📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Tu Nhan De

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 27,959 ký tự · ~25 phút đọc
🏠 📜

Tu Nhan De

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Bài Kinh Tu Nhàn Đề

Thích Thanh Từ

Chúng tôi theo thông lệ,

mỗi kỳ rằm lớn, có giảng một thời kinh cho tất

cả nam nữ Phật tử về cúng chùa nghe để

hiểu đạo lý tu hành. Năm nay chúng tôi không

giảng một đề tài riêng mà chúng tôi dẫn một

câu chuyện đối thoại giữa Phật với một người

dị học. Dị học là học khác, không phải

người học Phật.

Đây là đại ý bài kinh Tu

Nhàn Đề, xuất phát từ Kinh Trung A Hàm (Phẩm

Phạm Chí, Kinh số 153). Tôi dẫn từng phần cuộc đối

thoại và chỉ cho quý Phật tử thấy giáo lý

thâm sâu của đạo Phật. Chúng tôi sẽ giải thích bổ

túc cho quý Phật tử thấm nhuần, không còn ngờ

vực những gì mà lâu nay chúng ta không hiểu.

Trước hết là lý do có cuộc đối thoại này.

Một hôm đức Phật đến

nước Câu Lâu Sấu ở Tịnh thất thứ nhất của một

người Phạm Chí tên là Bà La Bà. Khi đó đức Phật

nghỉ lại đêm trong Tịnh thất này. Đến sáng

Ngài đi khất thực. Khất thực xong về thọ trai

rồi Ngài đi vào rừng tọa thiền. Lúc đó có

một người dị học tên Tu Nhàn Đề, thong thả

dạo chơi đến cái thất thứ nhất của Ba La Bà,

nhìn thấy có dấu nằm nghiêng bên phải, ông bèn kêu

ông Bà La Bà nói:

-- Cái dáng nằm nầy là dáng nằm của Sư Tử, dáng nằm của một vị Sa môn. Vậy khi hôm, ai nằm trong thất này?

Ông Bà La Đà nói:

-- Đó là Sa môn Cù Đàm, Ngài mới nghỉ đêm tại thất này.

Tu Nhàn Đề nghe thấy lắc đầu nói:

-- Cái tôi không muốn thấy mà thấy, tôi không muốn nghe mà nghe. Sa môn Cù Đàm là con người bại hoại, bại hoại không thể dùng.

Sau khi nghe vậy, ông Bà La Đà nóng ruột nói:

-- Ông không nên mắng Sa môn Cù Đàm. Những lời ông nói tôi sẽ thuật lại cho Sa môn Cù Đàm nghe, ông chịu không?

Tu Nhàn Đề nói:

-- Được ông cứ thuật lại cho Sa môn Cù Đàm nghe. Giả sử tôi gặp Sa môn Cù Đàm, tôi cũng nói như vậy.

Đức Phật tọa thiền

đến hai ba giờ chiều, Phật xả thiền trở

về thất ông Bà La Bà. Khi đó Tu Nhàn Đề

dạo chơi và cũng trở về và gặp Phật. Đức Phật

hỏi ông:

-- Khi sáng ông luận bàn cùng ông Bà La Bà về chỗ nằm trong thất này phải không?

Ông nói:

-- Phải.

Đây tôi chỉ lấy đại ý.

Phật bắt đầu hỏi:

-- Ông buông lung 5 căn là

mắt, tai... theo 5 trần. Còn tôi thì gìn giữ

điều phục 5 căn không cho theo 5 trần, vì vậy mà

ông gọi tôi là bại hoại, bại hoại không dùng

được phải không?

Ông nói:

-- Đúng thế!

Đức Phật bắt đầu đặt câu hỏi:

-- Nếu có người, trước

họ chưa đi tu, họ đắm mê ngũ dục, sau khi

họ xuất gia biết được ngũ dục như thật.

Nào là tập, diệt, vị, hoạn, xuất yếu cho nên

họ liền xa lìa ngũ dục. Thấy người đắm

nhiễm ngũ dục họ cho là thấp hèn, không thích.

Vậy ông có ý gì về vấn đề này không?

Ông trả lời:

-- Không.

Đây tôi giải thích các chữ

chuyên môn dùng cho ngũ dục ở trong Kinh như: sắc

tức là con mắt mình thấy sắc mến sắc gọi là

sắc dục. Thanh là lỗ tai mình nghe những âm thanh

hay lạ ưa thích gọi đó là thanh dục. Mũi ngữi

mùi thơm mình mê thích gọi là hương dục. Lưỡi

nếm mùi ngon mình ưa vị ngon gọi là vị dục.

Thân xúc chạm với những cảm giác êm ái mình ưa

thích gọi là xúc dục. Đó gọi là ngũ dục:

sắc, thanh, hương, vị, xúc.

Buông lung năm căn chạy theo

ngũ dục thì Tu Nhàn Đề chịu, còn Phật hạn

chế mấy cái đó ông cho là bại hoại, bại hoại

không thể dùng.

Phật lại nói tiếp:

Người trước chưa biết tu, họ mê ngũ dục,

nhưng bây giờ họ biết tu rồi, họ thấy

ngũ dục như thật. Nó tập như thế nào, nó

diệt như thế nào, nó vị như thế nào, nó

hoạn như thế nào, nó xuất yếu như thế

nào, họ xa lìa ngũ dục. Khi họ xa lìa được

rồi, họ thấy ai mê đắm ngũ dục họ cho là

thấp hèn, không ưa thích. Vậy ý ông nghĩ sao?

