Ayya Khema - Vo nga, vo uu
Vietnamese, with Unicode Times font
Vô ngã, Vô ưu
Thiền quán về Phật Đạo Ni sư Ayya Khema
Diệu Liên Lý Thu Linh dịch Nguyên tác: " Being Nobody, Going Nowhere
Meditations On The Buddhist Path ",
Wisdom Publications, 1987
Chương 1
THIỀN: Lý Do Và Phương Pháp.
T ại sao phải hành Thiền? Thiền có gì quan trọng? Hẳn là bạn cũng muốn tìm hiểu, nếu không bạn đ ã không đọc những d òng nầy. Tôi muốn nhấn mạnh rằng Thiền, không phải là việc chúng ta chỉ làm khi rảnh rỗi, trái lại Thiền tối cần cho cuộc sống hạnh phúc, an lành của chúng ta.
Con người rất lạ là luôn nghĩ về tương lai hay quá khứ. Người trẻ thì nghĩ đến tương lai ở phía trước. Người gìa thì nhớ về quá khứ đ ã sống qua. Nhưng để kinh nghiệm cuộc đời, chúng ta cần phải sống trong giờ phút hiện tại. Cuôc sống không có ở quá khứ. Đó chỉ là kỷ niệm, hòai ức. Cuộc sống không xảy ra trong tương lai. Đó chỉ là dự tính. Thời điểm duy nhất chúng ta thực sự sống là hiện tại trước mắt . Và chúng ta phải tập sống như thế. Cuộc đời con người có thể kéo d ài trong 60 hay 70 n ăm, nhưng ta phải học sống ngay trong giờ phút hi ên tại. Đời sống sẽ bớt bao phiền toái, nếu như ta chỉ sống trong giờ phút hiện tại.
Nói thì dễ nhưng thực hành, khó lắm thay! Ai
đ ã từng làm thử hẳn
đ ã kinh nghiệm
được điều nầy. Ai chưa từng thử, sẽ
tự khám phá ra điều ấy. Một lời
khuyên đơn giản, nhưng không phải dễ thực
hiện. Và không có phương pháp nào giúp chúng ta sống cho từng
giây phút hiện tại hữu hiệu bằng tham thiền.
Tất cả chúng ta đều biết giữ cho thân
thể sạch sẻ. Ta tắm rửa mỗi ngày ít nhất một lần hay nhiều hơn.
Khi ra đường, ta mặc quần áo sạch sẻ. Tối
đến ta lo cho thân ngủ nghĩ. Nếu không, ta không
đủ sức đương đầu với những khó khăn trong
cuộc đời. Ta cần có một mái nhà
để che cho thân khỏi mưa, gió, nóng, lạnh.
Thiếu những thứ đó, thân sẽ không chịu đựng
nỗi. Ta còn bồi dưỡng cơ thể bằng những thức
ăn chọn lọc, bổ dưỡng, lo tập thể dục cho
thân được cường tráng, khỏe mạnh. Dầu không tập, chúng ta cũng đi đứng,
hoạt động, v ì nếu không chân tay ta sẽ teo tóp. Tâm cũng cần
được chăm sóc giống nhu thế.
Đúng ra, ta còn phải chăm sóc cho tâm hơn cả thân nữa, vì tâm là chủ,
còn thân chỉ là người đầy tớ. Một người đầy tớ khỏe mạnh, cường tráng,
năng nổ nhưng có một ông chủ yếu đuối,
thiếu ki ên quyết không biết mình phải làm gì, cũng khó có thể làm
nên việc. Người chủ phải biết điều khiển,
chỉ huy người đầy tớ của m ình. Ngay nếu như người
đầy tớ không
được khỏe mạnh, tháo vát nhung ông chủ khôn
ngoan, giỏi giắn th ì ‘ngôi nhà’ của ta cũng
được tự tại.
