📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Hue Nang

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 28,715 ký tự · ~26 phút đọc
🏠 📜

Hue Nang

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Câu chuyện Thiền Tông:

Lục Tổ Huệ Năng

Tâm Thái

Nói đến Thiền tông

thì hai vị Tổ có ảnh hưởng tối quan trọng là

Tổ Bồ Đề Đạt Ma và Lục Tổ Huệ Năng. Tổ

Bồ Đề Đạt Ma đã đem hạt giống Thiền tông

từ Ấn Độ qua gieo trồng tại Trung Hoa vào khoảng

năm 520. Tổ là vị tổ thứ 28 tại Ấn Độ nhưng

từ khi Tổ qua Trung Hoa và thực sự đặt nền móng

cho Thiền tông tại Trung Hoa thì được coi là Sơ

Tổ Thiền tông tại Trung Hoa. Sau chín năm ở Trung

Hoa Tổ truyền y bát cho tổ Huệ Khả (487-593)

tức vị tổ Thiền tông thứ hai. Kế đến là

các Tổ: Tăng Xán, Đạo Tín, Hoằng Nhẫn và Huệ

Năng. Như vậy tổ Huệ Năng (638-713) (Nhật: Eno,

Tr. Hoa: Hui Neng) là vị tổ thứ sáu ở Trung Hoa. Tổ

Huệ Năng giữ một địa vị rất quan trọng của

Thiền tông vì tuy nền móng của Thiền tông

do tổ Bồ Đề Đạt Ma đặt ra nhưng sau gần 200

năm, đến thời tổ Huệ Năng mới thực sự phát

triển mạnh với một đường lối rõ rệt và

vững chắc. Cuộc đời và việc truyền pháp của

Tổ được ghi rõ trong kinh "Pháp Bảo Đàn"

(The Altar Sutra of the Dharma Treasure, hoặc Platform

Sermons of the Sixth Patriarch). Cho tới nay sau hơn một

ngàn ba trăm năm tuy Thiền tông có chia thành

nhiều hệ phái nhưng căn bản do Lục Tổ đặt

ra vẫn là nòng cốt chỉ đạo. Theo D.T. Suzuki thì

"Kinh Pháp Bảo Đàn xứng đáng là một công

trình vĩ đại vì đã định hướng cho tư tưởng

Phật giáo trong nhiều thế kỷ tại Trung

Hoa." Nếu muốn tu hành Thiền tông cho có

căn bản thì cần thấu triệt những lời chỉ dạy

trong cuốn kinh đó.

Kinh Pháp Bảo

Đàn

Kinh này được chia làm 10

phẩm. Kinh được dịch ra tiếng Việt do quý

Hòa thượng Minh Trực, Thiền sư Thích Duy Lực và

Thiền sư Thích Thanh Từ. Kinh được dịch ra

tiếng Anh trong các cuốn: "The Diamond Sutra and

the Sutra of Hui Neng của A. F. Price và Wong Mou

Lam", "A Buddhist Bible của D. Goddard" và

trích từng đoạn trong các sách của D. T. Suzuki,

Christmas Humphreys.

Phẩm thứ nhất:

Hành do

Phẩm này kể về

tiểu sử Lục Tổ. Tổ họ Lư, tên Huệ Năng,

sanh trưởng trong gia đình nghèo túng, mồ côi cha từ

khi ba tuổi. Hàng ngày Huệ Năng phải vào rừng

đốn củi đem bán để nuôi mẹ. Đến năm 22

tuổi, một hôm chỉ mới được nghe người khác tụng

kinh Kim Cang mà đã tỉnh ngộ và nhờ có duyên tốt,

được người giúp đỡ, nên có dịp đến theo

học Ngũ tổ Hoằng Nhẫn (TrH: Hung Jen) tại

huyện Huỳnh Mai. Khi Huệ Năng đến yết

kiến Ngũ Tổ thì Ngũ Tổ hỏi: "Đến đây

cầu việc gì?" Huệ Năng đáp:

"Đến đây chỉ cầu làm Phật, không cầu

việc gì khác." Tổ tiếp: "Ngươi là

người xứ Lãnh Nam, lại là dân man rợ, thế nào

thành Phật được! " Huệ Năng đáp: "Con

người tuy có phân chia Nam Bắc, chớ Phật tánh vốn

không có Nam Bắc. Cái thân man rợ này đối với hòa

thượng tuy chẳng giống nhau, nhưng cái tánh Phật

đâu có khác!" Dù chỉ mới bắt đầu xin theo

học mà Huệ Năng đã tỏ ra hơn người, vì

đã thấy rõ mục đích Thiền là thành Phật, thấy

rõ Phật tánh mọi người như nhau. Cũng nên nhớ

'thành Phật' tức là được 'giác ngộ', thấy rõ

được Phật tánh, tự Tánh. Ngũ Tổ thầm nhận Huệ

Năng là người khác thường rồi.

Sau đó Huệ Năng, vì vẫn

là một cư sĩ, chỉ được giao cho công việc giã

gạo ở nhà sau chứ chưa được lên nhà trên theo

học như các tăng khác. Tuy vậy Huệ Năng vẫn

nhẫn nại giã gạo được hơn tám tháng. Tới lúc Ngũ

Tổ thấy thời cơ truyền pháp đã đến, ra

lệnh cho toàn chúng trình kệ để chọn

người kế thừa. Ngũ Tổ nói: "Sanh tử là

việc lớn, các ngươi suốt ngày chỉ cầu phước,

chẳng cầu lìa khỏi biển khổ sanh tử. Nếu mê

tự tánh thì phước làm sao có thể cứu được?

