Tìm Phật Ở Đâu? Minh Tâm
Nhân mùa Phật Đản kỷ niệm
đức Thích Ca giáng trần cứu
độ chúng sinh, chúng ta hãy thử
đi tìm Phật. Hầu hết mọi
Phật tử đều thuộc lòng lịch
sử Phật Thích Ca giáng sinh ở vườn
Lâm Tỳ Ni, con Vua Tịnh Phạn và
Hoàng hậu Ma Gia, trị vì thành
Ca Tỳ La Vệ, nước Ấn Độ bấy
giờ; ngài lớn lên lấy vợ, rồi
xuất gia thành đạo, chuyển Pháp
Luân cứu độ chúng sinh, nhập
Niết Bàn ở vườn Ta La. Vậy câu
hỏi Tìm Phật Ở Đâu thật
là dễ, ai cũng trả lời được.
Nếu chữ Phật có nghĩa là đức
Phật Thích Ca, một vị Phật lịch
sử, thì câu trả lời sẽ là
Phật ở Ấn Độ, cách đây
hơn 2500 năm. Nhưng nếu Phật đã
nhập Niết Bàn thì làm sao chúng
ta tìm gặp Phật được nữa?
Và tại sao kinh điển lại có
câu "Phật biến nhất thiết xứ",
nghĩa là Phật biến hiện ở tất
cả mọi nơi? Để hiểu rõ
danh từ Phật, ngoài cái nhìn
lịch sử thông thường là đức
Phật Thích Ca, chúng ta nên vươn
tầm mắt vượt qua lịch sử mà
nhìn vào chỗ sâu kín nhiệm
mầu mà danh từ ngôn ngữ không
đạt đến được, đó
là lý cao siêu của chữ Phật
Phật là Giác, là thức tỉnh
ra khỏi giấc mê, là người
đã rũ sạch bụi trần, là
vượt ra ngoài ba cõi, là hiểu
biết đến chỗ vô cùng, vô
tận, là Toàn Trí (Omniscient), là
xuất hiện khắp nơi (Omnipresent), là
giác ngộ giải thoát, là tư
bi hỷ xả, là vô ngã lợi tha,
là tình thương, là sự sống...
Nếu những ai đạt đến những
đức tính quý báu đó,
thực hiện được những tinh thần
cao cả đó thì được
tôn xưng là Phật. Theo giáo lý
nhà Phật thì có rất nhiều
Phật: Phật A Di Đà, Phật Thích
Ca, Phật Dược Sư... nhưng mỗi vi
Phật giáo hóa một cõi có
nhân duyên với ngài. Thí dụ
như Phật Thích Ca giáo hóa chúng
sinh ở cõi Ta Bà, Phật Dược
Sư giáo hóa chúng sinh ở các
cõi phương Đông, Phật A Di
Đà giáo hóa chúng sinh ở
các cõi phương Tây. Mỗi tam
thiên đại thiên thế giới chỉ
có một vị Phật giáo hóa,
có chư Bồ Tát và Thiên
Long Bát Bộ hộ trì. Nhưng chính
kinh Phật lại nói rõ là Phật
biến hiện khắp nơi, có vô số
Phật đồng hiện diện ở các
cõi, như vậy có mâu thuẫn
không?
Nếu đứng về Sự mà nói
thì mỗi cõi chỉ có một vị
Phật giáo hóa, các Phật khác
đều thị hiện làm Bồ Tát,
Trời, Rồng, Quỷ, Thần, chúng sinh,
sông núi, cây cỏ... để hộ
trì vị Phật kia. Nhưng nếu đứng
về Lý mà luận thì Phật ở
khắp nơi, trong mỗi chúng sinh đều
có một vị Phật ẩn tàng, đó
là Phật tánh, là Chân Tâm,
vì vậy trong kinh có câu: "Tâm,
Phật, chúng sinh, tam vô sai biệt".
Phật ở ngay trong chúng ta mà ít
người biết tới. Theo quan niệm tín
ngưỡng bình dân thì ở hai vai
mỗi người lúc nào cũng có
hai vị thần ghi chép những việc
lành dữ của chúng sinh gây tạo;
hoặc có nhiều vị Phật tử mỗi
khi làm việc gì cũng nói là
có đức Phật chứng minh, tin
rằng đức Phật có nghìn
mắt, nghìn tai, thấy và nghe tất
cả mọi điều. Đó là
những hình thức giản dị mà
giới bình dân thường quan niệm,
không ngờ lại đúng với ý
nghĩa cao siêu của Phật giáo. Hai
vị thần ghi chép hoặc Phật chứng
minh, chính là tượng trưng cho Chân
Tâm đã ghi nhận mọi hành
động và tư tưởng lành
dữ, chính là A Lại Da Thức đã
huân tập chủng tử để rồi
khi thời gian thuận tiện, đủ duyên
cho hạt giống nẩy mầm, nhân quả
hiển nhiên, công tội thưởng phạt
rõ ràng.
Ngoài cái lý ẩn tàng sâu
kín trong Tâm, chúng ta có thể
tìm thấy Phật qua Chánh Pháp
của Phật để lại, vì Pháp
chính là Phật. Chánh Pháp mà
còn thì Phật còn, nhưng nếu
Chánh Pháp biến thành Tà Pháp,
những ý nghĩa cao siêu của Phật
bị diễn tả sai lạc, những lời
dạy dỗ của Phật biến thành
mê tín dị đoan thì bóng
dáng Phật đã bị vô minh
che kín mất rồi. Chính đức
Thích Ca đã căn dặn các
đệ tử: "Hãy tuân theo Chánh
Pháp mà tu, hãy giữ gìn giới
luật mà sống, thì Như Lai lúc
nào cũng gần gụi. Nếu không
theo Chánh Pháp, không giữ giới
luật, thì có Như Lai bên cạnh
cũng chẳng giúp được gì".
Chúng ta cũng có thể tìm thấy
Phật qua hình dáng các vị Cao
Tăng tu hành chân chánh, giới đức
tròn đầy; các vị là Trưởng
Tử của Như Lai, đại diện cho
Phật để chúng sinh có chỗ
quy ngưỡng; nhưng nếu là Kiêu
Tăng phạm giới, không giữ lục
hòa, thì Phật sẽ ẩn, ma sẽ
hiện. Các vị Kiêu Tăng chíng
là người phá Phật, hại Pháp
mạnh hơn tà ma ngoại đạo
nhiều lắm.
Chúng ta có thể tìm thấy Phật
khắp nơi, chỗ nào có Tình
Thương ngự trị, có Từ Bi Hỷ
Xả hiện tiền, có chân lý hiện
hữu, là có Phật ở ngay đó.
Một người nào, bất cứ xuất
gia hay tại gia, mà trong một khoảng thời
gian phát tâm Bồ Đề, khai mở
Chân Tâm, tu hành tinh tấn, thực
hành Từ Bi Hỷ Xả, thì ngay trong
phút giây đó, người ấy
đã là Phật, vì Phật là
Giác. Nhưng sau phút giây giác
ngộ, người ấy trở lại sống
tầm thường, ích kỷ thì Phật
lại tiềm ẩn, để chờ cơ hội
phát huy. Phật chỉ khác chúng
sinh ở chỗ Phật vĩnh viễn giác
ngộ, lúc nào cũng sáng, còn
chúng sinh thì chỉ lòe sáng
trong giây phút, rồi lại chìm
đắm trong bóng tối vô minh.
Một hiền phụ hy sinh cơm áo, thì
giờ, tiền bạc, sức khỏe, chẳng
ngại đói rét, nhọc mệt để
lo cho các trẻ mồ côi, một lính
cứu hỏa xông pha vào nhà cháy
để cứu người bị kẹt, một
thanh niên nhảy xuống sông cứu
người chết đuối, một y tá
quên mình chữa chạy cho bệnh nhân,
một tù nhân cải tạo chịu đói
để chia xẻ nắm cơm cho một người
bạn đồng cảnh ngộ... tất
cả những hành động đầy
tình thương đó đều
là những việc làm của Phật,
của Bồ Tát, và trong giây phút
mà Từ Bi Hỷ Xả ngự trị, quên
mình (Vô Ngã) để cứu người
(Lợi Tha), thì những vị đó
chính là đức Phật Thích
Ca, đức Quán Thế Âm Bồ
Tát hiện thân. Chúng ta chẳng cần
tìm Phật ở đâu xa, ngài
luôn luôn ở ngay trong cuộc đời,
nhưng chúng ta không thấy, vì
chúng ta chỉ nhìn đời bằng
đôi mắt thịt, mà quên sử
dụng trí tuệ để quan sát
những gì tiềm ẩn trong hoặc đằng
sau những việc làm đó.
Chúng ta có thể tìm thấy Phật
qua sự sống trong tất cả chúng
sinh, cầm thú, thảo mộc. Sự sống
đó bàng bạc trong khắp không
gian và thời gian, lan rộng rì rào
trong gió, róc rách trong tiếng suối
reo, chim hót, hoa nở, trăng tròn. Sự
sống đó chuyển mình trong vũ
trụ cao xa cũng như trong thâm tâm
sâu kín. Nếu lắng tai, chúng ta
có thể nghe thấy tiếng nói của
sự sống đó, tiếng của Chân
Tâm, của Lương Tâm, của Phật.
Trong kinh Pháp Hoa có diễn tả tiếng
tằng hắng, tiếng gẩy móng tay của
Phật chấn động cả tam thiên,
đại thiên thế giới, chính
là tiếng của Chân Tâm, Phật
Tánh vậy. Vì đã thông
cảm với sự sống nhiệm mầu nên
một vị Thiền sư, mỗi sáng ra
thăm vườn lại vuốt ve những
mầm lá xanh tươi và nói:
"Một ngày kia, chúng cũng thành
Phật".
Nếu chúng ta chấp nhận cái lý
Phật là sự sống khắp nơi, trong
mỗi chúng sinh đều có Phật,
thì chúng ta không còn dám sát
sinh nữa, ai dám giết Phật? Đó
là lý do căn bản của giới thứ
nhất do đức Phật đặt ra:
Giới sát, cấm giết hại chúng
sinh. Phật tử đã không sát
sinh mà còn phải lo phóng sinh, cứu
mạng sống cho cầm thú, tôn trọng
sinh mạng muôn loài, do đó nên
ăn chay, không làm điều ác,
chỉ làm việc lành, giữ thân
tâm trong sạch. Vì Phật ở ngay trong
Tâm, một vọng niệm xảy ra là
Phật đã biết; nếu chúng ta
chấp nhận Phật ở trong Tâm thì
không bao giờ dám có tư tưởng
sái quấy. Một khi tư tưởng sái
quấy đã không có thì
tất nhiên không còn hành động
tội lỗi nữa. Đó là lợi
ích hiển nhiên của cái lý
nhiệm mầu: Phật ở khắp nơi.
Đạo Nho có câu: Thận Kỳ
Độc, nghĩa là giữ gìn cẩn
thận tư tưởng và hành vi, ngay
khi chỉ có một mình. Vì sao?
Đâu phải một mình, còn Trời
Phật, Thánh Thần soi xét, đèn
Trời chiếu rõ, không sao chối cãi
được. Nho giáo cũng chủ trương
đạo Hiếu, con cái phải hiếu
với cha mẹ: Phụ Mẫu tại đường
như Phật tại thế, vì hiếu với
cha mẹ tức là phụng sự đức
Phật, là phổ biến Tình Thương,
Đạo Phật còn mở rộng Tình
Thương từ cha mẹ, anh em đến
mọi loài chúng sinh, nên kinh điển
có câu: "Bố thí cho chúng
sinh tức là cúng dường mười
phương chư Phật". Nếu đem
cái lý Phật ở khắp nơi, trong
chúng sinh nào, dù là hành
khất hay cầm thú, cũng có Phật
thì câu kinh này thành ra quá
dễ hiểu. Bố thí tiền bạc,
bố thí tình thương là bớt
lòng ích kỷ, là diệt trừ
chấp ngã, là lợi tha, là bình
đẳng, là thương yêu giúp
đỡ, đó chính là những
việc làm, những đức tính
mà đức Phật thường nhấn
mạnh, đề cao. Do đó, bố
thí đứng đầu Lục Độ.
Mở rộng Tình Thương, khuếch Tiểu
Ngã thành Đại Ngã, phá
bỏ mọi ranh giới phân chia giai cấp,
chủng tộc, quốc gia, không còn
nhân ngã bỉ thử, không còn
tranh chấp hận thù, chỉ có một
thực tại đầy ánh sáng của
Giác Ngộ. Đó là đức
Phật ở khắp nơi.
Kính mong chư Phật tử hãy bỏ
tư tưởng rằng Phật ở Ấn Độ,
ở Chùa, Phật ở trong tượng, trong
ảnh, trong kinh, mà hãy cố gắng
tìm Phật hiện diện trong tất cả
muôn loài chúng sinh. Tất cả chúng
sinh đều có Phật tánh, đều
có hạt giống Phật. Hãy làm
cho hạt giống Phật nẩy mầm, đơm
hoa, kết quả, đừng làm cho hạt
giống đó bị vùi lấp,
khô cằn. Nếu nơi nào còn những
tội lỗi xấu xa thì hình ảnh
của Phật còn bị vô minh che khuất,
chỗ nào mà tình thương phát
triển, chân lý hiện tiền thì
chỗ đó vô minh bị diệt, đức
Phật hiện ra, hào quang rực rỡ, an
lạc tuyệt vời.
oOo
Ghi chú:
(1) Trích: Minh Tâm, "Tìm Phật Ở Đâu?", NXB Văn Nghệ, California, Hoa Kỳ
(2) Chân thành cảm tạ anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm đánh máy lại bài nầy.