Y nghia Nhu Lai
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Ý nghĩa về Như Lai
(Tăng Chi Bộ, Chương Bốn Pháp)
HT. Thích Minh Châu
Trước hết, chúng tôi
đề cập đến các bậc Như Lai nói chung, rồi
đến Thế Tôn, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni nói
riêng, những định nghĩa gì đã được dùng để
diễn tả các Ngài, và nhất là những đóng góp gì
rất đặc biệt về những giáo lý chánh
yếu, những pháp môn giảng dạy đã giúp chúng
sanh thoát khỏi sự khổ đau.
Một vấn đề có thể
làm rất nhiều người thắc mắc, trong quá khứ
cũng như trong hiện tại, là Đức Phật là ai,
Ngài là thần chăng, vị Tiên chăng, Ngài là người
như chúng ta chăng? Chúng ta là Phật tử, chúng ta là
người tìm hiểu đạo Phật chúng ta cần xem Đức
Phật là ai, cho đúng với lời Phật dạy? Một câu hỏi
về một số vấn đề đã được Đức Phật khéo
giải đáp trong Kinh số 36 "Về tùy thuộc
thế giới".(Tăng Chi, IV-36).
Bà La Môn Dona thấy dấu chân
Đức Phật có dấu bánh xe (pháp luân) với đầy đủ
tất cả chi tiết, khi Đức Phật đi trên con
đường giữa Ukkatha và Setabbya, liền suy nghĩ
đây không phải là dấu chân của loài người, nên
đến gần Đức Phật và hỏi: "Có phải Ngài
sẽ là vị Tiên, Ngài sẽ là Càn Thát Bà, Ngài sẽ
là Dạ Xoa, Ngài sẽ là loài người?". Với bốn
câu hỏi này Ngài tuần tự trả lời: "Ta sẽ không
phải là Tiên, Ta sẽ không phải là Càn Thát Bà, Ta
sẽ không phải là Dạ Xoa, Ta sẽ không phải là
Người".
Câu trả lời làm cho Bà La Môn
Dona ngạc nhiên, và chúng ta cũng dễ hiểu, vì
nếu Đức Phật trả lời: "Ta sẽ là chư
Thiên... hay ta sẽ là loài Người" tức là Đức
Phật còn phải tái sinh, còn phải sinh tử luân hồi.
Cho nên Đức Phật mới trả lời: "Ta sẽ không
phải là chư Thiên, Ta sẽ không phải là Càn Thát
Bà, Ta sẽ không phải là Dạ Xoa, Ta sẽ không phải là
Người". Nhưng câu trả lời này đã làm cho Bà
La Môn Dona ngạc nhiên khiến phải hỏi tiếp:
"Vậy sở hành của Ngài là gì, và tôn giả sẽ
là gì?". Câu trả lời tiếp của Đức Phật
rất là đặc biệt:
-- "Này Bà La Môn,
đối với những người chưa đoạn tận các lậu
hoặc, Ta có thể là chư Thiên với các lậu
hoặc đã đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ,
được làm thành như cây Tala, được làm cho
không thể hiện hữu, được làm cho không
thể sanh khởi trong tương lai. Này Bà la môn,
đối với những người chưa đoạn tận những lậu
hoặc, Ta có thể là Càn Thát Bà, Ta có
thể là Dạ Xoa, Ta có thể là loài người,
với các lậu hoặc đã đoạn tận, được chặt
đứt từ gốc rễ, được làm thành như cây Tala,
được làm cho không thể hiện hữu, được
làm cho không thể sanh khởi trong tương
lai...".
Như vậy, tùy thuộc chúng sanh
được đề cập đến, đối với chúng sanh là
chư Thiên chưa đoạn tận các lậu hoặc, Đức Phật
có thể là chư Thiên, nhưng với các lậu hoặc
đã đoạn tận, không còn sanh tử luân hồi. Đối với
loài người chúng ta chưa đoạn tận các lậu hoặc,
Đức Phật có thể là người, nhưng là một con
người đã đoạn tận các lậu hoặc. Nói một cách
khác, dầu thuộc loại chúng sanh hữu tình nào đang
còn có lậu hoặc, đang còn sanh tử luân hồi, Đức
Phật có thể là chúng sanh ấy, nhưng với các lậu
hoặc đã đoạn tận. Chúng ta là người, Đức Phật
đối với chúng ta là người, chỉ có sự sai khác,
Đức Phật là người đã đoạn tận các lậu hoặc,
còn chúng ta là người , nhưng chưa đoạn tận các
lậu hoặc. Rồi Đức Phật cho chúng ta một ví dụ xác
định rõ ràng vị trí của Ngài trong thế giới
loài người: "Ví như, này Bà la môn, bông sen
xanh, bông sen hồng hay bông sen trắng sanh ra trong
nước, lớn lên trong nước, vươn lên khỏi nước và
đứng thẳng, không bị thấm ướt. Cũng vậy này Bà la
môn, sanh ra trong đời, lớn lên trong đời, Ta sống
chinh phục đời, không bị đời thấm ướt. Này Bà la
môn, Ta là Phật, hãy như vậy thọ trì".
Rồi Đức Phật dùng một bài kệ phác họa hình ảnh Ngài ở trong đời:
"Với lậu hoặc chưa đoạn,
Có thể Càn Thát Bà,
Hay đi đến Dạ Xoa,
Với Ta, lậu hoặc tận,
Như sen trắng tươi đẹp,
Đời không thấm ướt Ta,
Ta là Phật, chánh giác,
Ta có thể là Tiên,
Có thể là loài chim,
Hay vào trong thai người.
Bị phá hủy, trừ khử,
Không bị nước thấm ướt,
Do vậy Ta được gọi,
Hỡi này Bà la môn".
Đức Phật đã sống ở trong
đời, không bị đời uế nhiễm, như đã gọi
là Như Lai (Tathàgata) tức có nghĩa là vị đã thật
sự hiểu đời, hiểu thế giới như thế
nào mới không bị đời uế nhiễm, như Kinh
"Thế Giới", (Tăng Chi, IV-23), đã nêu
rõ:
--"Này các Tỷ kheo,
thế giới được Như Lai chánh đẳng giác, Như
Lai không hệ lụy với đời. Này các Tỷ
kheo, thế giới tập khởi được Như Lai chánh
đẳng giác, thế giới được Như Lai đoạn
tận. Này các Tỷ kheo, thế giới đoạn
diệt được Như Lai chánh đẳng giác, thế
giới đoạn diệt được Như Lai giác ngộ. Này
các Tỷ kheo, con đường đưa đến thế
giới đoạn diệt được Như Lai chánh đẳng
giác. Con đường đưa đến thế giới đoạn
diệt được Như Lai tu tập".
"Cái gì này các
Tỷ kheo, trong toàn thế giới với Thiên
giới, Ma giới, Phạm Thiên giới, cùng với quần
chúng Sa môn, Bà la môn, chư Thiên và loài
người, được thấy, được nghe, được cảm giác,
được thức tri, được đạt đến, được tầm
cầu, được ý tư sát, tất cả đều được
Như Lai chánh đẳng giác. Do vậy được gọi
là Như Lai. Từ đêm, này các Tỷ kheo, Như Lai
được chánh đẳng giác, đến đêm Ngài nhập
Niết Bàn, trong thời gian ấy, điều gì
Ngài nói, nói lên, tuyên bố, tất cả là như
vậy, không thể khác được. Do vậy được
gọi là Như Lai. Này các Tỷ kheo, Như Lai
nói gì thì làm vậy, làm gì thì nói vậy, vì
rằng nói gì thì làm vậy, làm gì thì nói vậy
nên được gọi là Như Lai".
"Này các Tỷ kheo,
trong toàn thế giới, Thiên giới, Ma giới, cùng
với quần chúng Sa môn, Bà la môn, chư Thiên và
loài người, Như Lai là bậc chiến thắng,
không bị ai chiến bại, toàn trí, toàn
kiến, đại tự tại. Do vậy được gọi là
Như Lai".