Các ngươi mỗi người hãy tự xem trí Bát nhã

của tự tánh và làm một bài kệ trình cho ta xem,

nếu ai ngộ được đại ý, thì ta sẽ trao

truyền y bát cho làm Tổ thứ sáu." Tất cả

chúng bảy trăm người đều tin rằng chỉ có giáo

thọ sư của họ là Thượng tọa Thần Tú

(TrH: Shen Hsiu) mới đủ khả năng làm việc này

nên không ai dám nghĩ đến việc trình kệ.

Thần Tú trình bài kệ:

"Thân thị Bồ Đề thọ,

Tâm như minh cảnh đài,

Thời thời cần phất thức,

Vật sử nhạ trần ai."

(Dịch: "Thân là cây bồ đề, Tâm như đài gương sáng, Luôn luôn phải lau chùi, Chớ để dính bụi trần.")

Ngũ Tổ kêu Thần Tú vào nói:

" Ngươi làm bài kệ ấy, tỏ ra chưa thấy Bản

tánh, ngươi mới tới ngoài thềm cửa, chưa vào

trong nhà. Cứ như chỗ thấy hiểu ấy mà tìm

đạo Vô thượng Bồ Đề thì rõ ràng không

thể được."

Sau đó Huệ Năng vì không biết chữ nhưng có nhờ người viết để trình bài kệ đối lại với bài kệ trên:

"Bồ đề bổn vô thọ,

Minh cảnh diệc phi đài.

Bản lai vô nhất vật,

Hà xứ nhạ trần ai."

(Dịch: "Bồ đề vốn chẳng cây, Gương sáng cũng chẳng đài, Xưa nay không một vật, Nơi nào dính bụi trần.")

Ngũ Tổ đọc hai bài kệ

và thấy Huệ Năng là người đã ngộ Thiền

nên trao y và bát cho Huệ Năng và truyền ngôi

Tổ thứ sáu. Khi truyền pháp cho Huệ Năng thì

Ngũ Tổ giảng kinh Kim Cang, đến câu: "Ưng vô

sở trụ nhi sanh kỳ tâm" (Nên không trụ vào

chỗ nào mà sanh tâm mình), Huệ Năng ngay đó

đại ngộ là tất cả muôn pháp chẳng lìa tự tánh,

mới trình với Ngũ Tổ rằng:

"Đâu ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh,

Đâu ngờ tự tánh vốn chẳng sanh diệt,

Đâu ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ.

Đâu ngờ tự tánh vốn chẳng lay động.

Đâu ngờ tự tánh hay sanh vạn pháp."

Ngũ Tổ biết Huệ Năng

đã ngộ bản tánh, nên nói với Huệ Năng rằng:

"Chẳng nhận được bản tâm, học pháp vô

ích, nếu nhận được bản tâm, thấy được bản

tánh, tức gọi là Trượng phu, là Thầy cõi trời,

cõi người, là Phật."

Hai bài kệ trên của Thần

Tú và Huệ Năng chứng tỏ hai đường lối tu hành

khác nhau. Thần Tú với sở trường uyên bác, thành

thạo kinh điển, có khuynh hướng trừu tượng và

quan niệm hóa, nên cho rằng tu hành là "lau

chùi" cho tấm gương tâm được sáng lại. Nhưng

Huệ Năng đã khéo léo "đập bể" tấm

gương và chỉ thẳng "bản lai vô nhất vật",

chứng tỏ đã tới chỗ tuyệt đối thì không

có một cái gì ở đó, nói chi tới gương, tới bụi.

Đường lối tu hành đó thiệt đã dẫn thẳng

đến chỗ cứu cánh, mà không còn dùng tới

phương tiện như "lau chùi" nữa. Pháp

môn của Thần Tú vẫn có giá trị và hữu ích cho

những người chưa đạt tới thượng căn, còn pháp

môn của Tổ là dành cho những người đã đủ trình

độ để đạt tới mức cứu cánh. Vì vậy chúng ta

không nên nói pháp nào hay, pháp nào dở.

Tuy Lục Tổ thấy cái

"Không" nhưng không chấp Không, vì cũng còn

thấy Tự tánh diệu dụng với năm câu "đâu

ngờ ... ". Thấy được Tự tánh mới là mục đích

của Thiền tông, chứ không phải chỉ thâm hiểu

chữ "Không" là đủ. Trong một bài giảng, Tổ

cũng nhắc nhở: "Chớ nghe ta nói 'Không' mà

liền chấp 'Không'. Nếu để tâm trống

không mà tĩnh tọa là chấp cái Vô ký

không."

Đoạn trên chứng tỏ sự sáng

suốt của Ngũ Tổ trong việc lựa chọn người

truyền pháp, cho nên tuy Huệ Năng chỉ là một

cư sĩ mà đã được chọn làm vị Tổ thứ sáu

của Thiền tông. Ngay đêm đó Ngũ Tổ đưa Lục

Tổ ra đi một cách kín đáo. Sau đó nghe tin Huệ

Năng được truyền thọ, có mấy trăm người

đuổi theo để lấy lại y bát vì cho rằng Huệ

Năng không xứng đáng. Điều đó cũng dễ

hiểu vì một ông cư sĩ chỉ biết giã gạo,

không được học hỏi gì về Phật pháp mà lại

được trao cho danh vị Tổ thì đối với nhiều

tăng thật khó mà chấp nhận. Có một vị tăng tên là

Huệ Minh, vốn là một tướng quân, tánh tình nóng

nảy, đuổi kịp Huệ Năng, nhưng sau đó lại bị

khuất phục nên xin Huệ Năng nói pháp. Huệ

Năng nói: "Ông đã vì Pháp mà đến đây,

thì nên dứt hết các trần duyên, chớ sanh một

niệm tưởng, ta sẽ vì ông mà nói Pháp." Một

hồi sau Huệ Năng nói: "Chẳng nghĩ thiện,

chẳng nghĩ ác, đang khi ấy cái gì là bản lai

diện mục (original face) của thượng tọa

Minh". Huệ Minh ngay đó đại ngộ. Đó là bài

pháp thứ nhất của Lục Tổ, tuy ngắn ngủi mà sau này

thường được nhắc nhở tới.

