa lúc không

có người, tới chỗ giã gạo, thấy Huệ

Năng vì ốm yếu, phải đeo đá để đứng

trên chày giã gạo, Ngài nói: " Người cầu

Đạo vì Pháp mà quên mình đến thế

sao?!" Rồi Tổ hỏi: " Gạo giã đã trắng

chưa ?" Huệ Năng bạch rằng: " Gạo

giã đã trắng lâu rồi, chỉ còn thiếu cái

sàng ở đây ". Tổ lấy gậy đánh xuống cối 3

cái, rồi bỏ đi, Huệ Năng hiểu được

ý Ngũ Tổ.

Nửa đêm hôm ấy, Ngài

Huệ Năng lén vào thất của Ngũ Tổ, Tổ lấy

áo cà sa che vây quanh, cho người ngoài chẳng

thấy rồi Tổ giảng kinh Kim Cang, đến câu :

" Nên không trụ vào đâu mà sanh ra tâm của

mình " Huệ Năng nghe qua, đại ngộ được

lẽ: Hết thảy muôn pháp đều chẳng rời

khỏi tính tự nhiên, bèn bạch với Tổ: " Dè

đâu tánh tự nhiên vốn tự thanh tịnh, dè đâu

tánh tự nhiên vốn chẳng sanh diệt, dè đâu

tánh tự nhiên vốn nó đầy đủ, dè đâu tánh tự

nhiên vốn không lay động, dè đâu tánh tự nhiên

thường sanh muôn pháp. "

Tổ biết Huệ Năng

đã ngộ về bổn tánh nên bảo thêm: " Kẻ

nào chẳng biết bổn tâm thì học đạo vô

ích. Nếu ai biết bổn tâm tự nhiên, thấy

bổn tánh tự nhiên, tức thị kêu là bực trượng

phu là Thầy của Trời, người là Phật."

Tổ truyền giáo pháp và

Y, Bát mọi người chẳng hay. Tổ dạy rằng:

" Nhà ngươi làm tổ đời thứ sáu khéo hộ

niệm lấy mình, hãy độ rộng chúng sinh, lưu

truyền đạo lý cho đời sau, đừng để

cho dứt đứt. "

Rồi Ngũ Tổ đọc một bài kệ:

Hữu tình lai há chủng

Nhơn địa quả hoàn sanh

Vô tình diệc vô chủng

Vô tánh diệc vô sanh.

Nghĩa là:

Có tình lại gieo giống

Nhơn đất quả lần sanh

Không tình cũng không giống

Không tánh cũng không sanh.

Ngũ Tổ lại nói: "

Thuở xưa Tổ Đạt Ma lại đất này người ta chưa

tin, cho nên truyền Áo nầy đặng làm thể

tin, đời nầy truyền nối qua đời kia. Còn

Pháp thì lấy tâm truyền tâm, đều

khiến cho ngộ lấy, hiểu lấy. Từ xưa chư

Phật chỉ truyền cho nhau cái bổn thể, các

Sư trao ngầm cho nhau cái bổn tâm. Chớ Áo là mối

tranh, thôi nhà ngươi đừng truyền. Vì

nếu truyền Áo nầy thì mạng nguy như sợi

tơ treo vậy. Nhà ngươi nên đi mau kẻo e người

ta làm hại. "

Huệ Năng hỏi : " nên đi về đâu ? " Tổ dạy: " Gặp Hoài thì dừng, gặp Hội thì ẩn."

Huệ Năng lãnh Áo, Bát rồi nhưng chẳng biết đường ra bờ sông, Tổ dạy là để Tổ đưa đi.

Ngũ Tổ đưa thẳng tới

trạm Cửu Giang, rồi bảo Huệ Năng lên

thuyền, còn Ngài cầm mái chèo. Huệ Năng

bạch: " Xin Hòa Thượng ngồi để đệ

tử chèo mới phải." Tổ nói: " Lẽ thì ta

độ cho nhà ngươi." Ngài Huệ Năng

tiếp: " Lúc mê thì thầy độ cho, khi tỉnh

thì độ lấy mình. Độ tuy là một tiếng, mà

chỗ dùng thì chẳng đồng nhau. Huệ Năng

nầy sanh tại chốn biên thùy, giọng nói chẳng

được đúng, được thầy truyền Pháp, nay đã

đắc ngộ rồi, chỉ nên do tánh mình mà độ lấy

mình thôi ".

Tổ nói: " Phải vậy,

phải vậy... Phật pháp từ đây do nhà ngươi thi

hành cho lớn ra, nhà ngươi đi rồi ba năm, ta sẽ

qua đời. Nay nhà ngươi đi cho may mắn, rán sức

đi về phương Nam, chẳng nên vội nói sớm,

pháp Phật khó khởi ".

Huệ Năng được Tổ

truyền Y, Bát vào năm Tân Dậu ( 661 ), từ

biệt Tổ đi về phía Nam, trong hai tháng

tới núi Đại Sưu. Phía sau có vài trăm người

rượt tới để đoạt Áo và Bát. Trong bọn

có Trần Huệ Minh, vốn là võ quan tứ phẩm đi

tu nên tánh thô tục. Huệ Minh là người đứng

đầu trong bọn người tìm kiếm Ngài

Huệ Năng, khi Huệ Minh theo kịp, Huệ

Năng để Y, Bát xuống hòn đá mà nói rằng:

" Áo nầy chỉ để làm dấu tin, há nên

tranh giành quá sao ? " Rồi Ngài Huệ Năng

ẩn trong bụi cỏ rậm. Huệ Minh rượt tới muốn

lượm lấy Y, Bát nhưng không cử động được.

Bèn la lên: " Hành giả ôi! Tôi vì Pháp mà

lại chớ chẳng phải vì Áo mà lại đâu."

Nghe thấy vậy, Ngài Huệ

Năng bèn rời chỗ nấp, ra ngồi xếp bằng

tại trên hòn đá. Huệ Minh làm lễ và thưa

rằng: " Mong rằng hành giả vì tôi mà

thuyết Pháp cho nghe." Ngài Huệ Năng

nói: " Nhà ngươi vì Pháp mà lại thì nên

dẹp tắt các duyên đi, đừng sanh một lòng nghĩ

gì hết; ta sẽ nói rõ cho nhà ngươi nghe

", rồi một lúc sau, chờ cho Huệ Minh lắng

tâm thanh tịnh Ngài mới nói: " Chẳng nghĩ

điều lành, chẳng nghĩ điều dữ, chính

trong lúc ấy mới hiểu rõ diện mục bổn lai

của bực Thượng Tọa ".

Huệ Minh nghe rồi đại

ngộ, lại hỏi thêm: " Từ trước tới nay ngoài

lời nói kín do mật ý phát ra, còn có mật

ý nào nữa chăng ? " Huệ Năng trả

lời. " Cái tôi đã nói với ông thì không

phải là sự bí mật, nếu ông tự phản

chiếu thì mật ý chính ở bên ông

vậy!" Huệ Minh nói: " Huệ Minh tuy

ở Hoàng Mai thật chưa từng xét ra diện mục

của mình. Nay nhờ ơn chỉ biểu như người

uống nước, lạnh hay ấm tự mình biết lấy. Nay

Ngài tức là thầy của Huệ Minh ". Ngài

Huệ Năng nói: " Anh được như vậy thì

chính là cùng tôi tôn Ngài Hoàng Mai làm thầy,

hãy khéo tự hộ trì lấy mình ". Huệ Minh

lại hỏi: " Từ nay về sau, Huệ Minh nầy

nên đi xứ nào ? " Huệ Năng đáp: "

Gặp Viên thì ngừng, gặp Mông thì ở."

Huệ Minh làm lễ từ biệt. Rồi Huệ Minh

trở lại đám người kia, bảo họ là không

thấy dấu, nên họ chuyển sang tìm hướng

khác. Sau nầy Huệ Minh đổi tên mình thành

Đạo Minh.