Ông có gì chống lại không? Ông bảo không. Như vậy

ông bằng lòng.

Ngũ dục, tập, diệt, vị,

hoạn, xuất yếu là những từ chuyên môn. Phật tử

nghe không hiểu, tôi nói nghĩa thông thường. Thí

dụ có người hút thuốc hay uống rượu. Tại sao có

hút thuốc? Là do mình tập. Chữ tập đây là nhóm,

là họp lại. Có điếu thuốc, có lửa, có cái

miệng mình ngậm điếu thuốc hít khói vô

lỗ mũi xông lên não, mình có cảm giác. Như vậy

khi có điếu thuốc, có lửa, có khói, có cái

miệng hít vào nhóm hợp các thứ đó lại mới có

cảm giác, phải không? Phật biết rằng những cái

dục của thế gian không có gì tự có hết, mà

do nhiều thứ duyên hợp lại mới có. Từ sự tập

hợp lại có điếu thuốc, mình hút chừng mười

phút thì tàn. Nó tàn thì còn hay hết? Hết

là diệt. Cái gì có hợp là có tan, có sanh là

có diệt. Chúng ta biết rõ manh mối sanh là

biết rõ manh mối diệt. Biết rõ hút thuốc

đó không tự có mà do nhiều duyên và nhiều

duyên nhóm họp hết thì gọi là diệt.

Như vậy chúng ta đã biết rõ cái tập, cái

diệt rồi. Giờ đến cái vị. Vị là thú vị

của hút thuốc. Những người ghiền thuốc, khi

họ hít vào vài hơi khói, thấy con mắt của

họ sáng lên, họ có cảm giác thú vị. Nhưng

cái thú vị đó còn hoài hay một chút rồi hết.

Nó chỉ khoảng chừng hai phút rồi qua mất. Biết

rõ cái vị là như vậy. Nó vô thường không có

thật. Hoạn là tai họa. Cảm giác thú vị của hút

thuốc không bao lâu, nhưng khi ghiền rồi tai

họa nó chừng bao nhiêu? Một ngày hút chừng 2 gói

thuốc thì tốn bao nhiêu tiền? Thứ hai là sanh

bệnh. Người ta nói hút thuốc sanh nhiều thứ

bệnh nhất là bệnh phổi. Thứ ba là ở gần

người không hút thuốc mà mình cứ hít rồi phà ra

người ta ghét. Vậy tự mình tốn hao là tai họa

thứ nhất. Mình mắc bệnh là tai họa thứ hai.

Ghiền bỏ không được là tai họa thứ ba. Làm

cho người ta khó chịu là tai họa thứ tư. Vậy

cảm giác thích thú thì ít mà tai họa của nó

thì nhiều, nên chúng ta phải xuất yếu. Xuất

yếu là giải thoát ra khỏi nó. Hút thuốc lâu

ngày thành thói quen, người ta gọi là bệnh

nghiền thuốc. Bấy giờ muốn hết ghiền,

mình phải làm sao? Phải bỏ đừng hút nữa. Gan dạ

chịu đựng cái ghiền hành hạ một lúc rồi thoát

khỏi nó. Đó là xuất yếu, là thoát ra khỏi. Như

vậy Phật biết rõ từng phần mỗi cái tập,

diệt, vị, hoạn, xuất yếu.

Đó là nói về hút thuốc.

Cũng nơi miệng mình, thí dụ như có những món

ăn ngon. Muốn được ăn ngon thì phải bên ngoài có

món ăn ngon, rồi kế đó là cái lưỡi. Món ăn

ngon xúc chạm với lưỡi rồi có thức phân biệt

đó là ngon. Món ăn ngon chỉ có một hai phút trong

lúc mình còn nhai ở miệng ở lưỡi. Khi nuốt qua

khỏi cổ, nó mất tiêu, vị ngon đó hết. Đó là

biết cái tập, cái diệt của nó. Khi món ăn

ngon nếm ở lưỡi, mình có cảm giác thú vị,

thích thú. Sự thú vị ấy có bền lâu không? Sự

thích thú đó chỉ có chút xíu rồi mất cho nên là

vô thường. Chúng ta biết rõ sự thú vị của nó,

chúng ta cũng phải biết cái tai họa của nó

nữa. Người thích ăn ngon, ăn những thức ăn chiên

xào nhiều cũng sanh bệnh gan... Thêm nữa, ăn

ngon phải tốn tiền nhiều, chịu cực khổ, vậy

cũng là hoạn. Chúng ta muốn không bị món ăn ngon chi

phối thì bớt đừng thích nữa, dần dần không nhiễm

thì chúng ta được giải thoát.