Sau đó Lục Tổ vẫn chưa có

dịp hoằng pháp, mà phải ẩn náu trong 15 năm. Khi

đến chùa Pháp Tánh tại Quảng Châu và gặp Pháp

sư Ấn Tông đang giảng kinh Niết Bàn. Lúc ấy

có luồng gió thổi động lá phướn. Một vị tăng nói

gió động, một vị tăng khác nói phướn động, cả

hai tranh cãi không ngừng. Huệ Năng bước ra nói:

"Chẳng phải gió động, chẳng phải phướn động,

mà là tâm các ông động." Cả chúng đều

ngạc nhiên. Pháp sư mời Huệ Năng lên ghế

ngồi và sau cuộc đàm đạo, Pháp sư nhận ra được

Lục Tổ, xuống tóc cho Tổ và thờ Tổ làm thầy. Tới

lúc đó Tổ mới chính thức thọ giới. Pháp sư

hỏi Tổ là Ngũ Tổ Huỳnh Mai truyền thọ như

thế nào. Tổ trả lời: "Ngài không có

truyền thọ gì, chỉ cần Kiến tánh, chẳng

cần Thiền định để Giải thoát."

Quan Thứ sử cùng các viên

quan, chức sắc vào núi thỉnh Tổ về nơi giảng

đường chùa Đại Phạm để thuyết pháp. Năm

sau Tổ rời về chùa Bửu Lâm ở Tào Khê để

hoằng pháp. Trung bình chư tăng thường có mặt tại

chùa không dưới một ngàn.

Phẩm thứ hai:

Trí huệ Bát nhã

Phần này có thể được coi

là quan trọng nhất trong kinh. Tổ giảng về

pháp Ma ha Bát nhã Ba la mật đa (Skt: Maha Prajna

Paramita), có nghĩa là đại trí huệ đến bờ

bên kia. Pháp tu này đạt thẳng mục đích của

Thiền là Kiến Tánh Thành Phật. Tất cả chúng

sinh, từ người ngu đến kẻ trí đều có Phật

tánh như nhau. Có khác nhau chăng chỉ là kẻ mê,

người ngộ. Vì vậy nên Tổ chỉ rõ thêm: "Phàm

phu tức Phật, phiền não tức Bồ đề; niệm

trước mê tức phàm phu, niệm sau ngộ tức Phật.

Niệm trước chấp cảnh tức phiền não, niệm

sau lìa cảnh tức Bồ đề." Thế nào là

mê, mê đây là không thấy được tự tánh của mình.

"Bản tánh là Phật, lìa tánh chẳng có Phật ...

Trí Bát nhã đều từ bản tánh mà sanh, chẳng

phải từ bên ngoài vào, không nên lầm với ý

thức". Tất cả muôn pháp đều ở trong tự

tánh của con người, hoặc nói cách khác là tự tánh

bao hàm muôn pháp. Ngay cả chư Phật ba đời (quá

khứ, hiện tại, vị lai), mười hai bộ Kinh cũng

đầy đủ ở trong tự tánh.

Cần biết rõ những danh từ

tự tánh, bản tánh là để chỉ cái bản thể

(self-nature) của mỗi người, đó là cái không

sanh, không diệt, không biến đổi, thường

hằng. Không nên lầm với danh từ tánh tình, tánh

nết là những hiện tượng do duyên hợp tạo

nên, luôn thay đổi, không có một thực thể. Thí

dụ ta không thể nói người đó bản tánh nóng,

vì lúc gặp một việc vui mừng người đó cũng vui

vẻ như những người khác, vậy lúc đó tánh nóng ở

chỗ nào; hoặc nếu người đó được dạy bảo

thì cũng bỏ hẳn hoặc bớt tánh nóng. Như vậy tánh

nóng của người đó thay đổi tùy theo hoàn cảnh chứ

không thường hằng. Danh từ tự tánh, bản tánh hay bị

hiểu lầm là vậy. Cũng như danh từ bản tâm nói

trong kinh có thể bị hiểu lầm đó là cái tâm

suy nghĩ, tính toán, hiểu biết của mình, sự

thực đó chỉ là vọng tâm, nó thay đổi theo thời

gian, hoàn cảnh xã hội, văn hóa chứ không phải là

bản tâm, tự tâm, chân tâm.

Khi thấy rõ bản tâm tức là

giải thoát, là đạt được Bát nhã Tam muội, tức Vô

niệm. "Vô niệm là thấy tất cả các pháp

mà tâm không nhiễm vương, dính níu." Cũng có

người hiểu rằng Vô niệm là dứt bặt tư

tưởng, không nghĩ ngợi gì hết. Lục Tổ cảnh

giác liền là "chẳng phải như người lầm

tưởng, cho là 'trăm điều chẳng nghĩ, khiến

cho niệm tưởng tuyệt dứt' đó là bị pháp

trói buộc, tức là biên kiến." Trong phẩm này

Tổ cũng hai lần cảnh giác những người chấp Không

và để tâm Không mà ngồi Thiền là sai lầm:

"lại có kẻ mê để tâm 'không' mà tĩnh

tọa, trăm điều chẳng nghĩ, với bọn

người này không thể nói gì được, vì họ

bị rơi vào tà kiến."

Trong phẩm này có những lời

dạy rất là thực tế "người đời suốt ngày

miệng niệm Bát nhã mà chẳng nhận được Tự

tánh Bát nhã, cũng như người nói ăn mà không ăn

nên chẳng no được, miệng chỉ thuyết Không,

muôn kiếp chẳng được Kiến tánh ... Cần phải

tâm hành, chẳng ở miệng niệm, miệng

niệm tâm chẳng hành thì cũng như huyễn hóa ...

Đối với tất cả các pháp, dùng trí huệ của

chân như tự tánh chiếu soi, chẳng chấp, chẳng

bỏ, tức là Kiến tánh thành Phật." Tổ chỉ

rõ là cần tu hạnh Bát nhã, thực hành theo kinh Kim

Cang thì sẽ được kiến tánh. Tổ cũng lấy kinh

nghiệm bản thân và dạy: "kẻ tự ngộ thì

chẳng phải nhờ đến người khác chỉ bảo, nếu

cố chấp rằng phải luôn ỷ lại vào thiện tri

thức mới mong được giải thoát thì không có lý

như vậy", còn nếu không tự ngộ thì cần

phải nhờ thiện tri thức chỉ ra mới thấy.

Tổ có dạy bài tụng Vô tướng

tại cuối phẩm để những người xuất gia cũng như

tại gia y theo mà tu hành. Sau đây là một vài đoạn

trong bài tụng:

"Chỉ truyền pháp kiến tánh,

Hoằng pháp phá tà tông.

Ngoài tâm đi tìm đạo.

Suốt đời chẳng thấy đạo.

Thương, ghét chẳng quan tâm,

Duỗi thẳng hai chân nằm.

Phật pháp tại thế gian,

Chẳng rời thế gian để tìm giác.

Lìa thế gian tìm bồ đề,

Cũng như tìm sừng thỏ.

Tụng này là đốn giáo,

Cũng gọi đại pháp thuyền,

Lúc mê tu nhiều kiếp,

Ngộ chỉ một sát na."

Phẩm thứ ba:

Nghi vấn

Vị Sử quân xin Lục Tổ chỉ

dạy về chuyện khi vua Lương Võ Đế gặp

tổ Bồ Đề Đạt Ma có hỏi: "Trẫm suốt đời

xây chùa độ tăng, trai tăng bố thí, được công

đức gì?" Tổ Bồ Đề Đạt Ma đáp:

"Thiệt không có công đức gì".

Tổ giảng: "Xây chùa độ

tăng, trai tăng bố thí, ấy là cầu phước, chẳng

thể đem cái phước ấy cho là công đức. Công

đức ở trong Pháp thân, chẳng ở tại tu phước đức

... Công đức phải tìm nơi tự tánh, chẳng phải bố

thí cúng dường mà cầu được."

Vị Sử quân lại hỏi về

vấn đề niệm Phật A Di Đà để được

vãng sanh về Tây phương. Tổ nói: "Kẻ mê

niệm Phật cầu vãng sanh nơi khác, người ngộ tự

tin nơi tâm ... Phật dạy: Khi nơi tâm mình tịnh tức

là cõi Phật tịnh ... Nếu ngộ được pháp vô sanh

thì cõi Tây phương cách đây chẳng xa, chẳng ngộ

tự tâm mà niệm Phật thì con đường vãng sanh

còn xa xôi ... Muốn thấy Phật phải tìm ở nơi tánh,

chớ nên cầu ở bên ngoài ... Chỉ cần tâm được

thanh tịnh, thì tự tánh tức là Tây phương

vậy."

Tổ nói:" Muốn tu hành thì

ở nhà tu cũng được, chẳng cần ở chùa." Sau

đó Tổ dạy bài tụng Vô tướng để chỉ pháp tu

hành tại gia.

Phẩm thứ tư:

Định Huệ

Pháp môn của Tổ lấy định

huệ làm gốc. "Định là thể của Huệ,

Huệ là dụng của Định ... Chớ nói rằng trước

phát định, sau phát huệ, hay trước huệ sau

định, mà phân biệt định huệ là khác nhau.

Nếu hiểu như thế thì pháp có hai tướng

... Người hành trực tâm, đối với tất cả pháp

chẳng nên chấp trước. Kẻ mê chấp pháp tướng, cứ

nói thường ngồi chẳng động, vọng chẳng khởi

nơi tâm tức là một hạnh Chánh định. Hiểu như

vậy tức là đồng với loài vô tình, đó là nhân

duyên chướng đạo."

"Pháp môn này từ trên

truyền xuống, trước hết lập Vô niệm làm

tông, Vô tướng làm thể, Vô trụ làm gốc ... Vô

niệm là đối với mọi cảnh tâm chẳng nhiễm,

trong niệm thường lìa cảnh, chẳng vì đối cảnh

mà sanh tâm. Nếu là trăm điều chẳng nghĩ,

bỏ hết các niệm tưởng, một niệm

tuyệt liền chết, thọ sanh nơi khác, ấy

là cái lỗi lầm lớn, người học đạo khá suy

nghĩ điều đó! ... Vô tướng là đối với sắc

tướng mà tâm lìa sắc tướng. Đối với tất cả các

pháp niệm niệm chẳng trụ tức là không bị

trói buộc, đây là lấy Vô trụ làm gốc ... Thiện

tri thức, Chân như tự tánh khởi niệm thì sáu

căn tuy có thấy nghe hiểu biết mà chẳng nhiễm

muôn cảnh. Nên Kinh nói: 'Phân biệt được các

pháp mà cái tánh thanh tịnh Niết bàn chẳng

động'."