Rồi Ngài Huệ Năng lần

đến thôn Tào Hầu, quận Thiều Châu, không

có người nào biết mà ẩn náu. Khi ấy có Lưu

Chí Lược, nhà nho đãi Sư rất hậu, Chí Lược

có người Cô là Ni Sư hiệu là Vô Tận Tạng

thường tụng kinh Niết Bàn. Sư nghe qua

liền biết nghĩa mầu nhiệm, bèn giải

thuyết cho nghe. Ni Sư cầm quyển kinh hỏi

chữ. Sư bảo không biết chữ nhưng cứ hỏi

nghĩa Sư giải thích cho. Ni Sư nói: " Chữ

còn chẳng biết sao hiểu được nghĩa"

Sư nói: "Lý mầu nhiệm của chư Phật

chẳng quan hệ gì với văn tự ".

Ni Sư ngạc nhiên và báo cho mọi người rõ: "Đây là người hiểu Đạo, nên thỉnh cúng dường".

Thuở ấy, trong thôn có Tào

Thúc Lương cháu 5 đời của Tào Tháo và dân

chúng ở gần đua nhau lại chiêm bái Sư. Đương

thời, ở thôn Tào Khê có một ngôi chùa cũ tên

là Bảo Lâm vì nạn binh lửa cuối đời Tùy đã

để bỏ, người ta bèn cất lại rước Sư

về ở đó. Ngôi chùa nầy nguyên do Ngài Trí

Dược khuyên bảo dân Tào Hầu dựng nên và có

báo rằng: " Lối một trăm bảy chục năm nữa

sẽ có vị Vô Thượng Pháp Bảo đắc đạo ở đây,

kể đắc đạo đông như rừng, chùa cất thì

đặt hiệu là Bảo Lâm." Chùa cất xong quan

Mục Thiều Châu là Hầu Kính Trung soạn tờ

biểu dâng lên triều đình, được vua

Lương Võ Đế chuẩn lời ban cho tấm biễn là

Bảo Lâm Tự, đó là năm thứ ba triều Thiên

Giám ( 504 ).

Ngài Huệ Năng ngụ ở

đây hơn chín tháng, lại bị một số người truy

lùng, Sư trốn qua ngọn núi phía trước, lại

bị bọn chúng đốt núi nhưng may mắn Sư tránh

khỏi, nhớ đến lời Ngũ Tổ dạy: Gặp Hoài thì

dừng, gặp Hội thì ẩn nên Sư đi đến

huyện Tứ Hội theo đám thợ săn ở ẩn. Ở

với đám thợ săn, Ngài tùy nghi mà nói đạo cho

họ nghe, khi nào bọn thợ săn sai giữ

lưới, mỗi khi thấy muông thú sa vào, Ngài

đều thả hết. Đến mỗi bửa ăn,

chỉ lấy rau ở trong nồi thịt mà ăn. Có kẻ hỏi

thì đáp: " Chỉ ăn rau bên thịt ". Trải

qua mười lăm năm, đến một ngày kia Ngài suy

nghĩ, lúc nầy nên hoằng pháp, không thể ẩn

núp nữa.

Bèn đi đến chùa Pháp

Tánh ở Quảng Châu, ngày mồng 8 tháng Giêng Bính

Tý ( 675 ), gặp lúc Ấn Tông Pháp Sư giảng

kinh Niết Bàn. Khi ấy gió thổi lá phướng lay

động, có hai ông Tăng bàn cải với nhau, kẻ cho

" gió động ", người cho " phướng

động " chẳng ai chịu thua ai. Ngài Huệ

Năng bước tới nói rằng: " Chẳng phải gió

động, chẳng phải phướng động, ấy là lòng

người động." Mọi người ngạc nhiên.

Ấn Tông mời lên

chiếu trên ngồi, cầu hỏi nghĩa lý Phật

pháp, thấy Ngài Huệ Năng lời giản dị, lý

chánh đáng, không do văn tự. Ấn Tông hỏi:

"Ngài chắc không phải người thường. Từ lâu

nghe Áo, Pháp của Ngài Hoàng Mai xuống phương

Nam, chắc là Ngài phải chăng ?" Ngài Huệ

Năng đáp: " Không dám !"

Rồi Ấn Tông làm lễ xin

đem Y, Bát cho đại chúng coi. Ấn Tông lại

hỏi thêm: " Ngài Hoàng Mai giao phó cho Ngài

thì chỉ thị những gì ?" Ngài đáp: "

Không chỉ thị gì, chỉ bàn thấy Tánh, chớ không

bàn Thiền Định, Giải Thoát." Ấn Tông

hỏi: " Tại sao không bàn thiền định và

giải thoát ? " Ngài đáp: " Đó là hai

pháp, không phải là Phật pháp. Phật pháp thì

không phải hai ". Ấn Tông lại hỏi: "

Thế nào là pháp không hai của Phật pháp ?

" Ngài đáp: " Pháp Sư giảng Kinh

Niết Bàn, làm sáng tỏ Phật tánh, đó là

Phật pháp chẳng có hai. Như Ngài Cao Quí Đức

Vương Bồ Tát bạch Phật rằng: " Những kẻ

phạm bốn giới cấm nặng, làm năm tội nghịch và

bọn không tin Phật pháp ( Nhứt Xiển

Đề ) có dứt mất thiện căn, Phật tánh hay

không ? " Phật đáp: " Thiện căn có

hai; một thường; một vô thường. Phật tánh không

thường cũng không vô thường, bởi vậy cho nên

chẳng dứt đặng. Gọi là không hai: Một là

thiện, hai là không thiện mà Phật tánh

không thiện cũng không bất thiện nên

gọi là không hai. Uẩn cùng với Giới, phàm phu

thấy là hai, còn người đã đạt ngộ thì tánh

nầy không hai. Tánh không hai tức là Phật

tánh."

Ấn Tông nghe xong, hoan

hỷ chấp tay mà nói: " Tôi giảng kinh như

ngói gạch, Ngài luận nghĩa như vàng ròng."

Ngài Huệ Năng bèn mở Pháp môn Đông Sơn ở

gốc cây Bồ Đề, cây nầy do Ngài Trí Dược

đem từ Ấn Độ sang trồng tại đây. Vào năm

đầu Thiên Giám của vua Lương Võ Đế ( 502 ),

có dựng bia ghi: " Sau đây lối một trăm bảy

chục năm sẽ có vị Bồ Tát xác thịt khai diễn

thuyết thượng thừa tại dưới cây nầy độ cho

vô lượng chúng là vị pháp chủ chơn truyền

tâm ấn Phật vậy." Nơi đây Ngài

Cầu-Na-Bạch-Đà-La tam tạng pháp sư cũng có dựng

bia vào thời Lưu Dụ ( 420-478 ), có ghi rằng:

" Sau nầy sẽ có vị Bồ Tát xác thịt thọ

giới ở đây."

Đến ngày rằm tháng

Giêng năm ấy, Ấn Tông họp tứ chúng xuống

tóc cho Ngài Huệ Năng và đến ngày mồng

tám tháng Hai, nhóm các vị đức hạnh danh

tiếng đương thời như Ngài Trí Quang Luật Sư

ở Trường An làm Thọ Giới Sư, Ngài Huệ

Tịnh Luật Sư ở Tô Châu làm Yết Ma, Ngài

Thông ng ở Kinh Châu làm Giáo Thọ, Ngài

Kỳ-Đa-La Luật Sư ở Trung Ấn làm Thuyết

Giới. Ngài Mật-Đa Tam Tạng Pháp Sư ở Ấn Độ

làm chứng minh, để cho Ngài Huệ Năng

thọ giới, Ấn Tông từ đây tôn Ngài

Huệ Năng tức Lục Tổ làm thầy.

