📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Kinh Vi du con Ran

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 14,943 ký tự · ~14 phút đọc
🏠 📜

Kinh Vi du con Ran

Vietnamese, with Unicode Times font

Kinh Ví Dụ Con Rắn

(Kinh số 22, Trung Bộ)

Thích Minh Châu

Đ ây là một bài Kinh hay, một bài Kinh đặc biệt, nói lên những nhận thức sâu sắc đối với những lời dạy của đức Phật, đối với các dục (kàma) , đối với mục tiêu thuyết pháp của đức Bổn Sư về những tai hại do những chấp thủ nói trên đưa đến. Tiếp đến đức Phật trình bày 6 kiến xứ, chấp thủ 5 thủ uẩn là của ta, là ta, là tự ngã của ta; chấp thủ tự ngã và thế giới là thường còn, thường hằng sau khi chết. Chính sự chấp thủ 6 kiến xứ này đem lại sự tái sanh đời này sang đời khác, kể cả những sầu bi lo âu phiền não trong đời sống hiện tại. Tiếp tục, Kinh nầy đề cập đến thuyết Vô ngã giúp đoạn trừ 6 kiến xứ, chứng đạt quả A-la-hán, Niết-bàn. Cuối cùng, đức Phật đề cập đến vấn đề ngoại đạo xuyên tạc rằng lời dạy Vô ngã của đức Phật là dạy hư vô chủ nghĩa; đức Phật nói lên thái độ của Ngài đối với vấn đề khen chê. Cuối cùng đức Phật khuyên các đệ tử hãy từ bỏ những gì không phải là của mình. Từ bỏ như vậy sẽ đem lại hạnh phúc an lạc lâu dài cho chính mình. Hãy hành trì theo lời thuyết pháp của đức Phật. Vì chính nhờ nghe theo lời thuyết pháp mà các đệ tử có khả năng chứng được Thánh quả tùy pháp hành, tùy tín hành, được sanh Thiên.

I- ARITTHA CHẤP

THỦ CÁC DỤC KHÔNG PHẢI LÀ CHƯỚNG NGẠI VÀ ĐỨC THẾ TÔN

GIẢI THÍCH CÁC DỤC LÀ CHƯỚNG NGẠI PHÁP VỚI 10 VÍ DỤ NÊU

RÕ CÁC DỤC LÀ VUI ÍT, KHỔ NHIỀU, NÃO NHIỀU, VÀ CÁC NGUY

HIỂM NƠI ĐÂY LẠI NHIỀU HƠN.

Tỷ-kheo Arittha khởi lên ác tà kiến chủ trương rằng thọ dụng các pháp được Thế Tôn gọi là chướng ngại pháp thực sự không chướng ngại gì. Sau khi khuyên bảo không có hiệu quả, các Tỷ-kheo trình lên Thế Tôn và Thế Tôn cho gọi Arittha đến quở trách ác tà kiến của Arittha và chính thức xác nhận các dục là chướng ngại pháp cho người tu hành. Ngài dùng 10 ví dụ xác nhận các dục là chướng ngại pháp, vui ít khổ nhiều, các nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn. Thế Tôn dùng 10 ví dụ để chứng minh các dục là vui ít khổ nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm nơi đây lại nhiều hơn. Các dục, đức Thế Tôn thuyết như khúc xương, như miếng thịt, như bó đuốc cỏ khô, như hố than hừng, như cơn mộng, như vật dụng cho mượn, như trái cây, như lò thịt, như gậy nhọn. Thế Tôn thuyết các dục được ví như đầu rắn, vui ít khổ nhiều não nhiều, và do vậy, sự nguy hiểm càng nhiều hơn. Tỷ-kheo Arittha không những xuyên tạc Thế Tôn vì đã tự chấp thủ sai lạc còn tự phá hoại mình và tạo nên nhiều tổn đức. Và như vậy sẽ đưa đến bất hạnh và đau khổ lâu ngày cho kẻ ngu si ấy. Thật sự, sự kiện này không xảy ra. Người ta có thể thọ dụng các dục ngoài các dục, ngoài các dục tưởng, ngoài các dục tầm.

II- TAI HẠI NẮM GIỮ SAI LẠC CÁC PHÁP.

Tiếp đến, Thế Tôn

đề cập đến sự tai hại do nắm giữ sai lạc các pháp

được Thế Tôn thuyết giảng. Có hạng người ngu si học

"Kinh phúng tụng, giải thích, kệ tụng, cảm hứng

ngữ, như thị ngữ, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, phương

quảng. "Sau khi học pháp, họ không quán sát các pháp

ấy với trí tuệ. Do vậy họ không hiểu rõ ràng ý nghĩa pháp

ấy. Họ học pháp chỉ vì muốn chỉ trích người khác,

chỉ vì muốn khoái khẩu biện luận. Họ không đạt được

mục tiêu mà sự học pháp hướng đến. Và vì nắm giữ

sai lạc những pháp ấy nên đưa họ đến bất hạnh, đau

khổ lâu dài. Như một người muốn bắt con rắn nước

lại nắm bắt ở lưng hay ở đuôi. Con rắn ấy có thể

quay đầu cắn người ấy nơi tay hay nơi một phần thân khác,

và người ấy có thể bị chết hay bị đau khổ gần như

chết. Vì sao vậy? Vì bắt rắn một cách sai lạc. Ở đây

cũng vậy, học pháp, nắm pháp sai lạc cũng đưa đến khổ

đau và bất hạnh.

Trái lại, có một số thiện nam tử học pháp xong, quán sát ý nghĩa những pháp ấy với trí tuệ. Những pháp ấy, vì được trí tuệ quán sát nên được rõ ràng. Họ học pháp không phải vì muốn chỉ trích người khác, không phải vì khoái khẩu biện luận, và chứng đạt được mục tiêu mà học pháp hướng đến. Những pháp ấy vì khéo nắm giữ nên đưa đến hạnh phúc an lạc lâu dài. Vì sao vậy? Vì không nắm giữ sai lạc các pháp. Cũng vậy, một người muốn bắt con rắn nước, người ấy có thể đè con rắn nước với cây gậy có nạng. Sau khi đè con rắn với cây gậy có nạng, người ấy có thể nắm giữ cổ con rắn. Đầu con rắn có thể uốn thân của nó xung quanh tay hay cánh tay hay một phần của thân, người ấy không thể bị rắn cắn chết hay đau khổ gần như chết. Vì sao vậy? Vì khéo nắm giữ con rắn nước. Ở đây cũng vậy, những thiện nam tử ấy, vì khéo nắm giữ pháp, vì khéo quán sát ý nghĩa pháp ấy với trí tuệ. Do vậy Thế Tôn khuyên các Tỷ-kheo hãy hiểu rõ ý nghĩa lời Thế Tôn thuyết giảng và như vậy thọ trì. Và nếu có kẻ không hiểu rõ ý nghĩa lời Thế Tôn thuyết giảng và như vậy thọ trì. Và nếu có kẻ không hiểu rõ ý nghĩa lời Thế Tôn thuyết giảng, thời các người ấy ở nơi đây nên đến hỏi Thế Tôn hay hỏi những bậc Tỷ-kheo có trí.

III- THẾ TÔN

GIẢNG PHÁP CHO CÁC TỶ-KHEO NHƯ CHIẾC BÈ ĐỂ VƯƠÏT QUA, KHÔNG

PHẢI ĐỂ NẮM GIỮ LẤY. CHÁNH PHÁP CÒN PHẢI BỎ ĐI,

HUỐNG NỮA LÀ PHI PHÁP.

Tiếp theo đức Thế

Tôn xác định Thế Tôn thuyết pháp, như chiếc bè để vượt

qua, không phải để nắm giữ lấy. Ví như một người đi

đến một vùng nước rộng, bờ bên nầy, nguy hiểm hãi hùng,

bờ bên kia thì an ổn, không có gì sợ hãi. Nhưng không có

thuyền để vượt qua, người ấy bèn thâu góp cành lá cỏ

cây cột lại thành chiếc bè, và dựa trên chiếc bè này để

vượt qua bờ bên kia một cách an toàn, khi qua bờ bên kia

rồi, lại suy nghĩ chiếc bè được xây dựng lên một cách

công phu, bỏ lại thì luyến tiếc, nên người ấy đội

chiếc bè trên vai và tiếp tục đi. Hành động ấy khiến

mᾌi ngưi đàm tiếu, v sử D໥ng không đún vớysở

` dụNg củq chiếc bè. Người ấ}- Kii qua b bên kia rồi, gó

thể$kéo chi麿c bè tbênbờ, hoặc nhận chìm xeốnf nước (

" rồi tiế00Tục Đi The(công iểc"cữa mình. Và đan ęây

! thì UhᲿ \ôn nói lên một`lờ) dy bất hủ. mãi mţi đƱợR

 tvuyền |ụng`cho đến ngy nay:$nbqp;/foot> 0

!

( ,0`> Này c¡c T;-khfo, Ta !

4hu{ết php nhưchiếc bè ể vượt0qua,(kjđnc ph嚣) đ!

oamg)ữ"mấy."Ch Tỷ / kjmn 

" 0 b>AW, CH麤P THỦ 6

KIιN XỨ LÀ0TỰ NGÃ. THÁI ĐỘ CỦA KẺ VÔ VĂN PHÀM PHU VÀ

BẬC THÁNH ĐỆ TỬ.

Kẻ vô văn phàm phu, không yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không yết kiến các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân. Xem sắc pháp, xem các cảm thọ, xem các tưởng, xem các hành, xem cái gì được thấy, được nghe, được cảm xúc, được ý thức, được đạt tới, được tầm cầu, được ý suy tư: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi", và bất cứ kiến xứ nào, nói rằng "Đây là thế giới, đây là tự ngã, sau khi chết tôi sẽ thường còn, thường hằng, sẽ trú như thế này cho đến mãi mãi, xem như vậy là cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Thái độ của vị Thánh đệ tử nghe nhiều thời khác hẳn, không những các vị này yết kiến, thuần thục, tu tập pháp các bậc Thánh, các bậc Chân nhân, các vị này đối với 5 thủ uẩn là cái này không phải của tôi, không phải là tôi, không phải tự ngã của tôi, và bất cứ kiến xứ nào nói rằng: "Đây là thế giới, đây là tự ngã, sau khi chết tôi sẽ thường hằng, thường trú, không biến chuyển, tôi sẽ trú như thế này cho đến mãi mãi, xem như vậy là cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải 0῱ ngã c᫧a tôiquov; V`nàx do q5an sÁt như vậ9, ԙi ` `  với sự`6ật thấy0không thật c˳, nên không có lo âu ` phiẁn oão. V- LM ÂU PHIỀN`MƒO ! $ ԐẾN VÀ KHÔNG ĐẾN VỚI NỪNG AI.

a) Có th$có gái không thậ| có ớ ngoài!có thẃ gây l/ âu phiền muộn.

` Có ngI gj̩(như "

sau "3Cái oì chắc(cxắl đã là cỷa vôi nay ch庯c clan0" 

" kh´ne còn là #`a tôm. Cái!'ì(chắc chắn có th廃 là củatôi, `

chắc0chắn tôi kxCng được cák ấy&quop;. Gưi ysảU `0

 muốn than van!chóc lóc đi ến b庥4 tỉnh. b)

( " Kñ tiể có ci gì không thật có ở ngoài không có thể gây

lo âu phiền muộn.

Có người không nghĩ

như sau: "Cái gì chắc chắn đã là của tôi, nay chắc

chắn không còn là của tôi. Cái gì chắc chắn có thể là

của tôi, chắc chắn tôi không được cái ấy". Người

ấy không sầu muộn than van khóc lóc đi đến bất tỉnh.

c) Có thể có cái gì không thật có ở trong có thể gây ra lo âu phiền muộn.

Ở đây có người

không khởi lên tà kiến như sau: "Đây là thế giới, đây

là tự ngã. Sau khi chết tôi sẽ thường còn, thường

hằng, thường trú. Tôi sẽ trú như vậy cho đến mãi mãi.

Người nầy nghe Như Lai hay đệ tử của Như Lai thuyết pháp

để bài trừ tất cả các kiến xứ, cố chấp, luận

chấp, thiên kiến, tùy miên, sự đình chỉ mọi hành động,

sự từ bỏ mọi danh y, sự diệt trừ mọi khát ái, đưa đến

ly tham, đoạn diệt, Niết-bàn. Vị ấy không có nghĩ như

sau: "Chắc chắn ta sẽ bị đoạn diệt, chắc chắn ta

sẽ bị hoại diệt, chắc chắn ta sẽ không tồn tại. Vị

ấy không sầu muộn, than van, khóc lóc, đấm ngực, đi đến

bất tỉnh.

VI- THẾ TÔN ĐẶT MỘT SỐ CÂU HỎI.

a) Các người có

thể nắm giữ một vật sở hữu gì mà vật sở hữu được

nắm giữ sẽ thường hằng, thường còn, thường trú, không

chuyển biến? - Thưa không!

b) Các người có

thể thấy một vật sở hữu gì được nắm giữ và vật

sở hữu được nắm giữ ấy sẽ thường còn, thường

hằng, thường trú mãi mãi? - Thưa không!

c) Thế Tôn xác

nhận: "Thế Tôn cũng không thấy vật sở hữu nắm

giữ nào, mà vật sở hữu được nắm giữ ấy sẽ thường

còn, thường hằng, thường trú, không biến chuyển, có

thể trú như thế này mãi mãi".

d) Các người có

thể chấp thủ một ngã luận thủ nào mà ngã luận thủ

ấy được chấp thủ như vậy lại không khởi lên sầu bi

khổ ưu não? - Thưa không.

đ) Các người có

thấy một ngã luận thủ nào mà ngã luận thủ ấy được

chấp thủ như vậy lại không khởi lên sầu bi khổ ưu não?

- Thưa không.

e) Thế Tôn cũng không thấy ngã luận thủ nào, mà ngã luận thủ ấy được chấp thủ như vậy lại không khởi lên sầu bi khổ ưu não.

g) Các người có y chỉ kiến y nào mà kiến y ấy được y chỉ như vậy lại không khởi lên sầu bi khổ ưu não không? - Thưa không.

h) Các người có thấy kiến y nào mà kiến y ấy được y chỉ như vậy lại không khởi lên sầu bi khổ ưu não? - Thưa không!

i) Thế Tôn cũng không thấy kiến y nào mà kiến y được y chỉ như vậy lại không khởi lên sầu bi khổ ưu não.

k) Nếu có ngã thời

có ngã sở thuộc, nếu có ngã sở thuộc thời có ngã của

tôi. Nếu ngã và ngã sở thuộc không thể được chấp

nhận là thường còn, thời kiến xứ này: "Đây là

thế giới đây là tự ngã, sau khi chết tôi sẽ thường còn,

thường hằng", kiến xứ ấy có hoàn toàn ngu si không?

- Kiến xứ ấy thực sự là triệt để ngu si.

VII- QUAN ĐIỂM "VÔ NGÃ" CỦA ĐỨC PHẬT.

Sắc, thọ, tưởng,

hành, thức là vô thường, khổ, chịu sự biến hoại,

thời thật không hợp lý khi chánh quán 5 thủ uẩn: "Cái

này là tôi, là của tôi, là tự ngã của tôi".

Bất cứ sắc pháp nào,

thọ pháp nào, tưởng pháp nào, hành pháp nào, thức pháp nào,

quá khứ tương lai hiện tại, nội hay ngoại thô hay tế,

liệt hay thắng, xa hay gần, tất cả các pháp ấy là "cái

này không phải của tôi, không phải là tôi, không phải

tự ngã của tôi"; cần phải như thật quán với trí

tuệ.

VIII- NHỜ QUÁN VÔ NGÃ ĐƯA ĐẾN GIẢI THOÁT.

Nhờ quán như vậy,

thấy như vậy, vị Thanh văn nhàm chán đối với sắc, nhàm

chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán

đối với hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên

ly tham, do ly tham nên được giải thoát. Trong sự giải thoát

có trí khởi lên biết được "ta đã giải thoát".

Vị ấy biết "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,

những gì nên làm đã làm, không còn trở lại đời này

nữa".

IX- NHỮNG ĐẶC TÁNH CỦA MỘT VỊ ĐÃ GIẢI THOÁT.

1) Tỷ-kheo ấy được

gọi là vị đã vất bỏ các chướng ngại nghĩa là

đã đoạn trừ vô minh, cắt tận gốc rễ, làm cho như cây

tala bị chặt đầu, không thể tái sanh trong tương lai.

2) Tỷ-kheo ấy được gọi là đã lấp đầy các thông hào tức là đã đoạn trừ tái sanh và sự luân chuyển sanh tử.

3) Tỷ-kheo ấy đã nhổ lên cột trụ , tức là đã đoạn trừ khát ái, đã cắt tận gốc rễ.

4) Tỷ-kheo ấy đã mở tung các ổ khóa, đã đoạn trừ 5 hạ phần kiết sử...

5) Là bậc Thánh đã hạ cây cờ xuống , đã đặt gánh nặng xuống, không có gì hệ lụy, tức là đã đoạn trừ ngã mạn.

X- THẾ TÔN BỊ XUYÊN TẠC LÀ CHỦ TRƯƠNG CHỦ NGHĨA HƯ VÔ.