Phẩm thứ năm:

Tọa Thiền

"Pháp môn này nói Tọa

Thiền vốn chẳng chấp tâm, cũng chẳng chấp tịnh,

cũng chẳng chấp chẳng tịnh ... Kẻ mê thì dù thân

chẳng động mà mở miệng thì nói phải quấy, tốt

xấu, hay dở của người ... Tự tánh vốn tự định,

chỉ vì thấy cảnh mà chấp cảnh nên mới tán loạn.

Nếu thấy mọi cảnh mà tâm chẳng loạn, đó là

Chân định vậy ... Thiện tri thức, niệm

niệm tự thấy bản tánh thanh tịnh, tự tu, tự

hành, tự thành Phật đạo."

Phẩm thứ sáu:

Sám Hối

Tổ truyền năm phần Hương

Pháp thân:

Giới hương: không

tưởng điều quấy, không toan điều ác,

không ghen ghét, không tham sân, không cướp

của hại người.

Định hương: thấy

cảnh tướng lành dữ mà tâm không loạn.

Huệ hương: tự

tâm không bị ngăn che, thường lấy trí

huệ mà quán chiếu tự tánh.

Giải thoát hương: tâm

không dính níu vào cảnh vật nào, chẳng nghĩ

thiện, chẳng nghĩ ác, tự tại vô ngại.

Giải thoát tri kiến

hương: tuy giữ được giải thoát hương

mà không 'trầm không thủ tịch' (đắm vào

cảnh không, giữ lòng vắng lặng). Phải tu

học pháp tối thượng thừa để nhận

được bản tâm, thẳng đến Bồ đề,

chân tánh chẳng đổi.

Bài Vô tướng sám hối chỉ rõ cần sám hối ba điều: chẳng nhiễm ngu mê, chẳng nhiễm kiêu căng, dối trá, chẳng nhiễm ghen ghét.

Sau đó là bốn điều thệ nguyện:

-- Tự tâm chúng sanh vô biên thệ nguyện độ,

-- Tự tâm phiền não vô tận thệ nguyện dứt,

-- Tự tánh pháp môn vô lượng thệ nguyện học,

-- Tự tánh Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.

Tổ dạy ba phép quy y là:

-- Quy y Diệu giác của tự tánh. (Phật tức là Giác, tánh giác ngộ)

-- Quy y Chánh pháp của tự tánh. (Pháp tức là Chánh, tánh Chân chánh)

-- Quy y thể Thanh tịnh của tự tánh. (Tăng tức là Tịnh, tánh Thanh tịnh)

"Trong Kinh rõ ràng nói là

quy y tự tánh Phật , chẳng nói quy y Phật nơi nào

khác. Phật ở tánh mình mà chẳng quy y thì không có

chỗ nào để quy y nữa. Nay đã tự ngộ,

mỗi người phải quy y Tự tánh Tam bảo. Tự tâm quy

y Tự tánh tức là quy y Chân Phật."

Phẩm thứ bảy:

Cơ duyên

Phẩm này ghi lại những lời

giảng của Tổ cho các đệ tử như:

-- Pháp Hải hỏi về "Tức Tâm tức Phật".

-- Pháp Đạt hỏi về kinh Pháp Hoa.

-- Trí Thông hỏi về ba thân (Pháp thân, Báo thân và Hóa thân) và bốn trí.

-- Trí Thường hỏi về "Thấy tánh thành Phật."

-- Chí Đạo hỏi về kinh Niết bàn.

-- Thiền sư Hành Tư hỏi về pháp tu hành.

-- Thiền sư Hoài Nhượng sau khi đại ngộ ở lại làm thị giả cho Tổ 15 năm.

-- Thiền sư Vĩnh gia Huyền Giác, sau khi

đã sáng tỏ tâm địa nhân xem kinh Duy Ma Cật,

đến nơi được Tổ ấn chứng. Có viết tập

"Chứng Đạo Ca" rất là nổi danh.

-- Trí Hoàng được giảng về Nhập định.

Phẩm thứ tám:

Đốn, Tiệm

Chí Thành là đệ tử của

Thần Tú, được giao cho trách nhiệm là đến

nghe pháp của Tổ để về trình lại. Tổ giảng

cho Chí Thành nghe:

-- Trụ tâm quán tịnh là bịnh chứ chẳng phải là Thiền.

-- Pháp Giới định huệ của Tổ là giảng cho

những người tối thượng thừa, chứ không phải cho

người đại thừa như hòa thượng Thần Tú dạy.

"Chỗ ta nói pháp không lìa tự tánh. Lìa

tánh mà nói pháp là chấp tướng mà nói, thì tự

tánh thường mê. Nên biết tất cả các pháp

đều do tự tánh mà khởi dụng ... Nếu ngộ

được tự tâm, cũng chẳng lập Bồ đề

Niết bàn, chẳng lập giải thoát tri

kiến."

Hạnh Xương được giảng về nghĩa Thường, Vô thường trong kinh Niết bàn.