Mùa Xuân năm sau, Ngài từ

giả tứ chúng về chùa Bảo Lâm, Ấn Tông

Pháp Sư, các tăng ni Phật tử có trên ngàn

người đưa Ngài tới Tào Khê. Khi ấy Ngài Thông

ng luật sư ở Kinh Châu cùng vài trăm học

giả nương theo Sư. Sư thấy chùa Bảo Lâm chật

hẹp nên có đến viếng Trần Á Tiên,

người trong vùng để xin cúng dường đất cất

thêm trang viện. Trần Á Tiên bằng lòng

hiến cúng tất cả đất đai trong ấy kể cả

mả mồ tứ đại để xây dựng chùa. Sư đi dạo

chơi trong vùng đất ấy, gặp cảnh tốt bèn dừng

nghỉ rồi cất thành một chùa nhỏ, tổng cộng

được 13 chùa nhỏ trong vùng đất Tào Khê nầy.

Lục Tổ về tới chùa Bảo Lâm vì ở trong núi

cách trở nên Thứ Sử Thiều Châu Vi Cứ cùng

thuộc viên vào núi thỉnh Sư ra chùa Đại Phạm ở

thành Thiều Châu khai duyên thuyết pháp.

Tiểu sử đắc pháp và

các bài thuyết pháp chính yếu của Ngài

ghi trong Pháp Bảo Đàn Kinh đều được giảng

ở chùa Đại Phạm nầy.

Rằm tháng Giêng năm 684,

Đường Trung Tông theo lời đề nghị của

Huệ An Quốc Sư và Thần Tú Đại Sư, sai quan

Nội Thị Tiết Giảng đến chùa Bảo Lâm

thỉnh Lục Tổ vào triều để thuyết

pháp cho Thái Hậu và Vua.

Lục Tổ dâng biểu cáo

từ vì bệnh, xin trọn đời được ở nơi

núi non tu hành. Theo lời thỉnh cầu của Tiết

Giảng về những vấn nạn Phật Pháp, Lục Tổ

đã giảng dạy về tọa thiền về

Phật tánh. Tiết Giảng được ngộ, trở về

kinh tâu lên Vua.

Ngày mồng 3 tháng 9 năm

ấy, Vua ban chiếu khen thưởng , cúng dường áo

cà sa bá nạp và bình bát thủy tinh, truyền

cho Thứ Sử Thiều Châu sửa sang chùa, lại

truyền cất một ngôi chùa chỗ ở cũ của

Lục Tổ, ban tên là chùa Quốc Ân:

Tháng 7 năm Nhâm Tý (

685 ), Lục Tổ sai môn đồ qua chùa Quốc Ân tại

Tân Châu xây tháp và khiến thợ làm mau,

để cuối mùa hạ năm sau khánh thành.

Ngày mồng một tháng Bảy

năm Quí Sửu ( 713 ), Sư nhóm đồ chúng mà dạy

rằng: " Đến tháng 8 nầy ta muốn lìa khỏi

thế gian. Bọn ngươi có điều chi nghi,

nên hỏi sớm đi, đặng ta phá nghi cho, khiến

cho các ngươi hết mê. Chớ nếu sau ta đi

rồi, không có người dạy các ngươi."

Các Sư như Pháp Hải nghe

qua đều khóc, duy có Thần Hội là thần tình

chẳng động, cũng không khóc. Lục Tổ nói: "

Thần Hội tiểu sư ! Ví dầu được những

điều lành hay chẳng lành, khen chê chẳng

động, vui buồn chẳng sanh, chẳng cho là được gì

hết." Còn các ngươi ! Ở trong núi bao

nhiêu năm đã tu được những gì ? Vì ai mà ưu

tư thương khóc. Nếu lo cho ta không biết

chỗ đến ? Chính ta tự biết chỗ

mình đến. Nếu ta không biết chỗ

đến, đã không báo trước cho các ngươi.

Các ngươi thương xót khóc than, thật là chưa

biết nơi ta đến. Nếu biết nơi ta

đến tất chẳng nên than khóc làm chi. Pháp

tánh vốn không sanh, không diệt, không

đến, không đi. Tất cả hảy ngồi xuống ta sẽ

đọc cho các ngươi một bài kệ gọi

là: chơn, giả, động, tịnh. Các ngươi tụng bài

kệ nầy. Đồng ý với ta, theo đó mà tu

hành, chẳng sai tông chỉ.

Chư tăng làm lễ, thỉnh Lục Tổ đọc kệ, Ngài đã đọc bài kệ như sau:

Hết thảy không có chơn,

Chẳng đem coi là chơn

Nếu coi là chơn đó

Ấy coi hết chẳng chơn

Nếu tự mình có chơn

Lìa giả, tức tâm chơn

Tâm mình chẳng lìa giả

Không chơn, chốn nào chơn?

Có tình liền biết động

Không tình liền chẳng động

Nếu ta chẳng động hành

Đồng không tình chẳng động

Nếu tìm thiệt chẳng động

Trên động có chẳng động

Chẳng động là chẳng động

Không tình không Phật chủng

Khéo phân biệt được tướng

Nghĩa đệ nhứt chẳng động

Chỉ làm kiến như vậy

Tức là chơn như dụng

Bảo người học đạo hay

Rán sức nên dụng ý

Đừng ở cửa Đại Thừa

Giữ lấy trí sanh tử

Nếu dưới lời ứng nhau

Liền cùng bàn Phật nghĩa

Nếu thiệt chẳng ứng nhau

Chấp tay, khiến hoan hỷ

Tông nầy vốn không tranh

Tranh liền mất đạo ý

Pháp môn chấp nghịch tranh

Tự tánh vào sanh tử.

Lục Tổ kệ xong, tất cả

đều làm lễ, thảy đều giữ tâm y theo

pháp tu hành không dám tranh cải. Khi biết Lục

Tổ chẳng còn trụ thế lâu đời. Sư Pháp Hải

đến trước Tổ lễ Ngài để hỏi:

- Sau khi Hòa Thượng nhập diệt, Áo Pháp nên giao cho ai ?

Lục Tổ bảo: " Từ khi

ta thuyết pháp ở chùa Đại Phạm đến giờ,

hảy ghi chép lại lưu hành, đề tựa là "

Pháp Bảo Đàn kinh ". Các ngươi hãy gìn giữ

truyền trao cho nhau, độ cho quần sanh. Theo y

như thuyết nầy, đó là chánh pháp. Nay ta

thuyết pháp cho các ngươi nghe chớ không có

truyền Áo nầy. Thật là vì tín căn của các

ngươi thuần thục quyết định chẳng nghi, nhậm

nỗi việc lớn. Theo ý kệ của Tổ Sư

Đạt Ma truyền trao thì Áo không nên

truyền nữa."

Ngô bổn lai tư độ

Truyền Pháp cứu mê tình

Nhứt hoa khai ngủ diệp

Kết quả tự nhiên thành

Nghĩa:

Vốn ta lại đất ấy,

Truyền Pháp cứu mê tình

Một hoa trổ năm cánh

Kết quả tự nhiên thành.

Ngày mồng 8 tháng 7 Quí

Sửu ( 713 ), Lục Tổ bảo môn đồ rằng: " Ta

muốn về Tân Châu, các ngươi sửa soạn

thuyền chèo cho mau ". Các môn đồ khẩn

thiết xin Tổ lưu lại lâu hơn. Tổ nói: "

Chư Phật xuất hiện còn tỏ ra Niết Bàn.

Có lúc lại, ắt có lúc đi, cũng là lẻ thường

vậy. Hình hài nầy của ta ắt có nơi về.

"

Môn đệ hỏi: " Từ

đây Sư đi, sớm muộn gì cũng có khi trở về

? " Sư đáp: " Lá rụng về cội. Không

hẹn ngày trở về."

Môn đệ lại hỏi: "

Chánh pháp truyền trao cho ai ? " Sư đáp:

" Kẻ có đạo thì đắc, kẻ vô tâm thì

thông."

Môn đồ lại hỏi thêm:

" Sau nầy có nạn gì chăng ? " Sư đáp:

" Sau khi ta diệt độ năm, sáu năm sẽ có

người lại lấy đầu ta, hãy nghe lời sấm ký

của ta :

Đầu thượng dường thân

Khẩu lý tu san

Ngộ Mãn chi nan

Dương Liễu vi quan ".

