Hai nhi toc bac
Vietnamese, with Unicode Times font
HÀI NHI TÓC BẠC
Tỳ kheo Bửu chánh
(Bài giảng ở Thiền Viện Phước Sơn, Long Thành)
H ôm nay, chúng tôi trình bày bài
pháp "HÀI NHI TÓC BẠC". Tựa đề b ài
pháp "HÀI NHI TÓC BẠC" là dùng hình ảnh một hài nhi
để chuyển tải nội dung có thực trong cuộc
sống h àng ngày. Thông thường, những người già mới có tóc bạc nhưng
tại sao chúng tôi lại nói đến h ài nhi
tóc bạc? Nếu một đứa trẻ sanh ra đời m à
có tóc bạc thì đó l à một
điều khủng khiếp, một chuyện lạ v à
đứa trẻ đó sẽ l àm cho nguời khác sợ
hãi. Hài nhi tóc bạc là ai? Hài nhi tóc bạc chính là những người già nua
chúng ta. Điều thứ nhất l à trên
đầu người này
đ ã có ít nhiều tóc bạc và Hài nhi tóc
bạc là ai? Đó cũng chính là chúng ta -
những người đ ã
đi qua hơn nửa cuộc đời, chứ không ám
chỉ những đứa trẻ sinh ra có tóc bạc. Như
vậy, H ài nhi tóc bạc là chúng tôi muốn nói
đến chúng sanh có hai phần l à hài nhi
và tóc bạc. Phần hài nhi: một chúng sanh có hai phần Danh và Sắc
hoặc Tâm - Sắc. Do đó, từ "Hài
nhi"muốn nói đến Tâm của m ình. Còn
"Tóc bạc"muốn nói sắc pháp tàn tạ này và tóc bạc
đại diện cho to àn thể sắc pháp chúng
ta. Như vậy Hài nhi tóc bạc là muốn nói một cơ thể chúng sanh có hai phần
Tâm lý - Tâm và phần vật lý - Sắc.
Cái tâm của chúng ta là tâm hài nhi mà tóc thì
đ ã bạc rồi. Nếu một
đứa trẻ m à sinh ra
đời có tóc bạc th ì kinh dị quá, rùng
rợn quá. Nếu trong mỗi chúng ta để tâm h ài
nhi cùng tồn tại với tóc bạc này thì khủng khiếp quá, ghê sợ quá.
Thế nào là "Tâm hài nhi"? Tâm hài nhi là tâm của người không chánh niệm,
phóng dật, không tu tập, không kiểm soát thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý
nghiệp. Một đứa trẻ muốn khóc là khóc,
muốn cười là cười, khi đói bụng th ì nó
la hét đ òi
ăn, khi đ òi không
được th ì nhõng nhẽo giận hờn;
đó l à một số
đặc tính của một
đứa trẻ. Chúng ta cũng vậy, chúng ta cũng rơi
v ào đặc tính đó l à cũng biết
khóc, giận hờn, trách móc mà những điều đó
diễn ra bằng tâm phóng dật không chánh niệm. Do
đó, trong chúng ta tồn tại hai th ành
phần đối lập l à tâm hài nhi mà thể xác
thì sắp chết. Theo lẽ thường cái tâm phải tương ứng cái sắc nhưng chúng ta
50 tuổi, 60 tuổi, 70 tuổi rồi mà tâm vẫn còn hài nhi. Cho nên, mỗi con
người già nua chúng ta chính là hài nhi tóc bạc. Tâm hài nhi là tâm
đ òi cái này cái kia.
Đức Phật dạy các đệ tử từ bỏ v à bản
thân Ngài cũng từ bỏ; nhưng chúng ta lại đi
ngược lại cuộc đời để trở th ành
hài nhi muốn đ òi hỏi khóc lóc. Do
đó, chủ đề b ài pháp là muốn chúng ta
soi rọi phản chiếu, thấy được tâm của m ình
là tâm hài nhi để trở th ành tâm người
lớn trưởng thành nghiêm túc và tâm đó chỉ có
được khi chánh niệm.