Bây giờ tôi thí dụ dễ

hiểu như việc ăn chay. Người đã quen ăn mặn

mà bảo họ ăn chay thì ngày ăn chay đó là ngày

hành phạt, khổ sở lắm. Nhiều khi họ chờ

đến tối tìm món gì đó để bù lại cái

thiếu thốn trong ngày nay. Như vậy, họ cho

ngày ăn chay là khổ. Nhưng ngược lại, quí thầy quí

cô ở chùa ăn nước tương rau luộc quen rồi, thấy

việc ăn chay có khổ không? Giả sử có người đem

đồ mặn thật ngon lại mời. Nếu quí vị mới ăn

chay thì khả dĩ thấy ngon, chứ người ăn chay lâu

nghe mùi thức ăn mặn là ụa mữa vì tanh. Vậy món ăn

ngon đó có thực không? Nếu nó thực ngon thì ai

ăn cũng phải ngon. Lúc chúng ta ăn mặn thì ăn thấy

ngon, đến chừng chúng ta ăn chay được 10 hoặc 20

năm, cũng thức ăn đó chúng ta thấy sợ, ăn không

được nữa. Do đó chúng ta nhiễm là vì tự mình

tập, nếu chúng ta muốn thoát ly cũng không khó.

Thế gian người ta làm sao

ăn cho ngon, mặc cho đẹp, ở cho sướng v.v... Nhưng

ăn ngon, mặc đẹp, ở sướng rốt cuộc có chết

không? Rồi cũng chết như mọi người vậy

thôi. Người thế gian bị năm cảm giác của mắt,

tai, mũi, lưỡi, thân lôi cuốn, ưa thích, ham muốn

mà Phật gọi là ngũ dục. Vậy trong năm cái đó

quí vị có dính cái nào? Bởi có nên mới cực khổ.

Ví như ngày nào chúng ta cũng ăn ba món xào chiên

thực ngon. Hôm nào thiếu nó, chỉ dọn lên bàn

chén muối ớt, muối tiêu, hôm đó có khổ không?

Ngày đó là ngày thật khổ sở, không muốn ăn, rồi

rầy rà người này, giận người kia... Như vậy chúng

ta quen theo dục lạc, khi thiếu nó chúng ta thấy

khổ. Những người không theo dục lạc, họ có thấy

khổ không?

Đạo lý nhà Phật dạy rất

rõ. Người chưa biết đạo thì nhiễm mê ngũ dục,

còn người biết đạo rồi thì tìm cách xa lìa.

Chúng ta ăn để sống, mặc để ấm, chứ không

phải ăn để ngon, mặc để đẹp. Hiểu rõ

như vậy, người tu cũng ăn cũng mặc mà họ không

khổ. Còn người thế gian vì không hiểu nên

đắm trước những món ngon, mà thiếu món ngon

họ cảm thấy khổ sở. Khi mặc thì họ thích

những đồ đẹp, nếu thấy đồ xấu là họ cảm

thấy khổ. Vì vậy Phật bảo "thấy người đắm

nhiễm ngũ dục cho đó là thấp hèn nên không

thích".

Phật nói tiếp:

-- Khi chưa xuất gia tôi

hưởng ngũ dục, tôi đắm nhiễm. Sau khi thức tỉnh,

đi xuất gia rồi, tôi xa lìa ngũ dục vì biết như

thật: Tập, diệt, vị, hoạn, xuất yếu của nó.

Tôi thấy người đắm mê ngũ dục cho là thấp hèn,

không khen, không thích. Ông có gì nói với tôi

điều này không?

Tu Nhàn Đề nói:

-- Không vậy!

Đến chặng thứ tư, Phật

đưa thí dụ có cha con người cư sĩ giàu có sang

trọng biết tu Thập thiện tức là tu 10

điều lành. Tuy họ biết làm lành nhưng

họ còn muốn đời sau hưởng phước, hưởng đầy

đủ ngũ dục, nên sau khi chết họ sinh lên cõi

Trời. Cha con người này chịu bỏ ngũ dục cõi Trời

để trở lại hưởng ngũ dục cõi nhân gian chăng?

Tu Nhàn Đề bảo:

-- Không vậy Cù Đàm.

Đức Phật hỏi:

-- Tại sao vậy?

Ông đáp:

-- Ngũ dục cõi Trời là tối thượng là tối thắng. Nếu so với ngũ dục cõi người thì ngũ dục cõi người không có giá trị gì.

Đức Phật hướng ông từ từ.

Cũng là ngũ dục mà ngũ dục cõi Trời cao hơn. Đức

Phật cũng qua luôn ngũ dục cõi Trời, vì biết rõ

như thật, ngũ dục: Tập, diệt, vị, hoạn, xuất

yếu nên thấy người đắm mê ngũ dục, đức Phật

cho là thấp hèn, không thích.

Bây giờ đức Phật đưa ra thí dụ rất hay:

-- Ví như có người bị

bệnh phong ( nói theo ngôn ngữ phỗ thông là

bệnh cùi). Người bị bệnh phong thân thể

bị vi trùng rút tỉa nên lở lói ngứa ngáy. Họ

lấy tay quào, lấy lửa hơ cho đở ngứa. Khi họ

lấy tay quào, lấy lửa hơ họ có thể trừ

được ngứa và hết được bệnh chăng?

Ông đáp:

-- Không vậy!

Phật hỏi:

-- Tại sao vậy?

Ông bảo:

-- Vì càng quào, càng hơ thì vết lở càng tăng chớ không bao giờ hết.