Nghĩa là :

Trên đầu thờ cha mẹ

Trong miệng cần miếng ăn

Gặp cái nạn thằng Mãn

Lúc Dương, Liễu làm quan

Rồi Lục Tổ rời Tào Khê,

đến chùa Quốc Ân ở Tân Châu. Ngày mồng 3

tháng 8 năm Quí Sửu ( 713 ) Lục Tổ thọ trai ở

chùa Quốc Ân xong, Ngài bảo các môn đồ rằng:

" Các ngươi đều y vị thứ mà ngồi, ta

từ biệt các ngươi đây."

Sư Pháp Hải bạch xin Ngài

lưu lại một thời pháp, khiến cho người mê

sau thấy được Phật tánh. Vì lời thỉnh cầu đó,

Lục Tổ thuyết một bài pháp Phật tại tâm

chúng sinh và lưu một bài kệ " Tự Tánh

Chơn Phật ".

Lục Tổ đọc kệ xong

bảo đồ chúng, sau khi Ngài diệt độ, đừng

khóc lóc, đừng nhận phúng điếu, đừng mặc

đồ tang, ấy không phải là chánh pháp. Rồi Ngài

đọc một bài kệ:

Ngột ngột bất tu thiện

Đằng đằng bất tạo ác

Tịch tịch đoạn kiến văn

Đảng đảng tâm vô trước

Nghĩa là :

Sững sững chẳng tu hành

Trơ trơ không tạo dữ

Thấy nghe dứt như không

Tâm không chút nghi lự.

Kệ xong, Lục

Tổ ngồi ngay ngắn cho tới canh ba, thình lình bảo

môn đồ: " Ta đi đây ". Rồi Ngài tịch

diệt.

Lục Tổ thọ 76 tuổi.

Năm 24 tuổi còn là cư sĩ được trao truyền

Y, Bát . Năm 39 tuổi, xuống tóc thọ cụ túc

giới. Thuyết pháp lợi ích cho chúng sanh 37

năm, kẻ ngộ đạo cao siêu rất nhiều, kẻ

được nối pháp có 43 người, môn đệ anh

tuấn có Thanh Nguyên Hành Tư, Nam Nhạc Hoài

Nhượng, Hà Trạch Thần Hội, Vỉnh Gia Huyền

Giác, Nam Dương Tuệ Trung, Pháp Hải . Chính

Ngài Pháp Hải thường theo Lục Tổ ghi chép

thuyền ngữ, ngôn hành rồi soạn thành bộ Tôn

Bảo. Sau nầy Linh Thao dựa theo đó và các văn bia

của Thượng Thư Vương Duy, Thứ Sử Liễu Tôn

Nguyên và Lưu Vũ Tích soạn thành Pháp Bảo Đàn

Kinh.

Môn đồ của Ngài Nam Nhạc sau phân lập thành 2 tông phái Thiền là Lâm Tế và Quy Ngưỡng.

Còn môn đồ của Ngài Thanh

Nguyên sau phân lập thành 3 tông phái Thiền

là Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhẫn. Năm tông nầy

ứng với câu kệ: " Nhứt hoa khai ngũ

diệp."

Đến tháng 11 năm ấy,

quan lại, môn đồ của Ngài ở ba quận Quảng Châu,

Thiều Châu và Tân Châu đều muốn giữ

nhục thân của Ngài để tôn thờ, nên cuối

cùng phải giải quyết, đốt hương khấn

nguyện với Ngài " Hễ khói nhang bay về

hướng nào, nhục thân sẽ được rước về đó

". Rồi khói nhang bay về hướng Tào Khê.

Ngày 13 tháng 11 năm Quí Sửu ( 713 ). Linh cửu, Y, Bát được rước về Tào Khê.

Ngày 25 tháng 7 năm Giáp

Dần ( 714 ), tổ chức lễ nhập tháp cho nhục thân

Lục Tổ. Những bảo vật như Y, Bát của Tổ Đạt Ma

truyền lại, Y ma nạp, Bát thủy tinh của Vua

Trung Tông ban và tượng Lục Tổ do Sư Phương

Biện đấp cùng các đạo cụ, đều giao cho

thị giả của Lục Tổ, để tại chùa Bảo Lâm.

Đêm mồng 3 tháng 8 năm

Nhâm Tuất ( 722 ), thình lình nghe trong tháp như

có tiếng kéo dây sắt. Chúng tăng giựt mình

thức dậy, ngó thấy một người mặc đồ đại tang

từ trong tháp chạy ra. Tìm thấy có vết

thương tại nơi cổ Lục Tổ. Môn đồ đem

chuyện ấy trình lên quan trên. Quan huyện

Dương Khản và Thứ Sử Liễu Vô Thiễm nhận được

đơn, truy lùng kẻ phạm tội. Sau năm ngày tìm

được tên Trương Tịnh Mãn, người huyện

Lương thuộc Nhữ Châu, ở chùa Khai Nguyên xứ

Hồng Châu, nhận do Thầy Sải Kim Đại Bi nước Hàn

khiến mướn lấy đầu Tổ để đem về

xứ Hải Đông cúng dường.

Quan Thứ Sử họ Liễu

nghe lời khai, chưa gia hình, liền đến Tào

Khê hỏi Sư Linh Thao: " Vụ án nầy, xử như

thế nào ? " Linh Thao đáp: " Nếu

lấy luật nước mà bàn, thì nên giết. Nhưng

lấy nghĩa từ bi của Phật giáo thì oán thù như

nhau, huống hồ gì hắn muốn cúng dường, thì nên

tha thứ vậy."

Liễu Vô Thiễm khen: " Mới hay cửa Phật quảng đại !"

Việc nầy ứng với câu

sấm ký của Lục Tổ, nhục thân Ngài bị kẻ

trộm người Mán cắt lấy đầu, lúc Dương Khản

làm quan huyện và Liễu Vô Thiểm làm quan

Thứ Sử.

Năm đầu Thượng Nguyên (

760 ),Vua Túc Tông sai sứ thỉnh Y, Bát của Lục Tổ

đem vào nội cung cúng dường. Qua năm đầu Vĩnh

Thái ( 765 ), ngày 5 tháng 5 năm, Vua Đại Tông

chiêm bao thấy Lục Tổ xin lại Y, Bát. Ngày mồng 7

tháng ấy, sai sứ là Trấn Quốc Đại Tướng quân

Lưu Sùng Cảnh mang Y, Bát trả về chùa Bảo

Lâm và truyền cho Thứ Sử Thiều Châu

Dương Giam khiến chùa gìn giữ cẫn thận và

Vua đặt là Quốc Bảo.

Vua Đường Hiến Tông ( 806 - 821 ) ban thụy là Đại Giám Thiền Sư, đề tên tháp là Nguyên Hòa Linh Chiếu.

Vua Tống Thái Tông ( 976 -

983 ) gia tặng thụy hiệu là Đại Giám Chơn

Không Thiền Sư, chiếu sửa sang lại tháp

và đặt tên là Thái Bình Hưng Quốc Chi Tháp.

Năm 1033, Vua Tống Nhơn

Tông ( 1023 - 1064 ) rước chơn thân, Y, Bát của

Lục Tổ vào đại nội cúng dường lại gia tặng

thụy hiệu là Đại Giám Chơn Không Phổ Giác

Thiền Sư.

Vua Tống Thần Tông ( 1068 - 1086 ) gia tặng thụy hiệu là Đại Giám Chơn Không Phổ Giác Viên Minh Thiền Sư.

Sự thị

hiện của Lục Tổ.

Ở ngoài thế tục,

Lục Tổ là một người nghèo khó, bán củi nuôi

mẹ độ nhật, vào chùa là phụ thung cư sĩ lo

việc bửa củi, giả gạo, chớ chẳng có tụng

kinh, nghe pháp. Hơn tám tháng chưa bước tới

chánh điện, thậm chí đến việc Ngũ

Tổ tập họp môn đệ lại, để dạy

mỗi người làm một bài kệ trình kiến

giải của mình về tánh Bát nhã, người ta

cũng chẳng lưu tâm đến Ngài vì Ngài là

người miền Nam được liệt vào loại man di

mà lại không biết chữ nữa! Vậy mà Lục Tổ

đã ngộ được Phật tánh, chứng đắc pháp Phật,

được Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn trao truyền Y Bát.