Như Kinh trên đã trình bày,
Như Lai là một vị đã hiểu rõ thế giới, như
vậy là đã đạt đến chỗ tột cùng của
thế giới, mới có thể hiểu biết về
thế giới. Nhưng phải ở trong thế giới mới có
thể hiểu biết thế giới, phải ở trong
sanh tử mới có thể vượt qua sanh tử, như đã
được trình bày ở trong Kinh Rohitassa, (Tăng Chi,
IV-45). Trong Kinh này, thiên tử Rohitassa hỏi Đức
Phật: "Tại chỗ nào bạch Thế Tôn, không
bị sanh, không bị già, không bị chết, không có
từ bỏ (đời này) không có sanh khởi (đời khác),
chúng con có thể đi đến để thấy,
để biết, để đạt đến chỗ tận
cùng của thế giới không?". Và Đức Phật đã
trả lời dứt khoát là không thể được. Rohitassa
tán thán câu trả lời của Đức Phật, khen rằng thật
là vi diệu vì chính thiên tử Rohitassa bước đi
với tốc độ nhanh như tên bắn chớp nhoáng, với
bước chân từ biển Đông qua biển Tây, đi
như vậy luôn 100 năm không có dừng nghỉ cũng phải
chết giữa đường, không có thể đạt đến
tận cùng thế giới.
Nhưng rồi Đức Phật dạy,
chúng ta không cần đi đâu xa, chính trên cái thân
này của chúng ta, chúng ta có thể đạt đến
chỗ tận cùng của thế giới. "Này hiền
giả, Ta tuyên bố rằng tại chỗ nào không bị sanh,
không bị già, không bị chết, không có từ bỏ
đời này, không có khởi đời khác thời không có
thể đi đến để thấy, để biết,
để đạt đến chỗ tận cùng của thế
giới. Nhưng này hiền giả, trong cái thân dài độ
mấy tấc này (byàmatta) với những tưởng, những tư
duy của nó, Ta tuyên bố về thế giới tập
khởi, về thế giới đoạn diệt, về con
đường đưa đến thế giới đoạn
diệt".
Và với bài kệ sau đây, Đức Phật tóm tắt lời dạy của Ngài:
"Với đi, không bao giờ
Nếu không, không đạt được
Thời không có giải thoát.
Do vậy, bậc có trí,
Đi tận cùng thế giới,
Bậc đạt được an tịnh
Không mong cầu đời này.
Đặt tận cùng thế giới
Chỗ tận cùng thế giới
Ra ngoài khỏi khổ đau,
Hiểu biết rõ thế giới,
Với phạm hạnh thành tựu,
Biết tận cùng thế giới,
Không mong cầu đời sau".
Vì vai trò quan trọng của
cái thân chúng ta, nên Đức Phật đã dạy trừ thân
kiến (sakkàyaditthi), giới cấm thủ và nghi mới có
thể chứng được quả Dự Lưu, từ bỏ địa vị
phàm phu bước vào địa vị hiển thánh. Do vậy,
đôi khi Đức Phật cũng rống tiếng rống con sư
tử về cái thân năm uẩn của chúng ta, một
tiếng rống làm chư Thiên khiếp sợ vì tưởng
rằng thân của chư Thiên thường còn, như Kinh Con Sư
Tử, (Tăng Chi, IV-33), đã ghi nhận:
-- "Cũng vậy này các
Tỷ kheo, Như Lai thuyết pháp: Đây là thân
năm uẩn (sakkàya), đây là thân năm uẩn tập
khởi, đây là thân năm uẩn đoạn diệt, đây
là con đường đưa đến thân năm uẩn đoạn
diệt. Này các Tỷ kheo, có những chư Thiên
nào, tuổi thọ dài, có dung sắc, hưởng lạc
nhiều, đã sống lâu trong các lâu đài lớn.