Tâm và thân nầy làm nên ‘ngôi nhà’ của chúng ta. Nếu ngôi nhà nội tâm
không được y ên, thì ngôi nhà bên
ngoài của ta cũng khó ổn. Ngôi nhà chúng ta sống, và làm việc tùy thuộc
vào sự an khang của ngôi nhà nội tâm. Người chủ, người
điều khiển phải sống trong những điều kiện
ho àn hảo nhất.
Không có gì trong vũ trụ nầy có thể so sánh hay thay thế được tâm. Tâm tạo ra mọi thứ. Nhưng tất cả chúng ta đều coi thường tâm mình. Đó cũng là một nghịch lý của cuộc đời. Không ai coi thường thân thể mình, nếu nó bịnh, ta vội vã chạy đi bác sĩ. Nếu nó mệt mỏi, ta vội vã cho nó nghĩ ngơi. Nhưng ta đã làm gì cho tâm? Hình như chỉ có các vị Thiền sư là chú trọng đến tâm của họ.
Muốn tâm được phát triển sâu rộng, ta
cần phải chăm sóc tâm. Nếu không tâm ta luôn nhìn cuộc
đời bằng con mắt nhị nguy ên (hai
chiều): Tốt, xấu; ngày mai hay hôm qua; yêu (tôi thích thứ nầy), ghét
(tôi không ưa thứ kia); có (tôi sở hũu cái nầy), không (không sỡ hữu thứ
kia); cái nầy của tôi, cái kia của anh. Chỉ khi tâm
đ ã được
r èn luyện, ta mới có thể thay đỗi
cái nh ìn của mình để có thế nh ìn
thấy được những ‘chiều’ khác của sự vật.
Việc ta cần làm trước tiên cho Tâm là tẩy rửa, tắm gội cho nó, không
chỉ mỗi ngày một lần hay hai lần như đối
với cơ thể, nhưng trong mỗi giây phút tỉnh thức. Để làm được điều
đó, chúng ta phải biết phương pháp. Với cơ thể,
điều đó khá dễ, chỉ cần d ùng
xà-phòng và nước. Chúng ta đ ã quen
làm như thế từ ngày còn nhỏ. Nhưng tâm chỉ có thể
được gội rửa bằng tâm . Những gì
tâm đ ã thâu nhận, chỉ có tâm mới có
thể cởi bỏ. Mỗi giây phút tỉnh thức trong thiền là mỗi giây phút tâm
được s àng lọc vì may mắn thay, tâm
không thể làm hai việc cùng một lúc. Dầu rằng, như
Đức Phật đã nói trong một nháy mắt
ta có thể có đến hàng ngàn ý tưởng dấy lên, nhưng thực tế ít ai nghĩ
nhiều đến vậy v à nhất là không thể
có tất cả những suy tưởng đó trong c ùng
một lúc. Chúng tiếp nối nhau cái nầy sau cái khác thoáng qua nhanh chóng
trong đầu ta.
Khi ta Thiền quán, ái dục, tham vọng, không thể hiện ra vì tâm chỉ có
thể làm một công việc một lúc. Do đó nếu
thời gian tọa thiền t ăng l ên,
các vết nhơ bẩn trong tâm ta sẽ được gội
rửa ng ày một trở nên sạch hơn.
Tâm, vật độc nhất vô nhị trong vũ trụ,
báu vật duy nhất chúng ta sỡ hữu. Khi có món
đồ quí, dĩ nhi ên là ta phải giữ gìn
cẩn thận. Chùi rửa, đánh bóng, vô dầu mỡ,
thỉnh thoảng cho nó nghĩ. Còn đây ta
có tâm quí báu nầy, chỉ có tâm giúp cho ta làm
được mọi việc, kể cả việc giác ngộ, nhưng
biết g ìn giữ nó hay không tất cả là tùy thuộc chúng ta. Tâm sẽ
trở thành vô dụng nếu không được giữ g ìn,
trau chuốt.