Thần Hội đến hỏi Tổ:

"Hòa thượng ngồi Thiền thấy hay chẳng

thấy?" Tổ nói: "Nếu ngươi vì tâm mê,

chẳng thấy tự tánh thì phải hỏi Thiện tri thức

để chỉ đường, nếu tâm ngộ, tự thấy tánh

thì y theo pháp mà tu hành. Nay ngươi mê chẳng thấy

tự tâm, lại đến hỏi ta thấy hay không thấy. Ta

thấy tự ta biết, chẳng dính dáng gì đến cái

mê của ngươi. Ngươi nếu tự thấy thì cũng

chẳng dính dáng gì đến cái mê của ta." Sau

này Thần Hội mở rộng môn đốn giáo của Tổ,

hiệu là thiền sư Hà Trạch, soạn tập Hiển

tông ký nổi tiếng. Sư giảng cho các môn đồ:

"Người học đạo thì phải bỏ hết cả

thảy các niệm thiện, niệm ác. Cái tánh

không hai ấy gọi là Thật tánh. Do nơi Thật tánh

mà lập ra tất cả giáo môn. Vậy nghe nói pháp rồi

thì phải thấy tự tánh."

Phẩm thứ chín:

Hộ pháp

Vua sai nội thị là Tiết

Giản thỉnh Tổ về cung để hỏi đạo, nhưng Tổ

cáo bệnh và sẵn dịp giảng dạy cho Tiết Giản.

Tiết Giản hỏi về ngồi

Thiền, tập Định, Tổ trả lời: "Đạo do Tâm

mà ngộ, chẳng phải do ngồi. Tự tánh chẳng có

chỗ đến, cũng chẳng có chỗ đi, chẳng

sanh, chẳng diệt, gọi là Như Lai Thanh tịnh

Thiền. Các pháp đều không và tịch, ấy là

Như Lai Thanh tịnh Tọa, cứu cánh không có một

pháp để chứng đắc, huống chi là ngồi."

Tiết Giản hỏi: "Sáng

tỉ như trí huệ, tối tỉ như phiền não,

người tu đạo nếu không lấy trí huệ để

chiếu phá phiền não thì nhờ đâu mà ra khỏi

cái sanh tử từ vô thỉ?" Tổ giảng:

"Phiền não tức Bồ đề, chẳng hai, chẳng

khác. Nếu nói lấy trí huệ để chiếu

phá phiền não, ấy là hiểu biết của

người Nhị thừa, người đại căn thượng trí chẳng

như vậy ... Sáng với không sáng, phàm phu thấy có

hai, người trí rõ thấy tánh ấy không hai (bất nhị).

Cái tánh không hai đó là thật tánh vậy ... Ngươi

muốn biết chỗ yếu chỉ của tâm thì đừng

nghĩ tính đến hết thảy các điều

thiện, ác, tự nhiên tâm được thanh tịnh."

Phẩm thứ mười:

Phó chúc

Tổ họp các đại đệ

tử và dạy những lời dặn dò cuối cùng. Tổ dạy cách

thuyết pháp mà không sai lạc bản tông: trước

hết phải giảng về ba khoa Pháp môn và sau đó

là ba mươi sáu pháp đối nhau về sự động dụng

của tự tánh, khi ra vào mà thường lìa hai bên,

thuyết tất cả pháp mà chẳng lìa tự tánh.

Ba khoa Pháp môn là: Ấm,

Nhập và Giới. Ấm (skt: skandhas) là năm ấm (vật

che lấp tự tánh) gồm sắc, thọ, tưởng, hành và

thức. Nhập (skt: ayatanas) có mười hai: bên ngoài lục

trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp), bên trong

lục căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý). Giới

(skt: dhatus) có mười tám, gồm lục căn, lục trần và

lục thức (nhãn thức, nhĩ thức, tỉ thức, thiệt

thức, thân thức và ý thức). Nếu tự tánh

khởi suy lường tức là Tánh chuyển thành Thức,

khiến sanh lục thức, ra cửa lục căn, tiếp xúc

lục trần. Như vậy mười tám giới đều do tự

tánh khởi dụng.

Ba mươi sáu pháp đối là: (a)

năm pháp đối về vật vô tình ở ngoại cảnh:

trời-đất, mặt trời- mặt trăng, sáng-tối,

âm-dương, nước-lửa. (b) mười hai pháp đối về

lời nói thuộc pháp tướng: thí dụ có-không,

động-tịnh, phàm-thánh, già-trẻ ... (c) mười chín

pháp đối của tự tánh khởi dụng: tà-chánh,

loạn-định, phiền não-bồ đề, thường- vô

thường ... Nếu biết dùng ba mươi sáu pháp

đối này thì thấu đạo và tất cả kinh pháp. Nếu

chấp tướng thì sanh trưởng tà kiến, nếu

chấp Không thì sanh trưởng vô minh. "Các ngươi

phải dạy người theo pháp mà tu hành, chớ nên trăm

điều chẳng nghĩ, làm cho đạo tánh bị bít

ngăn."

"Pháp vốn không hai, tự

tâm cũng vậy. Đạo vốn thanh tịnh, không có các

tướng. Các ngươi cẩn thận, chớ nên quán tịnh và

chấp Không nơi tâm, tự tánh vốn thanh tịnh, chẳng

thể chấp hay bỏ."

Ngày mùng ba tháng tám (âm

lịch) năm 713, Tổ tập họp các chúng để từ

biệt. Pháp Hải hỏi xin Tổ chỉ giáo pháp nào

để người mê đời sau thấy được Phật tánh. Tổ

giảng: "Người mê đời sau nếu nhận ra được

tâm chúng sanh tức là thấy Phật tánh. Nếu ngộ

tự tánh, chúng sanh là Phật, nếu mê tự tánh,

Phật là chúng sanh. Cái tự tâm của các ngươi là

Phật, chớ hồ nghi nữa. Chân như tự tánh là Chân

Phật."