Chư Thiên này, sau khi nghe Như Lai thuyết
pháp, phần lớn chúng trở thành sợ hãi, run sợ,
khiếp đảm. Chúng nghĩ: Chúng ta là vô
thường, này chư tôn giả, nhưng chúng ta nghĩ là
chúng ta thường còn. Chúng ta không thường hằng,
này chư tôn giả, nhưng chúng ta nghĩ là chúng ta
thường hằng. Chúng ta không thường trú, này chư
tôn giả, nhưng chúng ta nghĩ rằng chúng ta
thường trú. Này chư tôn giả, chúng ta là vô
thường, không thường hằng, không thường trú,
bị thâu nhiếp trong một thân này".
Với Đức Phật tự mình đã giác ngộ, khi Ngài mới thành Chánh giác, Ngài khởi lên một tư tưởng rất khiêm tốn:
"Thật là khó khăn,
không sống cung kính, không vâng lời. Vậy Ta hãy
cung kính, đảnh lễ và sống y chỉ vào một Sa môn
hay Bà la môn... Với mục đích làm cho đầy đủ
giới uẩn chưa đầy đủ... Làm cho đầy đủ định
uẩn chưa đầy đủ... Làm cho đầy đủ tuệ
uẩn chưa đầy đủ... Làm cho đầy đủ tuệ
giải thoát uẩn chưa đầy đủ. Ta hãy cung kính,
đãnh lễ và sống y chỉ vào một Sa môn hay Bà la
môn nào khác. Nhưng ta không thấy một chỗ
nào trong thế giới chư Thiên, Ác Ma và Phạm
Thiên, giữa quần chúng Sa môn, chư Thiên và loài
người, không có một Sa môn hay Bà la môn nào
khác, với giới... với định... với tuệ... với
giải thoát đầy đủ hơn Ta mà Ta có thể cung
kính, đảnh lễ và sống y chỉ. Rồi này các
Tỷ kheo, Ta nghĩ như sau: Với pháp này mà ta
đã chơn chánh giác ngộ, Ta hãy cung kính đảnh
lễ và sống y chỉ pháp ấy".
Như vậy Đức Phật với tâm tư
khiêm tốn muốn tìm một Sa môn hay Bà la môn để
nương tựa y chỉ vào chánh pháp. Thái độ này của
Đức Phật giải thích vì sao Đức Phật khuyên tôn
giả Ananda chớ có sầu muộn sau khi Đức Phật nhập
diệt, vì các đệ tử Phật luôn luôn có chánh
pháp lãnh đạo, có chánh pháp làm chỗ y chỉ, có
chánh pháp làm chỗ nương tựa. Đức Phật có
thể xem là vị giáo chủ khuyên chúng ta không nên
nương tựa, ỷ lại cá nhân, Ngài chỉ khuyên
chúng ta nên y chỉ vào chánh pháp, nên nương tựa
chánh pháp.
Và như vậy chúng ta thật
không lấy làm lạ khi Đức Phật được tôn xưng là
bậc tối thượng trong thế giới các loài hữu tình
như Kinh "Các Lòng Tin" (Tăng Chi, IV-34), đã
xác định: "Dầu cho loài hữu tình nào, này các
Tỷ kheo, không chân hay hai chân, bốn chân hay
nhiều chân, có sắc hay không sắc, có tưởng hay
không tưởng, hay phi tưởng phi phi tưởng. Thế
Tôn, bậc A la hán chánh đẳng giác được xem là tối
thượng. Những ai đặt lòng tin vào Đức Phật, chúng
đặt lòng tin vào tối thượng. Với những ai đặt
lòng tin vào tối thượng, chúng được quả Dị thục
tối thượng".
Do Ngài chiếm một địa vị
tối thượng trong thế giới các loài hữu tình, do
sự chứng ngộ, giải thoát của Ngài là thiết
thực, hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn thanh tịnh, nên
Ngài sống ở đời, đạt được bốn sự không sợ hãi,
như Kinh "Vô Sở Úy" (Tăng Chi, IV-8) đã
trình bày. Ngài tuyên bố: "Có bốn không sợ hãi
này của Như Lai, này các Tỷ kheo, do thành tựu
bốn không sợ hãi này, Như Lai tự nhận cho mình địa
vị Ngưu vương rống tiếng rống con sư tử trong
các hội chúng và chuyển pháp luân".
Ngài thấy rằng, không một ai
có thể chỉ trích Ngài là chưa giác ngộ một
cách hoàn toàn, chưa đoạn tận lậu hoặc một cách
hoàn toàn, các pháp Ngài thuyết là chướng đạo
pháp thật sự không có gì chướng ngại và mục đích
về pháp Ngài tuyên bố, không thiết thực đưa
người thực hành đoạn tận được khổ đau. Vì Ngài
đã thật sự giác ngộ hoàn toàn, đã thật sự đoạn
tận dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu, vì các pháp
chướng ngại mà Ngài tuyên bố thật sự làm trở ngại
cho người hành trì trên con đường tu đạo, vì mục
đích Ngài thuyết giảng, vì các phương pháp
hành trì do Ngài giới thiệu đã thực sự giúp cho
hàng vạn, hàng triệu người được giẳi thoát,
giác ngộ. Do vậy Ngài ung dung tự tại đi vào mọi
hội chúng, không một chút sợ hãi rụt rè, vì không
một ai có thể chất vấn, cật nạn Ngài được.
Ngài đã chứng được bốn không sợ hãi của những
bậc thật sự giác ngộ.
Với vị trí vô thượng của
Ngài, với sự giác ngộ tuyệt vời của Ngài, với
bốn không sợ hãi của Ngài, cho nên Ngài thành tựu
bốn pháp vi diệu, chưa từng có, như đã được
diễn tả trong Kinh "Vi Diệu" (Tăng Chi,
IV-128):
"Này các Tỷ kheo,
khi Như Lai, bậc A La Hán chánh đẳng giác xuất
hiện, có bốn pháp vi diệu, chưa từng có
này xuất hiện".
"Này các Tỷ kheo,
quần chúng ưa thích chấp giữ, thích thú chấp
giữ, hoan hỷ chấp giữ. Khi pháp không chấp
giữ được Như Lai thuyết giảng, chúng khéo
nghe, lắng tai, an trú tâm với chánh trí...".
"Này các Tỷ kheo,
quần chúng ưa thích kiêu mạn, thích thú kiêu
mạn. Khi pháp không kiêu mạn được Như Lai
thuyết giảng, chúng khéo nghe, lắng tai, an trú
tâm với chánh trí..."
"Này các Tỷ kheo,
quần chúng ưa thích không an tịnh, thích thú
không an tịnh, hoan hỷ không an tịnh. Khi pháp
an tịnh được Như Lai thuyết giảng, chúng
khéo nghe, lắng tai, an trú tâm với chánh
trí..."
"Này các Tỷ kheo,
quần chúng đi đến vô minh, trở thành mù
quáng, bị trói buộc che đậy. Khi Như Lai
thuyết pháp nhiếp phục vô minh, chúng khéo
nghe, lắng tai, an trú tâm với chánh trí..."
"Này các Tỷ kheo,
khi Như Lai, bậc A La Hán, chánh đẳng giác xuất
hiện, có bốn pháp chưa từng có này xuất
hiện".
Đây thật sự là ảnh hưởng vi
diệu của chánh pháp. Chúng ta chưa nghe chánh
pháp thì thôi, nhưng đã nghe được chánh pháp thời
tâm tư của ta dần dần biến đổi, bản tính ưa
thích chấp giữ được nhẹ dần tính chấp giữ, bản
tánh kiêu mạn chúng ta vơi bớt kiêu căng ngạo mạn,
bản tánh dao động của chúng ta trở thành an tịnh
lắng dịu và bản tánh vô minh vô trí được trở
thành sáng suốt, giác ngộ. Khả năng cảm hóa của
chánh pháp thật sự là hy hữu vi diệu. Khả năng
cảm hóa của Đức Phật thật sự là hy hữu vi
diệu.
Thích Minh Châu
(Trích Tuyển Tập "Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi")
[ Trở về trang Thư Mục ]