Ví dụ: cái đi của đứa trẻ không ý thức
muốn đi như thế n ào thì
đi, chúng ta cũng vậy nếu đi trong phóng dật
th ì cái đi đó l à của
đứa trẻ. Chúng ta cũng đứng, nằm, ngồi nhưng
đó đều l à đặc tính của đứa trẻ bởi v ì
chúng ta không chánh niệm. Người nào đang
tu tập thiền chánh niệm thì người đó l à
người lớn cho dù đó l à một
đứa trẻ đang tu tập Thiền Minh Sát. C òn
chúng ta lớn rồi nhưng không tu tập thì tự biến mình từ người lớn thành
đứa trẻ, v ì trạng thái tâm lí
đó cũng l à tâm lí của
đứa trẻ m à thôi. Và hãy xem lại mình
là người lớn tóc bạc, trưởng lão tóc bạc hay hài nhi tóc bạc? Và trưởng
lão tóc bạc là ai? Là những người tu dù nhỏ tuổi. Trong kinh có dạy khi
thí chủ cúng dường thì nên cúng đến bậc tr ì
giới và trưởng lão, trưởng lão ở đây không
phải người già mà ám chỉ người có tu tập. Tự mỗi người hãy xem tâm
của mình là tâm hài nhi hay tâm trưởng lão.
Bốn từ "Hài nhi tóc bạc" ám chỉ cái gì? Hài nhi là tâm, còn tóc bạc là
thân xác này. Thân này đ ã già nua rồi
nhưng tâm vẫn còn như đứa trẻ. Chỉ có những
người tu tập Thiền Minh Sát, tu tập Giới
Định Tuệ, niệm thân - niệm thọ - niệm tâm -
niệm pháp th ì những người này không phải hài nhi. Và dù da
đ ã nh ăn,
tóc đ ã bạc, mắt đ ã mờ, tai
đ ã điếc m à
tâm còn phóng dật thì vẫn là hài nhi. Như chúng tôi
đ ã trình bày, nếu một
đứa trẻ sinh ra m à có tóc bạc sẽ làm
cho người khác sợ hãi, cho nên thân xác này tóc bạc mà ôm ấp tâm hài nhi
thì đi đến đâu người ta sẽ sợ h ãi
đến đó. Người n ào không tu tập, không
chánh niệm thì đến đâu cũng l àm người
khác sợ hãi vì mang hình tượng hài nhi tóc bạc. Một trong mười hai vị
thiền sư tu tập tại Lào, Thái Lan dạy rằng người thiền sinh chỉ cần kiểm
soát thân tâm. Có vị thiền sư dạy rằng kiểm soát, quán sát, theo dõi cảm
thọ, vui buồn của mình. Có vị dạy rằng chúng ta theo dõi ngũ uẩn (sắc -
thọ – tưởng – hành - thức) hoặc theo dõi hơi thở. Nói
đề t ài hài nhi tóc bạc là chúng ta xem
lại tâm của mình là tâm hài nhi hay tâm trưởng lão và xem thân này bây giờ
đi đến đâu rồi, có như vậy chúng ta
mới khẩn trương gấp rút tu tập Thiền Minh Sát.
Nói đến "H ài nhi tóc bạc"nghĩa là
hết cuộc đời rồi m à tâm hài nhi vẫn
còn. Từ khi mới sanh đ ã có tâm
đứa trẻ m à sắc pháp
đ ã đi quá
xa rồi. Tâm h ài nhi là khi thấy chuyện gì bất bình không vừa lòng,
tâm liền khó chịu giống như một đứa trẻ khi
thấy điều không thích l à bộc lộ ra ngay,
đó l à đặc
tánh của đứa trẻ. C òn người lớn
thì không vội phán xét sự kiện mà xem do nhân gì, duyên gì, hoàn cảnh như
thế nào, bối cảnh lịch sử như thế nào, đó l à
tư cách người lớn. Đứa trẻ th ì nhìn
hiện tượng phán xét bản chất, còn người lớn nhìn hiện tượng chưa vội phán
xét bản chất bởi có những hiện tượng phản ánh
đúng bản chất, có những hiện tượng phản ánh xuyên bản chất. Thể xác
này đ ã già mà tâm vẫn còn hài nhi,
nghĩa là tâm hấp tấp vội vàng vẫn còn hiện diện cho
đến hơi thở cuối c ùng,
đó l à
điều bất hạnh. Tâm trưởng l ão khi thấy niệm thấy, khi nghe niệm
nghe, khi đụng niệm đụng. Ví dụ, khi đang đi
thấy chiếc xe đậu giữa đường chúng ta bực dọc tự hỏi ai
đậu chiếc xe n ày,
đó l à tâm không chánh niệm không tu
tập. Nếu thấy niệm thấy, từ từ dựng chiếc xe sang một bên,
đó l à tâm tu tập không
để ngoại cảnh tác động l àm ta phiền
não.