Việc này phá bỏ tất cả những quan niệm,

nhận thức sai lầm từ trước là chỉ có những

người có học, những người có trí tuệ

mới có thể tu học, chứng đắc được Phật

pháp. Trường hợp Lục Tổ chứng thực rằng từ kẻ

trí cho đến phàm phu đều có Phật tánh,

cho nên đều có thể thành Phật. Là một

trường hợp thuyết phục mạnh mẻ cho mọi

người dễ tin rằng chân lý của đức Phật rõ

ràng "Nhất thiết chúng sinh giai hữu Phật

tính".

Chúng ta thấy rằng đạo

Phật được truyền bá vào Trung quốc từ những

năm trước Công Nguyên, cho đến đời Vua Minh

Đế nhà Hậu Hán năm 67 TL nhà Vua sai sứ sang

Tây Vực thỉnh tượng Phật, dọc đường sứ

rước được hai nhà sư Ấn Độ là Ca Diếp

Ma Đằng và Trúc Pháp Lan đưa về kinh đô,

Vua mừng rở cho lập Bạch Mả Tự để hai nhà

sư dịch kinh. Từ đó cho đến khi Ngài Huệ

Năng cầu Pháp, đạo Phật đã truyền bá ở

Trung Quốc trên 600 năm đã có những nhà sư Trung

Quốc sang Ấn Độ thỉnh kinh như Ngài Pháp

Hiển đi Ấn Độ từ năm 399 đến 414 và

Ngài Trần Huyền Trang (600-664) đi Ấn Độ

từ 629 đến 645, có nhiều Vua, quan đại

thần đã quy y Tam bảo, dốc lòng phụng sự Phật

Pháp như là Lương Võ Đế, một số nhà sư

được phong làm Quốc Sư, cho thấy đạo Phật thời

ấy ảnh hưởng mạnh mẻ đến Vua, quan và những

nhà trí thức làm cho người ta có thể nghĩ

rằng đạo Phật chỉ thích hợp cho hạng người trí

thức, uyên thâm kinh điển, để nghiên cứu

giáo lý. Trường hợp Ngài Huệ Năng là

một biến cố, đạo Phật chân truyền từ

đức Thế Tôn cho đến Ngài vẫn chỉ là

một giáo lý, một chân lý. Tự tánh Bồ

Đề bổn lai thanh tịnh, bình đẳng với mọi

người, ai ai cũng có thể đạt tới thanh tịnh,

thanh tịnh thường hằng ấy là đạt đạo vậy.

Tư tưởng

căn bản của Lục Tổ.

Không phải tự nhiên mà

Lục Tổ, hoặc là người viết Pháp Bảo Đàn

Kinh đã đưa lên hàng đầu quyển kinh, cũng

là lời mở đầu bài giảng ở chùa Đại Phạm khi

Tổ được Thứ Sử Lưu Cứ thỉnh Ngài từ núi ra

thành Thiều Châu giảng kinh:

- Thiện tri thức! Bồ Đề tự tánh, bổn lai thanh tịnh, đản dụng thủ tâm, trực liễu thành Phật.

Nghĩa là: Hởi chư thiện tri thức! Tự tánh Bồ Đề vốn thanh tịnh, chỉ dùng cái tâm nầy, đủ thành Phật vậy.

Ai cũng biết rằng Phật

đã dạy "mọi chúng sanh đều có Phật

tánh". Phật tánh ấy là tự tánh Bồ Đề

là sự thanh tịnh. Làm thế nào giữ cho được

tâm của mình luôn luôn thanh tịnh thì sẽ thành

Phật.

Ở đây Lục Tổ khẳng định lại một lần nữa sự chứng đắc của Ngài :

Bồ Đề bổn vô thọ

Minh kính diệc phi đài

Bổn lai vô nhứt vật

Hà xứ nhạ trần ai?

Qua bài kệ

nầy, chúng ta thấy Ngài đã khẳng định tự tánh

Bồ Đề vốn không là, không phải, không có

một vật gì cả mà như vậy thì nó thanh tịnh đó

là Ngài định nghĩa. Bây giờ Ngài chỉ cho cách

tu để thành bậc chánh giác ấy là phải giữ

cho tâm luôn luôn được thanh tịnh tức là đạt

đến cảnh giới Niết Bàn, đạt đạo tức

là thành Phật.

Trong kinh Di Đà, Phật có

dạy: "Nếu có thiện nam, tín nữ nào

hoặc một ngày cho đến bảy ngày niệm danh

hiệu Phật, tâm không tán loạn, khi sắp

chết sẽ được Phật A Di Đà và chư vị Thánh

hiện ra trước mắt. Khi chết mà tâm không

tán loạn liền được sanh về cõi cực lạc

của Phật A Di Đà. Nhờ đoạn kinh phổ quát nầy,

chúng ta thấy rằng một khi ta nhứt tâm chánh

niệm, không chút xao động thì tâm ta đạt

được cảnh giới thanh tịnh, tâm ấy là Bồ

Đề tâm mà tánh ấy là tánh thanh tịnh: Không

sanh, không diệt, không thêm, không bớt, không

dơ, không sạch. Đó cũng là Trí Bát Nhã vậy.

Đạt đến nhứt tâm bất loạn, tức là tâm Bồ

Đề, tức là đã đến bờ bên kia. Một

người ngồi thiền, một người niệm Phật

đều có thể đạt được.

Tư tưởng căn bản của Lục Tổ được Ngài trình bày thật rõ ràng, cô động và xúc tích.

Sự hình

thành dòng thiền đông độ.

Qua câu hỏi của Ngũ tổ :

" Gạo giả đã trắng chưa ? ", nếu

câu ấy Tổ hỏi chúng ta, chắc chúng ta sẽ trả

lời một trong hai trường hợp " - Đã trắng

hoặc chưa được trắng ". Còn Huệ Năng

hiểu theo mật ý là đã đạt đạo chưa ?

Do đó Ngài trả lời là " - Gạo giả đã

trắng, chỉ còn thiếu cái sàng ", có

nghĩa là lý đạo đã thấu nhưng còn chờ

người chứng đắc cho.

Rồi Ngũ tổ tay đang cầm

quạt, gõ vào cối ba cái, ngài Huệ Năng

hiểu liền đó là ước hẹn vào canh ba, cho

nên ngài Huệ Năng canh ba đêm đó liền

lẻn vào phương trượng của ngài Hoằng Mai, từ

lời lẽ trong bài kệ đến những câu đối

đáp, nhậm ý chứng tỏ căn tánh ngài Huệ

Năng đã đạt đạo. Do đó Ngũ tổ đã trao

truyền tâm ấn, giao phó cho Lục tổ trách

nhiệm hoằng pháp, độ sanh, xiển dương

chánh pháp, làm cho dòng Thiền Đông độ ngày

càng hưng thịnh hơn.

Lục tổ lấy kinh nghiệm

bản thân mình, không cần phải đọc thiên

kinh, vạn quyển, chỉ giữ cho tâm thanh tịnh,

trí Bát nhã tự nhiên sanh, chính Lục tổ đã tỏ

ngộ được từ kinh Kim Cang, một kinh sắc như

gươm, chặt đứt mọi phiền não, triệt

để phá chấp. Lục tổ dùng kinh Kim Cang làm

tôn chỉ cho tông Vô niệm của ngài để

lưu truyền hậu thế, thay chi Lăng già do

Sơ tổ Bồ Đề Đạt Ma từ Ấn Độ mang sang

truyền trao lại.

