Nhung hanh phuc nho
Vietnamese, with Unicode Times font
Những Hạnh Phúc Nhỏ
Nguyễn Duy Nhiên
N ếu có ai hỏi "Mục
đích của cuộc đời l à gì"", hay là "Muc
đích của sự tu tập l à
để l àm gì?", tôi nghĩ mình sẽ mượn câu
trả lời của đức Đạt La Lại Ma
để đáp, "Mục đích của sự sống l à
để đi t ìm hạnh phúc." Một hạnh phúc
chân thật, không bị vướng mắc và ràng buộc. Có lần trả lời cho một vị
đệ tử, đức Phật nói, "Tôi chỉ dạy có mỗi một
điều m à thôi, đó l à khổ
đau v à con
đường để chấm dứt khổ đau." Hay nói một cách
khác, l à con đường đi đến hạnh phúc.
Có người khi nghe các thầy dạy rằng trên con
đường tu học m ình nên lấy sự an lạc và
thảnh thơi để l àm tiêu chuẩn, thì
đôi khi họ không đồng ý lắm. Chúng ta thường
cho l à sự tu tập phải cao hơn thế, phải vượt lên trên cả vấn
đề hạnh phúc v à khổ
đau. Nhưng tôi nghĩ, vượt l ên trên nó
không có nghĩa là ta phải chối bỏ nó. An Lạc, hạnh phúc cũng là một yếu tố
của Niết Bàn! Mà con đường đi đến hạnh phúc
lớn, tôi nghĩ phải được l àm bằng những hạnh phúc nhỏ.
Làm bằng những hạnh phúc nhỏ.
Sống trong đời, muốn có hạnh phúc, chúng
ta phải biết tiếp xúc, với sự sống của m ình. Trước hết, chúng ta có
thể đặt câu hỏi l à sự sống của mình
được l àm bằng những gì? Nếu nhìn cho
sâu sắc, ta sẽ thấy rằng cuộc đời của ta được
l àm bằng những buổi sáng, buổi trưa, buổi tối, những người bạn,
người thương của mình, bằng con đường m ình
đi, bằng những giọt mưa, những sợi nắng... m à
nếu ta không có mặt để tiếp xúc với những
hạnh phúc nhỏ ấy, th ì làm sao ta có thể thật sự sống
được, có hạnh phúc được!
Tôi nhớ có lần được đọc rằng, You are not able to enjoy life because you are not able to enjoy the things in life. Sự thật đơn giản l à như vậy. Nếu ta không biết tiếp xúc, hạnh phúc với những gì đang có mặt chung quanh ta, th ì làm sao ta có thể sống hạnh phúc được? Cuộc sống của ta l à gì, thật ra nó được l àm bằng những cái nhỏ ấy. Trên con đường đời của ta đi, chúng l à những đóa hoa, những hạt sỏi, những ngọn cỏ, những chiếc lá của bốn m ùa... mà ta chỉ có dịp tiếp xúc một lần trên con đường m ình qua. Chúng tuy không quan trọng nhưng chúng chính là cuộc đời của ta, giúp ta tiếp xúc với sự sống, với hạnh phúc đang có mặt chung quanh m ình.
Điều ấy có nghĩa, hạnh phúc không phải là những gì chúng ta cần phải lao công, tìm kiếm, mà hạnh phúc là những gì chúng ta chỉ cần dừng lại và nhận diện mà thôi. Vấn đề ở đây không phải l à "discover" mà là "uncover" hạnh phúc. Một nhà thơ của La Mả, Horace, có dùng chữ "Carpe diem" có nghĩa là "Seize the day", nắm bắt ngày hôm nay, như là một công thức để sống hạnh phúc. Ng ày nay tôi thấy người ta dùng chữ đó rất nhiều. Nhất l à những người trẻ. Nhưng tôi nghĩ ta cũng cần nên xét lại thái độ ấy. Theo tôi nghĩ, thật ra chúng ta không cần nắm bắt một ng ày nào hết, chúng ta chỉ cần tập dừng lại, và nhận diện những gì đang có mặt m à thôi. Thay vì "nắm bắt ngày hôm nay" chúng ta nên tập dừng lại trong một ngày, hoặc là chỉ một giây phút thôi, thì cũng đ ã là hạnh phúc lắm rồi.
Hạnh phúc đang có mặt, chúng ta chỉ cần
tập dừng lại m à tiếp xúc. Mặt trời bình minh, hoàng hôn cũng
đẹp, v à một chiếc lá, một cọng cỏ cũng
đẹp. Trăng rằm mười sáu đẹp, m à một
ngọn nến nhỏ cũng đẹp. Không có một cái g ì
trên đời n ày là tầm thường hết. Lẽ dĩ
nhiên nó đ òi hỏi một công phu, một cái
nhìn sâu sắc của ta.
Nếu chúng ta chịu nhìn lại những gì đang có mặt chung quanh, ta sẽ thấy những g ì mà ta cho là tầm thường, thật ra chúng nhiệm mầu hơn ta nghĩ. Cuộc sống của ta có rất nhiều cái hay và đẹp. Có ng ày nắng, ngày mưa, có t ăng thân, có bạn b è, có những đóa hoa, những em bé... - v ùng này mùa Thu rất đẹp. Thi ên nhiên là một bức tranh muôn mầu sắc. Có lần tôi được nghe một thiền sư nói, What is Autumn? Autumn is a season in which each leaf is a flower .
Mỗi chiếc lá Thu là một phép lạ, mà mỗi người chúng ta cũng là một sự kiện nhiệm mầu nữa. Chúng ta ai cũng có khả n ăng hiểu biết v à thương yêu, ai cũng có khả n ăng sống hạnh phúc, ai cũng có thể l àm cho người chung quanh mình bớt khổ đau hơn.
Ch ăm sóc quả trái hạnh phúc.
Trên con đường tu học, chúng ta thường
được nhắc nhở l à mình nên ch ăm sóc v à
nuôi dưỡng những hạt giống an lạc, hạnh phúc trong ta. Nhưng ở
đây tôi muốn nói đến việc chăm sóc những quả
trái hạnh phúc của m ình. Quả trái hạnh phúc là những gì bình
thường, an lành đang có mặt trong ta v à
chung quanh ta trong giờ phút này. Hãy giữ gìn và ch ăm
sóc chúng. V ì khi ta ch ăm sóc cho
những quả trái ấy trong hôm nay, l à ta cũng
đang nuôi dưỡng v à tưới tẩm những hạt
giống hạnh phúc trong tương lai. Trong đời
sống hằng ng ày, tôi thực tập nuôi dưỡng chúng bằng cách gần gũi và
tiếp xúc với những môi trường, thiên nhiên và con người, an lạc và hạnh
phúc.
Tôi nhớ trong khoa học vật lý có một định luật l à "Bao giờ cũng có nhiều cách để phá hỏng một hệ thống hoạt động, hơn l à những cách để cải tiến nó." "There are always more ways to impair a working system than to improve it." Tôi nghĩ định luật đó áp dụng rất chính xác cho các hiện tượng vật lý m à cũng đúng cho cuộc sống hằng ng ày của ta nữa. Một tình bạn, hạnh phúc gia đ ình, gây dựng lên thì rất chậm, cần nhiều thời gian, nhưng mà khi nó sụp đổ xuống th ì rất là nhanh. Nhiều khi chỉ bằng một câu nói, một hành động nhỏ, một sự hiểu lầm m à thôi. Hạnh phúc nào cũng cần phải có sự nuôi dưỡng và gìn giữ của ta. Hãy giữ gìn những người bạn thương và hiểu mình, liên hệ trong gia đ ình, t ăng thân, những người thân thương của m ình... Chúng là những quả trái hạnh phúc mà chúng ta cần nuôi dưỡng.
Sáng nay ta bước ra ngoài nhìn được những
chiếc lá thu, đôi mắt ta l à một quả trái hạnh phúc. Ta còn ngồi
xuống chia xẻ được với một người bạn thân,
anh ta l à một quả trái hạnh phúc. Tôi còn có những ngày tu học an
lạc, t ăng thân của tôi l à một quả trái
hạnh phúc... Hãy trân quý và gìn giữ chúng. Đó là những quả trái hạnh phúc
trong cuộc đời n ày mà ta
đang có. Chúng ta cần chăm sóc chúng, v ì
những hạnh phúc ấy cũng đang nuôi dưỡng v à
ch ăm sóc cho chính ta.
N ăng lượng chuyển hóa khổ đau.
Các bạn biết không, tôi nghĩ chúng ta có thể chuyển hóa khổ đau bằng cách tiếp xúc với hạnh phúc của m ình. Ta có thể chuyển hóa khổ thọ bằng cách nuôi dưỡng những lạc thọ, thay vì là cố gắng đ ào bới và tìm hiểu những khổ đau của m ình. Tôi nghĩ, trước một người đang gặp khổ đau, ta có thể không l àm gì cho người ấy hết khổ đau được, nhưng ta có thể giúp cho người ấy mỉm cười, thanh thản trong giây lát được! Khi ta c ùng với một người bạn đi thiền h ành cho vững chãi, cho thảnh thơi là ta đang thực tập khơi dậy hạt giống hạnh phúc cho nhau. Khi ta đến ng ày tu học, ngồi chung với thầy, với bạn là ta đang tiếp xúc với những yếu tố hạnh phúc trong ta. Ánh sáng đâu bao giờ có thể trộn lẫn với bóng tối! Khi ánh sáng có mặt, th ì bóng tối sẽ vắng mặt. Khi niềm vui có mặt thì khổ đau sẽ vắng mặt.
Chúng ta đừng nghĩ rằng, ta cần phải giải
quyết hết những vấn đề khổ đau của m ình rồi ta mới thể có tự tại,
thảnh thơi và hạnh phúc được. Hạnh phúc không
nhất thiết l à sự hoàn toàn chấm dứt của khổ
đau. Đi thiền hành với thầy, với t ăng
thân, ta cảm thấy vững v àng nhờ nương tựa vào n ăng
lượng của thầy v à t ăng thân. Tiếp xúc
với thi ên nhiên, ngồi uống trà với một người có thực tập cũng là
những yếu tố hạnh phúc.
Học về Tàng Thức, chúng ta biết rằng, hạt giống an lạc bao giờ cũng có mặt trong ta. Khi ta tiếp xúc với những yếu tố hạnh phúc ấy, thì ta cũng sẽ là hạnh phúc. Hể biết khơi chúng dậy thì ta sẽ có hạnh phúc, mặc dù trong giờ phút này, ta có thể đang có những khổ đau.
Những khó kh ăn về đời sống tuy vẫn c òn
đó, nhưng năng lượng an lạc sẽ giúp cho ta có
một cái nh ìn sáng tỏ hơn, giúp ta giải quyết vấn
đề dễ d àng hơn. Hạnh phúc không nằm ở
sự vắng mặt của khổ đau m à là ở khả n ăng
chyển hóa khổ đau trong ta. Lẽ dĩ nhi ên là nó cần công phu thực
tập.
Không gian thênh thang.
Khi gặp những biến cố khổ đau trong cuộc
sống, chúng ta thường có cảm tưởng rằng cuộc đời n ày chỉ toàn là
những khổ đau v à
đổ vỡ. Nhưng đôi khi ta qu ên rằng,
mình không phải chỉ là cái khổ đau đó, chúng
ta c òn rộng lớn hơn nhiều. Nếu nhìn cho sâu, ta sẽ thấy rằng cuộc
sống thật ra có nhiều những cái bình thường, hơn là những cái hư hao và
mất mát.
Khi bước vào c ăn ph òng này, nếu tôi
hỏi bạn thấy gì? Chắc bạn sẽ nói rằng tôi thấy bàn thờ, các tôn tượng, gối
ngồi thiền, bồ đo àn, bàn, ghế... Nhưng
các bạn có thấy được cái khoảng không gian
nằm giữa những đồ vật ấy không? Cũng vậy, trong cuộc sống, chúng ta có
những bận rộn, những khó khăn, v à đôi
khi l à những khổ đau, nhưng giữa những
khó khăn đó cũng có những khoảng không gian y ên tĩnh và hạnh phúc!
Ta có ý thức được chúng không, tiếp xúc được
với những khoảng tĩnh lặng ấy không? Hay ta chỉ thấy được to àn
những bận rộn và khó kh ăn tiếp nối nhau trong
cuộc đời m ình!
Ta có thể ví dụ cuộc sống như là một bài nhạc. Trong một bài nhạc bao giờ cũng đều phải có những khoảng cách giữa hai nốt nhạc với nhau. Thiếu những khoảng trống ấy, thì bản nhạc không thể là một bản nhạc, nó chỉ là một âm thanh kéo dài vô nghĩa mà thôi. Một nhạc sĩ dương cầm tài danh, Artur Schnabel, đ ã chia xẻ như vầy về tài đánh đ àn của ông, "Tôi không nghĩ là mình chơi đ àn hay hơn bất cứ một nhạc sĩ nào khác, những nốt nhạc trong một bài nhạc đều giống như nhau, chúng cũng chỉ vậy thôi. Nhưng tôi biết cách sử dụng những khoảng cách giữa hai nốt nhạc. M à nghệ thuật nằm ở những chỗ nghỉ đó. Chúng l àm cho bản nhạc hay hơn."
Trong một bài pháp thoại, có lần Trungpa Rinpoche lấy ra một tờ giấy
trắng, ông vẽ lên đó một chữ "V" v à
hỏi các học trò, "Quý vị thấy gì?" Mọi người
đáp, " Đó là một cánh chim đang bay!"
Trungpa Rinpoche nói, "Không phải! Đó là một bầu trời thênh thang
và có một cánh chim đang bay qua!" Nhiều khi
chúng ta chỉ chú ý nh ìn một cánh chim nhỏ bé mà quên
đi cái bầu trời th ênh thang chung
quanh nó.
Muốn có hạnh phúc ta phải tập tiếp xúc với cái không gian thênh thang trong cuộc đời m ình. Chúng ta không phải chỉ là một người khổ đau, ta không phải chỉ l à một người nóng tánh, một người bị mất mát, một người có bệnh... chúng ta không phải chỉ là một người nhỏ nhen, một người thấp kém... ta bao giờ cũng rộng lớn hơn thế. Cuộc sống này bao giờ cũng bao la và rộng mở hơn là ta nghĩ.
Một Công Án Cho Bạn.
Tôi nghĩ, một trong những lý do khổ đau
của ta trong cuộc đời l à vì ta muốn sự việc xảy ra theo ý mình
muốn. Hễ việc hợp theo ý của mình thì ta cảm thấy vui, thấy
đời đẹp, v à ngược lại không
đúng với ý m ình thì ta thấy phiền
muộn, bi quan. Nhưng có điều l à nhiều
khi chúng ta cũng thật sự không biết mình muốn gì nữa! Hôm nay thì ta muốn
như vầy, và rồi ngày mai ta lại muốn khác. Nhiều khi cái mà ta tưởng là
mình muốn đó, cũng chưa chắc thật sự l à
cái ta muốn. Khi có được nó rồi, tâm hồn ta
vẫn cảm thấy thiếu thốn, trống trải!
Tôi nghĩ, chúng ta cần một thời gian nào
đó, ngồi xuống v à tự hỏi mình "Con
đường của m ình đang đi l à như
thế nào?" Thật ra ta hỏi nhưng đừng vội trả
lời. Câu hỏi mới quan trọng chứ câu trả lời không quan trọng. Trong nh à
Thiền có quan niệm về công án, đó l à
những vấn đề m à ta không thể dùng suy
luận, lý trí để trả lời được, m à ta
phải biết ôm ấp, phải sống, phải thở với vấn
đề ấy. Câu hỏi quan trọng hơn câu trả lời.
Thật ra thì con đường của ta đi chính l à
cuộc sống mà ta đang sống bây giờ đây! Khổ
đau hay hạnh phúc g ì thì đó cũng chính
l à con đường của ta đ ã và
đang chọn. Ta đừng bao giờ nghĩ rằng, bởi v ì
mình muốn hạnh phúc mà ta sẽ chọn con đường
hạnh phúc! Tôi thường lấy đó l àm một công án cho mình. Con Đường
của ta đi l à gì? Và
đừng trả lời bằng lý trí m à phải bằng
con tim. Và khi ta khám phá được rằng, con
đường của m ình thật ra chính là sự sống của ta trong giờ phút này,
thì ta sẽ không làm gì khác hơn là thực tập sống sao cho có hạnh phúc.
Hạnh Phúc là một nghệ thuật.
Tu tập là một nghệ thuật chứ không phải là một kỷ thuật. Con
đường tu tập cũng phải l à sự sống của
mình, chứ không phải chỉ là một phương cách
để ta đối phó với những khó khăn, hoặc trốn tránh khổ đau. Trong cuộc đời,
thường thường chúng ta l àm gì cũng có một mục
đích, để th ành tựu một cái gì
đó. Ví dụ như khi ta quét nh à là
để cho có nh à sạch, ta rửa chén là
để cho có chén sạch. Ta có một mục đích cho
mỗi việc l àm của mình.
Nhưng ta quét nhà với mục đích l à
có nhà sạch, nhưng rồi nó cũng sẽ dơ lại, và ngày mai ta sẽ quét lại. Rửa
chén cũng thế. Nếu ta thực tập với ý định l à
làm cho mau xong, cho rồi, thì ta dễ sinh thêm bực dọc, phiền não mà thôi.
Có một thầy người Tây Phương kể lại khi sang Thái Lan xuất gia tại một tu
viện trong rừng, ông được vị Thầy giao cho
phận sự quét lá tr ên con đường nhỏ dẫn
v ào thiền đường. V ì tu viện nằm
ở giữa rừng nên lá đổ quanh năm. Ông kể, vừa
quét được nửa đường, khi nh ìn lại quảng
đường vừa quét xong, lá đ ã rơi xuống
phủ đầy. Nhưng ông vẫn cứ tiếp tục l àm
công việc của mình. Về sau ông ý thức được
rằng, công việc của ta l àm tự nó là
đầy đủ rồi. Trong tu viện, mỗi công việc ta l àm là một công phu
thực tập: làm sao để thật sự có mặt trong
công việc m ình đang l àm. Chúng
ta làm là để tập có định, có an lạc trong
việc m ình làm, đó mới l à mục
đích chính. C òn những cái khác chỉ là
phụ thêm mà thôi.
Trong truyện Hoàng Tử Bé (The Little Prince) có kể, khi cậu Hoàng Tử Bé
đi đến một h ành tinh nọ rất là nhỏ,
trên hành tinh này chỉ duy có một cây đ èn
đường v à một anh thợ thắp
đ èn mà thôi. Bổn phận của anh thợ là
thắp đ èn lên khi trời tối và tắt
đ èn khi trời bình minh. Nhưng vì hành
tinh quá nhỏ nên khi mặt trời vừa mới mọc thì cũng bắt
đầu lặn, b ình minh vừa mới lên thì
cũng bắt đầu ho àng hôn. Thế nên anh
thợ cứ hết thắp đ èn lên, rồi chỉ vài
giây sau lại tắt đ èn
đi. V à anh cứ tiếp tục công việc ấy
mãi. Nghe anh kể lể lại công việc buồn chán của mình, Hoàng Tử Bé nói,
"Sao anh không nghĩ rằng, mỗi khi anh thắp ngọn
đ èn lên là anh
đang thắp th êm một ngôi sao sáng nữa
trên vũ trụ này, hay là tạo thêm một nụ hoa
đẹp cho cuộc đời!"
Người ta thường đặt câu hỏi l à cuộc
đời n ày có ý nghĩa gì? Nhưng theo tôi
nghĩ thì có lẽ sự sống này tự nó không có ý nghĩa gì hết, mà ta
đem lại cho nó một ý nghĩa bằng cách sống của
chính ta.
Con Đường Hạnh Phúc.
Phật là một con người rất thực tế, cũng như giáo pháp của ngài. Khi người ta hỏi Phật dạy gì, Ngài nói "Tôi dạy khổ đau v à con đường chấm dứt khổ đau" Khi được hỏi về những vấn đề li ên quan đến vũ trụ, thần học, huyền bí... Ng ài im lặng không trả lời. Phật nói những gì Ngài dạy chỉ có một mùi vị duy nhất là tự tại và giải thoát. Khi có người hỏi Phật là ai, Ngài không nhận mình là thượng đế, thần linh, si êu nhân, mà nói Ngài chỉ là một người mà thôi, một người tỉnh thức. Một người có hạnh phúc. Phật nhắc nhở chúng ta rằng, Ngài dạy bằng một bàn tay rộng mở. Ngài trao truyền hết cho chúng ta những gì ngài biết, không dấu diếm một điều g ì hết.
Vì vậy mà con đường tu học của ta cũng phải thực tế như lời dạy của Phật. Nó phải có tác dụng chuyển hóa những vấn đề, những khổ đau của chính m ình. Chúng ta nên học và thực tập theo kinh nghiệm và trong hoàn cảnh của chính mình. Ta hãy quán chiếu về những khó kh ăn v à khổ đau của chính m ình, xem sự thực tập có thể làm gì được để chuyển hóa chúng. Sự thực tập phải có li ên quan trực tiếp đến một vấn đề, một khổ đau n ào đó của ta. Chứ bằng không, tất cả chỉ l à lý thuyết suông mà thôi.
Khi ta thấy được rằng, sự thực tập có thể
mang lại những ích lợi thực tiễn, ta sẽ có một niềm vui. Tr ên con
đường tu học, chúng ta cần nuôi dưỡng hạnh
phúc, ta cần có một niềm vui, v ì nếu thiếu hạnh phúc ta khó mà
đi được lâu d ài lắm. Con
đường thực tập cần có một yếu tố l à sự
tinh tấn. Tinh tấn thường được hiểu như l à
một sự cố gắng và nỗ lực. Nhưng nó cũng có nghĩa là cái ý thích, cái nhiệt
tâm muốn làm của ta. Vì khi ta thích một điều
g ì thì ta sẽ làm mà không bao giờ biết chán, biết mệt. Như có rất
nhiều người hỏi, làm sao mà mình có thì giờ viết báo, rồi viết sách,
đi ng ày quán niệm, tham dự các khóa
tu... trong khi ta bận rộn gia đ ình và
còn phải đi l àm mỗi ngày? Nhưng thật
w,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q'