This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font
Một Cách Nhìn
Thích Giác Viên
Trong Kinh Tứ Niệm Xứ,
ở một mục nhỏ của phần Quán
thân trên thân, đức Phật
hướng dẫn ta tiếp xúc với các
chi tiết của thân như tóc, lông,
móng, răng... - đây, chúng ta
thử trao đổi cho nhau một vài cảm
nghĩ qua lời dạy ấy của Ngài.
Theo lời Ngài dạy, và
có lẽ ai cũng đồng ý là,
ta thương ta nhất trên đời.
Tâm lý ấy rất người và
rất dễ thương. Nhưng trong thực
tế, có mấy ai chịu sắp xếp
thời gian, chịu hướng năng lực
về, để chiêm ngưỡng những
bộ phận của thân, đem lòng
ưu ái, chấp nhận, thấy rõ
tận tường, từ đó, săn
sóc, vỗ về, đáp ứng cho
thân thực sự an lạc hạnh phúc
chưa? Hay phần lớn, ai cũng bận theo
đuổi cái này cái nọ, nhân
danh vì thân, mà thực sự ra rất
hờ hững với thân, tiếp xúc với
thân một cách hời hợt, lấy lệ
mà thôi. Chẳng hạn xúc tiếp
với miệng của ta, để thấy miệng
chúng ta cần gì thực sự. Miệng
thì cần tươi như một đóa
hoa, cần ái ngữ, cần chánh ngữ,
cần ta chấp nhận hoàn toàn v.v.
Nếu ta không mỉm cười, không
ái ngữ, không chánh ngữ, không
chấp nhận hoàn toàn, thì ta
chưa thực sự xúc tiếp, chưa thực
sự chấp nhận cái miệng của
ta, dù hằng ngày ta lau rửa, ta tỉ
mỉ chạy những đường son trên
môi.
Nếu sống mà chẳng
đoái hoài, chẳng chấp nhận
thân, thì ta chạy trốn, quên lảng
thân ta. Ta rơi vào sự khinh khi, hủy
hoại thân ta, mọi lúc mọi nơi
mà chẳng rõ. Đó là nếp
sống vong thân, thất niệm. Ta chưa
biến ước mơ ý niệm "ta thương
ta nhất" thành sự sống hiển
bày. Đối với mọi người,
dù là người rất thân, hay
với mọi loài, với thiên nhiên,
ta cũng thường sống với, chỉ
bằng ý niệm mà thôi. Nên dù
rất thương, rất muốn được
thương, ta vẫn đau khổ, cô đơn.
Do vậy, Ngài dạy ta
trở về thực sự xúc tiếp với
thân. Như ta ý thức rõ ta có
đôi mắt, theo dõi hơi thở,
ta mỉm cười, vậy thôi. Lúc
này, ta chẳng bận theo bất cứ
một cái gì. Nếu bất chợt có
một niệm nào xuất hiện trong tâm,
ta mỉm cười ghi nhận rồi thông
qua, vẫn duy trì ý thức rõ rệt
về đôi mắt. Như thế là
ta đang có mặt thực sự với đôi
mắt, với thân ta. Giờ phút ấy,
ta chấm dứt sự sống lãng quên,
ta có chánh niệm, sống với bây
giờ và ở đây. Điều này
giản đơn mà quan trọng và
kỳ diệu vô cùng.
Giả sử, ta rất cần
một người có mặt bên ta, để
ta cảm thấy ấm cúng, để
lắng nghe, hiểu rõ ta mà giúp đỡ.
Người ấy có ngồi một bên,
song tâm hồn đang bị một cái
gì đó hớp mất, người
ấy có làm cho ta thất vọng lắm
không? Người ấy có giúp gì
được cho ta, hay chỉ cho ta thêm
vướng bận, tủi buồn? Đôi
mắt của ta, thân ta cũng vậy, chỉ
khi nào ta có mặt thực sự, ta mới
có thể chăm sóc, chữa trị,
mến thương, điều mà mắt,
tức thân thể ta, đang tha thiết
đợi chờ. Ta chẳng đoái hoài
ta, thử hỏi còn chờ ai đoái
hoài cho ta nữa?
Qua thiền tập chánh niệm,
dù chỉ phút chốc thôi, và
dù bao tồn đọng khổ đau
muôn đời còn đó, nhưng
nếu ta có mặt, thì tâm ta vẫn
an lạc nhẹ nhàng. Mắt ta, thân ta
được vỗ về, chữa trị một
cách tự nhiên. Đôi mắt chợt
sáng lên, tươi ra, tỏa rạng
yêu thương, nhìn mà như cười
vậy, và cho ta thấy sự sống rõ
ràng hơn, đẹp hơn nhiều lắm.
Nhờ sự xúc tiếp chánh
niệm ấy, ta còn khám phá ra nhiều
điều khác nữa. Như biết ăn
gì cho mắt tốt hơn, đeo loại
kính nào để hổ trợ thêm.
Hoặc ta tự nhiên chấm dứt ngay cách
sống làm tổn thương mắt, như
bỏ trò chơi điện tử, không
đọc, viết lúc thiếu ánh sáng,
chẳng xem những gì có nội dung thô
bạo, say đắm, thấp hèn. Cho mắt
tiếp xúc thiên nhiên: nụ hoa, khóm
trúc, đám mây. Để thời
gian ngắm nhìn người thân với
sự có mặt thực sự, để mà
chăm sóc vỗ về và thương
yêu. Chánh niệm còn cho ta hay, mắt
mong manh lắm, ta càng quý trọng, nên
càng tăng thức ăn dinh dưỡng
cho mắt qua các cách nhìn trong sáng,
hồn nhiên vừa nói. Ta còn thấy,
mắt chỉ là một hợp thể, luôn
luôn tự phủ nhận mình, hoàn
toàn tùy thuộc vào cái điều
kiện gần xa, thay đổi triền miên.
Cho nên ta hết lòng với mắt mà
chẳng hề vướng bận. Ta tự do mà
mắt cũng tự do. Ta lại chợt tĩnh
ra rằng, có nhiều lúc thương
mắt quá mà do chẳng hiểu, ta đã
làm cho mắt thêm lệ thuộc, chóng
biến chất và tàn tạ, thật
là oan uổng cho nhau. Ta không thể xoay
lưng lại, hay đối nghịch với
mắt mà có được an lạc.
Có mặt thực sự, mắt cho ta sự
sống mầu nhiệm tột cùng.
Như vậy, có đôi
mắt là một hạnh phúc lớn. Biết
trở về với mắt, hạnh phúc lớn
hơn nhiều: vừa được chăm
sóc, vừa được thảnh thơi.
Sống được với mắt như thế,
thì ta sống được với toàn
thân, với người thân, và với
tất cả cũng đều được
như thế. Yêu thương thực sự
mà an lạc hoàn toàn. Có đôi
mắt thôi mà đã thấy mầu
nhiệm quá chừng. Huống chi ta còn
có rất nhiều, nào tim, gan, ruột,
phổi và hằng khối thứ khác
trong ngoài, quả ta là người giàu
sang bậc nhất. Ta thường ít biết
tới nguồn hạnh phúc vô tận
đó. Ta hăm hở lo cái gì
đâu, và chỉ biết than thở
thôi, chẳng khác nào người
chết khát bên sông.
Trở về được với
thân, ta có ngay nguồn an lạc hạnh
phúc tuyệt vời, sung mãn, sẵn đấy
xưa nay, nơi ta cũng như nơi những
gì chung quanh ta. Tất cả đều kỳ
diệu. Tất cả đang chờ đợi
sự có mặt thực sự của ta. Phép
lạ là sự có mặt thực sự
ấy thôi: đức Phật đã
hướng dẫn. Lòng thương và
cái thấy của Ngài đã
tỏa ra. Phần đón nhận là
ở phía chúng ta.
Ước mong chúng ta đón
nhận được gia bảo ấy, thể
hiện ngay trong sự sống hằng ngày,
mọi lúc, mọi nơi. Sự kiện ấy
hoàn toàn ở trong tầm tay của
mỗi một chúng ta.
Thích Giác Viên