Tổ thuyết xong ngồi ngay cho

tới canh ba, thoạt gọi môn đồ "Ta đi

đây", liền ngồi yên viên tịch, thọ 76

tuổi. Nhục thân của Tổ và y bát được dời về

Tào Khê để thờ. Trên bia thờ có ghi là số

người đắc tông chỉ và hoằng pháp được 43 người.

Đặc điểm

về pháp môn

Pháp môn của Lục Tổ có một

tầm quan trọng quyết định cho Thiền tông.

Thời đó những bài thuyết pháp của Tổ đã gây

ảnh hưởng mạnh mẽ trong giới Phật tử ở Trung Hoa vì

không có vị tăng nào đã giảng Phật pháp đi thẳng

đến tầng lớp dân chúng đông đảo. Lúc đó

việc học đạo gần như chỉ dành cho giới có

học vì những bài giảng tựa vào kinh điển

Đại thừa có tính cách uyên bác, trừu tượng, quan

niệm hóa, nên có tính cách cao vời đối với số

đông. Còn Tổ thì giảng thẳng đến những

điều cụ thể đối với đời sống và thực

nghiệm cá nhân. Những lời giảng của Tổ phát

xuất từ kinh nghiệm bản thân nên rất sống động

và sáng tạo, mà không làm giảm giá trị Phật pháp.

Những lời giảng tuy giản dị mà làm sáng đạo chứ

không phải để chiều theo xu hướng của quần

chúng.

Điểm chánh yếu của

pháp môn do Tổ chỉ dạy trong kinh Pháp Bảo Đàn là

Kiến tánh, theo đúng đường lối của tổ Bồ

Đề Đạt Ma đã đặt cho Thiền tông. D. T.

Suzuki đã luận về Tánh một cách đầy đủ trong

hai cuốn: Zen Buddhism và The Zen, doctrine of no-mind.

Cũng cần nhắc lại là Suzuki là một tiến sĩ, coi

như đã đắc đạo năm 27 tuổi nhưng sau đó ông dạy

học tại các đại học tại Nhật và Mỹ. Những

cuốn sách của ông rất nổi tiếng và đã trình

bày Zen (Thiền tông) cho các nước Tây phương

một cách đầy đủ và khéo léo nên cũng nhờ đó mà

Tây phương hiểu biết về Zen rõ ràng hơn.

Khi luận về cuốn kinh Pháp Bảo Đàn, Suzuki đã

có công tham khảo cả những bản ngữ lục của Thần Tú

và Thần Hội rồi đem ra so sánh nên việc trình

bày về pháp môn của Tổ rất rõ ràng và đầy

đủ.

"Tánh" đây là bản

thể chân thực của mình, bản thể đó chính

là Phật tánh, mà mỗi chúng sinh đều có.

Không nên lầm Tánh là một thực thể riêng

biệt của mỗi chúng sinh, như một linh hồn.

Tánh là một cái gì mà không có nó thì không

thể có đời sống, nói một cách tượng trưng thì

như là sức sống vậy. Kinh này nói "Cơ thể

của các ngươi là thành, ngoài có năm cửa là mắt,

tai, mũi, lưỡi, thân, trong có cửa ý. Tâm là

cõi, Tánh là vua. Vua ở cõi tâm. Tánh còn tức vua

còn, Tánh đi vua chẳng còn. Tánh ở thì thân tâm

còn, Tánh đi thì thân tâm hoại." Như vậy Tánh

không những là chủ thể của thân mà của cả phần

tâm linh con người. "Nên biết tự tánh vốn

có trí Bát nhã, trí huệ tự tánh thường

chiếu soi nên chẳng cần dùng văn tự." Trong

Kinh có khi dùng những danh từ về Tánh như: bản

tánh, chân tánh, Phật tánh, tự tánh ...

Nhưng làm sao để được

Kiến tánh (thấy tánh) thì kinh ghi rõ hai pháp

môn khác nhau giữa tổ Huệ Năng và Thần Tú. Pháp

môn của Thần Tú thường so sánh Tánh đó như tấm

gương sáng, nên chủ trương phải thường lau chùi

để gương không dính bụi bậm. Còn tổ Huệ

Năng thì nói rõ "Bản lai vô nhất vật", gạt

bỏ pháp 'lau chùi gương', cho đó chỉ là nói

phương tiện mà không thấy rõ được cái

tuyệt đối, cứu cánh. "Khởi tâm chấp tịnh

thì sanh ra cái vọng về chỗ tịnh. Tịnh

vốn không hình tướng, lại lập tướng tịnh và cho

đó là công phu. Thấy hiểu như vậy là làm ngăn

trở tự tánh mình, và cái tịnh trở lại trói buộc

mình. ... Nếu hiểu rõ pháp đốn giáo, chẳng

chấp hình tướng bên ngoài, chỉ ở trong tâm thường

khởi chánh kiến, thường chẳng bị nhiễm phiền

não trần lao, tức là kiến tánh."

Pháp môn của Tổ nhấn mạnh

về pháp "Vô niệm" cho nên Vô

niệm được coi là tông của pháp môn. Tự tánh

vốn tịnh, chỉ do vọng niệm che khuất. Cho nên

nếu khởi tâm chấp tịnh thì lại sanh ra cái

vọng vì chấp tịnh. Muốn hết vọng niệm

thì khi thấy cảnh, không nên chấp cảnh. "Khi

thấy mọi cảnh mà tâm không loạn đó là Chân

định." Thí dụ về tâm không vọng động

là khi thấy mọi người mà chẳng thấy các

điều phải/quấy, lành/dữ, hay/dở của người.