Người bị bệnh phong càng

lấy tay quào, lấy lửa hơ, vết lở càng tăng,

trái lại họ cho đó là thích vui. Cái thích vui

đó có phải là cái thích vui thật không? Hay là cái

khổ của ngứa ngáy quá, buộc lòng phải quào, phải

hơ cho đở ngứa, rồi sau đó lại sinh thêm lở lói

nữa. Đức Phật đưa ra ví dụ này quá cụ thể.

Người đắm mê ngũ dục cũng giống như thế.

Thí dụ như người thế

gian, khi thèm thức ăn gì đó, họ muốn ăn một

bữa cho đã thèm, để rồi từ đó về sau

không thèm nữa. Nhưng trong lúc đó thì đã thèm,

rồi mai mốt có hết thèm không? Hay lại cũng thèm

như thường. Ăn cho đã không có nghĩa hết

thèm. Thế gian nhất là phái nam có cái tật muốn

ngã cho đủ bốn vách tường. Tường nào cũng muốn

ngã, biết cho đủ hết, rồi sau đó mình dễ

tu. Thật có dễ tu không? Hay càng biết nó càng

thèm, càng lún sâu thêm. Cho nên đức Phật nói:

"Người muốn được thỏa mãn ngũ dục mà cứ tìm

ngũ dục để thụ hưởng cho thỏa mãn thì chẳng

khác nào người khát nước mà cứ uống nước

muối". Quí vị thấy uống nước muối thì sao? Có

hết khát nước hay lại càng khát thêm? Người

thế gian cũng thế, họ không có gia đình,

đến chừng tạo được gia đình, thì một vợ một

chồng là hạnh phúc rồi. Nhưng họ lại sanh tật,

có thêm bà thứ hai. Có bà thứ hai rồi cũng không

chịu dừng, họ tiếp tục tạo thêm không

biết bao giờ hết.

Như vậy chúng ta thấy, chỉ có

người nào biết hạn chế, biết làm chủ

mình, chừng đó mới hết. Đừng tưởng mình tìm

hoài cho thỏa mãn rồi hết. Không có việc như

thế. Thí dụ như có người lỡ ghiền thuốc.

Họ ghiền thuốc mà không có tiền mua

thuốc, thấy có người hút thuốc thì nghĩ "thôi

mình lại xin 1 điếu hút cho đã ghiền".

Người ta cho mình hút thì đã ghiền lúc đó.

Rồi một chút nữa ghiền lại không? Đến trưa,

chiều lại ghiền nữa, chứ đâu phải đã

ghiền lần đó rồi hết.

Như vậy chúng ta thấy rõ:

"Nếu muốn thỏa mãn dục lạc, càng thỏa mãn

thì nó càng tăng thêm chứ không bao giờ hết.

Càng đuổi theo nó thì càng mê đắm, rồi chìm sâu

trong đó".

Chúng ta chỉ có một cách là

biết rõ tai họa của nó, sự tạm bợ của nó

rồi mình làm chủ mình, thắng nó, bỏ nó, lìa nó

dần dần rồi dứt.

Phật còn nói thêm:

"Người bị bệnh phong lấy tay quào, lấy lửa

hơ, vết lở càng tăng, mà họ cho đó là vui.

Người đắm mê ngũ dục cũng lại như thế."

Người bị bệnh phong, thân

thể lở lói, họ biết được bệnh của

họ rồi, có người thương xót tìm thuốc hoặc

chính họ tìm được thuốc trị lành bệnh. Khi

hết bệnh, thân thể lành lặn rồi, họ

không còn lấy tay quào, lấy lửa hơ, vì đâu còn

ngứa nữa. Nếu có người khác kéo họ lại hơ

lửa, lúc trước bị lở lói khi hơ lửa họ thích,

bây giờ lành lặn hơ lửa họ có thích không? Hay

là né tránh vì bị nóng quá chịu không nổi.

Dục lạc cũng như vậy. Người

đang đắm mê dục lạc, họ cứ lao mình chìm sâu

trong đó để thụ hưởng. Nhưng với người đã xa

lìa dục lạc rồi, có ai dẫn họ đến, họ

sợ, họ tránh vì biết đó là cảnh khổ. Cũng

giống như tôi thí dụ, người quen ăn mặn có cá

thịt nhiều chừng nào họ càng thích. Có

người trước cũng ăn mặn nhưng đã bỏ để ăn

chay. Họ đã ăn chay lâu chừng 10-20 năm, có

người mời họ ăn cá thịt thì lúc đó họ có

sợ không? Họ tránh, họ sợ, như vậy rất rõ

ràng khi bỏ được dục lạc rồi mà kêu họ thụ

hưởng trở lại họ sợ. Vì họ biết đó là

tai họa, thật không tốt, chứ không thích thú gì

hết.

Tôi dẫn thêm một thí dụ nữa.

Có vài Phật tử nam ghiền rượu, chiều nào

cũng rủ nhau ra quán nhậu. Khi nhậu anh em nói cười,

cải nhau to tiếng, đôi khi quá say chân đi xiêu

bên này, xẹo bên kia, rồi kẻ này dìu kẻ kia dẫn.

Trong số anh em đó bỗng có người thức tỉnh,

biết ghiền rượu không tốt, có hại liền

bỏ rượu. Người đó bỏ rượu một thời gian lâu.

Tình cờ gặp lại các bạn cũ, lôi vào quán uống

nữa. Người đó có sợ không? Họ sợ muốn chạy.