Lúc ngồi Thiền, ta tập gạt bỏ ra khỏi tâm những gì ta thấy không cần
thiết. Để chỉ giữ trong tâm những điều ta muốn nghĩ đến. Khi
đ ã thành thói quen, chúng ta có thể
áp dụng phương pháp tu Thiền vào các sinh họat
đời thường,
để giúp ta dứt bỏ những tư tưởng
không lành mạnh. Như thế nhờ ngồi Thiền, ta có thể dứt bỏ chạy
đuỗi theo vọng tưởng trong sinh hoạt
đời thường, ngược lại việc chúng ta không
chạy đuỗi theo vọng tưởng trong đời
sống giúp cho việc ngồi Thiền của ta dễ d àng hơn. Người có thể
làm chủ tư tưởng mình, khiến tâm chỉ nghĩ
đến những g ì mà họ muốn nghĩ được
gọi l à A-la-hán hay đấng Giác Ngộ.
Đừng ngạc nhiên nếu không phải lúc nào ta cũng có thể dứt bỏ vọng
tưởng. Thật dễ chịu khi ta có thể chỉ nghĩ
đến những điều ta muốn nghĩ đến, v ì như thế là ta
đ ã làm chủ
được tâm của m ình, hơn là tâm làm
chủ ta. Luôn chạy đuỗi theo bất cứ tư tưởng
n ào dấy khởi lên trong tâm, dù hạnh phúc hay
đau khổ, l à thói quen chúng ta cần
từ bỏ khi ngồi thiền.
Bước kế tiếp là tập luyện tâm. Tâm không kiềm chế giống như những
lượn sóng trồi lên trụt xuống, chạy l ăng
xăng từ chuyện nầy qua chuyện khác, không bao giờ có thể trụ y ên
một chổ. Ai chẳng từng kinh nghiệm có khi
đọc sách, đến cuối trang mới bỗng nhận ra không biết m ình vừa
đọc g ì, phải
đọc lại cả trang. Ta phải thúc đẩy, luyện
tập để tâm ở y ên một chổ, giống như ta phải thúc
đẩy, vận động các bắp thịt, khi ta tập hít
thở, tập tạ. Sự phát triển, t ăng
trưởng chỉ có thể có được từ sự tập luyện tâm l àm theo ý ta,
đứng y ên khi ta muốn nó
đứng y ên.
Sự luyện tập cũng giúp tâm thêm vững mạnh, vì tâm
đ ã được
r èn luyện biết buông bỏ. Chúng ta không phải là A-la-hán, ai cũng
chấp Ngã. Chính cá nhân chủ nghĩa, thái độ
‘cái nầy của tôi, cái kia của anh’ đ ã
tạo nên bao vấn đề tr ên thế giới.
Chúng ta xác định ‘bản ng ã’ của mình
qua những gì ta suy nghĩ, qua sách báo, phim ảnh
đ ã xem,
đ ã đọc, hoặc sử dụng tâm chỉ
để l àm những việc cũng cố thêm cho
cá nhân mình. Điều quan trọng nhất ta học được trong lúc ngồi Thiền, là
biết buông bỏ, không chạy đuổi theo vọng
tưởng. Khi không còn ai suy tưởng, không còn có cái Ngã.
Lúc đầu, ta chỉ có thể buông bỏ được
vọng tưởng trong khoảng thời gian ngắn, nhưng đó chỉ l à bước
đầu. Con đường tâm linh cuối c ùng
rồi cũng dẫn ta đến sự ho àn toàn
buông xả. Không có gì ta cần phải đạt được
hay bám víu v ào. Những điều nầy đ ã
được lập đi lập lại nhiều lần, nhưng
ta không có cách gì khác hơn để diễntả.
Đúng vậy, con đường tâm linh là con đường dẫn ta đến việc từ bỏ, buông
xả tất cả những gì đ ã
được ta tích lũy, chất chứa từ bấy lâu nay:
Sự sở hữu, các thói quen, tư tưởng, thành kiến, các lối suy nghĩ theo
khuôn mẫu. Tuy nhiên lúc ngồi Thiền, không phải dễ buông bỏ vọng tâm, vì
cái Tôi không dễ đầu h àng; cái Tôi
sẽ cảm thấy lạc lỏng khi không có suy tưởng. Tâm sẽ phản ứng ngay bằng
cách kêu lên: "Việc gì đã xảy ra?" --và rồi nếu không biết buông xả, tâm
ta lại chạy đuỗi theo vọng tưởng.
Làm thế nào để bắt tâm ở y ên một chổ, là góp phần vào việc phát triển ‘bắp thịt’ của tâm, tạo cho tâm thêm sức mạnh và quyền lực. Giáo lý của Đức Phật rất thâm thúy, cao si êu, và chỉ có những tâm thâm thúy, cao siêu mới có thể lãnh hội đầy đủ những lời dạy của Ngài. Vì thế, chúng ta cần luyện tâm thêm vũng mạnh.
Một thân thể cường tráng có thể chịu
đựng được tất cả những g ì ta bắt nó phải chịu
đựng. Một Tâm vững mạnh cũng giống
như thế. Tâm vững mạnh có thể chịu đựng sự
nh àm chán, c ăng thẳng, tuyệt vọng
hay đau khổ --v ì tâm không bám víu vào những gì nó không thích.
Thường xuyên thực tập thiền định l à
một cách để luyện tâm.
Là một bộ phận vô giá, tuyệt vời nhất trên
đời, tâm hơn tất cả mọi thứ cần phải được
chăm sóc. Vậy mà ta đ ã không
ngừng nghĩ suy, tính toán từ lúc còn ấu thơ, và từ bao nhiêu lượng kiếp
trước đó. Suốt ngày chúng ta suy
nghĩ, suốt đ êm chúng ta mộng mị.
Chẳng có phút giây nào ngưng nghĩ. Chúng ta có thể nghĩ hè,
đi thư gi ãn. Nhưng thực ra cái gì
thư giãn? Chính là cơ thể được thư gi ãn.
Nó đi l ên núi, xuống biển, du lịch
chân trời, góc biển, nhưng còn tâm thì sao? Thay vì suy nghĩ những
chuyện phải làm ở nhà, nó bận rộn thâu nhận những âm thanh, cảnh quang,
mùi vị mới lạ. Tâm ta chẳng hề được nghĩ
ngơi, nó chỉ thay đỗi công tác thôi.
Nếu cơ thể chúng ta không đuoc nghĩ ngơi
một đ êm, nó khó mà làm việc ngày hôm sau. Tâm ta cũng cần nghĩ
ngơi, nhưng không phải bằng giấc ngủ. Tâm chỉ có thể
được nghĩ ngơi khi nó ngừng mọi suy nghĩ, m à
chỉ cảm nhận. Ta có thể ví tâm như một màn ảnh trắng, trên
đó các phim ảnh được li ên tục chiếu
lên, không bao giờ ngưng nghĩ. Vì cuốn phim --tư tưởng-- liên tục chiếu,
người ta quên mất còn có tấm màn hình ở
đằng sau đó.
Nếu chúng ta có thể tạm ngưng cuốn phim lúc tham thiền, chúng ta sẽ cảm nhận được sự tĩnh lặng thường hằng của tâm. Đó l à giây phút tuyệt vời. Giây phút hạnh phúc không thể kiếm tìm ở đâu, qua bất cứ phương tiện n ào. Niềm hạnh phúc tuyệt vời, không phụ thuộc vào bất cứ điều kiện b ên ngoài nào, trừ thực tập Thiền. Không phải tùy thuộc vào món ngon, thời tiết tốt, bạn quý, người đồng cảm, sự hổ trợ tinh thầy hay của cải vật chất. Tất cả những thứ đó đều không thể t ùy thuộc vào, vì chúng luôn thay đỗi. Chỉ có bản tâm, chánh niệm là không bỏ rơi chúng ta nếu ta tiếp tục thực hành Thiền.
Khi tiếng động trong tâm tạm dừng, không chỉ có sự im lặng, mà còn có
cả cảm giác hài hòa. Tâm cuối cùng được
nghĩ ngơi. Nó đ ã tìm được đến nh à.
Ta sẽ đau khổ biết bao nếu không có cái nh à
che chở xác thân. Tâm cũng thế. Giây phút bình an, tĩnh lặng
đó l à ‘ngôi nhà’ của tâm. Nó trở về
nhà nghĩ ngơi giống như sau một ngày làm việc, chúng ta trở về nhà ngã
người lên chiếc ghế êm ả hay nằm xuống giuờng
để thân nghĩ ngơi. Tâm bây giờ cũng
thế. Được nghĩ ngơi, không phải suy nghĩ.
Suy nghĩ, vọng tưởng là đau khổ, cho d ù
chúng ta nghĩ về bất cứ thứ gì. Vì có sự chuyển
động l à có va chạm. Tất cả những gì
chuyển động sẽ sinh ra va chạm, cọ sát, khổ
đau.
Giây phút chúng ta thư giãn, nghĩ ngơi, tâm t ăng th êm sức mạnh và an lạc vì nó biết nó có thể trở về nhà bất cứ lúc nào. Sự an lạc chúng ta tìm thấy được khi ngồi thiền sẽ ở trong ta suốt ng ày, cả trong những sinh hoạt đời thường ta cũng t ìm thấy nó. Tâm an lạc, vì tâm biết rằng không có gì cản trở nó trở về nhà, tìm sự tĩnh lặng, hài hòa.
Đó là những lý do chính để giải thích tại sao cuộc sống của ta sẽ không bao giờ đầy đủ nếu không có Thiền. Những lạc thú bên ngoài mà cuộc đời mang đến cho ta, không thể so sánh được với niềm vui nội tâm. Sự buông xả, không bám víu giúp chúng ta hiểu rằng ‘cái tôi’ luôn đ òi hỏi, do đó tâm luôn đ òi suy tưởng. Khi ta ngưng mọi ham muốn, ta không cần phải suy nghĩ, vọng tưởng. Khi chúng ta ngung đ òi hỏi, tất cả mọi sự thất vọng, đau khổ đều biến mất. Đó là lý do tại sao chúng ta cần phải tu tập Thiền.
Trước hết chúng ta phải chú trọng đến
hơi thở ra, hơi thở v ào nơi mủi. Hơi thở là gió, nên khi gió vào
hay ra, ta đều cảm thấy. Cảm giác
đó giúp chúng ta chú tâm ở nơi mủi.
Việc làm đó lúc đầu khó tránh khỏi khó
khăn.
Hơi thở là mạng sống của chúng ta, vì thế còn gì thích hợp hơn là dùng hơi thở để thiền quán: Ta sống nhờ hơi thở, không thể tách rời khỏi nó giây phút nào. Vậy mà ít khi ta nghĩ đến nó. Ta quên khuấy nó, cho đến khi ta mất nó, nghẹt thở, chết đuối hay chết ngạt. Lúc đó ta mới thấy hơi thở quan trọng biết bao. Nhưng khi hơi thở còn ở với chúng ta, ta chẳng bao giờ nhớ tới, dầu hơi thở là sự sống còn của ta, là báu vật quí nhất của tất cả chúng ta. Hơi thở còn trực tiếp hổ trợ cho tâm. Khi ta xúc động hay vội vã, hơi thở trở nên gấp rút. Khi tâm ta thanh tịnh, tĩnh lặng, hơi thở nhẹ nhàng, thanh thoát. Khi hơi thở trở nên mong manh đến nỗi khó tìm thấy, là khi chúng ta ở trong trạng thái Thiền định. Tập chú trọng vào hơi thở là phương pháp giúp chúng ta đạt đến trạng thái đó. Thở là một hành động vừa tự nhi ên, vừa có thể được kiểm soát. Ta có thể làm cho hơi thở sâu, dài hay ngắn hay ngưng lại giây lát.
Có nhiều cách để chú tâm v ào hơi
thở. Ta có thể theo dõi hơi thở vào, hơi thở ra khi ta chú tâm
đến nó. Muốn thực tập phương cách
nầy, không cần phải thay đỗi cách thở chỉ
im lặng theo d õi nó vào ra.
Hoặc tập chú tâm bằng cách kết hợp hơi thở với tụng niệm, thí dụ ‘Nam Mô’. Nam khi hít vào, Mô khi thở ra.
Ta cũng có thể đếm một khi hít v ào,
một khi thở ra,. Hai khi hít vào, hai khi thở ra. Không
đếm dưới 5, không đếm quá 10. Khi
đếm đến 10, lại bắt đầu trở lại một. Khi
tâm lang thang, bắt đầu đếm lại 1. Lúc bắt
đầu, nếu bạn không bao giờ đếm quá hai,
đừng nản l òng. Hãy kiên trì thực tập.
Tất cả tâm đều giống nhau. Bạn không cần
phải nghĩ: “Tôi không thể tập thiền. Thiền không thích hợp với
tôi". Nhung ‘tôi’ ở đây l à ai? Nó
chỉ là một tâm không kiềm chế so với tâm đ ã
được kiềm chế. Một vận
động vi ên có tập luyện sẽ chạy
nhanh, chạy giỏi hơn người không tập. Thế thôi. Nếu không có sự cố gắng
tập luyện, không thể bảo rằng: "Tôi vô dụng. Tôi không thể chạy nhanh".
Đếm hơi thở, niệm chú, chú tâm vào hơi thở ở nơi mũi hay theo dõi hơi thở ra vào. Hãy thử xem phương pháp nào thích hợp với bạn, rồi giữ lấy phương pháp đó. Nếu bạn có thể tập chú tâm, bằng cách theo dõi hơi thở phồng lên xệp xuống ở bụng thì cứ làm như thế. Chân xếp như thế nào để bạn có thể ngồi lâu. Lưng thẳng nhưng không gồng. Vai, bụng, và cổ cũng phải thư giãn, mềm. Khi bạn ngồi bị ngã chúi, hãy ngồi thẳng lại. Đầu cũng phải giữ thẳng. Ngôi chúi, đầu gục xuống dễ làm ta buồn ngủ hơn là tĩnh tâm. Khi ngồi Thiền chúng ta cần phải hoàn toàn tỉnh thức.
Bạn sẽ thấy rằng không phải lúc nào tâm cũng trụ vào hơi thở, dù bạn tập bằng phương pháp nào: niệm chú, đếm 1-1, 2-2 hay chú tâm v ào hơi thở ở mũi hay theo dõi hơi thở vào ra. Tâm vẫn l ăng xăng, trừ khi bạn đ ã từng tập ngồi thiền một thời gian dài. Vọng tưởng -cuốn phim- vẫn còn đó. Chỉ có cách là tập gọi tên các vọng tưởng, nhưng nếu gặp khó kh ăn, có thể đơn giản hóa bằng cách gọi chung chung nhu ‘tư tưởng’, ‘hồi ức’, ‘lầm lẫn’, ‘dự tính’ hay ‘nhảm nhí’. Không quan trọng. Vì ngay lúc ta đặt cho vọng tưởng một cái t ên, là lúc ta đ ã tách ta ra khỏi nó. Nếu không, bạn không phải là ngồi thiền mà là ngồi suy nghĩ và bạn sẽ hoàn toàn bị dẫn dắt, lôi cuốn theo các suy tưởng của mình. Bạn sẽ lo cho con mèo bị nhốt ngoài cửa, lo không biết mấy đứa nhỏ ngủ chưa...Bất cứ g ì, thì bạn cũng đang lo nghĩ, dĩ nhiên tâm bạn sẽ tự bào chữa rằng: "Nhưng tôi cần phải biết những điều đó chứ”. Khi tọa thiền, bạn không cần biết về vấn đề g ì cả. Cuộc đời vẫn cứ tuần tự trôi đi, không cần đến sự lo lắng của chúng ta. Mỗi giây phút, nó đến rồi đi.
Khi vọng tưởng dấy lên, hãy nhìn thẳng vào nó,
đặt t ên cho nó. Trúng, sai không
thành vấn đề. Một khi vọng tưởng đã được đặt tên, có nghĩa là ta có thể
buông bỏ nó. Dần dần thói quen nầy w,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q'