📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Nghiep - Giao Ly

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 12,022 ký tự · ~11 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

Nghiep - Giao Ly

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Giáo

lý về Nghiệp

Thích

Tâm Thiện

A. Dẫn nhập

Trong Trung Bộ Kinh (Majjhima

Nikàya), bài kinh 135, Đức Phật dạy rằng: "Con

người là chủ nhân của nghiệp, là kẻ thừa tự

nghiệp. Nghiệp là thai tạng mà từ đó con

người được sinh ra; nghiệp là quyến thuộc,

là nơi nương tựa". Như thế, sự hiện

hữu của mỗi con người đồng thời là sự hiện

hữu của nghiệp thiện và bất thiện, từ

(vô lượng kiếp) quá khứ. Mỗi con người cá

thể là điểm trung tâm của nghiệp; ngoài

mỗi cá thể ấy sẽ không có bất kỳ một cái

nghiệp nào được bàn đến.

B. Nội dung

I) Định nghĩa:

Nghiệp là gì? Theo từ

nguyên, nghiệp, tiếng Sanskrit gọi là karma,

Pàli gọi là kamma, có nghĩa là hành động có

tác ý (volitional action). Nói cách khác,

nghiệp luôn luôn được bắt nguồn từ những tạo

tác của tâm (ý) thông qua những hoạt động của

thân, miệng, và ý, gọi chung là tam

nghiệp. Do đó, một hành động (tạo tác), nếu

không phát sinh từ tâm thì không thể gọi là

nghiệp, mà hành động chỉ được gọi là hành

động hay hành động duy tác (kriyà). Và như vậy,

định nghĩa của nghiệp là: hành động

có tác ý , hay hành động được phát

sinh từ tâm.

II) Nội dung của Nghiệp:

Thông thường, nói đến

nghiệp là nói đến vấn đề thiện, ác

trong vòng sinh diệt và tương tục của đời sống

con người. Thông qua việc tạo nghiệp

(thiện hay ác) mà con người tự xây dựng cho mình

một định nghiệp -- một đời sống khổ đau hay

hạnh phúc. Nhưng khổ đau hay hạnh phúc là những cảm

nhận của riêng mỗi con người khác nhau. Vì

thế, sẽ không có một khuôn mẫu ước lệ nào

có thể quy ước một cách đầy đủ về

nghiệp. Tuy nhiên, cơ sở của nghiệp là tâm

(ý), do đó, khảo sát về nghiệp chính là

khảo sát về cội nguồn của tâm. Đức Phật dạy:

Ý dẫn đầu các pháp

Ý làm chủ tạo tác

Nếu với ý nhiễm ô (ác)

Nói năng hay hành động

Khổ não bước theo sau

Như chiếc xe theo chân con vật kéo". (Pháp Cú, 1)

Ý dẫn đầu các pháp

Ý làm chủ tạo tác

Nếu với ý thanh tịnh (thiện)

Nói năng hay hành động

An lạc bườc theo sau

Như bóng không rời hình". (Pháp Cú, 2)

Qua bài kinh trên, chúng ta

nhận rõ rằng chính mối tương quan nhân quả từ nơi

tâm ý của con người đã hình thành nên cái

nghiệp thiện hay ác mà con người phải thọ

nhận. Vì thế, Đức Phật dạy về nghiệp là

nhằm đánh thức con người thức tỉnh nơi tâm ý

của chính mình (tự tịnh kỳ ý) để từ đó

đi vào một đời sống an lạc giải thoát.Tất nhiên,

cái mà gọi là nghiệp ở đây là những gì

thuộc pháp hữu lậu (nghiệp hữu lậu), tức là

những gì thuộc thiện - ác, khổ đau - hạnh phúc

v.v... nó gắn liền với đời sống đạo đức, luân

lý của con người, với những cảm thọ vui buồn

- khổ lạc, mà không phải là những gì thuộc vô lậu

- giải thoát. Do đó, trong một số trường hợp, khi

các kinh văn đề cập đến nghiệp và lậu,

chúng ta cần hiểu rằng đó là một lối diễn đạt

nhằm phân biệt giữa cái thiện, ác và cái

đã thoát ly mọi ý niệm về thiện,

ác. Chẳng hạn, tham - sân - si là nghiệp bất

thiện, nghiệp ác; nhưng tự thân không tham -

không sân - không si là cái nghiệp thiện, hay

cái nghiệp thanh tịnh - giải thoát. Bởi lẽ, thanh

tịnh - giải thoát tự bản thân nó đã thoát ly

mọi khái niệm thiện - ác, hữu - vô. Do

vậy, khi bàn đến nội dung của nghiệp, ở đây

chúng ta chỉ thuần túy nói đến nghiệp

thiện và nghiệp ác, tức là nghiệp hữu

lậu mà không nói đến nghiệp vô lậu. Cố

nhiên, định nghĩa "Nghiệp là hành động có

tác ý, hay hành động được phát sinh từ

tâm" chỉ được dùng cho tất cả nghiệp hữu

lậu., tức là mọi vấn đề liên quan đến

thiện và ác.

III) Phân loại Nghiệp:

Thông thường, nghiệp

được tạo tác trện cơ sở của thân, khẩu và

ý. Tất nhiên, cả ba nghiệp trên đều xuất

phát từ ý hay còn gọi là tâm. Như thế,

khi xét đến nghiệp của một con người là xét

đến thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý

nghiệp. Ngoài ba nghiệp này, không còn một

cái nghiệp nào khác. Tuy nhiên, nghiệp có

những tính chất và chức năng khác nhau nên chúng

được phân làm nhiều loại và có nhiều tên

gọi khác nhau.

1) Phân loại theo tên gọi:

Theo trình tự, trước hết, giáo lý về nghiệp được chia thành hai loại:

a/ Nghiệp thiện: Tư duy và hành động về các điều lành như thực hành Ngũ giới và Thập thiện giới.

b/ Nghiệp ác: Tư duy

hành động về các điều lành như thực

hành những điều trái ngược với Ngũ giới và

Thập thiện giới.

Từ hai loại nghiệp

trên, chúng ta phải xét đến quá trình tạo

tác, tư duy và hành động để hình thành nên

nghiệp (thiện hay ác). Do đó, nếu xét

về tiến trình của nghiệp (process of

karma) thì nghiệp được chia thành hai loại

nữa:

a/ Nghiệp nhân: Những tư duy, hành động tạo nghiệp chưa đưa đến một kết quả.

b/ Nghiệp quả: Những tư

duy, hành động tạo tác sau một tiến trình

đã tạo thành nghiệp, còn gọi là

nghiệp quả hay nghiệp báo.

Trong thực tế, khi nói

đến nghiệp, hàng Phật tử thường chú

trọng đến nghiệp báo (nghiệp quả)

hơn là nghiệp nhân. Và đây là chỗ

thiếu sót của chúng sanh khi đối diện với

nghiệp. Và cũng chính điều này khiến

cho chúng sanh quan tâm đến quả báo hơn là

gieo nhân. Nghiệp quả hay nghiệp báo còn

được gọi là quả dị thục (nghiệp đã

chín muồi).

2) Phân loại theo tiến trình:

Xét theo tiến trình (từ nhân đến quả) của nghiệp thì có hai loại nghiệp cơ bản:

a/ Định nghiệp: Là

nghiệp được lưu chuyển trong thời gian ổn

định và từ nhân đến quả thống nhất với

nhau. Ví dụ, trứng gà sau khi được ấp trong một

thời gian sẽ nở ra con gà. Nói chung, các

nghiệp nhất định sẽ đưa đến kết

quả (như ăn thì sẽ no) thì được gọi là

định nghiệp.

b/ Bất định nghiệp: Là

nghiệp không dẫn đến kết quả, hoặc

kết quả sẽ thành tựu trong thời gian bất

định, hoặc có thể giữa kết quả và

nguyên nhân không hoàn toàn thống nhất với nhau,

thì được gọi là bất định nghiệp.

3) Phân loại theo thời gian:

Nếu căn cứ theo thời

gian, chúng ta nhận ra hai loại nghiệp, một đã

chín muồi và một đang và sẽ diễn tiến trong

dòng nghiệp tạo tác:

a/ Nghiệp cũ: Là

nghiệp đã được tích lũy từ nhiều đời

sống quá khứ, và hiện tại nó đã chín muồi.

Chẳng hạn thân thể của ta (cao, thấp, mập,

ô1m ,thông minh, ngu đần, hạnh phúc hay bất hạnh

v. v...) ngày nay là do cái nghiệp đã được

gieo từ trong vô thủy. Các nghiệp quả (y báo

và chánh báo) của thân này là quả dị thục của

các nghiệp từ vô thủy. Ngoài thân này, không

hề có một cái nghiệp riêng lẻ, cũ xưa

nào khác

b/ Nghiệp mới: Nếu

như thân thể này là nghiệp cũ thì

mọi tạo tác đang làm và sẽ làm của ta ngày

hôm nay là do các tạo tác trước đó. Và sự

thành đạt của ngày mai như thế nào sẽ tùy

thuộc vào tư duy và hành động của ngày hôm nay.

Kinh Tương Ưng IV, Đức Phật dạy: "Mắt, tai,

mũi, lưỡi, thân và ý là nghiệp cũ. Các

hành động của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và

ý trong hiện tại là nghiệp mới".

Trong Truyện Kiều, thi hào Nguyễn Du đã chỉ rõ cái nghiệp cũ và mới của con người:

"Sư rằng phúc họa đạo trời

Cõi nguồn cũng ở lòng người mà ra

Có trời mà cũng có ta

Tu là cội phúc, tình là dây oan"

Họa và phúc (thiện,

ác) là đạo trời, nhưng cái đạo trời ấy cội

nguồn của nó chính là ở tại lòng người (tâm,

ý) mà sinh ra. Và trời ở đây là nghiệp

cũ, còn ta chính là nghiệp mới.

4) Phân loại theo tính chất:

Như đã trình bày,

nghiệp báo là sự chín muồi (quả dị thục)

của các nghiệp thuộc về bất thiện. Do

đó, khi nói đến nghiệp báo (nghiệp

quả) là nói đến tiến trình nhân - quả

của nghiệp. theo giáo lý về nghiệp,

một nhân không thể tạo thành một quả, mà

phải có các duyên phụ trợ. Cho nên, nói đủ

phải nói là nhân - duyên - quả. Duyên là các

nhân phụ làm cho nhân chính thành quả; như

nước, phân, đất, sự cần mẫn chăm bón của con

người (là các duyên) làm cho hạt giống thành

tựu nảy nở. Vì thế, khi tìm hiểu về

quả dị thục (sự chín muồi) của nghiệp, ta

phải tìm hiểu về 3 đặc tính sau:

a/ Dị thời dị thục: Thời

gian chín muồi của nghiệp quả khác với thời

gian tạo nghiệp (nghiệp nhân). Ví dụ như

trái xoài, thời điểm khi sinh ra cho tới khi

nó chín muồi là khác nhau (khác thời mà chín).

b/ Dị loại dị thục:

Kết quả bị biến chất (dị loại) so với

thời gian mới tạo nghiệp. Ví dụ, trái xoài

khi nhỏ thì chua nhưng khi chín thì ngọt

(biến chất rồi mới chín).

c/ Biến dị dị thục:

Kết quả bị biến thái và biến tướng

(biến dị) so với thời gian mới tạo nghiệp.

Ví dụ trái xoài non thì màu xanh, đến khi

chín thì màu vàng.

5) Phân loại theo năng lực:

Năng lực của nghiệp

được hình thành theo từng loại nghiệp khác

nhau trong một tiến trình tâm lý rồi đưa

đến sự hình thành các đặc tính của

nghiệp:

a/ Tập quán nghiệp: Là

nghiệp được huân tập bởi một thói quen trong

đời sống hàng ngày. Có thể đó là thói quen

thuộc tâm lý, hành vi, cách ứng xử v.v...Ví

dụ, hút thuốc lá là một Tập quán nghiệp.

b/ Tích lũy nghiệp: Là

các nghiệp được tích lũy dần như rót nước

vào thùng, có thể xem thân của ta như là một

tích lũy nghiệp từ vô thủy.

c/ Cực trọng nghiệp:

Là các nghiệp gây ấn tượng xấu ác cực mạnh

và sâu trong tâm lý của con người như phạm

các tội ngũ nghịch (giết cha, mẹ, giết

người, v.v..).

d/ Cận tử nghiệp: là

nghiệp lúc sắp chết hay những sức mạnh

tâm lý của con người trước lúc tắt thở.

Nghiệp này cực kỳ hệ trọng trong

việc hướng dẫn nghiệp thức đi tái sinh.

Những tư tưởng cuối cùng của người chết sẽ

tạo nên một cận tử nghiệp (thiện hoặc

bất thiện). Một người có thể suốt đời

làm ác, nhưng trước lúc tắt thở, nỗ lực

sinh khởi về thiện pháp, về những

điều thiện trong đời, và nhờ ý lực

đó có thể tái sinh vào cõi tốt đẹp (tương

tự như vậy đối với các trường hợp ngược

lại). Từ đó, qua những kinh nghiệm cận tử,

chúng ta cần huân tập các thiện nghiệp

trong đời sống của mình để tạo thành một

sức mạnh (ý lự) đoạn trừ các ác nghiệp

ngay trong đời sống hàng ngày và cả đến giờ

phút lâm chung.

6) Một số danh từ về nghiệp mà bạn cần biết:

- Bạch nghiệp (nghiệp trắng): các nghiệp thiện

- Hắc nghiệp (nghiệp đen) các nghiệp ác

- Phi hắc bạch nghiệp: các hành động duy tác (không thiện không ác)

- Biệt nghiệp: nghiệp riêng của mỗi người

- Cộng nghiệp: nghiệp chung của tập thể (gia đình)

- Thánh nghiệp: nghiệp đưa đến thánh đạo

- Duy tác nghiệp: nghiệp không có sanh y (không có quả)

- Chướng nghiệp: nghiệp cản trở sự kết thành của quả

- Đoạn nghiệp: nghiệp tiêu diệt các năng lực sanh nghiệp

IV) Thái độ tâm lý tiếp thu Nghiệp:

Đây là một vấn đề vô

cùng quan trọng trong giáo lý nghiệp báo.

Vì mỗi người đều có cái nghiệp riêng do

vô minh, ái thủ đã tạo nên, do đó đương nhiên

phải đối diện với quả báo của mình. Sự trốn

tránh nghiệp lực là điều vô ích. Cụ Nguyễn

Du, trong Truyện Kiều đã nói rằng:

"Đã mang lấy nghiệp vào thân

Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa

Thiện căn ở tại lòng ta

Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài"

Vì thế, vấn đề quan

trọng được đặt ra đối với người đang trên

đường tu tập không phải là nghiệp mà chính là

thái độ tâm lý tiếp thọ nghiệp. Kinh

Nipata, Đức Phật dạy rằng: "Người đã tiêu

diệt ảo kiến, phá tan lớp tối tăm dày đặc

trong tâm sẽ không còn thênh thang di mãi. Đối với

người ấy, vấn đề nhân quả (nghiệp báo)

không còn nữa".

Đoạn kinh trên cho ta thấy

rằng tâm lý của người giải thoát sẽ hóa giải

mọi nghiệp của chính họ. Như một nhà sư

vô cớ bị tù, ở trong tù mà lòng thì vô cùng bình

an, không hề dao động; nghĩa là nhà sư ấy không

còn bị nghiệp lực chi phối nữa. Chẳng hạn, cùng

một hành động xảy ra đối với hai người nhưng thái

độ thọ nhận hành động (nghiệp) thì hoàn

toàn khác nhau như trường hợp "nhà giàu đứt

tay bằng ăn mày đổ ruột". Do đó, đối với

nghiệp, thái dộ tâm lý của người tiếp

thọ thì quan trọng hơn là chính cái

nghiệp ấy. Ngài Huyền Giác, trong Chứng đạo

ca, bảo rằng: "Sát na diệt khước A Tỳ

nghiệp", có nghĩa là khi đã giác ngộ thì

mọi nghiệp chướng (nặng như A Tỳ) trong tích

tắc cũng đều băng tiêu. Vì lý do này, nên

trong Kinh thường nói đến thọ nghiệp

(chịu đựng nghiệp) và phi thọ nghiệp

(không bị chi phối bởi nghiệp).

C. Kết luận

Đức Phật dạy rằng:

"Không ai làm cho ta nhiễm ô, cũng không ai làm

cho ta trong sạch; trong sạch hay ô nhiễm là tự nơi

ta, chỉ có ta làm cho ta ô nhiễm, chỉ có ta làm cho

ta trong sạch" (Pháp Cú). Lời dạy trên đã mở ra

con người một hướng đi rất chủ động trong việc

tạo nên một đời sống an lạc giải thoát ngay tại

cuộc đời này.

Thích Tâm Thiện

Source: LotusNet Production , http://www.lotuspro.net/index.shtml

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcCây co thu Phat GiaoVăn bản tiếp →Angulimala
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)