Như vậy chúng ta thấy rõ, mình càng tập thì càng

say, càng ghiền. Bỏ được rồi mình thấy nó

liền sợ. Cũng vậy, người đắm mê dục lạc

thế gian, họ cho đó là hạnh phúc, nhưng

người thoát khỏi rồi nhìn những người còn đang mê

đắm, thấy họ thật đáng thương.

Đức Phật cũng thế, Ngài

thương chúng ta đang chìm đắm khổ sở trong cái

không nghĩa lý gì, không quan trọng gì. Bây

giờ quí vị thử kiểm lại, có phải cả thế

gian này đang khổ vì nó không? Kể cả mình nữa.

Mình có khổ vì ngũ dục không? Nếu không khổ cả

năm cái thì ít nhất cũng bị khổ 2 hoặc 3 cái, phải

vậy không? Nó làm cho mình mất tự do, nó làm cho

mình phiền não, nó làm cho mình khổ sở biết

bao!

Phật kết luận: "Không bệnh lợi bậc nhất. Niết bàn vui bậc nhất".

Ông Tu Nhàn Đề nghe Phật nói: "Không bệnh lợi bậc nhất. Niết bàn vui bậc nhất" liền hỏi:

-- Thưa Ngài Cù Đàm, Ngài nói câu ấy, các vị thầy của tôi cũng đã dạy. Như thế Ngài Cù Đàm nói đâu có khác gì.

Đức Phật đặt câu hỏi lại:

-- Nếu các bậc thầy của ông đã dạy như vậy thì, thế nào là không bệnh, thế nào là Niết bàn?

Ông Tu Nhàn Đề chỉ trên thân mình bảo:

-- Thân này là không bệnh. Thân này là Niết bàn.

Đức Phật bảo:

-- Thí dụ có một người mù

nghe người mắt sáng bảo: Tôi có chiếc áo trắng

đẹp, sạch sẽ. Người mù cầu xin chiếc áo ấy.

Người kia có tâm xấu lấy áo dơ xấu đưa chú mù

rồi bảo: Đây là áo trắng sạch, đẹp đẽ. Chú mù

nghe tin thật, lấy áo mặc vào rồi nói: Tôi mặc áo

trắng sạch, đẹp đẽ. Đức Phật hỏi Tu Nhàn Đề:

-- Người mù đó do họ thấy, do họ biết, hay do người ta nói rồi bắt chước nói theo.

Tu Nhàn Đề trả lời Phật:

-- Người mù đó họ

không thấy, không rõ chiếc áo sạch hay dơ, chỉ

nghe người ta nói chiếc áo trắng sạch đẹp đẽ,

rồi tin mà không ngờ là áo dơ áo xấu.

Đức Phật quở:

-- Tu Nhàn Đề, ông cũng

giống như người mù kia. Thân này là gốc của

bệnh hoạn, thân này là ung nhọt, thân này là

con rắn, thân này là vô thường, là khổ, là không,

là vô ngã mà ông cho thân này là không bệnh,

là Niết bàn.

Đây tôi giải thích những chữ

dùng đoạn này. Đức Phật nói thân này là bệnh.

Có ai mang thân mà chẳng bệnh không? Chỉ có

bệnh nhẹ hay bệnh nặng thôi. Chúng ta thấy

mình đi đứng được chứ trong thân cũng có vài bộ

phận nho nhỏ hư xáo động nên đôi lúc rêm chỗ

này, đau nhức chỗ kia. Thế mà chúng ta tất

cả đều quên thân này là thân bệnh hoạn.

Thân bệnh hoạn mà bảo là không bệnh sao

được. Thân này là ung nhọt vì hôm nay nó xì

chỗ này, mai lại nổi chỗ kia. Ung nhọt nổi

lên hoài thì không yên ổn.

Thân này như con rắn. Lúc

trước tôi có giảng chúng ta điều hòa thân này

như điều hòa 4 con rắn (tứ đại). Chúng nó bất

hòa với nhau mãi. Con rắn nước cắn lộn với con rắn

hổ lửa. Con rắn hổ lửa mà thắng thì rắn nước thua,

nên lửa bốc lên khiến nhức đầu. Con rắn hổ lửa

yếu thua thì thân run rẩy lạnh buốt. Con rắn gió

là rắn hổ mây cắn lộn với rắn hổ đất. Nếu

rắn hổ mây thắng thì thân bị gió thổi đau mình

nên phải cạo gió. Còn rắn hổ đất mạnh hơn thì

như lỗ mũi mọc thêm 1, 2 nhánh ra không thở

được phải đi bác sĩ mỗ cắt bỏ đi. Như vậy

trong bốn con rắn đó, con nào mạnh hay yếu cũng

không ổn mà mình đang sống đây là đang điều

hòa bốn con rắn đó. Ví dụ: Hôm nay trong mình nóng

quá, mình nấu cháo đậu xanh ăn cho mát; còn lạnh

quá kiếm gừng ăn cho ấm. Chúng ta luôn luôn tìm

cách điều hòa cho chúng yên ổn, chứ có vui vẻ

gì đâu? Có thích thú gì đâu? Không có giờ nào an

ổn hết. Vậy mà cho thân là không bệnh, là

Niết bàn, có phải nói bậy không?