Vì Thế Tôn thuyết một vị Tỷ-kheo được giải thoát như vậy sẽ không một ai tìm được dấu vết. Ngài nói thêm: "Ta nói ngay ở hiện tại, một Như Lai không thể tìm thấy dấu vết". Vì lúc Ngài thuyết giảng như vậy, một số ngoại đạo xuyên tạc Thế Tôn là chủ trương chủ nghĩa hư vô, đề cao đoạn diệt, hủy diệt và sự tiêu diệt các hữu tình. Thế Tôn phủ nhận lời xuyên tạc như vậy. Xưa cũng như nay, Thế Tôn nói lên sự khổ và sự diệt khổ. Nếu có ai phỉ báng Như Lai, nhiếc mắng Như Lai, Thế Tôn không có sân hận. Nếu có ai tôn trọng cúng dường Như Lai, Thế Tôn không có hoan hỷ, không có thích thú. Thế Tôn chỉ suy nghĩ: "Đây là điều xưa kia đã từng biết rõ. Ở đây là những trách nhiệm ta phải làm". Do vậy Thế Tôn khuyên các Tỷ-kheo chớ có tức tối sân hận nếu bị người chỉ trích; chớ có hoan hỷ thích thú nếu được người tán thán. Do vậy, nếu có người cung kính tôn trọng lễ bái cúng dường, các Tỷ-kheo hãy suy nghĩ: "Đây là điều xưa kia đã từng biết rõ. Ở đây là những trách nhiệm ta phải làm".

XI- LỜI THẾ TÔN KHUYÊN DẠY.

Này các Tỷ-kheo, cái gì không phải các người, các người hãy từ bỏ. Các người từ bỏ sẽ đem lại hạnh phúc an lạc lâu dài. Sắc không phải của các người, hãy từ bỏ sắc. Thọ không phải của các người, hãy từ bỏ thọ. Tưởng không phải của các người, hãy từ bỏ tưởng. Các hành không phải của các người, hãy từ bỏ hành... Thức không phải của các người, hãy từ bỏ thức. Các người từ bỏ sắc, thọ, tưởng, hành, thức thời sẽ được hạnh phúc an lạc lâu dài cho các người.

Như trong rừng

Jetavana này, nếu người thâu lượm cỏ, cây nhành lá, đốt

lên hay làm theo ý họ muốn. Các Tỷ-kheo không nghĩ rằng người

ấy thâu lượm chúng ta, đốt chúng ta và làm với chúng ta

tùy theo ý muốn. Vì sao vậy? Vì cỏ cây hoa lá không phải

tự ngã, không phải sở thuộc của tự ngã. Cũng vậy cái

gì không phải của các người, hãy từ bỏ chúng. Từ bỏ

chúng sẽ đem lại hạnh phúc cho các người. Và cái gì không

phải của các người, chính là sắc, thọ, tưởng, hành,

thức.

XII- NHỮNG LỢI ÍCH THIẾT THỰC CỦA PHÁP ĐỨC PHẬT THUYẾT GIẢNG.

Vì pháp được Thế

Tôn khéo thuyết giảng, khéo khai thông khéo khai thị, nên giúp

các vị hành trì có thể chứng được bốn Thánh quả, là

quả A-la-hán, quả Bất lai, Quả Nhất lai, quả Dự lưu.

1) Các vị A-la-hán là

những vị đã đoạn tận các lậu hoặc tu hành thành mãn,

việc nên làm đã làm, gánh nặng đã đặt xuống, lý tưởng

đã thành đạt, hữu kiết sử đã đoạn trừ, được

giải thoát nhờ chánh trí, vòng luân chuyển của những vị

này không thể chỉ bày.

2) Các vị Bất lai là

những vị đã đoạn trừ 5 hạ phần kiết sử, được hóa

sanh, nhập diệt tại đây, không phải trở lui tại đời này

nữa.

3) Các vị Nhất lai

là những vị đã đoạn trừ 3 kiết sử, đã làm cho muội

lược tham, sân, si, chỉ đến đời này một lần nữa sẽ

diệt tận khổ đau.

4) Các vị Dự lưu là

những vị đã đoạn trừ 3 kiết sử, không còn bị đọa

lạc trong đường ác thú, quyết định hướng đến chánh

quả.

5) Nhưng Tỷ-kheo nào là những vị tùy pháp hành, tùy tín hành; tất cả những vị ấy đều hướng đến Chánh giác.

6) Vì pháp được

Thế Tôn khéo giảng, nên những vị nào chỉ đủ niềm tin

nơi Thế Tôn, chỉ đủ lòng thương mến đối với Thế Tôn,

tất cả những vị ấy được hướng về chư Thiên.

-ooOoo-

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 23-11-2002

← Văn bản trướcNew Page 2Văn bản tiếp →Gioi thieu Trung A Ham
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt