This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Hướng Dẫn Thiền Sinh Trình Pháp
U PANDITA SAYADAW
Dịch Giả: Trần Minh Tài & Lưu Bình
Dầu cho có được hướng dẫn
kỹ càng cách hành thiền, thiền sinh vẫn chưa
hành thiền đúng cũng như chưa biết cách
trình bày kinh nghiệm mình cho thiền sư. Một
số thiền sinh hành thiền rất khá nhưng cũng
không biết cách diễn đạt cho đúng mình đã
hành thiền như thế nào và đã kinh nghiệm
ra sao. Mục đích của bài này là giúp thiền sinh
trình bày đúng mình đã hành thiền như thế
nào? Mình đã quan sát cái gì và đã kinh nghiệm
ra sao?
Cố Hòa thượng Mahasi đã dạy
những điều căn bản cho thiền sinh mới là
phải quan sát một cách tỉnh thức phồng xẹp của
bụng. Kinh điển đã giải thích rõ ràng là
hiện tượng tâm, vật lý luôn luôn khởi lên
qua sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, tâm.
Chẳng hạn khi có một sự nhìn
thì mắt nhìn và vật được nhìn là hiện tượng
vật chất, và nhãn thức khiến ta biết được
đó là vật gì là hiện tượng của tâm. Tương
tự như vậy, khi chúng ta nhận biết được âm
thanh, mùi, vị, đụng chạm hay suy nghĩ cũng như
những hoạt động khác của cơ thể như duỗi
tay, co tay, bước đi v.v... Đều được ghi nhận
đừng bỏ sót hành động nào.
Thiền sinh phải biết
cách quan sát các đề mục chính, cũng như phải
ghi nhận như thế nào trong trường hợp có đề
mục phụ phát sinh (đề mục chính là sự phồng
xẹp; đề mục phụ là suy nghĩ, liên tưởng khi có
cảm giác phát sinh hoặc khi có ngoại cảnh kích thích
như: hình sắc, âm thanh, mùi, vị v.v... cũng có khi
là phản ứng của chính thiền sinh trước các đối
tượng phụ đó).
Để giúp đỡ cho thiền
sinh vượt qua những chướng ngại, các thiền sư
đã đặt ra vài câu châm ngôn ngắn gọn, để
thiền sinh dễ nhớ.
Châm ngôn đầu tiên nhắc nhở
làm thế nào để ghi nhận đề mục chính
và kết quả tâm thiền sinh lúc ấy như thế
nào. Ví dụ: Bạn phải chú tâm vào cái gì? Câu trả
lời là: Phồng và xẹp của bụng.
Đó là đề mục chính mà
thiền sinh phải chú tâm vào. Nếu có đề
mục thứ hai hiện ra phải ghi nhận và trở về
đề mục chính ngay.
Thiền sinh phải cho
thiền sư biết mình đã quan sát sự phồng xẹp
như thế nào từ lúc khởi đầu cho đến lúc
chấm dứt. Khi hít vào, bụng bắt đầu căng lên nhanh
rồi tiếp tục căng cho đến lúc chấm dứt là
lúc hít vào. Hãy quan sát từ lúc bắt đầu phồng,
đoạn giữa của phồng và đoạn cuối của phồng
(Sẻbhakẻya patisamvedi). Tâm quan sát phải đi song song
với các giai đoạn của sự phồng ở đoạn đầu, đoạn
giữa và đoạn cuối. Thiền sinh mới rất khó ghi
nhận ba giai đoạn trên nhưng phải cố gắng. Nếu
thiếu cố gắng thì không có kết quả gì cả.
Một khi thiền sinh đã
biết ghi nhận đề mục một cách chánh
niệm, biết cách chú tâm song song với diễn
biến của đề mục, biết theo dõi các giai
đoạn liên tiếp của phồng xẹp, biết ghi nhận
những gì mình thấy, những gì mình kinh nghiệm
thì sẽ biết cách trình pháp một cách chính xác.
Có hai diễn biến song song
trong khi thiền sinh hành thiền: Trước tiên là
sự chú tâm quan sát hay ghi nhận đối tượng. Thứ hai
là tâm liên quan đến sự quan sát đối tượng
ấy. ít nhất thiền sinh phải nhận ra được
điều này thì mới có thể gọi là thấy hay
kinh nghiệm.
Đối với đề mục chính
thiền sinh phải nói được kết quả của tâm
lúc đối tượng diễn biến, hay nói được sự
diễn biến song song của tâm chánh niệm và
đề mục. Nghĩa là thiền sinh thấy rõ được
diễn tiến của đề mục và diễn tiến của
tâm ghi nhận đề mục.Nếu cả hai xảy ra cùng
lúc thì phải ghi nhận như thế nào? Ghi nhận
chính cái bụng? Ghi nhận tư thế của bụng? Hay ghi
nhận diễn tiến của bụng trong khi phồng?
Có ba yếu tố hiện hữu trong sự phồng:
1. Hình dạng của bụng.
2. Tư thế hay vị thế của bụng.
3. Đặc tính của sự phồng.
Hình dạng là hình dạng của
cái bụng mà tâm thiền sinh chú vào. Toàn thể
thân hình của thiền sinh là hình dạng của thân
thể. Hình dạng của cái bụng cũng như vậy.
Tư thế của bụng: điều
này tùy thuộc vào vị thế riêng biệt từng
lúc một của bụng. Nghĩa là bụng đang xẹp, phồng,
hay đứng yên. Tiếng Palì gọi là akara: có
nghĩa là tư thế hay vị thế. Ví dụ: bàn tay
đang ở tư thế nắm lại hay đang xoè ra? Hoặc cơ
thể đang ở tư thế đi, đứng, nằm, ngồi?
Nếu thiền sinh chú tâm
quan sát bụng y sẽ thấy hoặc hình dạng hay tư
thế trước khi thấy đặc tính. Nhưng thấy hình
dạng hay tư thế thì không phải là thiền minh
sát. Thiền sinh phải thấy đặc tính chủ yếu
của bụng, như là sự căng thẳng, sự chuyển động
của bụng (trong lúc phồng). Nếu quan sát kỹ thì
thiền sinh sẽ thấy đặc tính này ngay mà có
thể trình bày cho thiền sư một cách chính
xác và rõ ràng khi trình pháp. Nhưng thiền sinh
phải thấy chứ không phải nghĩ là thấy. Khi trình
pháp phải chú trọng đặc biệt vào những
điểm căn bản này (nghĩa là thấy sự chuyển
động của phồng xẹp, chứ không phải nghĩ hay tưởng
tượng).
Giai đoạn xẹp, thiền sinh cũng phải chú tâm quan sát ghi nhận như thế.
Cũng vậy trong lúc kinh hành,
khi dở chân, thiền sinh phải quan sát kịp thời và
cùng lúc với diễn tiến của sự dở chân: Từ lúc
khởi đầu đến lúc chấm dứt. Nếu làm được
như vậy thiền sinh sẽ thấy gì? Phải chăng y sẽ
thấy cái chân hay tư thế của chân trong giai
đoạn dở hay y cảm nhận rằng chân bắt đầu nhẹ và
nâng lên hay chân bắt đầu căng và đang đưa tới?
Thiền sinh phải trình bày
cả ba đặc tính trên và dĩ nhiên thiền sinh phải
hết sức chú tâm để có thể trình bày
một cách rõ ràng và chính xác.
Khi chân bước tới thiền
sinh cũng phải quan sát kịp thời và cùng lúc với
chuyển động của sự bước tới. Và y sẽ thấy gì?
Phải chăng y thấy chính chân của y, hay tư thế
của chân trong giai đoạn đưa tới, hay cảm nhận
được sự chuyển động của chân được đưa từ
sau tới trước.
Khi đạp chân xuống, thiền
sinh cũng phải chú tâm quan sát từ lúc chân bắt
đầu hạ xuống cho tới lúc chân chạm đất. Nếu
chú tâm được như vậy thiền sinh sẽ thấy gì.
Phải chăng y thấy chân y, hay trạng thái của sự đạp
chân xuống, hay cảm nhận đặc tính chuyển động
của sự đạp xuống, chẳng hạn như bắt đầu cảm thấy
nhẹ và mềm?
Đối với các đối tượng khác
cũng phải chú tâm ghi nhận kỹ càng như vậy, chẳng
hạn: khi co tay, duỗi tay, cúi mình, đổi chân,
ngồi xuống, đứng dậy v.v.. cũng phải chú tâm ghi
nhận như vậy.
Thiền sinh cũng phải hiểu ý nghĩa ba đặc tính của các hiện tượng tâm vật lý. Đó là:
1. Đặc Tính Riêng (Sabhava Lakkhana)
2. Nhân Duyên hay điều kiện (Sankhata Lakkhana)
3. Đặc Tính Chung hay Tam Tướng (Sannanna Lakkhana)
1) Đặc Tính Riêng của hiện tượng vật chất và tâm:
(1.a) Đặc Tính Riêng của Vật Chất hay Sắc:
Vật chất hay Sắc có các đặc tính căn bản sau đây:
- Sự cứng, mềm, đó là yếu tố bành trướng (đất), là đặc tính của xương và thịt.
- Lạnh và nóng đó là yếu tố nhiệt độ (lửa), là đặc tính nóng lạnh của cơ thể.
- Sự kết hợp và tính chất lỏng (nước), đó là đặc tính dính chặt hay liên hợp của cơ thể, của các yếu tố...
- Sự chuyển động đó là yếu tố lưu chuyển (gió) đó là đặc tính của hỏi thở, của sự phồng xẹp, của sự di chuyển v.v...
(1.b) Đặc Tính Riêng của Tâm hay Danh:
Đặc Tính Riêng của Tâm
hay Danh là nhận biết, bao gồm: xúc (sự
tiếp xúc của Tâm với đối tượng), Thọ
(cảm giác), cùng các trạng thái và phản ứng của
Tâm (vui, buồn, giận, chánh niệm, tinh tấn,
ganh tỵ, phóng tâm vv...).
2) Nhân duyên hay điều kiện là đặc tính: khởi lên kéo dài và biến mất.
Các diễn biến tâm vật
lý (danh và sắc) đều có điểm khởi đầu,
điểm giữa và điểm cuối. Tiếng Pali
gọi ba giai đoạn này là uppada, thiti và bhanga.
Uppada có nghĩa là bắt đầu hay khởi lên. Thiti có
nghĩa là diễn tiến hay trải dài cho đến khi
chấm dứt. Bhanga có nghĩa là chấm dứt hay biến
mất. Cả ba đặc tính này (Lakkhanas) được gọi
là Sankhata Lakkhana (Sankhata: bao gồm hay tương
duyên).
3) Tam tướng là ba yếu tố
vô thường, khổ và vô ngã. Mọi hiện tượng,
mọi pháp trong thế gian (danh và sắc) đều
mang ba đặc tính này.
Trong ba đặc tính của các
hiện tượng trên, thiền sinh phải hướng
đến đặc tính đầu tiên trong khi thực hành
thiền, tức là phải chú ý đến đặc tính
chuyện biệt của hiện tượng vật chất
(đất, nước gió, lửa). Làm thế nào để nhận
thức được hay thấy các hiện tượng vật chất
chuyên biệt này? Nghĩa là làm thế nào
để nhận thức hay thấy các hiện tượng đất,
nước, gió, lưả? Chúng ta phải chú tâm quan sát, ghi
nhận kịp thời khi chúng xuất hiện. Khi chú tâm
quan sát ghi nhận ta sẽ thấy đặc tính chuyện
biệt này, chứ chẳng có cách gì khác hơn. Khi
hít vào bụng phồng lên. Trước khi hít vào bụng
chưa phồng. Thiền sinh phải quan sát sự phồng của
bụng từ khi bắt đầu cho đến khi chấm dứt.
Thiền sinh phải thấy được bản chất của sự
chuyển động. Nhưng thế nào là bản chất của
sự chuyển động? Khi hít vào: gió vào Nhưng
thế nào là gió? Đó là yếu tố bành trướng
hay chuyển động. Yếu tố bành trướng hay
yếu tố chuyển động chính là bản chất của
gió mà thiền sinh phải nhận ra hay phải thấy.
Thiền sinh sẽ thấy được ba bản chất của gió
(chuyển động) khi nào thiền sinh chăm chú theo
dõi sự chuyển động của bụng từ lúc khởi đầu,
diễn tiến cho đến lúc chấm dứt. Không chịu
chú tâm quan sát, theo dõi thì ngay đến hình
dáng hay tư thế cũng không thấy được, nói chi
đến chuyện thấy được bản chất. Cứ cố công
theo dõi các hiện tượng phồng xẹp một cách
chánh niệm thì năng lực tập trung tâm ý sẽ
càng ngày càng mạnh lên. Khi khả năng tập trung tâm
ý hay định lực mạnh mẽ thì thiền sinh sẽ
không còn thấy hình dáng hay tư thế của phồng
xẹp mà sẽ thấy được sự bành trướng, sự căng
phồng của chuyển động phồng, thiền sinh sẽ
thấy cường độ phồng tăng đến một điểm
nào đó rồi chấm dứt. Khi thở ra thiền sinh cũng
sẽ thấy cường độ căng phồng giảm xuống đến
một điểm nào đó rồi biến mất.
Đối với chuyển động trong khi kinh hành: dở, bước đạp đều phải được quan sát như thế.
Thiền sư sẽ không nói cho
biết thiền sinh sẽ thấy gì mà chỉ hướng dẫn
cho thiền sinh cách quan sát và ghi nhận. Cũng như
khi làm toán thầy giáo chỉ dạy phương pháp làm chứ
không cho đáp số.
Sự chỉ dẫn này cũng được
áp dụng trong những loại chuyển động khác của
cơ thể, trong cảm thọ, hay khi có một tư
tưởng hiện khởi trong tâm. Tất cả đều
được ghi nhận ngay từ lúc chúng khởi lên. Có như
thế mới bảo đảm thấy được bản chất của
chúng.
Chúng ta đã đề cập
đến câu châm ngôn đầu tiên: Bản chất thật sự
sẽ hiển lộ khi các hiện tượng được ghi
nhận kịp thời ngay khi chúng xuất hiện.
Câu châm ngôn thứ hai nói:
Chỉ khi nào bản chất thật sự được thấy thì đặc
tính nhân duyên mới hiển lộ. Nghĩa là khi đã
thấy được bản chất của sự vật thì sẽ thấy được
ba giai đoạn: khởi lên, diễn biến và chấm dứt.
Khi đã thấy được ba giai đoạn này thì sẽ thấy
được Tam tướng: vô thường, khổ và vô ngã. Thực
ra một khi đã thấy được đặc tính của tứ đại
thì sẽ thấy được yếu tố nhân duyên và Tam
tướng: vô thường, khổ và vô ngã.
Bởi vậy câu châm ngôn thứ ba
là: Chỉ khi nào đặc tính nhân duyên hiển lộ
thì Tam tướng: vô thường, khổ, vô ngã mới được
thấy.
Và tiếp đến châm ngôn thứ tư sẽ là: Khi đã thấy được Tam tướng thì tuệ minh sát mới xuất hiện.
Sau khi xuất hiện, tuệ
minh sát (Vipassananana) sẽ dần dần phát triển và
chín mùi. Và thiền sinh sẽ đạt được tuệ
ariyamagganana (Tuệ thấy được thánh đạo). Với
tuệ này thiền sinh có đủ khả năng để
"thấy" Niết Bàn, chấm dứt danh, sắc và
đau khổ.
Cần phải nhắc lại một lần
nữa điều quan trọng sau đây: Trong lúc trình
pháp, thiền sinh phải cho thiền sư biết
mình đã thực sự thấy gì, chứ không phải đã nghĩ
là mình có thấy gì. Chỉ những gì thiền sinh
thấy mới là tuệ giác. Nghĩ là mình thấy chỉ là
vay mượn tuệ giác. Sự vay mượn tuệ giác
không phù hợp với đặc tính của các hiện tượng
mà thiền sinh phải quan sát và ghi nhận.
Khi ngồi thiền, quan sát
đề mục chính là sự phồng xẹp của bụng,
nhiều tư tưởng và đối tượng của tâm sẽ
đến với thiền sinh, đó là chuyện tự
nhiên. Tâm có khuynh hướng rời đề mục đích
chính để tiến đến tất cả mọi ý
niệm: một số là tư tưởng thiện, một số là
tư tưởng bất thiện. Thiền sinh phải làm
thế nào? Chỉ cần ghi nhận bất cứ những gì đã
đến với tâm. Bạn có thể làm được
điều đó không? Bạn phải làm điều đó,
nghĩa là phải ghi nhận sự suy nghĩ hay sự phóng tâm.
Nếu đã ghi nhận được chúng, bấy giờ chuyện
gì sẽ xảy ra. Phải chăng sự suy nghĩ sẽ tiếp
tục diễn biến? Sự suy nghĩ sẽ dừng lại hay đã
biến mất tất cả? Lúc ấy thiền sinh có trở
về được với đề mục chính không? Tất cả
những điều đó đều phải được nói rõ trong
lúc trình pháp.
Vậy câu châm ngôn thứ năm là: Tất cả mọi tư tưởng hay ý thức đều phải được trình bày cho thiền sư biết.
Đối với những thiền sinh
mới, mọi cảm giác hay cảm xúc sẽ không khởi lên
khi thiền sinh đang chú tâm vào đề mục
chính. Nhưng sự suy nghĩ sẽ xảy ra nhiều hơn.
Thiền sinh mới cũng chưa đủ khả năng ghi nhận
được tất cả mọi tư tưởng đang khởi dậy đó.
Để giảm thiểu những sự suy nghĩ này, nên cố
gắng chú tâm khắn khít vào đề mục chính, càng
nhiều càng tốt. Nhưng khi thiền sinh đã ngồi
thiền được chừng năm, mười, hay mười lăm
phút, một vài cảm giác khó chịu trên cơ thể sẽ
đến, tương hợp với những gì đã diễn biến
trong tâm. Khi cảm giác hay xúc cảm xuất hiện
thiền sinh phải ghi nhận. Khi trình pháp nên mô
tả chúng bằng những ngôn ngữ thông thường như:
"ngứa", "đau", "tê", v.v...
chứ đừng dùng danh từ kinh điển như "cảm
thọ" (Vedanẻ). Những cảm giác khởi lên cũng
phải được ghi nhận từ lúc chúng xuất hiện,
diễn tiến cho đến khi biến mất. vậy câu
châm ngôn thứ sáu là: mọi cảm giác phải được
quan sát, ghi nhận và trình bày với thiền sư.
Tiếp theo, phải ghi nhận
những hiện tượng nào nữa? Phải ghi nhận hình
sắc, âm thanh, mùi, vị và những trạng thái khác của
tâm như: ưa thích, nóng giận, đã dượi buồn ngủ,
phóng tâm, ân hận, hoài nghi, nhớ, thương, thấy rõ,
chú tâm, thỏa mãn, dễ chịu, nhẹ nhàng, yên tĩnh
v.v...
Đức Phật đã gọi chúng
là "đối tượng của tâm" (Dhammarammana). Giả
sử có sự ưa thích xuất hiện; khi đã ghi nhận
được nó thì chuyện gì sẽ xảy ra? "ưa
thích" là một hình thức của ái dục. Thiền
sinh phải biết trình cho thiền sư điều
này. Lấy một thí dụ khác: Thiền sinh cảm thấy
đã dượi buồn ngủ. Khi thiền sinh ghi nhận được
trạng thái này thì sự phóng tâm xuất hiện. Lúc
bấy giờ thiền sinh phải ghi nhận như thế nào?
Thiền sinh phải ghi nhận phóng tâm. Tóm lại
thiền sinh phải quan sát ghi nhận tất cả mọi
đối tượng của tâm.
Tóm lại, thiền sinh phải quan sát ghi nhận đề mục qua bốn pháp quán: Thân, thọ, tâm và pháp.
Ba trường hợp sau đây sẽ kế tiếp xảy ra:
1. Sự xuất hiện của hiện tượng.
2. Sự quan sát, ghi nhận hiện tượng xuất hiện.
3. Thiền sinh thấy và biết được gì.
Mỗi đối tượng quan sát
đều phải được ghi nhận qua ba trường hợp
kể trên. Câu châm ngôn này là: Những gì xuất
hiện, những gì quan sát và những gì thấy
đều phải được trình bày cho thiền sư.
oOo
Cách Trình Pháp
: Phần Bổ Túc
Trong một khóa thiền tích
cực, việc trình pháp đóng vai trò rất quan
trọng. Lý tưởng nhất là trình pháp hàng
ngày.
Sau khi thiền sinh trình cho
thiền sư biết kinh nghiệm của mình trong
một ngày thiền tập. Thiền sư sẽ hỏi những
câu hỏi chi tiết trước khi đưa ra lời chỉ dẫn.
Cách trình bày kinh nghiệm của mình trong lúc
trình pháp rất quan trọng. Nhiều thiền
sinh, tỏ ra lúng túng trong khi trình bày những kinh
nghiệm của mình, vì vậy khi trình pháp phải theo
những khuôn mẫu sau đây:
Hành thiền minh sát chẳng
khác nào trồng cây. Trước tiên chúng ta cần phải
có hạt giống, đó là chánh niệm, để quan
sát các hiện tượng đang xảy ra một cách đầy
đủ và rõ ràng. Muốn cho hạt giống nẩy mầm, trở
thành cây con, rồi trưởng thành đơm hoa kết
trái trí tuệ cần phải có những điều
kiện khác. Còn gọi là năm yếu tố bảo
vệ (Panca nuggahita).
1. Phải làm hàng rào để
ngăn chặn những loài thú lớn nhỏ có thể làm
hại cây, đó là Giới. Giới là yếu tố bảo
vệ căn bản (Sila nuggahita). Giới ngăn ngừa, giúp
ta không có những hành vi và ngôn ngữ bất chánh làm
giao động tâm, ngăn trở Định và Huệ phát sinh.
2. Phải tưới nước để
hạt giống dễ nẩy mầm. Nghĩa là phải nghe pháp,
đọc kinh sách, tìm hiểu giáo lý (Sutta
nuggahita). Sau đó áp dụng những hiểu biết
của mình vào thực hành. Không tưới nước quá
nhiều làm thối mầm cây: nghĩa là đừng để
mình lúng túng, hoang mang lạc lối trong rừng ngôn từ
ước định của kinh điển. Nhưng cũng đừng
để hạt giống thiếu nước không thể nẩy
mầm. Nghĩa là không hành thiền một cách mê
muội, chẳng biết gì đến phương pháp (tu mà
không học là tu mù, học mà không tu chỉ là
cái đảy sách).
3. Phải vun phân tỉa lá, tỉa
cành. Nghĩa là phải thường xuyên trình pháp với
thiền sư để thiền sư biết được kinh
nghiệm của mình hầu nhận được những điều
chỉ dẫn cần thiết (Sakaccha nuggahita). Dĩ nhiên
cũng không bón phân tỉa lá quá nhiều khiến
cây chết. Nghĩa là trong khi trình pháp, thiền
sư sẽ tùy theo kinh nghiệm của từng người mà có
những điều chỉ dẫn thích hợp, tuần tự hướng
dẫn thiền sinh đi những bước vững chắc trên
đường hành đạo.
4. Phải bắt sâu, làm cỏ.
Nghĩa là có sự tập trung tâm ý vào đề mục
để có định lực (Sẻmatha nuggahita) hầu gạt bỏ
những tâm niệm bất thiện. Trong lúc hành
thiền, ta phải cố gắng tập trung tâm ý vào
đề mục và tỉnh thức để nhận diện những
gì đang xảy ra ở sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi,
thân, tâm). Khi tâm có định lực sắc bén với sự
hỗ trợ của tinh tấn thì tham sân si sẽ không có
cơ hội dấy động.
5. Nếu có được bốn
yếu tố bảo vệ đầu tiên thì yếu tố thứ
năm sẽ ra hoa kết trái trí tuệ (Vipassana
Nuggahita). Tuy nhiên thiền sinh dễ bị dính mắc
vào những tuệ giác đầu tiên. Sự dính mắc này
là một trở ngại khiến thiền sinh không
thể tiến xa hơn và sâu hơn đến những
tuệ giác kế tiếp. Thiền sinh nên tinh
tấn hành thiền một cách liên tục không dừng lại
để nhàn du hưởng thụ những lạc thú do kết
quả của việc hành thiền đem lại. Tham
luyến vào những lạc thú tạm bợ đó là một trở
ngại lớn lao trong đường tu tập. Những lạc thú nhẹ
nhàng này có tên là Nikanti Tanha, là một loại ái
dục vi tế, linh hoạt và nhẹ nhàng như một mạng
lưới nhện mong manh nhưng nó có tác dụng chẳng
khác nào một đòn kê cản trở bánh xe trí tuệ.
Nếu thiền sinh gặp phải
những cản trở này, trong những buổi trình pháp,
thiền sư sẽ tìm ra ngay để hướng dẫn
thiền sinh trở về đường chính. Đây là
lý do cho thấy tầm quan trọng của việc
trình pháp.
Cách trình pháp thật đơn
giản. Chỉ cần mười phút là đủ cho thiền sinh
trình bày kinh nghiệm của mình. Trong khi trình
pháp cần chú ý những điểm chính sau đây: phải
ngắn gọn, chính xác và rõ ràng .
a) Phải cho thiền sư
biết trong 24 tiếng đồng hồ vừa qua, thiền
sinh đã dành tổng cộng bao nhiêu giờ ngồi thiền,
bao nhiêu giờ kinh hành.
b) Trình bày cho thiền sư
biết kinh nghiệm của bạn trong lúc ngồi
thiền. Không cần phải đi vào chi tiết từng
giờ ngồi thiền. Nói một cách tổng quát toàn
buổi thiền: chỉ đi vào chi tiết những lúc
việc hành thiền rõ ràng nhất. Đầu tiên phải
trình bày đề mục chính: đó là sự phồng xẹp
như thế nào? Sau đó trình bày những đối tượng
khác khởi lên qua sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi,
thân, tâm).
c) Sau khi trình bày về
việc ngồi thiền, thiền sinh trình bày
tiếp về việc kinh hành. Thiền sinh chỉ
mô tả những kinh nghiệm trực tiếp liên quan
đến tác động đi; đừng thêm vào những chi
tiết về các đối tượng mà mình phải trình
trong giai đoạn ngồi thiền. Nếu bạn thực hành
ba giai đoạn: dở, bước, đạp trong lúc kinh hành thì
nhớ cho biết những gì đã ghi nhận được trong
những cử động: dở, bước, đạp đó.
Tất cả những đối tượng xảy ra đều phải được trình bày theo tứ tự như sau:
- Xác định đối tượng gì xuất hiện?
- Khi đối tượng xuất hiện, thiền sinh đã ghi nhận như thế nào?
- Diễn tả cho biết đã thấy gì, cảm giác gì, hay hiểu biết gì khi bạn ghi nhận đối tượng xảy ra.
Lấy ví dụ đối với đề
mục chính: sự phồng xẹp của bụng. Trong lúc hành
thiền, cũng như trong lúc trình pháp. Việc
đầu tiên là phải xác định rõ diễn tiến của
"phồng": - Phồng xuất hiện
Việc thứ hai là sự ghi nhận: Niệm hay ghi nhận đề mục đang xuất hiện: - Tôi đã niệm "phồng"
Việc thứ ba là mô tả
những gì đã xảy ra: - "Khi tôi niệm Phồng
w,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q'