Một vài nghi

vấn

Việc Huệ Minh và

những người chạy theo tìm Lục tổ để lấy

lại y bát, làm cho nhiều người nghĩ rằng,

đạo Phật là đạo diệt dục nhưng tại sao

người ta còn Tham Sân Si, muốn chạy theo Lục tổ

để dành lấy Y Bát ?

Hiểu như vậy cũng

đúng nhưng mà nếu chúng ta ở vào hoàn cảnh

một thiền sinh dưới trướng của Ngũ Tổ,

chúng ta sẽ nghĩ và làm gì ? Đâu phải tất cả

mọi người vào chùa tu là Thánh Tăng, xả ly

tất cả mọi tham ái ? sân si ? Có những người

đã tu lâu năm, có những người vừa mới tu,

họ cũng là người tâm tánh cũng như chúng ta

mà thôi, cho nên ai ai cũng tôn kính giáo thọ

Thần Tú, mọi người đều nghĩ rằng Thần

Tú sẽ được truyền y bát, gần nhất là bài

kệ của người đã được Ngũ tổ tán dương.

Còn Huệ Năng, dưới mắt của các Thiền

sinh chẳng qua là một anh chàng quê mùa, dốt nát,

chỉ có làm công quả, chẳng có tụng kinh, ngồi

thiền, sau ba ngày anh ta mất tích, Ngũ tổ

cũng không thăng đường thuyết pháp, nay ngài

cho biết Y Bát đã truyền cho Huệ Năng

! Có lẽ vì lòng Từ mà ngài phải nói như

thế, để giúp cho Huệ Năng khỏi bị

mang tội trộm cắp mà thôi, chớ sự trao truyền

ấy có ai đã thấy ? Chàng ta đã xứng đáng chưa

? Chắc là chưa. Vì bài kệ của Huệ Năng

đọc cho quan Biệt giá Trương Nhật Dụng

chép lên vách, đã bị Ngũ tổ dùng dép xóa đi,

trước mọi người ngài còn khẳng định là

chưa đạt đạo kia mà. Nhưng có lẽ lòng tham của

Huệ Năng nỗi lên, đã đánh cắp Y Bát và

trốn chạy, mà anh chàng nhà quê ấy còn trốn

chạy đâu hơn là chạy về miền Nam.

Ở vào trường hợp nầy,

Ngũ tổ có lòng từ nên tha thứ, nhưng nếu

chúng ta không chạy theo lấy lại Y Bát trả về

cho Ngũ tổ mới là đáng chê trách người đệ

tử không biết bảo vệ, phục vụ thầy tổ

mình. Cho nên Huệ Minh và những người sơ cơ

khác chạy theo Lục Tổ để dành lại y bát, là

một hành động đương nhiên thường tình, lý

phải như vậy, còn nếu Thần Tú chạy theo mới

đáng cho chúng ta chê trách.

Ngũ tổ vì sao truyền Y

Bát mà không cho chúng đệ tử rõ ? Lý do

chánh yếu là ngài biết rõ ai ai cũng tôn

thờ Thần Tú, từ lâu mọi người tin chắc rằng

Thần Tú sẽ được truyền Y Bát, nay nếu

tuyên bố Y Bát truyền cho Huệ Năng mọi

người sẽ không thể phá chấp, sẽ xem Huệ

Năng là một người quê mùa, dốt nát, tầm

thường và Huệ Năng có thể bị ám hại,

cho nên Ngũ tổ đã dạy Huệ Năng xuôi về

Nam, ẩn thân một thời gian, như thế một là

Huệ Năng đến miền đất xa lạ, chưa ai

biết tông tích, người ta sẽ dễ dàng chấp

nhận, tôn thờ, hai là thời gian ẩn thân để

làm cho tâm mọi người lắng động, phải chấp

nhận việc truyền trao Y Bát đó là đương

nhiên, khi đã được một số người khác tôn

sùng, họ sẽ bảo vệ thầy tổ của mình, ba

là Huệ Năng có đủ thời gian để

nghiền ngẫm suy tư và chứng ngộ, chờ đợi

một cơ hội thuận tiện khai mở dòng thiền,

ngài đã khai mở đúng lúc bằng một nhát búa bổ

mạnh vào tâm thức hai thiền sinh về "

tâm động ", trong khi họ cãi với nhau vì

lá phướng động hay vì gió động.

Khi tiễn Huệ Năng, Ngũ

tổ cho biết ba năm sau người sẽ tịch, tại sao

Ngài không dành ba năm đó để giảng dạy chữ

nghĩa, kinh điển, khai mở trí tuệ cho

Huệ Năng rồi mới trao truyền Y Bát, thật

ra thì Huệ Năng đã đạt đạo, sau nầy ngài

đã nói với Ni sư Vô Tận Tạng : " Lý

mầu của chư Phật chẳng quan hệ gì với văn

tự ". Mà đúng vậy, Huệ Năng đâu đã

học chữ nào mà đã ngộ được kinh Kim Cang,

thì cần gì Ngũ tổ phải dạy thêm chữ nghĩa,

điều nầy lại hóa ra là một khẳng định, một

phá chấp triệt để những lớp trước hoặc

đương thời tôn sùng văn tự, phải lão thông

kinh điển, chẳng hạn như Tam Tạng Pháp sư

Trần Huyền Trang, mới có thể tu học và

chứng ngộ giáo lý đạo Phật.

Lãnh Nam là tên vùng đất

Việt Nam thời trước, nhưng cha mẹ của Huệ

Năng đều là người Trung Hoa và chùa Quốc Ân

ở xứ Tân Châu, nơi mà vua Đường Trung Tông ban

cho ở chỗ cũ tức là đất Lãnh Nam, chúng ta

không thấy những sách Phật giáo Việt Nam xưa

nói đến, phải chăng xứ Tân châu nằm ở

Quảng Đông ngày nay, đất nầy thuộc Trung Quốc

từ lâu vã lại Lục tổ cũng là người Trung Quốc

nên các sách Phật giáo xưa đều không nói

tới. Hơn nữa, trong Kinh Lăng Già Tâm Ấn do

Thiền sư Thích Thanh Từ dịch năm 1975 phần

Lăng già tâm ấn duyên khởi, Kim Vô một Thiền

sư Trung Hoa viết " ... Đến năm Mậu

Tuất ( 1641 ), Ngài trở về Lãnh Nam. Kim Vô

tôi năm sau từ Ngọc Môn tìm đến

...", như vậy, Lãnh Nam của Huệ Năng và

của Kim Vô nói tới có thể là một và nó là

đất Trung Hoa mà thôi.

Phương pháp

thực hành.

Phương pháp thực hành của

Lục Tổ được Ngài tạo thành một pháp môn Vô

Niệm mà Ngài có nói rõ, lấy vô niệm làm

tông, vô tướng làm thể và vô trụ làm gốc.

Ngài dạy vô niệm là đối với chuyện nghĩ

mà không nghĩ, Vô Tướng là đối với tướng mà

rời khỏi tướng và Vô Trụ là chẳng trụ vào

mỗi điều nghĩ, tức là không bị trói

buộc.

Chúng ta có thể tìm

hiểu thêm về tông vô niệm của Ngài do

chính Ngài giảng: Sao kêu là vô niệm?

Biết và thấy tất cả các pháp mà lòng chẳng

chấp nê, thấm nhiễm, ấy là vô niệm. Dùng

đến liền biến khắp mọi nơi, cũng

chẳng chấp nê hết thảy mọi nơi. Chỉ cốt

trong sạch lòng mình, khiến cho sáu thức ra

khỏi sáu cửa, ở trong lục trần mà không tạp,

không nhiễm. Qua lại tự do, không dụng không

trệ, tức là Bát Nhã Tam Muội, tự tại giải

thoát gọi là hạnh vô niệm. Nếu đối

với trăm vật chẳng nghĩ, rồi khiến cho

niệm tuyệt, tức là hành pháp trói buộc,

đó kêu là biên kiến.

Hỡi chư thiện tri thức!

Hể ai ngộ được pháp vô niệm thì thấy

cảnh giới của chư Phật. Hể ai ngộ được

pháp vô niệm tức đạt được địa vị Phật.

Để dạy người ta thực

hành pháp vô niệm, Lục Tổ có 2 bài kệ,

chúng tôi chọn một bài trích ra đây, vì

thấy rằng nó đầy đủ hơn bài kia:

Thuyết thông với tâm thông với hai tướng,

Như mặt trời treo tượng hư không

Chỉ truyền thấy tánh pháp dòng

Ra đời phá bể tà tông ra ngoài.

Pháp chẳng cứ hai loài tiệm đốn

Chậm mau do ở chốn tĩnh mê

Cửa này thấy tánh thì về

Người ngu che lấp chẳng hề tĩnh ra

Dầu giảng thuyết rộng xa muôn dặm

Mà lý thì hiệp lại một đường

Trong nhà phiền não mơ màng

Mặt trời huệ tỏ nên thường mọc ra

Hễ tà lại tức là phiền não

Hễ chánh về phiền não trừ đi

Chánh tà đều chẳng dùng chi

Một lòng thanh tịnh đến thì không dư

Bồ Đề vốn chơn như tự tánh

Hễ khởi lòng bất chánh là sai

Tịnh tâm vẫn ở trong sai

Chánh xô ba chướng ra ngoài đạo ngay

Người đời nếu có hay tu lạy,

Hết thảy đều chẳng hại đạo mầu

Lỗi mình mình thấy làu làu

Tức là với đạo hai đầu tương đương

Loài sắc tự nó thường có đạo

Đều chẳng làm phiền não chi nhau

Lìa đạo, tìm đạo ở đâu?

Trốt đời chẳng thấy đạo mầu nơi nao

Một đời những lao đao vì đạo

Rốt cuộc rồi áo não lấy thân

Muốn tìm cho thấy đạo chơn

Làm ngay thì đạo xây vần tới ngay

Tự mình nếu không hay có đạo

Làm quấy thì thấy đạo là gì.

Kẻ nào thiệt dạ tu trì

Tự nhiên chẳng thấy lỗi chi ở đời

Nếu mình thấy những người làm quấy

Mình quấy theo kẻ ấy thấp thay

Quấy ai ta chẳng quấy lây

Nếu ta cũng quấy lỗi rày ở ta

Vậy ta hãy ruồng xa lòng quấy

Phiền não trừ chẳng thấy não phiền

Ghét yêu chẳng bận lòng thiền

Ruổi dài hai cẳng nằm yên một giường

Với người khác tìm phương khuyến thiện,

Tự mình nên phương tiện tùy cơ

Chớ cho họ có lòng ngờ.

Tức là tự tánh bây giờ hiện ra

Pháp Phật ở đời ta như vậy

Chẳng lìa đời mà thấy riêng bề

Lìa đời kiến đạo bồ đề

Như tìm sừng thỏ chẳng hề thấy đâu

Chánh kiến ấy tên đầu xuất thế

Tà kiến là tiếng để thế gian

Chánh tà quét sạch một làn

Tánh bồ đề sẽ chan chan hiện trần.

Tụng nầy ấy là phần đốn giáo

Cũng kêu tên là đại pháp thuyền

Mê thì hằng kiếp liên miên

Tĩnh thì giây lát cũng liền thành luôn.

Về pháp môn thiền

định Lục Tổ dạy: Hỡi chư thiện tri thức! Sao

kêu là thiền định? Bên ngoài rời khỏi

tướng là thiền. Bên trong chẳng loạn là

định. Bên ngoài mắc lấy tướng thì ở bên trong

liền loạn. Bên ngoài nếu rời khỏi tướng,

thì tâm liền chẳng loạn. Bổn tánh tự tịnh,

tự định; chỉ vì thấy cảnh mà nghĩ đến

cảnh liền loạn. Nếu thấy các cảnh mà tâm

chẳng loạn, đó mới thiệt là định vậy.

Hỡi chư thiện tri thức!

Ngoài rời khỏi tướng tức là thiền; trong

chẳng loạn tức là định; ngoài thiền trong

định đó tức là thiền định. Kinh Bồ Tát

Giới chép rằng: "Bổn tánh của ta nguyên tự

nó thanh tịnh".

Hỡi chư thiện tri thức!

Ở trong mỗi lúc, mỗi giây nghĩ, tự

mình thấy bổn tánh thanh tịnh. Tự mình tu, tự

mình hành, tự thành Phật đạo vậy.

Qua đây chúng ta thấy rằng

từ tư tưởng căn bản tự tánh bồ đề vốn

thanh tịnh, giữ cho tâm mình luôn luôn được

thanh tịnh tức là trở về với bổn tánh, khi

đã hợp nhất với tự tánh thì Bát Nhã Trí sanh,

đạt quả vị Bồ Đề, phương pháp để

đạt được là phải thiền định.

Phương pháp thiền của

Lục Tổ như trên đã nói tức là giữ cho tâm

được thanh tịnh không suy tư như Phật đã dạy:

"Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm" để

đáp lại câu "vân hà hàng phục vọng

tâm?"

Chính vì vậy mà các

Thiền Sư có lối la, hét, đánh đá những nhà

Sư, trong các trường hợp các nhà Sư suy nghĩ

để trả lời câu hỏi của Thiền Sư, bởi

vì có suy nghĩ là còn đi ngược lại phương

pháp Thiền Định của Lục Tổ rồi.

Tổ đã nói trong bài kệ trên:

Bồ Đề vốn chơn như tự tánh

Hể khởi lòng bất chánh là sai

Tịnh tâm vẫn ở trong sai.

Chánh xô ba chướng ra ngoài đạo ngay

Nguyên văn:

Bồ Đề bổn tự tánh.

Khởi tâm tức thị vọng.

Tịnh tâm tại vọng trung.

Đản chánh vô tam chướng.

Hiểu được

phương pháp căn bản nầy thì chúng ta thấy có

những câu Tổ hỏi và những câu các đồ đệ

trả lời không có liên quan chút nào hết,

điều nầy nó thực chứng cho hành giả có giữ

được bổn tánh thanh tịnh hay không.

1- Chẳng hạn

Triệu Châu đến chỗ Thiền Sư Hoàng

Bá Hy Vận , Hoàng Bá thấy Sư đến

liền đóng cửa phương trượng. Sư lấy lửa

đem vào pháp đường kêu:

- Cứu lửa, cứu lửa!

Hoàng Bá mở cửa, nắm Sư đứng lại, bảo:

- Nói! Nói!

Sư bảo:

- Cướp qua rồi mới trương cung.

2- Sư Lâm Tế Nghĩa Huyền đến hỏi Thiền Sư Hoàng Bá:

- Thế nào là đại ý Phật pháp?

Hoàng Bá liền đập cho

một gậy. Sau Sư lại hỏi hai lần nữa, cũng bị

mỗi lần một gậy. Sư Lâm Tế phải từ giả

sang tham vấn Thiền Sư Đại Ngu, thuật lại sự

việc trên, và hỏi rằng như vậy có lỗi

hay không mà bị đánh như thế. Đại Ngu nói:

Hoàng Bá dạy ngươi thống thiết, tại ngươi

còn tìm lỗi". Ngay câu nầy Sư Lâm Tế

tĩnh ngộ.

Còn Ngài Đại Ngu lúc còn

đi học đạo, đến chào từ biệt

Thiền Sư Trí Thường (Qui Tông). Ngài Trí

Thường hỏi:

- Đi đâu?

- Đi các nơi học ngủ vị thiền.

- Các nơi ngủ vị thiền, ta trong ấy chỉ có nhất vị thiền.

- Thế nào là nhất vị thiền?

Ngài Trí Thường liền đánh. Đại Ngu nhờ vậy đại ngộ, thưa:

- Ngưng, con hội rồi.

- Nói! Nói!

Đại Ngu vừa nghĩ trả lời.

Ngài Trí Thường liền đánh đuổi đi.

3- Thiền Sư Qui Sơn Linh Hựu cùng chúng đi hái trà. Thiền Sư bảo Huệ Tịch:

- Trọn ngày hái trà chỉ nghe tiếng con mà chẳng thấy hình con, hảy hiện bổn hình cho ta thấy coi.

Huệ Tịch liền đập cây trà.

Thiền Sư bảo:

- Con chỉ được cái dụng của nó. Chẳng được cái thể của nó.

Huệ Tịch thưa:

- Chưa biết Hòa Thượng thế nào?

Thiền Sư im lặng. Huệ Tịch nói:

- Hòa Thượng chỉ được cái thể của nó, không được cái dụng của nó.

Thiền Sư bảo:

- Cho con hai chục gậy.

4-

Thiền Sư Đơn Hà một hôm thượng

đường tay nắm con mèo giơ lên bảo đồ chúng ai

nói được sẽ tha con mèo còn không thì sẽ

giết nó. Mọi người đều yên lặng.

Thiền Sư liền chặt đứt đầu con mèo.

Khi Ngài Triệu Châu

về tới, Thiền Sư nói lại câu chuyện,

Triệu Châu bèn cỡi giày đội lên đầu.

Thiền Sư Đơn Hà bảo: "Giá khi nãy có

ngươi thì đã cứu được con mèo." Có vị

cho rằng Triệu Châu đã lấy đôi giày là cái

ti tiện để trên đầu là chỗ cao quí,

tức là muốn nói không có quí tiện, không

phàm thánh, vượt ngoài đối đãi. Đó là một

nghĩa nhưng cũng còn có một nghĩa nữa là đừng

có suy nghĩ, Ngài chặt đứt đầu con mèo cũng là

hành động dứt khoát chặt đứt mọi tư

lương, phải quấy, thiện ác.... Hiểu như

vậy thì hành động của Triệu Châu đầy ý

nghĩa giữ đúng tông phong của Lục Tổ.

Kết quả

hoằng hóa của Lục Tổ.

Năm 24 tuổi xuất gia, hơn 8

tháng giả gạo, sàn thóc tại chùa Động Thiền

huyện Hoàng Mai. Sau bài kệ trình kiến

giải, canh ba đêm sau được Ngủ Tổ Hoằng Nhẫn

chứng đắc rồi trao truyền Y , Bát và đưa

lên đường về phương Nam để lánh nạn

và hoằng dương chánh pháp sau nầy.

Từ Hoàng Mai xứ Kỳ Châu,

Ngủ Tổ đã lánh nạn ở Thiều Châu. Lúc ở

thôn Tào Hầu, lúc vào rừng ở huyện Từ Hội

sống với bọn thợ săn, trải qua hơn 15 năm.

Sau đó Lục Tổ mới đến chùa Pháp Tánh ở

Quảng Châu gặp Hoà Thượng Ấn Tông, Ấn

Tông xuống tóc và tổ chức lễ cho Ngài thọ

cụ túc giới, từ đây Ấn Tông tôn thờ Lục

Tổ làm thầy.

Tại chùa Pháp Tánh Lục Tổ

đã khai pháp môn tại đây, năm sau Ngài về

chùa Bảo Lâm ở Tào Khê hoằng hoá thiền

tông, xiển dương chánh pháp trong 37 năm.

Mấy tháng cuối cùng Ngài về chùa Sắc Tứ Quốc Ân ở Tân Châu, nơi Ngài đã sanh để tịch.

Trải qua 52 năm kể từ

ngày được truyền Y, Bát chứng đắc pháp

môn. Lục Tổ đã lánh nạn tức là bảo vệ

chánh pháp 15 năm. Mười lăm năm nầy ai đã từng

trải qua những ngày tháng ẩn cư lánh nạn, chịu

đựng bao nổi vất vả về vật chất lẫn tinh

thần, mới thấy hết ý nghĩa vì nhiệm

vụ được truyền trao bảo vệ và hoằng

dương chánh pháp của Ngài.

Ba mươi bảy năm thuyết

pháp độ sanh, Lục Tổ đã giúp cho kẻ ngộ đạo

cao siêu rất nhiều từ vua, quan cho đến

thứ dân ở kinh đô cũng như ở chốn hoang dã.

Những vị được nối pháp có 43 người; những vị

mà chúng ta thường nghe nhắc đến trong sách

thiền, trong các câu chuyện về

thiền như:

Thiền Sư Hành Tư, Hoài Nhượng, Huyền Giác, Thần Hội, Pháp Hải, Quốc Sư Huệ Trung.

Thiền Sư Hoài Nhượng

(667-744) truyền đến Đạo Nhất (709-788).

Thiền Sư Đạo Nhất truyền đến Hoài

Hải (720-814), Thiền Sư Hoài Hải truyền cho

Vô Ngôn Thông (?-826) sang Việt Nam lập phái

thiền Vô Ngôn Thông, Thiền Sư Hoài Hải

truyền đến Linh Hựu (751-853), đệ tử

của Linh Hựu là Huệ Tịch (804-899) lập ra phái

thiền Qui Ngưỡng Tôn. Cùng Ngài Hoài Hải

truyền đến Hy Vận (?-850) có đệ tử

là Nghĩa Huyền (?-867) lập ra Lâm Tế Tôn.

Kể từ Lục Tổ đến Ngài Vô Ngôn Thông là

đời thứ 4 và Ngưỡng Sơn Huệ Tịch cùng Lâm

Tế Nghĩa Huyền là đời thứ 5 thiền

tông ở Trung Quốc đã sớm phân phái.

Còn Thiền Sư Hành Tư (

?-740) truyền cho Hy Thiên (700-790), Thiền

Sư Hy Thiên truyền cho Duy Nghiễm (751-834),

Thiền Sư Duy Nghiễm truyền cho Đàm Thạch

(728-841), Thiền Sư Đàm Thạch truyền cho

Lương Giới (807-869), Thiền Sư Lương Giới

truyền cho Bổn Tịch (840-901). Thiền Sư Bổn

Tịch lập ra Tào Động Tôn.

Cũng là đệ tử của

Ngài Hy Thiên là Đạo Ngộ (747-816). Thiền Sư

Đạo Ngộ truyền cho Sùng Tín (?), Thiền Sư

Sùng Tín truyền cho Huyền Giám (780-865),

Thiền Sư Huyền Giám truyền cho Nghĩa

Tồn (822-908), Thiền Sư Nghĩa Tồn truyền

cho Văn Uyển (?-949).

Thiền Sư Văn Uyển lập ra Vân Môn Tôn.

Ngài Nghĩa Tồn cũng

truyền cho Sư Bị (835-908), Thiền Sư Sư Bị

truyền cho Quế Sâm (867-928), Thiền Sư

Quế Sâm truyền cho Văn Ích (885-958).

Thiền Sư Văn Ích lập ra Pháp Nhãn Tôn.

Phái của Ngài Hành Tư

đến đời thứ Sáu thì lập Tào Động Tôn,

đời thứ Bảy lập Vân Môn Tôn và đến đời

thứ Chín lập ra Pháp Nhãn Tôn.

Phái Lâm Tế đời thứ

18 có Thiền Sư Huệ Nam (1002-1069) ở Hoàng

Long lập ra hệ phái Hoàng Long và Thiền Sư

Phương Hội (?-1054) ở Dương Kỳ lập ra phái

Dương Kỳ hoàn tất việc lập năm tôn và chia

ngủ phái thiền của Tổ Huệ Năng ở Trung

Quốc.

Ở Việt Nam phái

thiền Vô Ngôn Thông cũng là phái thiền

của Ngài Huệ Năng thuộc hệ phái của Ngài

Nam Nhạc Hoài Nhượng.

Tào Động Tôn cũng có

truyền đến miền Bắc nước ta, còn

miền Trung và Nam Lâm Tế Tôn có phái

Nguyên Thiều và Liễu Quán nhưng phái của

Ngài Nguyên Thiều được truyền bá rộng

rãi.

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcPhap Hoa - Thich Thien SieuVăn bản tiếp →Kinh Chuyen Phap Luan
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)