Không phải như có ý kiến cho rằng thấy

người mà không phân biệt đó là nam hay nữ, đó

là ông A hay ông B... thì mới là tâm không vọng.

"Nếu nói chấp tâm,

tâm vốn là vọng, biết tâm là huyễn cho nên

chẳng chấp". Điểm tế nhị chính là

chỗ biết tâm 'vốn' là vọng, là huyễn nên

không chấp, chứ không phải là chạy theo nó để

chống hoặc để diệt. Vì vậy nên cần hiểu

Vô niệm là đối cảnh mà tâm không nhiễm, không

loạn, chứ không phải là lo diệt bằng cách không

khởi nghĩ gì hết. Đối cảnh mà tâm không động

là khi tám gió thổi mà tâm vẫn không động. Tám

gió đây là: tài lợi, suy hao, hủy nhục, đề cao,

khen ngợi, chê bai, khổ đau và vui vẻ (tài, suy, hủy,

dự, xưng, cơ, khổ, lạc). Tổ có xác định: "Vô

niệm là trong khi niệm mà lòng không động

niệm."

Sau này thiền sư Huệ

Hải, đệ tử của Mã Tổ, có giải thích thêm

về Vô niệm như sau: "Vô niệm là

không tà niệm, chứ không phải là không chánh

niệm ... Niệm có, niệm không là tà

niệm. Chẳng niệm có, không là chánh niệm.

Niệm thiện, niệm ác là tà niệm. Chẳng

niệm thiện, ác là chánh niệm. Cho đến

khổ/vui, sanh/diệt, thủ/xả, oán/thân, yêu/ghét

đều là tà niệm. Chẳng niệm khổ/vui ...

là chánh niệm." Mới đọc thì thấy có vẻ

như mâu thuẫn vì đã nói vô niệm mà còn phân

biệt tà/chánh, nhưng đó chỉ là phương tiện

để nói rõ về tà niệm, còn chánh

niệm thực ra chỉ là không có tà niệm thôi.

Vô niệm chính là không có những tà niệm

đó. Huệ Hải cũng nói rõ: "Tất cả chỗ

mà vô tâm, tức là Vô niệm."

Tổ Hoàng Bá (?-850) có nói:

"Cúng dường mười phương chư Phật không bằng

cúng dường một đạo nhân vô tâm. Tại sao? Người

vô tâm là vô tất cả tâm, chẳng phải tuyệt

không. Cái bản thể như như, bên trong như gỗ

đá chẳng lay chẳng động, bên ngoài như hư không,

chẳng nghẽn chẳng ngại, không năng sở, không phương

sở, không tướng mạo, không được, không mất ... Dụ

như Tâm này, tức cái tâm của vô tâm, lìa tất cả

tướng, chúng sanh và chư Phật chẳng có khác

biệt, hễ được vô tâm thì đến cứu cánh ..

Chứng ngộ được Tâm này có nhanh chậm, có kẻ nghe

pháp trong một niệm liền được vô tâm, có

kẻ đến thập địa mới được vô tâm. Lâu mau

cũng phải đến vô tâm mới xong. Lúc ấy mới

biết vô tu, vô chứng, thật vô sở đắc ... Tâm

tự vô tâm, cũng chẳng có kẻ vô tâm, nếu đem

tâm làm cho vô tâm thì tâm lại trở thành có."

Những lời giảng của các tổ

Thiền tông kế thừa Lục Tổ chứng tỏ Vô

niệm là pháp hành cơ bản của Thiền tông.

Những danh từ như Vô niệm, Vô tâm đều chỉ

trạng thái khi mà không còn bị cái tâm vọng chi

phối thì lúc đó mới có thể được Giải thoát.

Nói tóm lại kinh Pháp bảo

đàn của Lục tổ Huệ Năng là một pháp bảo rất

quý giá của Thiền tông mà những người tu

học Thiền tông cần phải thấu triệt thì

mới tránh khỏi những sai lầm căn bản. Pháp môn

'tiệm tu' của Thần Tú là dạy cho những người tu

theo Đại thừa, còn pháp môn 'đốn ngộ' của Tổ dành

cho những người tu hành theo Tối thượng thừa. Nói

đến Thiền tông tức là nói đến pháp môn

của tổ Huệ Năng.

Tài liệu trích dẫn:

-- Kinh Pháp Bảo Đàn, H.T. Thích Minh Trực dịch.

-- Kinh Pháp Bảo Đàn, T.S. Thích Duy Lực dịch

-- Kinh Pháp Bảo Đàn giảng giải, T.S. Thích Thanh Từ.

-- Đốn ngộ nhập đạo yếu môn, của T.S. Huệ Hải do T.S. Thích Thanh Từ dịch.

-- Truyền tâm pháp yếu của tổ Hoàng Bá, do T.S. Thích duy Lực dịch.

-- Zen Buddhism, D.T. Suzuki.

-- The Zen, Doctrine of No--Mind, D.T. Suzuki.

-- Zen Buddhism, Christmas Humphreys.

-- The Diamond Sutra and the Sutra of Hui Neng, A. F. Price và Wong Mou Lam dịch.

-- A Buddhist Bible của D. Goddard.

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trước10 TitlesVăn bản tiếp →Kinh Vu Lan Bon
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt