Gioi thieu Dao Phat - Bodhicitto - Binh Anson dich
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Giới
thiệu đạo Phật
Tỳ
kheo Bodhicitto
Trong 45 năm hoằng pháp độ
sinh, Đức Phật đã du hành khắp miền Bắc Ấn
độ để giảng dạy con đường giải thoát mà Ngài
đã tìm ra. Rất nhiều người đã quy y với Ngài,
trở thành các tu sĩ nam và nữ hoặc các đệ tử
cư sĩ. Trong một thời gian dài như thế và với
rất nhiều đệ tử có nhiều nguồn gốc khác
nhau, Ngài đã để lại một kho tàng các lời
giảng quý báu với nhiều chủ đề, công
dụng khác nhau. Tuy nhiên, cốt tủy của các lời giảng
đó lúc nào cũng giống nhau:
--"Nầy chư Tỳ kheo, bây giờ cũng như trước đây, Như Lai chỉ dạy về Khổ và Con đường Diệt khổ".
Đức Phật
Danh từ "Buddhism" là
một danh từ phương Tây dùng để gọi tập hợp
các lời dạy của Đức Phật, để gọi một tôn
giáo xây dựng trên nền tảng của các lời dạy
đó. Tuy nhiên, tại các quốc gia Nam Á và Đông Nam
Á, danh từ nguyên thủy thường dùng là " Buddha-Sasana ",
có nghĩa là lời dạy của Đức Phật, hay Phật Giáo.
"Buddha", Phật-đà,
không phải là tên riêng. Đó là một quả vị, có
nghĩa là người Giác ngộ (Giác giả), người Tỉnh
thức, hoặc là người Biết như thật. Tên riêng
của Đức Phật là Sĩ-đạt-đa Cồ-đàm (Siddhattha
Gotama). Tuy nhiên, ngày nay có rất ít người dùng
tên gọi nầy. Chúng ta thường gọi Ngài là
Đức Phật, hoặc Đức Phật Cồ-đàm.
Đức Phật sống vào khoảng 25
thế kỷ trước tại vùng Bắc Ấn độ. Ngài
sinh ra là một vị hoàng tử của vương quốc Thích-ca
(Sakya) tại vùng chân núi Hy mã lạp sơn, ngày nay
thuộc nước Nepal. Ngài sống trong nhung lụa, có một
thời niên thiếu cao sang, kết hôn với công
chúa Da-du-đà-la (Yasodhara), và có một người con
trai tên là La-hầu-la (Rahula).
Đời sống nhung lụa đó không
che được mắt của một người hiền triết và
thông minh như Ngài. Mặc dù vị vua cha đã gắng công
tạo các thú vui giải trí để Ngài đắm say vào
các cảnh vui sướng trong hoàng cung, Ngài Sĩ-đạt-đa
cũng bắt đầu nhận thức được bề mặt đen tối
của cuộc đời, nỗi khổ đau của đồng loại và
tính chất vô thường của mọi sự việc.
Một lần nọ, khi Ngài đánh
xe ngựa dạo chơi trên đường phố, Ngài thấy được
bốn cảnh vật làm thay đổi các tư duy của Ngài.
Ngài thấy một cụ già run rẩy, một người bệnh
rên siết, và một tử thi sình thối. Ba cảnh nầy
khiến Ngài suy nghĩ rất nhiều và quyết
tâm tìm một phương cách để giúp nhân loại và
để tìm một ý nghĩa chân thật của đời
sống. Cảnh vật thứ tư là cảnh của một vị du tăng
bình an tĩnh lặng đã khiến cho Ngài có một
niềm hy vọng là đó có thể là một con
đường để tìm ra Chân Lý, thoát khỏi hoạn
khổ.
Vào lúc 29 tuổi, thái tử
Sĩ-đạt-đa rời hoàng cung, rời gia đình vợ con, gia
nhập đời sống của một đạo sĩ khất thực trong 6
năm, đi tìm con đường diệt khổ. Vào đêm trăng
rằm tháng Tư, khi ngồi thiền dưới cội cây Bồ
đề ở Gaya, Ngài tìm được lời giải đáp và
giác ngộ. Lúc đó, Ngài được 35 tuổi. Đấng Giác
Ngộ giờ đây được gọi là Đức Phật. Ngài đi
đến Sa-nặc (Sarnath) gần thành phố Ba-na-lại
(Benares) và thuyết giảng bài pháp đầu tiên -
Chuyển Pháp Luân - tại khu vườn nai (Lộc
Uyển). Trong 45 năm tiếp theo, Ngài du hành từ
nơi nầy sang nơi khác, giảng dạy về con đường
giác ngộ cho những ai hữu duyên và sẵn sàng tu
học, và Ngài thành lập một giáo đoàn các vị
tỳ kheo (nam tu sĩ) và tỳ kheo ni (nữ tu sĩ) thường
được gọi là Tăng đoàn (Sangha).
Trong suốt cuộc đời hoằng
hóa, dù phải đối phó với nhiều trở ngại, Đức
Phật lúc nào cũng giữ một phong thái an nhiên tự
tại, và ngay cả trong giờ phút lâm chung, Ngài vẫn
bình thản cho dù thân xác đã suy yếu. Ngay trong
giờ phút cuối cùng đó, Ngài vẫn tiếp tục giảng
dạy và khuyên bảo các đệ tử để họ
tiếp tục tu tập theo giáo pháp của Ngài:
--"Nầy các tỳ kheo, Như Lai khuyên quý vị
rằng mọi pháp hữu vi đều vô thường, quý
vị hãy tinh tấn với chánh niệm". Đó là
những lời cuối cùng của đức Phật, và Ngài nhập
diệt vào năm 80 tuổi, trong năm 543 trước Công
Nguyên.
Mặc dù giờ đây đã hơn 2 500
năm từ khi Đức Phật nhập Đại Niết bàn, lời
dạy của Ngài, hay là Phật Pháp (Dhamma), vẫn còn hữu
ích cho chúng ta và Giáo Pháp đó chính là vị Thầy
của chúng ta. Tăng đoàn là cộng đồng những người
quyết tâm học hỏi, thực hành và truyền
dạy Chánh Pháp, đã nhận ngọn đuốc từ vị Thầy
khai sáng và tiếp tục truyền giữ ngọn
đuốc đó qua nhiều quốc độ và nhiều thế
kỷ. Ba yếu tố nầy -- Đức Phật ,
người khai sáng đạo; Pháp , lời dạy
của Ngài; và Tăng , cộng đồng các tu
sĩ -- lập thành Tam Bảo mà các Phật
tử tôn kính, và cũng là Ba Nơi Nương Tựa (Tam Quy
Y) để hướng dẫn người con Phật trên Con đường
đưa đến hạnh phúc và an lành tối hậu. Mỗi
năm, vào ngày rằm tháng Tư âm lịch (ngày Vesakha),
hằng triệu tín đồ Phật giáo -- trong truyền
thống Nguyên thủy -- trên toàn thế giới cùng nhau
cử hành đại lễ Tam Hợp, kỷ niệm ngày sinh
(Phật Đản), ngày Thành Đạo, và ngày Đại Niết
Bàn của người Cha Lành kính yêu.
Căn bản đạo Phật
Các ý tưởng chính yếu
của đạo Phật được thu gồm trong Bốn Sự Thật Cao
Quý (Tứ Diệu Đế) và Con Đường Trung Dung
(Trung Đạo) mà Đức Phật đã giảng trong bài pháp
đầu tiên tại vườn nai sau ngày thành đạo. Bốn sự
thật đó là:
1. Sự thật về
Khổ (Khổ đế): Đây là sự thật
về các vấn đề của đời sống, qua sinh, già,
bệnh, và chết, và những ưu sầu, thất
vọng. Dĩ nhiên những điều nầy là bất toại
ý và người ta luôn cố gắng tránh né, không
muốn dính vào chúng. Hơn thế, tất cả những
việc gì trên đời, do các điều kiện mà
có, thường có mầm mống đau khổ vì chúng không
thường tồn, chỉ tạm bợ, xung khắc và giả tạo,
không có một chủ thể lâu bền. Chúng tạo sầu
khổ và thất vọng cho những ai vì vô minh mà chấp
chặt vào chúng. Những ai muốn tự do thoát khỏi các
khổ đau cần có một thái độ đúng đắn, một tri
kiến và trí tuệ để nhìn mọi sự vật
trên đời. Cần phải học tập để nhận định
sự vật đúng theo bản chất của chúng. Các sự cố
bất toại ý của đời sống cần phải được quán
sát, nhận định và thông hiểu.
2. Sự thật về
Nguồn gốc của Khổ (Tập đế): Trong
sự thật nầy, Đức Phật quán xét và giải thích sự
khởi sinh của hoạn khổ từ nhiều nguyên nhân và
điều kiện. Đây là sự thật sâu xa về
luật Nhân-Quả và Duyên Nghiệp. Tất cả các loại
hoạn khổ trên đời đều bắt nguồn từ lòng tham
thủ, và các tham muốn ích kỷ đều bắt nguồn
từ si mê, vô minh. Vì không biết rõ bản chất
thật sự của mọi đối tượng trên đời nên con
người tham muốn chiếm đoạt và làm nô lệ
chấp chặt vào chúng. Vì các tham muốn đó không bao
giờ được thỏa mãn và qua những phản ứng không
thích nghi, họ lại tạo ra sự buồn khổ và thất
vọng cho chính họ. Từ các tham thủ biểu
hiện qua lời nói, cử chỉ hoặc trong tâm ý,
họ tạo ra các nghiệp hành gây đau khổ cho
chính họ và cho người khác, và đau khổ đó
ngày càng chồng chất.
3. Sự thật về
sự Diệt Khổ (Diệt đế): Đây
là sự thật về mục đích của người con Phật. Khi
vô minh hoàn toàn được phá tan qua trí tuệ chân
thật và khi lòng tham thủ và ích kỷ bị hủy
diệt và thay thế bằng thái độ đúng đắn
của từ bi và trí tuệ, Niết Bàn -- trạng thái
của an bình tối hậu, hoàn toàn giải thoát khỏi
mọi khổ đau và lậu hoặc -- sẽ được thực
chứng. Đối với những ai vẫn còn đang tu tập, chưa
đến giải thoát rốt ráo, họ sẽ thấy rằng khi
sự vô minh và tham thủ được giảm thiểu thì các
phiền não cũng theo đó mà giảm thiểu. Khi
đời sống của họ được hướng về từ bi và
trí tuệ, đời sống đó sẽ tạo ra nhiều hạnh
phúc và an lành cho chính họ và những người
chung quanh.
4. Sự thật về
Con đường đưa đến tận diệt Khổ đau (Đạo
đế): Đây là sự thật về con
đường hành đạo của mọi Phật tử, là đường
hướng sinh hoạt của người con Phật, bao gồm các căn
bản chính yếu của lời Phật dạy và đường lối
thực hành để tiến đến Niết Bạn,
giải phóng khỏi mọi ràng buộc vào cuộc sống
luân hồi trong thế gian. Con đường nầy gọi
là Con Đường Tám Chánh (Bát Chánh
Đạo), gồm có 8 yếu tố chân chánh và chia thành
3 nhóm (Tam vô lậu học, 3 nhóm học để
diệt trừ phiền não):
- Giới: Chánh ngữ, Chánh nghhiệp, Chánh mạng
- Định: Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định
- Tuệ: Chánh kiến, Chánh tư duy
Theo sự thật nầy, một đời
sống tốt đẹp không phải chỉ do gắng công cải
thiện các yếu tố ngoại vi liên quan đến
xã hội và thiên nhiên. Cần phải phối hợp với sự tu
tập và cải thiện bản thân như trình bày qua Bát
Chánh Đạo, có liên quan đến việc giữ gìn
giới hạnh, huân tập tâm ý, và khai phát trí
tuệ. Nói cách khác:
- Không làm điều gì gây đau khổ cho mình và cho người khác;
- Nuôi dưỡng điều thiện tạo an vui cho cá nhân và cho mọi người; và
- Thanh lọc tâm ý, loại trừ những bợn nhơ của tham lam, sân hận, và si mê.
Con đường Tám Chánh nầy
gọi là Trung Đạo, vì đây là một đường lối
thăng bằng, không có những cực đoan của sự hành hạ
xác thân hoặc nô lệ dục lạc. Đây là con
đường duy nhất để giác ngộ giải thoát. Đức
Phật dạy rằng nơi nào các đệ tử của Ngài luôn
gắng công hành trì trên con đường nầy thì nơi đó
sẽ không bao giờ thiếu vắng các bậc thánh trí
giác ngộ. Sự phân tích thành 8 yếu tố hoặc 3
nhóm tu học là để cho dễ hiểu. Tuy nhiên,
các yếu tố đó cần phải được hành trì đồng
đều - không thiếu sót một yếu tố nào -
để bổ sung, hỗ trợ cho nhau, thì con đường
đó mới trọn vẹn và mang đến ích lợi, giải
thoát thật sự.
Trên đây là một thái độ
sống của đạo Phật, một con đường rộng mở cho tất
cả mọi người, không phân biệt màu da, giới
tính, giai cấp. Đức Phật tuyên bố rằng mọi
người đều bình đẳng, và chỉ được đánh giá
qua hành động và phong cách của họ, qua những gì
họ suy nghĩ và thực hành, không phải qua màu da
và quê quán. Mỗi người lãnh chịu hậu quả
về hành động của mình theo luật nhân quả.
Mỗi người là chủ của mình. Con đường tu
học là con đường tự nỗ lực, không cần các
điều cầu xin thần linh hay mê tín dị đoan. Con
người có khả năng cải thiện cho đời sống của
chính họ và đạt đến mục đích tối hậu qua
các cố gắng tinh tấn của chính họ. Ngay cả Đức
Phật cũng không bao giờ tuyên bố Ngài là đấng cứu
rỗi. Ngài chỉ là người tìm ra Con đường giải
thoát, và Ngài chỉ dạy cho chúng ta về con
đường đó. Ngài hướng dẫn và khuyến tấn chúng
ta, nhưng chúng ta phải tự mình tiến bước trên
con đường đó. Khi ta tiến bước được trên
những chặng đường thì ta có thể khuyến
khích và hướng dẫn những người bạn đồng hành của
ta.
Cho những ai đang đi trên con
đường thanh lọc bản thân, Đức Phật dạy rằng
tri thức và trí tuệ là chìa khóa quan yếu.
Trí tuệ chỉ có thể được khai phát qua hành
trì thiền quán. Hành giả cần phải quán soi thâm
sâu vào nội tâm, để trạch vấn và thông
hiểu cho chính mình. Các nguyên tắc của đạo
Phật là phải tự mình chứng ngộ, chứ không phải
những giáo điều để mù quáng tin theo.
Phương pháp Đức Phật dạy qua
Tứ Diệu Đế có thể xem như là những lời
dạy của một vị y sĩ: định bệnh (Khổ đế),
xác định nguyên nhân của bệnh (Tập đế), mô
tả trạng thái khi lành bệnh (Diệt đế),
và cách thức trị bệnh (Đạo đế).
Có rất nhiều người ưa
thích bàn luận, dò đoán, bình giải về các lời
dạy của Đức Phật, qua lăng kính triết lý,
luận lý, tâm lý, tâm linh, v.v. Tuy nhiên, đó
chỉ là những kiến thức đầu tiên, phiến
diện, qua sách vở và suy luận, thường gọi là
Văn huệ và Tư huệ. Thêm vào đó, đạo Phật
cần phải được thực chứng để phát triển
trí tuệ thật sự, gọi là Tu huệ, chứ
không phải chỉ để lý luận, tranh cãi suông.
Đạo Phật là những hướng dẫn để chúng ta thực
hành, tu tập thanh lọc tâm ý, để chúng ta
thấy được lợi ích qua kinh nghiệm thực tế
của chính bản thân trong đời sống hằng ngày. Đức
Phật đã từng dạy rằng:
--"Giáo pháp của Như
Lai được giảng rõ ràng, để thực chứng với
kết quả hiện tiền, vượt thời gian,
mời mọi người đến xem, đưa đến
giải thoát, được người trí thông hiểu, tự
mỗi người phải thực hiện cho chính
mình".
Tỳ kheo Bodhicitto, "Introducing Buddhism"
(Bình Anson lược dịch, tháng 01-1999. Hiệu đính tháng 02-1999)
Ghi chú: Xin
xem thêm các lời giảng của Đức Phật về Tứ
Diệu Đế và Bát Chánh Đạo như đã ghi lại trong kinh
điển. (Bình Anson)
[ Trở về trang Thư Mục ]
+