Ví như ngọn núi kiên trì
Gió cuồng tứ hướng dễ gì chuyển xoay
Tiếng đời ch ê dở khen hay
Không làm chao động đôi m ày trí nhân
Tâm người chánh niệm như ngọn núi kiên trì, cho dù hoàn cảnh bên ngoài
tác động không l àm lay chuyển; còn
đứa trẻ th ì hoàn cảnh như thế nào bị
tác động như thế đó. Ví dụ: đứa trẻ đến giờ
ăn th ì đ òi
ăn, c òn người lớn cho dù
đói như thế n ào cũng kềm chế chứ không
lẽ khóc? Vì vậy, người chánh niệm phải kềm chế trong mọi hoàn cảnh,
đừng để ho àn cảnh làm ta phiền não.
Tâm người chánh niệm giống như ngọn núi kiên trì, còn ngoại cảnh như gió
cuồng tứ hướng không làm lay chuyển ngọn núi tâm người chánh niệm. Chánh
niệm có mặt thì trí tuệ, giới- định-tuệ v à
một loạt các thiện pháp có mặt. Những cái đó
kết lại th ành núi đá m à những
trận cuồng phong trong cuộc đời không l àm
lay chuyển và những lời khen tiếng chê không làm lay
động tâm người chánh niệm; đó l à
trưởng lão tóc bạc chứ không phải người già tóc bạc hay hài nhi tóc bạc.
Chúng ta đứng, ngồi, nằm, l àm thinh
trong chánh niệm để xây dựng tâm người lớn
tuổi có chánh niệm. Cho n ên khi thiết lập chánh niệm trở thành con
người thật sự là một con người.
Tuy nhiên cái bất hạnh là tóc bạc. Bình thường, chúng ta sử dụng tâm
hài nhi nhưng khi có chuyện đụng chạm tự ái
th ì dùng tóc bạc nói chuyện. Điều n ày
thật nghịch lý. Khi sân hận, nóng nảy, buồn phiền,
đua đ òi với nhau ta dùng tâm hài nhi
nhưng khi đụng chạm đến tự ng ã con
người đó lại d ùng tóc bạc nói chuyện.
Hình thức là tóc bạc mà nội dung là hài nhi. Chúng ta không có
đủ thẩm quyền để d ùng tóc bạc này nói
chuyện với người khác, ta dùng hình ảnh tóc bạc
để thiết lập quan hệ với người khác th ì
ta không có quyền- nghĩa là ta chỉ là đứa trẻ
m à đứa trẻ n ày có tóc bạc thì
không đủ tư cách nói chuyện nghi êm
túc. Thông thường ta dùng tóc bạc áp đặt
người khác. Mỗi người xem xác thân n ày
đ ã sắp chấm dứt cuộc đời chưa? V à
chúng ta lấy bình quân 60 tuổi là hết một
đời, như vậy chúng ta chỉ c òn vài n ăm
nữa m à tâm vẫn còn hài nhi. Nghĩa là tâm muốn nói là nói, muốn nằm
là nằm, muốn đi l à
đi không kiểm soát được c òn người lớn
thì phải kiểm soát. Chẳng lẽ khi đi dự lễ đến
11 giờ chúng ta lại đ òi ăn nhưng đứa
trẻ đi chung sẽ đ òi ăn? Nếu như chúng
ta đối diện với một người h ài nhi tóc bạc gây cho chúng ta phiền
não thì liệu chúng ta có giận không? Vì họ là một
đứa trẻ, m à
đ ã là đứa
trẻ th ì cần phải tha thứ. Và nếu một người quen mình
đ ã chết lâu rồi thì liệu chúng ta có
tha thứ cho họ hay không? Cũng tha thứ họ rồi.
Hôm nay qua bài pháp này nếu như những người xung quanh chúng ta là những đứa trẻ nghịch ngợm, l àm buồn phiền thì mình có tha thứ không? Nếu không tha thứ thì là hai đứa trẻ giận nhau, hai đứa trẻ chơi chung rồi giận nhau chia tay không chơi nữa. Nếu như m ình là người lớn thì sẽ tha thứ cho đứa trẻ đó. Nếu gặp một người tóc bạc rồi nhưng l àm cho tâm ta buồn phiền thì niệm tâm đó - tâm h ài nhi tức niệm tâm phóng dật- quán tâm trên ngoại tâm. Dùng hình tượng hài nhi để dễ nực cười, dễ tha thứ. Nếu gặp người 60 tuổi, 70 tuổi l àm ta buồn thì ta niệm tâm hài nhi tóc bạc - tâm không buồn phiền nữa. Các vị cư sĩ trong chúng ta cũng vậy, việc không đáng buồn cũng buồn v ì nghĩ rằng người ta là "Trưởng lão tóc bạc" Đường đường l à "Trưởng lão tóc bạc"mà lại có những hành vi như vậy, nói những câu như thế thì mình buồn là phải, còn đây lại l à "Hài nhi tóc bạc"thì buồn làm chi? Nhất là khi thấy hình ảnh hài nhi mà tóc bạc thì còn phải thương họ nữa, tội nghiệp họ bởi cái nghiệp nặng quá.
Trong một tờ báo có đăng h ình một
đứa trẻ m à tóc bạc, má sọm xuống,
được bạn đọc gửi tiền cho rất nhiều v à
được thế giới mời trị bệnh tại Nhật Bản. Cho
n ên gặp hài nhi nào tóc bạc, mình còn phải gửi tiền cho họ nữa, mua
quà tặng họ vì họ đang bị bệnh "H ài
nhi tóc bạc". Theo như thế thì thì khi gặp một vị trưởng lão về mặt thể
xác mà làm mình buồn phiền thì nên vận động
tặng tiền cho ho. Ở đây ai cũng tóc bạc cả rồi. Chúng tôi cũng vậy, tóc
cũng đ ã bạc rồi và nhìn lại, tự thấy mình cũng là hài nhi tóc bạc,
bởi tâm vẫn còn vọng móng thích cái này cái kia. Không biết quí vị ra sao,
còn chúng tôi tâm hài nhi vẫn còn hoạt động
thường xuy ên, lâu lâu tâm trưởng lão mới có. Cho nên mỗi người cần
xem tâm của mình là hài nhi hay trưởng lão và nhìn thể xác của mình là tóc
đ ã bạc hay chưa bạc. Không phải
đợi đến 80 tuổi mới l à già, 30 tuổi
cũng đ ã già. Cái già ở
đây l à mắt lờ, tai
điếc, qu ên tới quên lui-
đó l à hình ảnh
đại diện cho th ành phần già từng phút
từng giây. Người trẻ mà mang bệnh nan y là tuổi thọ sắp hết rồi, nếu không
bệnh thì có thể sống thêm đến 60 tuổi, 70
tuổi. C òn người bệnh thì chỉ còn 5-10 n ăm
nữa thôi, dầu người đó l à người đang
trẻ.
Nghe bài pháp này quí vị hãy tự nhìn để
thấy Danh - Sắc của m ình luôn sanh diệt.
Để tâm được an lạc th ì phải thương xót
những hài nhi tóc bạc khác, đừng buồn giận
họ, bởi họ cũng chỉ l à hài nhi tóc bạc mà thôi. Nếu một
đứa trẻ la khóc quấy rầy m ình thì mình
phải hỷ xả hết và nếu đứa trẻ đó l à
con mình thì quí vị nghĩ sao? Mình có tha thứ
được không? Ngài Thiền sư Achan Chah (Thái Lan) dạy rằng: "Người
nào gây phiền toái cho mình, đừng để ý người
gây phiền toái m à hãy để tâm v ào
phiền não của mình thì tức khắc tâm an lạc".
Đức Phật d ùng tâm gì để cải hóa chúng
sanh? Đề-B à- Đạt-Đa l à người phá
hoại Giáo Pháp, chia rẽ T ăng Gi à, hãm
hại Đức Phật. Ng ài là dòng họ Thích Ca
- dòng họ vua chúa và Ngài có thể sử dụng quyền lực
để bỏ t ù hay xử trảm
Đề-B à- Đạt-Đa
nhưmg Ng ài đ ã dùng tâm gì
đối với chúng sanh như thế? Chúng tôi d ùng
hình ảnh "Hài nhi tóc bạc" để quí vị tự nh ìn
Thân và Tâm của mình; dùng hình ảnh "Hài nhi tóc bạc" để
nói l ên thái độ của chính m ình
đối với người khác bởi khi m ình nhìn
mình thì không có điều g ì nhưng khi
nhìn người khác thì tâm khó chịu sẽ xảy ra.
Mỗi người tự thương mình, mà thương mình là thiết lập chánh niệm và là nhìn tâm hài nhi của mình cùng tâm hài nhi của người khác để tha thứ cho họ. Nếu sống trong giáo pháp này, chúng ta đi đứng nằm ngồi đều phiền não thì cũng như không. Đạo Giải Thoát của Đức Phật chỉ một con đường l à diệt phiền não.
Đạo ta chỉ một con đường
Tự lòng thanh tịnh mà thương cuộc đời.
Đạo Giải Thoát n ày chỉ con đường
duy nhất "N ày các Tỳ kheo đây l à
con đường duy nhất đưa đến thanh tịnh cho
chúng sanh, vượt khỏi sầu n ão, diệt trừ khổ, thành tựu chứng trí,
chứng ngộ Niết Bàn - đó l à Tứ Niệm Xứ.
Đạo n ày chỉ một con
đường đưa đến an vui cho chúng sanh, cuộc đời
n ày nhiêu khê mà lòng mình thanh tịnh sẽ thấy thương cuộc
đời. Cuộc đời l à gì? Cuộc
đời l à những người xung quanh
đây chưa thuần thục giáo pháp, l à
những cái thiện và cái ác đang diễn ra. Những
người n ào đi theo giáo pháp n ày
sẽ cảm thấy thương cuộc đời nhi êu khê
này, cuộc đời thực tế n ày chứ không
phải cuộc đời chúng ta tự vẽ ra trong đầu.
Quí vị bỏ gia đ ình lên
đây tu m à
đi, đứng, nằm, ngồi, l àm thinh, cũng buồn thì lên
đây l àm chi? Phải là an vui
đi đứng nói cười, ai phiền não mặc ai,
riêng mình có chánh niệm bỏ túi thì quí vị sẽ an lạc và
điều này chúng tôi cần ở quí vị. Nhiều
vị lên đây không thấy an lạc m à thấy
toàn phiền não, thấy vị Sư này chưa được rồi
t ìm vị Sư khác rồi cũng chưa được,
thấy cô tu nữ n ày chưa được t ìm
cô tu nữ khác, mình "thấy"chỉ niệm "thấy"thì không phiền não.
Đừng nh ìn hiện tượng: giờ ngồi thiền
lại đi giặt
đồ, giờ ăn cơm th ì ngồi thiền mà ta
chỉ niệm "thấy, thấy"và nghĩ rằng chúng sanh muốn sao cho vậy. Bây giờ tóc
đ ã bạc mà tâm vẫn còn hài nhi, nhưng
dù sao quí vị cũng có thiện chí bỏ con bỏ cháu lên
đây tu tập. Ở tuổi
đây của quí vị cũng có con cháu ẵm bồng nhưng
quí vị đ ã từ bỏ thì tại sao lên đây
lại bồng theo phiền n ão? Cho nên tất cả phải bỏ hết. Chúng ta tìm
đâu nơi b ình yên trong cõi
đời dục giới n ày? Lẽ nào chúng ta
đi t ìm, tìm mãi hay sao? Cho nên quí
vị cũng có phước vì ở đây có một số vị
Sư, tu nữ, cư sĩ thiền sinh đến đây cũng nh ìn
xem tâm này, sắc pháp này diễn tiến như thế nào- như thế nơi
đây cũng l à môi trường tốt lành cho
quí vị tu tập trong ba tháng hạ này.
Trích: Nội San CHUYỂN PHÁP LUÂN, 01-2004, GHPGVN.
-ooOoo-
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 11-02-2004