📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Giáo Lý Phật Giáo và Ý Niệm Dân Chủ

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 24,018 ký tự · ~22 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Giáo Lý Phật Giáo và Ý Niệm Dân Chủ

Nguyễn Phúc Bửu Tập

(trích báo KHÁNH ANH 04/96)

-oOo-

Sau đệ nhị thế

chiến, đối với các nước nhược tiểu vùng

Đông Á và Đông Nam Á, có hai vấn đề vào bậc

nhất là việc giải phóng quốc gia ra khỏi chế

độ bốc lột của người cướp nước da trắng, và

việc tìm kiếm một đường lối phát triển

xã hội vàkinh tế nhằm thực hiện an sinh. Vấn

đề thứ nhất hầu như đã đi vào lịch sử: Trong

vùng hầu như không còn quốc gia nào làm thuộc địạ

Còn lại vấn đề thứ hai, chọn lựa một mô

hình canh tân cho phù hợp với khát vọng của con

người da vàng ngày nay đang đi vào thế kỷ

21, sống ở thời kỳ hậu ý thức hệ, vươn lên

đòi quyền tự do sinh sống, lập nghiệp, nhân

quyền - nói rộng và nói chung là đòi thỏa mãn

XU TH DÂN CHỦ. Vì môi trường tôn giáo cổ

truyền của nhân dân Đông Á và Đông Nam Á nặng

về đạo Phật - những nước Theravada (Nguyên Thủy)

và Tantrayana (Mật Tôn) đã và đang thờ đạo Phật

làm quốc giáo như Thái Lan, Miến Điện, Cao

Mên, Ai Lao, Tây Tạng, Mông Cổ... và những nước

Mahayana (Đại Thừa) nhẹ ràng buộc đức tin nhưng

thấm nhuần Phật Giáo trong tiềm thức như Mãn

Châu, Nam Bắc Triều Tiên, Đài Loan, Việt

Nam..., và phải kể luôn hai quốc gia Trung Hoa và

Nhật Bổn - cho nên trình bày dân chủ tiềm tàng

trong giáo lý nhà Phật để ước lượng sức

mạnh trì hãm hay phù trợ của đạo Phật trong cuộc

canh tân, chắc chắn sẽ cởi mở được nhiều thành

kiến và đóng góp được vào việc điều

nghiên một số kế hoạch phát triển.

Đạo Phật tuổi đã 2600, và

Đức Phật đã nói và làm dân chủ từ sinh thời,

nhưng ý niệm dân chủ mới thật đến với

con người Á Đông chúng ta từ lúc tiếp xúc với

Tây phương. Vậy trước hết, ta thử tìm hiểu

người Tây phương quan niệm và hành trì dân chủ

như thế nào ? Dân chủ (democracy) gốc ở chữ Phạn

Sanskrit "kratu" - luật lệ, biến qua

chữ Hy Lạp "kratos", và ghép với chữ Hy Lạp

demos tức "nhân dân", thành demokratia - luật

lệ của số đông; nói chung là đường lối,

phương thức do đa số quyết định. Trên thực

tế, bây giờ ta nói đến dân chủ là ta hình

dung đến một thể chế chính trịhay một

phương thức hành chánh dựa trên số đông.

Từ lúc mới sinh ra đời sống

cộng đồng, tại Úc Á sang Âu Mỹ, từ những bộ lạc

man rợ tới các tổ chức xã hội văn minh cực thịnh,

học gỉa Tây phương phân 3 loại hình thức

thể chế dân chủ:

Thể chế dân chủ

trực tiếp, thấy tại các "quốc gia đô

thị" Hy Lạp ngày xưa, một cộng đồng

thật nhỏ do tất cả các đàn ông có gia cư

trong phố, đến tuổi trưởng thành tham dự

việc quản trị hành chánh, đối nội và

đối ngoại, và mỗi người đều có

quyền bầu bán hay quyết định trực

tiếp.

Thể chế dân chủ

đại diện, cũng như trên, nhưng khác ở

điểm là các cư dân trong quận, huyện,

đô thị bầu người đại diện sẽ trực

tiếp làm chính trị thay cho cư dân.

Thể chế dân chủ

hiến pháp, dân bầu đại diện và đại

diện sinh hoạt chính trị trên quy tắc của

một bản hiến pháp được nhân dân đồng

ý trước.

Đời sống quốc gia và quốc

tế ngày càng trở nên phức tạp, nên ngày nay ta

thấy xuất hiện thêm một loại thứ tư cũng

gọi là thể chế Chính Trị Dân Chủ, nhưng

đi rất xa nguyên nghĩa, không còn phù hợp với

nguyện vọng của đa số. Ví dụ cụ thể là

các thể chế Dân Chủ Cộng Hòa, được thành

lập sau các cuộc cách mạng vô sản, trong đó có

thể chế hiện tại của nước Việt Nam ta

(tuy gần đây có thay đổi danh xưng nhưng thực chất

vẫn như trước ).

Phải chăng chỉ có người

phương Tây mới biết quan niệm dân chủ? Ta

tìm câu trả lời từ công trình nghiên cứu của hai

học gỉa Tây phương. G.T.Garrett, chuyên khảo

về văn minh Trung Đông và Ấn Độ, viết

là hình thức Dân Chủ Trực Tiếp đã có từ thời

văn minh Vệ Đà (trước hay đương thời với các

"quốc gia đô thị" Hy Lạp). Đến thời

Đức Phật, bộ lạc nhỏ đã biến thành cộng đồng

lớn, cho nên hình thức Dân Chủ Đại Diện xuất

hiện. Hầu tước Marquess of Zetland, Phó Vương

Ấn Độ, cũng là một nhà chuyên khảo về văn

minh Ấn Độ và Phật Giáo, viết cuốc sách

Legacy of India nhấn mạnh là muốn hiểu rõ hơn

hình thức sinh hoạt của các cộng đồng được quản

trị bằng thể chế dân chủ đại diện, ta

phải khảo sát trong kinh điển nhà Phật. Garrett

và Zetland dẫn chứng những phương thức tổ chức các

cộng đồng Tăng Già của đạo Phật. Dưới thời Thích

Ca, nước Ấn Độ sống trong cơn sốt về

triết lý và tôn giáo. Lũ lượt từng lớp

khất sĩ samana (Sa môn), kết hợp thành từng đoàn

nhỏ sangha (Tăng Già), do một thầy cả guru hướng

dẫn, lang thang trong rừng núi, đi tìm ý nghĩa sự

sống. Đức Phật đến và tổ chức họ thành

Tăng Già (sau này gọi là Tăng đoàn) của đạo

Phật.

Việc kết nhập và ly

khai với Tăng đoàn rất giản dị và dân chủ. Người

thanh niên muốn đi tu chỉ cần đến trước Đức

Phật, hoặc là một nhóm tối thiểu mười tỳ kheo,

cầu xin được xuất giạ Nếu y hội đủ điều

kiện (trên 15 tuổi, có phép cha mẹ, có đủ sức

khỏe để tu học) là được chấp nhận phát

nguyện. Muốn rời bỏ Tăng đoàn cũng rất dễ

dàng, đương sự chỉ bỏ y bát và trở lại đời sống

cũ. Được nhận vào tăng đoàn, người tuyển sinh

sramanera (Sa di) chờ đến năm 21 tuổi, nếu đã

theo được kỷ luật tu hành, trở thành tỳ kheo

(bhikkhu). Mỗi người tu sĩ là một thành viên,

hưởng mọi quyền lợi của cộng đồng sangha:

tất cả đều tự do và bình đẳng, không ai lớn,

không ai nhỏ, trừ lúc tu tập phải theo Đức Phật là

các vị giảng sư; mọi vấn đề trong đời sống

phải giải quyết tập thể trong các buổi hội

mỗi tháng hai lần gọi là uposattha (Bố Tát),

trong đó mọi người đều có quyền phát

biểu ý kiến, tán thành hoặc chống đối

những điểm thảo luận. Ta thấy rõ là một hình

thức sinh hoạt cộng đồng như vậy có đủ quy tắc

lý tưởng của thể chế dân chủ trực

tiếp.

Đạo Thích Ca lớn mạnh trên

khu vực sông Gangas (sông Hằng). Đời sống Tăng sĩ

phải thay đổi: cần có chổ ở nhất định để đi

về; cần có nơi sinh hoạt tập thể trong các

tháng mưa; cần có nơi cất giữ, nấu nướng và phân

chia thực phẩm; cần có giờ giấc và cách ăn, cách

mặc, khi nghỉ, khi hành trì... bao nhiêu vấn đề

đã đến vì có phát triển. Quan trọng hơn

nữa là các vấn đề thế sự xảy ra ngoài khung

viên chùa: ví dụ, định vị thế và việc hành

trì cho người cư sĩ đến với đạo, chấp nhận

người đàn bà đến xin xuất giạ.. Những vấn

đềnày phải giải quyết cấp bách mà Đức

Phật không thể thực hiện vào mỗi lúc, ở

tận mọi nơi, nên phải đi tới việc là có

người tỳ kheo đại diện cho cộng đồng (được

bầu ra vì kinh nghiệm và tuổi tác) đến

họp với Đức Phật trong các buổi uposattha. Như

vậy thể chế dân chủ trực tiếp trong các

Tăng đoàn nhỏ bé lúc nguyên thủy đã chuyển

thành thể chế dân chủ đại diện vì Tăng

đoàn phát triển.

Trong các buổi họp uposattha

đầu tuần và cuối tuần trăng, đại diện cộng

đồng từ phương xa lại trình với Tăng đoàn sự

việc đã xảy ra nơi địa phương. Sự việc

được đem ra thảo luận, quyết định theo đa số,

và khi được Đức Phật chấp thuận tối hậu sẽ thành

ra luật (vinaya), do chính Đức Phật công bố trước

Tăng đoàn. Văn thư ngày đó chưa dùng, Tăng sĩ

học thuộc lòng để truyền tụng, gọi

là Luật Kinh (Vinaya Pitaka). Những điều căn bản

trong Kinh Luật, áp dụng vào đời sống hằng ngày của

đạo, được tóm lược trong mục patimokkha (có nghiã

là thắt, cột lại), gọi là "Luật Kinh Yếu

Lược". Một hình thức của Bản Hiến Pháp quen

thuộc với ta ngày nay. Căn cứ trên bản patimokkha của

Đức Phật công bố, mỗi Tăng đoàn tùy theo hoàn

cảnh địa phương lại có quy luật Sanghakamma, ngày

nay ta gọi là bản Nội Quy, gồm những điều

lệ quy định cách thức phải thảo luận và giải

quyết những điều bất thường trong đời sống

cộng đồng: túc số trong buổi họp (quorum), cách

thức đưa kiến nghị, lập tiểu ban phụ trách

(task force), cách thức tương thuận, bầu cử, tuyên

bố kết quả. Gần 3000 năm trước, lý

thuyết của Đạo Phật đã dân chủ, mà cách áp

dụng đã là một gương mẫu dân chủ. Nhìn vào quá

trình, sinh hoạt của Tăng già đã đi xa hơn một

bước nữa, đã sát với thể chế dân chủ

hiến pháp ta quan niệm ngày nay.

Nghiên cứu quá trình tổ chức

Tăng đoàn cho phép ta nhận ra được mối tương

đồng giữa những đổi thay trong lề lối chỉ đạo

của Đức Phật và những đổi thay của những thể

chế chính trị trong lịch sử. Câu hỏi kích thích

việc tìm hiểu của ta bây giờ là trong những

hình thức sinh hoạt Tăng đoàn đã trải qua, hình

thức nào phù hợp nhất với quan điểm lãnh đạo

của Đức Phật. Nói nhẹ hơn và rõ hơn, trong tổ

chức Tăng đoàn và ngoài cấu trúc xã hội, Đức

Phật ngày xưa đã chọn hình thức lãnh đạo

chuyên chế (ví dụ như một thể chế quân

chủ, phong kiến, quân phiệt, độc tài, v.v...)

hay là hình thức lãh đạo tập đoàn (chẳng hạn như

một nền cộng hòa ...)?

Trên thực tế, lúc Đức

Phật mới đứng ra lập Tăng đoàn, giáo chúng như

"con tê ngưu một mình đi giữa rừng già".

Trong hoàn cảnh vô tổ chức và vô kỷ luật như

vậy, chắc chắn là phải dùng phương thức trói buộc

để trói buộc để áp đặt đời sống tập

đoàn. Lại nữa, Đức Phật xuất thân từ giai cấp

Ksatriya (qúy tộc), con một vị vua, sinh ra để trị

vì, chắc chắn là qua niệm hành trì phải hướng

về một thể chế áp đặt kỷ luật bằng

uy quyền.

Thế nhưng tư tưởng và

giáo lý của Thích Ca lại buộc Ngài phải nghĩ và

làm khác với thân thế của Ngài và lý lẽ

thông thường của người đời. Ngoài ra cũng không

dể gì mà áp đặt kỷ luật lên những con

người tu hành ngày đó, họ đã tự ý từ bỏ

tất cả để đi tìm giải thoát. Họ đã ăn rễ

cây để sống, cột lá che thân, không còn giữ

một hệ lụy gì với tiện nghi vật chất và

đời sống xã hộị Như vậy chắc chắn họ không

còn biết sợ hãi hình phạt bất cứ loại nào, và

cũng không có một loại kỷ luật nào trói buộc

được họ.

Phương cách còn lại Đức

Phật đã dùng là Ngài thu hút họ bằng nhân cách

đặc biệt của Ngàị Ngài dùng kỷ luật tự

giác để kiềm hãm, chế ngự thói quen

phóng túng của họ. Khi đã đem được họ vào

đời sống tập thể, Thích Ca dùng trí thức siêu

quần bạt tụy của Ngài để giữ họ lại trong

cái lưới tinh thần là giáo lý giải phóng đã

được đề xướng. Như vậy, mục đích tối hậu

là hướng dẫn giáo chúng về tu tập để giải

thoát, và phương tiện là việc Tự Giác,

không áp đặt. Đến đây, ta còn phải giải đáp

thẳng câu hỏi là Đức Phật chuộng thể chế

quân chủ phong kiến hay nghiêng về một nền

cộng hoà dân trị ?

Jean Przylusky (1885-1944), người

Pháp gốc Ba Lan, đã đem chính trị và xã hội

học vào việc sưu tầm và nghiên cứu đạo

Phật, viết là lúc Đức Phật sinh thời, có vua

Ajatasattu (A Xà Thế) đã giết cha là vua

Bimbisara (Tần Bà Xa Ra) để đoạt ngôi. Vương

quốc của ông nằm cạnh một "cộng đồng sáu

nước cộng hòa" Vajjian. Vua A Xà Thế muốn

khởi binh xâm chiếm lãnh thổ Vajjian bèn cho

người đến thăm dò ý Đức Phật. Ngài trả

lời gián tiếp, phát biểu ý kiến là

"nền cộng hòa Vajjian phát triển mạnh

nếu (chánh phủ cộng hoà) sớm biết thành lập

các quy chế an sinh xã hội" cho nhân dân. P.V.

Bapat, tác giả tuyển tập "2500 Years of

Buđhism" 1976, nhắc lại sự kiện này rõ ràng

hơn và khẳng định là Đức Phật đã có khuynh

hướng cộng hòa từ ngày thành lập Tăng đoàn.

Đến bây giờ ta chỉ tìm

hiểu quan niệm dân chủ của Đức Phật qua công

việc Ngài tổ chức Tăng đoàn. Quan niệm này

có phù hợp với những điều dạy trong kinh

điển Đức Phật đã để lại hay không?

Tưởng cũng cần phải sơ lược

giải thích kinh Phật với các bạn trẻ ngày nay it'

quen thuộc với sách Phật. Nhất là với hy vọng

những giòng này vượt qua được những giới hạn

ý thức hệ để đến tay các bạn trẻ

bên nhà đã hoàn toàn xa lạ với tôn giáo, thì

việc giải thích tưởng lại phải cần hơn. Kinh

điển nhà Phật gồm hai hệ thống chính: Kinh

Bắc Tông Sanskrit và kinh Nam Tông Pali. Kinh Bắc Tông

vô cùng phong phú. Kinh Nam Tông có hệ thống chặt

chẽ, phần chính gọi là kinh Đại Tạng (tipikata),

gồm ba bộ: Kinh (sutta), Luật (Vinaya) và Luận

(Abhidhamma). Kinh ghi chép những lời Phật dạy, lại

gồm có 5 sưu tập, quan trọng nhất là tập Trường

Bộ Kinh (Digha Nikaya), thu góp 34 bài giảng rất dài,

đã được dịch ra tiếng Anh, công trình của hội

The Pali Text Society, London, mà ta có thể tìm

đọc.

Nói sơ lược, khi Thích Ca

sáng lập ra đạo Phật, Ngài làm một cuộc cách

mệnh chống lại đạo Bà La Môn đang áp chế

tàn khốc trên tư tưởng và sinh hoạt của dân Ấn

Độ. 3000 năm trước đạo Phật, có giống người Arya

da trắng, từ các cánh đồng Urals ở trung bộ châu Âu

tràn xuống chinh phục các bộ lạc Dravidian sống trên

đồng bằng sông Indus và sông Gangas. Dân bản xứ có

màu da ngâm đen cháy nắng, bị dân Arya khinh ghét:

đó là nguồn gốc kỳ thị (chủng tộc ở xứ này). Dù

vậy người Arya dần dần đồng hóa với dân bản xứ,

lập ra một nền văn minh mới (văn minh Vệ

Đà), và một tôn giáo mới (đạo Bà La Môn). Đạo

Bà La Môn dựa trên 5 giáo điều:

Vũ trụ do Thượng Đế

Brahma điều ngự

Chính Brahma tạo ra hoàn

vũ.

Giáo huấn của Brahma ghi

trong kinh Vệ Đà.

Đời sống của xã hội

phải theo nghi lễ của tu sĩ Bà La Môn hướng

dẫn.

Phải tuân hành chế

độ giai cấp do chính Brahma thiết lập.

Như vậy, điều thứ tư

nhấn mạnh uy quyền của tu sĩ Bà La Môn, cho

họ ngự trị trong đời sống của nhân dân.

Điều thứ 5 đặt địa vị người tu sĩ Bà La Môn

trên nấc thang cao nhất của xã hội, giai cấp Brahamana

trên giai cấp thượng võ Ksatriya (Sát Đế Lợi),

trên giai cấp làm ruộng và đi buôn (nông thương)

Vaisya (phệ xá); và cuối cùng là lớp người nô

tỳ (đi ở, làm tôi đòi) sudra (thủ đà). Ngoài 4

giai cấp trên, là lớp người bần cùng, khốn khổ

pariah, không được chung đụng với người thường.

Triết lý xã hội của

đạo Phật về vấn đề dân chủ được trình

bày rõ ràng trong nhiều bổn kinh mà ta sẽ tìm

dẫn một số chính yếu với các luận đề liên

hệ. Căn bản của dân chủ là việc bình đẳng

của con người, là việc loại trừ kỳ thị giữa

các giai cấp trong xã hội. Cuốn kinh số 3 trong

Trường Kinh Bộ gọi là kinh Ambattha Sutta, cách

đây 26 thế kỷ - trong một xã hội và thời

cực kỳ phong kiến Bà La Môn - đã đặt dứt khoát

vấn đề là con người sinh ra hoàn toàn bình

đẳng và giai cấp chỉ là một sản phẩm của người

mạnh đặt ra để ăn hiếp kẻ yếu.

Ambattha là tên của một người

BàLa Môn muốn trực diện với Đức Phật để

dò xem ngài có xứng đáng được quý trọng

chăng. Người trẻ tuổi rất tự kiêu, xem rẻ Tăng

đoàn và ngay cả Đức Phật. Phật tiếp rất lễ

độ. Trước hết, Ngài giảm hào thế của ý

bằng cách dẫn chứng là tổ tiên của y xuất thân từ

một người đàn bà làm tôi đòi cho giòng họ

Sakya, cho nên y không có lý do gì để tự

đắc. Kế tiếp, từng điểm một, Phật đả

phá cái triết lý, truyền thống và tập

tục kỳ thị giai cấp. Phật dẫn chứng là thảo mộc và

cầm thú chia ra làm nhiều loài, nhiều loại,

duy chỉ có con người là sinh vật đồng nhất. Theo quy

ước mà người ta gọi kẻ qúy phái, người nô

bộc. Bỏ quy ước (chức phận, tiền tài, ăn

mặc,v.v...) còn lại "máu ai cũng đỏ, nước mắt

ai cũng mặn". Đức Phật chấp nhận là ngoài đời

có kẻ hèn người mạnh, kẻ nghèo người giàu, nhưng

cái cách biệt này đã xảy ra là vì lý do

thế lực, lý do kinh tế..., chứ không phải

vì bẩm sinh.

Ý niệm bình đẳng này còn

được trình bày trong một cuốn kinh khác, Vasettha

Sutta, thuộc hệ thống Nam Tông, viết bằng chữ

Sanskrit (một số kinh Nam Tông hệ thống Pali vẫn

được truyền lại bằng tiếng Sanskrit). Cũng

như trong cuốn kinh trên, Đức Phật nhắc lại các

lý giải về cơ thể, sinh lý, xã hội,

kinh tế và môi trường,v.v... để chứng minh

là con người không ai khác ai. Đặc biệt ở đây,

vấn đề bình đẳng giữa nam phái và nữ phái

được đặt ra, nhằm về mặt hiệu thế giải

phóng. Từ nguyên thủy, Tăng đoàn đã gồm hai hệ

thống, nam và nữ. Trong bản sắp hạng Etadagga Vagga; 74

người đại đệ tử thuần thành nhất của Đức

Phật, Tỳ Kheo Mahapajapati Gotami người được thâu

nhận trước hết vào nữ Tăng đoàn, đứng dẫn

đầu ngang với ông Sariputta (Xá lợi Phất), bên hàng

nam giới.

Nhưng trực tiếp nói về

quan niệm chính trị và lập trường dân chủ của

Đức Phật, ta phải nói tới 3 cuốn kinh Dasa Raja Dharma

Sutta, Cakkavattisihanđa Sutta và Agganna Sutta.

Dasa Raja Dharma Sutta có bản

dịch Hán văn từ Sanskrit là Thập Điều Vương

Đức Kinh, nghĩa Nôm là 10 điều tâm niệm của

một ông vua đang trị vì, nói rõ quan niệm của

Đức Phật về phương thức trị hành trong chế

độ quân chủ. Luật Pháp của xã hội Vệ Đà, từ

mấy ngàn năm trước đạo Phật, dựa trên lý

thuyết Matsya Nyaya, gọi là Luật Cá hay

hiểu cho đúng thực tế là Luật Rừng (Law of

Jungle). Đời sống thiên nhiên trên hoàn vũ theo luật

tự nhiên là cá lớn nuốt cá bé. Con người ta, lúc

sơ khai, không thoát khỏi luật thiên nhiên tức luật

rừng. Và muốn ngăn chận bất công, hiếp đáp,

người ăn thịt người (matsya nyaya) chỉ có một cách

là dùng hình luật khắt khe để áp đảo thú

tính.

Thích Ca là người đầu tiên

tại Ấn Độ lên tiếng chối bỏ luật rừng. Kinh

Thập Điều Vương Đức trong hoàn cảnh xã hội

quân chủ phong kiến ngày đó dạy nhà vua 10

phương châm hành thiện để tạo hạnh phúc cho

dân:

hành thiện (dana)

hành đức (sila)

hiếu nghĩa (pariccaga)

chính trực (ajavan)

nhân từ (majjavan)

tự kềm chế ham

muốn (tapam)

khoan dung (akkhodo)

bất bạo động (avihimsa)

nhẫn nhục (khanti)

hữu nghị (avirohata)

Nghĩ cho kỹ, lời khuyên của Đức Phật rất giản dị, là chính trị phải đặt trên căn bản tình thương và đạo đức.

Kinh Cakkavattisihanđa Sutta,

đánh số 26 trong Trường Bộ Kinh, trực tiếp nói

rõ quan điểm nhà Phật trong mối tương quan giữa

các yếu tố chính trị, xã hội, kinh tế, đạo

đức. W.G. Weeraratne, học gỉa Tích Lan chuyên khảo

về kinh Pali thuật là Đức Phật ngồi dưới một

gốc cây bên vệ đường thuyết giảng kinh cho

hành tỳ kheo và các cư sĩ. Đức Phật lấy sự tích

vua Dalhameni ngày xưa biết dùng đạo đức trị

dân nhờ thế dân giàu nước mạnh. Ngôi vua

truyền được ba đời, tới người cháu nội không

còn giữ được kỷ luật đạo đức, quốc gia trở

thành loạn lạc.

Weeraratne phân tích hai bài

học trong kinh áp dụng trực tiếp vào đời

sống chính trị và pháp luật. Thứ nhất, về

phương diện cá nhân, hành trì đạo đức là con

đường duy nhất để trở thành A La Hán, và

việc thành tựu hoàn toàn tùy thuộc vào sự cố

gắng của chính mình. Thứ hai, về phương diện

xã hội, một chính quyền có quân đội mạnh, có

cơ quan cảnh sát hữu hiệu cũng không thể bảo

đảm trật tự an ninh nếu không lập được

"một nền kinh tế hợp lý làm cho nhân

dân ăn no mặc đủ". Cũng trên phương diện

xã hội, bản kinh nhắc lại một điểm vô cùng quan

trọng là luật pháp phải quan niệm cá nhân là

một thành phần bất khả phân của xã hội. Đã đành

là mỗi cá nhân phải trực tiếp chịu trách

nhiệm về hành vi của mình, nhưng vì xã hội

luôn luôn chi phối hành động của cá nhân cho nên

"nếu cá nhân phạm lỗi, xã hội phải liên

đới trách nhiệm".

Nhìn vậy, ta thấy rõ là

đến đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa Karl Marx

mới đề ra lý thuyết kinh tế quyết

định, trong khi 25 thế kỷ trước Đức Phật

đã nói rõ là "không thể cải cách chính

trị và xã hội nếu tiên khởi không hoàn chỉnh

kinh tế" để bảo đảm cho đời sống của

nhân dân. Một mặt khác, ta cũng thấy rõ là luật

phát Tây phương về quyền lợi cá nhân dựa

trên mô hình La Mã cũng đã đến sau quan

niệm luật pháp của nhà Phật, "đặt quyền

lợi và hình phạt cá nhân trong tương quan xã hội.

Kinh Agganna Sutta, số 27 trong

Trường Bộ Kinh, tầm nguyên có nghiã là việc

giải thích các vấn đề tự nguồn gốc, tiếp

nối các bộ kinh trước, trực tiếp đặt vấn

đề quan niệm dân chủ của nhà Phật đối với

chính trị quốc gia và đối với luật pháp nói chung.

Nếu ta đem so sánh với kinh điển đạo Cơ

Đốc, kinh Agganna Sutta có thể ví với cuốn kinh

đầu tiên trong bộ kinh Cựu Ước, gọi là sách

Cội Nguồn (Book of Genesis), giải thích việc cấu

tạo vũ trụ và giòng giống con người.

Ngày đó, Đức Phật lưu ngụ

tại thành phố Savatthi tiếp hai người thanh niên

thuộc quý tộc. Bà La Môn và chuẩn bị cho họ

gia nhập Tăng đoàn. Quyết định rất quan

trọng đối với hai người trẻ tuổi, phải từ

khước quyền lợi qúy tộc để sống cuộc đời

tu hành. Vì vậy, Đức Phật phải giải thích cho

họ thật cặn kẽ nguồn gốc của vũ trụ, của trái

đất, của cộng đồng xã hội, của tổ chức chính trị

và tổ chức luật pháp.

Thoạt tiên, Đức Phật trình

bày lý thuyết cấu tạo vũ trụ và cấu tạo

trái đất trước khi có con ngưòi. Thực vật sinh ra

trên trái đất cùng với nước làm thức ăn cho động

vật. Sự sống tiến hóa mãi cho đến khi con

người thành hình, từ một nguồn gốc genetic mà ra cho

nên không có giai cấp sắc tộc, người sang kẻ hèn.

Nhưng con người tranh đấu để sinh tồn, bắt đầu

nghĩ đến quyền tư hữu, do đó mà có thù

nghịch nên sinh ra chém giết. Muốn bảo vệ

đời sống cộng đồng, mới đặt ra luật pháp (bước

đầu của khế ước xã hội trong quốc gia). Muốn

thi hành luật pháp phải có chính phủ (là bước đầu

của khế ước hành chánh hay chánh trị). Lúc ban

sơ, cấp lãnh đạo được đồng hóa với thần lihn và

điều này ta thấy rõ trong mọi nền văn

minh cổ: vua là con Thượng Đế; ở Trung Hoa, vua

là Thiên tử, tức con trờị Đức Phật chối bỏ ý

niệm này, xem vua chúa là người thườngw,?$J*rD OL \ja};c-j8X

PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.|ǕvB%]CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b

&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF

eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI

=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0

H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ

%h9pQd l$q'M΂_^.z~r匱 CũM;a%%C(_.-g4Q'YB.54]qC]0|)+

endstream

endobj

153 0 obj

>

endobj

154 0 obj

>stream

x\K;ϧ9NK~/-@KNy

d/[R~* >pk?; `m)o

D_2 sQ`;

: L^@@DY|>N\PC

_[$m ׇ

F;fe@OpJLTF|{>^߯

<>?xzo%ܷW$.>V{hXÒa=qprD9 VFHDh#}A HHkV.AR.je IrJ_F '!BO hi

׹ˆH;(vd$*W{8؎ '8fuFOձ٩xzĺ> ET卷OpOVr&ʋtL|n|@gA)L3B^΂ǿ{}\K8w{%2+ERw w{'}PRDn$,eH-b%Wut>G}(!j>p8B E,.Ңi$X81w {;xBrٺ$

I"KL4w ɜ1DlTұYr}^+=p

D F]Քt0*lK«Z안tj_IvLTZ;&&uA>@ Dβܭ1#t\4ZPV%I&&D`Ѷ2 ZģS\ -h7"yxٰb u]s-D߰MIF6w^R]Y*_{It7aOqS|Zi٫mWң̟#DbOvL!NCLe pk )n1$ߦ-h)O)=5*!4WcOX.-aTڃNC6!iX]웒Zt1dN5 AwbԟRV:TqQWBz{Cn [@jOZIEE0RyVʹuSA sPhzRA{sv_V%K#KMgeA1HfgFvY=X. ffz,T2j G>86֭gFҶ(#(JFSU8-I~YȍRPhU{H'%)ʰ tHMw-g#[N8 [yKθ@-@AKIh(Y

4



Q{- CR Soxtx:9o`J*KF|8ivޘɈ>

".

B;lƟs8#nErGNq~4/

Hl$/cS- ,OFbhqqWTMGKi,(FҲC9…BQ#

΢

|*TZIzbD"Icuq`pwpe`;Nt%1lf$I2^yx9S*:+7K-76zn*ʄx$=TΩ^Pbb!UABe̛CSN:82R*[(]Ƀ!W"0 "8^?H(JQ C$. RJV_/&g HA/׳}P+#ڱgѸVq ٙB"/7DPR]cC8ѦoIʔȣfw!e>wa]>_ E

vP]CG#bUq|)"J'qvj˧U$[.

_³YjѤjJҡ_wbfZ1WG

0XXXR=@.IŨ+CVhaTlޕ4=+x

;\GJ=:ga_RpZ*E6>3oUD

cAM

KlJ9 {;Rs'kԀzJ&ߎAf:m0&bZ`n+BG 5

=30B4UkOV5:u,

¹?+^%oIؓ&>y;3[iE 7YIXd. ( =)?Bjcll%AP4y˿!G"UFE#15t

Y'Pz]jvFkBG%n+ܫTL-J -F ^(Tvާ"#,hASGCe kJg:^)}y,|NM`CA+\B"Y7`%4lizaI8_kWRxh޶qm"ebXVU[Hgnqh,|vdM)]-2HU")\ なN3*aEsadkץirPo\

endstream

endobj

156 0 obj

>

endobj

157 0 obj

>stream

x\K

9@9,?

4UZ`o4CS^" {ߏ'?]=} e&]CEOS7Ji/vSYv_oQUwno*wGuj֡/t(p햫ݍ_i~{u~} US}0Wӏa10ݟ

8voW̫VjGd9`

;.ǯO^ =: y臌hue톇8S6?QK

K]

ٛ eA'`8GX*#>*FϷwuS/b)Htw׍@9\aOy\%

2^

 jm H{RGՑ򤎌n"ğ2Z>a5KVeK\y8C `O7_`"#&@aM:ꓒp;Tvt lmE F[eO*IVQ/9R߆ue?ָP8MX]Ƶ^63eZW6%wwu3mNͫh#Ӎ:i^} {[M U"~P+_e2Lg xxjL !A]L%?kkw8!dx']v!F{D#quA_$j!@[>9rw0)9 ^cߢYeg~NoQW͇|(М.nQE Y,Q

̑Q.O9EW8fn$+ۖBѝ} D r2iT=) Y |cB^a(T}OYIޔόf89=vVcCt8Pb.']Mt:!21b V#

}25(sx{Sr# X Myz-|y$?[]imxZZN3F

Z~;ю

@-tO-hVLi 8WWUMBcCϘ˦Bj;Nh6QY%ȤcR+D|(~ d,+ވVȀfa

b!F258\J ,6Vh&vǺa;:.p*NƗe(\@ .RiX pQd%\@y(+Z1 ;tM6ؤ X ,r'C4*Fcnu%*UckGC+%_tڕ$IQ~GiF+ 7>x[6!'V-ɍPfHf$**VA:i%i/:"DBW5}ײnnqjk$7[,)P8ZKgP4f\)V"++ؒE4]y0Bp9B!JJȂP֒ZxV*b5`]۝I=dbKyn O _E@xr!"}|^9LE$UJ v[T

>&&ȫ#X7 wm~Ap:D?a

endstream

endobj

159 0 obj

>

endobj

160 0 obj

>stream

x\I#_Aʥ6h-i`nc?a7YTUz-4ҫʊ=c+2S)q_I~tu|?Vm[M﨓nq^f'BOzO[8Ew>ͧa B4Aj:\6HZ

3,*w%pׯ Ӄ^TnԷ(j^ 32Kg2{Ȍ윋>

WÑr5߯pێ t3l`-BkUGiMvKd[Doj애ƘP{ON{'z$ϝ3Ay]Ȅ GIzJB>r{v=)iM-hTAwq{abLL\

]ϭ @q;Hh03Ka@4:C.x_!H@,Q`,V9Z7*=w@G3A/qWmV"OhZ8S܃Gt1!N9s !w,H2#(A ow g|9"l'on9Q"r\Kg7+OqrGPq= {t8nkR

IԽUSHIK@'j/M!wK7\@fGL4+Q\

.""IvEs59$V-p"EhRѪzVz0=l{IF;>R3K%,9Ss"Bw0Ea

9,f&[вY弋G"GvDr1xw.x|d)0T!wWx'9욟`W_İmS*ΠÏ쫨C4(FRc{H$7G(_Abz!!3F$*̈G5@UɏZ0xorK:,r%C`M涸4zyQRpLs!W"Z =VY0pl+Y a

:K7mvVOjy

= 54/f{=^$J2C",VG8^pvq VE Bz9ѬK^鼤hXi#ٞ2] 9+s\\F)tc 5VÃO]0-aGZaH.ϒ"rYVTr@

6%3J 'i.(Q'6_ ܒ74!Mu%geW P

8_HT`Ԡq@[# H\'v~rC2Kw?S9޺4#ax@rV_h

3^Au\/cӖ+m6T;?'jq q-[s\lT,iI s/$D"D(%Qb

~ da@zQ5u6

=DKQZȵِ]XhcAC2ݬXU42_Nyk

1Yc~\U VXj0TOxC#vc0g06‡*;f,(+߇K{͚ڑ9w[)TKAo6EޏpPiˁT2%9xģ/Sa"k\v C9O+bmާa7(wF+;i-Q>I4>#xlCmV*mlx{q eX p3'qϰ6:1t e`dCMHjeyB{P{

/8DrԄTe^4aYd/ղ)OR_õFC汦RS9jNgLP?`=`0aE >

endobj

163 0 obj

>stream

x\K:%e\쮁MҐŐU^02|GGo3 շ,K5\8iꆋjގ?&sSٯc+k1r߾ۇx:5.rOoYP/~eAمK7eh.K׫2]^/Cep:0sub/àv~:x

← Văn bản trướcfontVăn bản tiếp →Sự Tự Do Của Chị Nữ Tu Emmanuelle
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)