Phật nói thân này là vô

thường. Nó luôn luôn bị lửa vô thường đốt thiêu

từ từ. Từ trẻ đến già, già rồi bệnh,

bệnh rồi chết. Chúng ta ai có thân phải nhận

thức rằng nó là khổ, dù cho là ông vua, ông tổng

thống, ông thủ tướng có thân là bị khổ, vì

bệnh, già, chết, không tha ai hết. Vậy mà

ông Tu Nhàn Đề cho thân là không bệnh, là

Niết bàn phải ngu xuẩn không, sai lầm không. Nên

đức Phật nói bài kệ:

"Không bệnh lợi bậc nhất

Niết bàn vui bậc nhất

Các đạo Bát Chánh Đạo

Đến an ổn cam lồ".

Cam lồ tức là mát mẻ. Không

bệnh đây là mọi tâm tham lam, sân si, tật

đố dứt hết, đó là lợi bậc nhất. Và sống với

tâm không sanh diệt gọi là Niết bàn, là

vui bậc nhất. Muốn được như thế con đường Bát

Chánh Đạo sẽ đưa đến chỗ an ổn, mát mẻ

đó.

Đến đây ông Tu Nhàn Đề bị khuất phục, ông quì gối chấp tay:

-- Xin Ngài Cù Đàm dạy cho con rõ thế nào không bệnh, thế nào là Niết bàn?.

Đức Phật bảo:

-- Con mắt thánh huệ của ông chưa sáng. Tôi vì ông nói không bệnh, nói Niết bàn chỉ nhọc nhằn vô ích thôi.

Phật thí dụ: Như có người

mù từ thuở bé, nghe người ta nói đây là màu vàng,

đây là màu xanh, đây là màu đỏ, đây là màu

trắng, đây là màu đen. Khi nghe nói như vậy, người

mù yêu cầu người sáng mắt giải thích cho họ

hiểu thế nào là màu vàng, thế nào là

màu xanh, thế nào là màu đỏ... Người kia dù cố

giải thích mà người mù hiểu hay không? Hay chỉ

tốn công vô ích thôi?

Phật đưa ra thí dụ quá hay.

Nếu con mắt mình chưa sáng mà người kia giải

thích rằng đây là màu trắng, màu vàng, màu xanh,

thì càng giải thích càng rối ren thêm, mình làm sao

hiểu được.

Đức Phật bảo tiếp:

-- Tôi sẽ vì ông nói thuốc

hay để trị bệnh, khiến cho con mắt thánh

huệ của ông trong sạch. Tự ông biết đây là

không bệnh, đây là Niết bàn.

Phật thí dụ: Có một đứa

bé mù từ thuở nhỏ, có người thương xót dùng

mọi cách trị liệu khiến con mắt được

sáng. Khi con mắt sáng rồi, nó sẽ tự thấy đây là

màu xanh, đây là màu vàng, đây là màu đỏ v.v...

không cần giải thích.

Quí vị thấy quá rõ ràng rồi

phải không? Niết bàn là khi mình hết mọi

phiền não, bệnh là phiền não mà hết

phiền não là tâm mình thanh tịnh thì Niết

bàn hiển lộ. Gọi đó là con mắt huệ mở

sáng thì tự mình nhận rõ Niết bàn, chứ không

cần giải thích. Bởi vì mình chưa biết mà nghe

giải thích lại tưởng tượng thêm.

Thí dụ: Có những cảnh người

ta đi đến rồi, người ta thấy tận mắt về

thuật lại cho người ở nhà nghe. Người ở nhà nghe

mà họ chưa từng thấy cảnh đó, họ tưởng

tượng có đúng không?

Vì vậy "không

bệnh", "Niết bàn" Phật không

giải thích mà Phật dạy phương pháp tu. Tu để

hết bệnh, mà hết bệnh là Niết

bàn. Chừng đó rồi mình thấy chứ đừng nói Niết

bàn là không có. Nói không có là dốt, vì sự thật

đức Phật đã thấy, đã đến nhưng nó không

giống như những cái phàm tục mình hiểu.

Thí dụ: như nói đến vui,

thì nghĩ vui là uống rượu vui. Vui đi nghe nhạc vui.

Nói vui là mình cứ tưởng vui như những việc

đó, chứ không hiểu cái vui của Niết bàn là

do hết sinh tử, do khỏi cơn vô thường. Cho nên

cái đó không thể diễn tả, không thể nói cho

người phàm phu hiểu được. Vì vậy đức Phạt

không giải thích cái vui đó, mà quan trọng là

Ngài chỉ phương tiện để người đó đạt

được. Ví như người bệnh mắt, họ muốn

biết màu xanh, vàng, trắng, đen v.v... mà mình

giải thích hoài. Giải thích bằng cách này, giải

thích bằng cách kia, giải thích đến chừng nào

họ mới hiểu. Nếu mình thương họ muốn

cho họ thấy được các màu thì hoặc là mình tìm

thầy, tìm thuốc trị cho con mắt họ sáng. Khi mắt

họ sáng rồi thì tự họ biết đây là màu

vàng, màu trắng, màu đỏ mình không cần phải giải

thích. Đó là một sự thật chúng ta thấy đức Phật

dạy rất cụ thể, thực tế vô cùng. Phật không

nói lý thuyết suông. Và người ta nghe Phật

không giải thích nên xuyên tạc rằng: Phật nói

Niết bàn mà Phật không giải thích là cái đó

không có, chỉ là giả tưởng thôi. Nếu là sự

tưởng tượng thì đức Phật dạy phương pháp

đến làm chi.

Đức Phật giải thích thêm

đây là phương pháp đưa đến Niết bàn,

đến chỗ không bệnh. Có bốn pháp để

con mắt thánh huệ chưa sạch được sạch. Bốn

pháp ấy là gì?

1. Gần gũi thiện tri thức.

2. Được nghe pháp lành.

3. Khéo suy nghĩ.

4. Hướng pháp thứ pháp.

Đây tôi sẽ giảng bốn pháp này rõ ràng cho quí vị thấy.

Phật nói phương pháp trị bệnh cho chúng ta hết bệnh. Đó là phương pháp gì?

(1) Đầu tiên là gần gũi

bậc Thiện Tri Thức , tức là thầy lành bạn tốt

giúp chúng ta biết tránh những cái lầm, biết

bỏ được những cái mê. Đó là bước đầu tiên

trên con đường tu hành của chúng ta.

(2) Thứ hai là được nghe pháp

lành. Pháp lành tức là nghe chánh pháp .

Nếu mình tu theo đạo Phật mà không biết Phật

dạy cái gì. Không biết được chánh pháp, làm

sao mình diệt được phiền não, không diệt

được phiền não làm sao mình hết bệnh.

Từ trước đến đây tôi giảng đó có phải là

pháp lành không? Người thế gian gặp nhau vổ vai

rủ nhau đi uống rượu, hoặc chiều chiều rủ

nhau đi coi hát. Quí thầy giải thích cho hiểu cái

hại của ngũ dục như thế nào, cái lợi khi bỏ

ngũ dục ra sao. Ngũ dục mà mình bị dẫn, bị rủ thì

lại càng thêm bệnh, càng thêm khổ. Còn pháp

lành giúp mình biết dừng lại những cái xấu,

những cái khổ đau.

(3) Nhưng nhà Phật không bắt

mình nghe pháp rồi tin liền, nên đến cái thứ

ba là phải khéo suy nghĩ tức là chánh tư duy .

Mình nghe rồi nghĩ cho kỹ càng xem lời Phật dạy đó,

lời bậc Thiện Tri Thức đó đúng lẽ thật không?

Suy nghĩ cho chín chắn, cho đúng đắn rồi sẽ ứng

dụng, chứ không phải nghe đâu tin đó. Thí dụ quí

vị nghe một vị nào bảo rằng: Tôi có pháp hay lắm

người nào lại, tôi truyền tâm ấn sẽ thấy Phật

này, Phật kia. Nếu chúng ta nghe rồi tin liền,

là không được. Chúng ta phải vận dụng trí tuệ

của mình suy nghĩ, lối tu như thế và pháp đó

đúng hay sai. Cho nên Phật bảo phải khéo suy nghĩ,

nhận định pháp đúng có lợi ích thiết thực

không. Ví dụ như tôi nói ngũ dục là có hại, quí

vị thấy có đúng là có hại hay không? Nếu

người nào giảm bớt hoặc xa lìa được ngũ dục thì

có lợi, quí vị thấy có phải là có lợi hay không?

(4) Mình suy nghĩ đúng thì

phải hành. Cho nên cái thứ tư là hướng pháp .

Tức là nhằm thẳng vào pháp lành đó mình thực

hành. Thực hành rồi mình sẽ tiến bộ từ thấp

lên cao gọi là thứ pháp .

Chúng ta nghe bốn điều

kiện đó quá đơn giản. Thứ nhất là gần bậc

Thiện hữu tri thức. Nên chúng tôi mới khuyên quí

vị ngày rằm, ngày 30 đi chùa để gặp thầy lành

bạn tốt nhắc nhở mình. Và nghe giảng được pháp

lành rồi phải khéo suy nghĩ nhận định đúng hay sai.

Chúng ta cũng nghe nhiều người giảng nói, mà

đôi khi chưa phải là pháp lành thật. Nếu chúng

ta thiếu nhận định suy nghĩ, thì có khi mình bị

lầm lẫn lạc đường. Phật đòi hỏi mình phải khéo

suy nghĩ, sau khi suy nghĩ rồi phải hành. Nếu

không hành tức là học suông. Suy nghĩ rồi phải

nhắm thẳng vào chỗ nhận định đúng, ứng dụng tu

hành. Thí dụ chúng ta nghe nói đắm mê ngũ dục là

tai hại, chúng ta xét mình dính vào cái dục nào thì

gở dần dần. Đó là mình tu. Nghe nói uống rượu là

hại, mình biết uống rượu là hại thì bớt,

nếu chưa bỏ được thì thay vì lúc trước

mỗi ngày uống hai xị, bây giờ lần lần uống một

xị rưởi, rồi lần lần bớt một xị, rồi nữa xị

thôi, phải không? Nghĩa là giảm lần lần. Mỗi

lần giảm như vậy, thứ nhất là đở tốn tiền,

thứ hai là bớt say, thứ ba là bớt bệnh. Đó là

pháp lành và mình biết ứng dụng là có hiệu

quả ngay trong cuộc sống hiện tại. Càng ngày càng

tiến lần, nên gọi là hướng pháp, rồi

đến thứ pháp. Khi mình tiến lên mới thấu

suốt được pháp Tứ Đế biết đúng như thật.

Một là biết thân này là

khổ. Quí vị chịu thân này khổ không? Khổ hay vui?

Nếu thân này là vui thì chúng ta khỏi tu. Thời

pháp đầu tiên Phật nói Khổ Đế, người thế

gian cho rằng Phật bi quan. Chúng ta tu để làm gì?

Là để diệt khổ. Nếu cho rằng thân này

là vui thì chúng ta tu làm chi? Nên trước hết

chúng ta phải thấy thân này là khổ. Tại sao nó khổ?

Vì nó là vô thường, là ung nhọt, là bốn con

rắn, là vô ngã, không có chủ... Biết thân này

là khổ rồi chúng ta tự hỏi: Tại sao nó khổ? Đó là

tìm nguyên nhân của nó. Phật nói nguyên nhân của

nó đơn giản lắm "là ái". Từ "ái"

cho nên có "thủ", có "hữu" tức là

đời sau. Sở dĩ mình khổ là từ ái mà ra chứ không

có gì khác. Bây giờ tôi nói chuyện gần là

chuyện chúng ta thích đi nghe nhạc, nhất là mấy

chú 17, 18 tuổi. Hôm nào xin tiền ba má để

đi nghe nhạc, ba má không cho. Mấy chú đó khổ

không? Tự nhiên là khổ rồi, vì mình thích việc

đó mà ba má không cho thì khổ.

Ví như những thanh niên nam nữ

mười tám hai mươi tuổi, họ thương yêu nhau mà

bậc cha mẹ thấy không hợp lý, không xứng đáng

nên ngăn trở. Vậy họ có khổ không? Họ khổ.

Đó chỉ mới nói cái yêu

thích bên ngoài thôi. Còn cái yêu thích chính mình

mới là trầm trọng hơn. Quí vị có yêu mình

không? Yêu! Bởi yêu mình quá nên cái gì ngon cũng

muốn được cho mình, cái gì đẹp cũng muốn cho

mình, cái gì khen cũng muốn được cho mình. Cái gì

thiên hạ yêu cũng muốn được cho mình và mình đòi

hỏi tất cả cái gì cũng hơn người ta. Mình muốn

hơn người ta mà không được hơn thì khổ không?

Như vậy cái gì mình muốn mà không được là khổ.

Muốn tức là thích mà thân này là cái mình yêu

thích nhất. Nhiều khi thân này đen thui đen thủi

mà cũng yêu nó như thường. Thân này bệnh hoạn

hoài mà cũng yêu nó như thường. Vì chúng ta quá

yêu thân, nên yêu tất cả nhu cầu của thân, do đó

mà khổ. Cũng vì yêu thân nên ái. Aĩi là phải bảo

vệ nó. Bảo vệ nó gọi là thủ, cho nên

vừa mất nó là mình tìm thân khác liền. Tìm

tiếp tục không dừng nên sinh tử không dừng, do

từ ái mà ra. Aĩi rồi thủ, thủ rồi sinh tử đau khổ.

Cho nên Phật dạy thẳng chúng ta phải thấy thân này

là khổ, khổ nên bớt yêu nó. Thân này là vô ngã,

không chủ, không có mình thật để bớt những cái

chấp về nó. Bớt chấp yêu nó mới có thể xả

bớt những tham cầu về nó, thì tự nhiên bớt khổ

và nhờ không yêu nó, nên nó có hoại mình cũng

không sợ, không lo, không buồn và không bảo thủ. Mà

không bảo thủ đâu có tìm đến cái thân thứ hai

nữa mà phải "hữu". Như vậy dứt được ái

thì Niết bàn. Thật là đơn giản!

Ông Tu Nhàn Đề nghe Phật

giảng đến đây ông ngộ được pháp. Ngộ được

pháp, ông xin Phật được xuất gia. Sau khi xuất gia

ông ứng dụng tu một thời gian, chứng quả A La Hán.

Như vậy chúng ta thấy đây là

cuộc đối thoại lý thú vô cùng. Tu Nhàn Đề

từ một người chống đối Phật kịch liệt, lỡ

thấy chỗ nằm của Phật ông cũng hối hận

"chỗ không muốn thấy, không muốn nghe mà bây

giờ lỡ phải thấy, phải nghe". Ông dám nói Phật

là kẻ bại hoại, bại hoại không thể dùng. Nhưng

qua một cuộc lý luận, Phật giải thích và

đến đây ông thức tỉnh, thức tỉnh liền xin

xuất gia. Xuất gia xong, ông y theo lời Phật dạy, tu

chứng được quả A La Hán. Đơn giản như vậy.

Qua bài kinh này, quí vị thấy

có thể làm môn đệ ông được không? Ông là

A La Hán, chúng ta là Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm được

không?

Tôi dẫn bài kinh này để

giải thích rõ một cuộc đối thoại giữa Phật và một

người thù nghịch, mà Ngài chinh phục trở về

chánh pháp, ngộ được đạo rồi phát tâm tu hành

đắc đạo. Thật là một điều hi hữu.

Thích Thanh Từ

(Rằm Tháng Mười, Năm Canh Ngọ, 1990)

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trước42 ChuongVăn bản tiếp →Milinda van dao
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt