Ayya Khema - Vo nga, vo uu
Vietnamese, with Unicode Times font
Vô ngã, Vô ưu
Thiền quán về Phật Đạo Ni sư Ayya Khema
Diệu Liên Lý Thu Linh dịch Nguyên tác: " Being Nobody, Going Nowhere
Meditations On The Buddhist Path ",
Wisdom Publications, 1987
Chương 12
Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo
K hi Đức Phật rời bỏ gia đ ình
để đi t ìm sự giải thoát cho chúng
sanh khỏi những khổ đau, Ng ài
đ ã tìm
đến tu học với hai vị Thiền sư nổi tiếng.
Ngài Alara Kalama, vị thầy đầu ti ên,
dạy Đức Phật về Tứ Thiền, các tầng thiền trong sắc giới. Đức Phật là
người học trò rất thông minh, Ngài học rất nhanh. Chẳng lâu sau, vị thầy
nhờ Ngài ở lại dạy vì sự hiểu biết của Ngài
đ ã ngang bằng với thầy. Nhưng Đức Phật, lúc
đó h ãy còn là Thái tử Siddhartha
Gotama (Sĩ- đạt-đa Cồ-đ àm), từ chối
và nói rằng Ngài chưa đạt được mục đích của
m ình, và từ giã vị thầy nầy để đến
với vị thầy thứ hai, ng ài Uddaka Ramaputta. Người thầy thứ hai
dạy Đức Phật về bốn tầng thiền vô sắc, là các tầng Thiền vi tế hơn, khó
đạt được hơn các tầng Thiền trước đó. Lần
nữa, Đức Phật lại chứng tỏ mình là một người học trò xuất sắc, và
vị thầy của Ngài lại yêu cầu Ngài hãy ở lại hướng dẫn các
đệ tử khác. Lần nữa, Thái tử lại từ chối v ì
Ngài nhận thấy rằng dù Ngài đ ã
đạt được tầng Thiền cao nhất, nhưng khi xả
định, Ng ài vẫn thấy khổ đau, phiền n ão
như trước. Không có gì thay đổi nhiều. V ì
thầy Uddaka Ramaputta nói không còn gì nữa
để dạy, Thái tử biết rằng Ng ài phải tự mình
đi t ìm chân lý. Ngài từ giã n ăm
người bạn đồng tu với m ình. Họ không muốn theo Ngài, mà chọn lựa
ở lại, với sự an ổn, bảo đảm của một người
thầy danh tiếng.
Khi Thái tử đi đến gốc cây Bồ đề ở ở một
v ùng ngày nay có tên là Bodhgaya (Bồ
đề Đạo tràng), bắc Ấn Độ, Ngài có quyết tâm lớn. Ngài thề nguyện
sẽ ngồi đó không nhúc nhích, không đứng dậy
cho đến khi t ìm được sự giải thoát,
dầu cho thịt xương của Ng ài có vữa ra. Thế là Ngài ngồi và dùng
các khả n ăng Thiền định đ ã học
để đi sâu v ào
định, từ Sơ Thiền đến Bát Thiền v à
trở lại từ đầu. Trong lúc ngồi, Ma vương
đến cám dỗ, nhưng Ng ài đ ã
chiến thắng nó. Khi tâm hoàn toàn thanh tịnh, an
định, không mảy may lay động, Ng ài
đ ã đạt
được sự Giác Ngộ sâu xa nhất. Khi xả định, Ng ài nhận ra rằng Tứ
Diệu Đế và Bát Chánh Đạo là một thực tại nội tâm thông suốt. Sau những
việc đó, Ng ài nhận ra mình
đ ã chứng
đắc, trở th ành Đức Phật, bậc Đại
Giác Ngộ.
Đức Phật sau đó trong niềm hân hoan của
sự giải thoát, cảm nhận ơn cây Bồ đề đ ã chở che cho Ngài. Đức
Phật ở đó một tháng, rồi theo lời khẩn cầu
của Phạm Thi ên (Brahma Sahampati), Đức Phật quyết
định đi truyền bá giáo lý của m ình.
Lúc đầu nghĩ rằng giáo lý của Ng ài
quá cao siêu, quá khó hiểu, sợ rằng khi truyền
đạt lại cho chúng sanh, Ng ài sẽ thất
vọng vì sự không thông suốt của họ. Nhưng cuối cùng Đức Phật xuôi lòng,
và đồng ý dạy v ì lợi ích của người
và trời.
Trước hết Đức Phật nghĩ đến những vị
thầy của m ình. Nhưng khi dùng nhãn thông
để t ìm kiếm họ, Đức Phật khám phá ra
họ đ ã qua
đời. Sau đó Đức Phật quyết
định dạy cho năm người bạn đạo cũ của m ình.
Đức Phật tìm ra họ đang ở gần Benares.
Đức Phật quyết định đi đến đó để gặp
họ.
Đức Phật đi bộ suốt cả chặng đường.
Trong bốn mươi lăm năm truyền giáo, Ng ài
đi như thế đến khắp mọi nơi. Đức
Phật chẳng bao giờ dùng xe, vì trong những ngày ấy xe
đều do súc vật kéo, v à Đức Phật
không bao giờ muốn phải làm khổ con vật nào. Do
đó, một trong những giới luật cho tăng ni l à
không được d ùng xe do súc vật kéo.
Ngày nay chúng ta may mắn hơn, có những loại xe khác. Đức Phật lúc nào
cũng đi bộ.
Hằng ngày, Đức Phật đều thuyết giảng.
Nhờ thế ng ày nay ta có thể thừa hưởng
được gia t ài
đồ sộ của Ng ài. Trong các kinh
điển có hơn 17.500 b ài giảng.
Khi Đức Phật đi đến gần Benares, năm nh à
sư đạo hạnh trông thấy Đức Phật
đang đi đến gần. Họ nói với nhau, "Nh ìn
kìa, ông Gotama đang đi đến. Ông ấy đ ã
từ bỏ cuộc sống đạo hạnh. Ông ấy không c òn
là một tu sĩ nữa. Trông ông ấy khỏe mạnh, sạch sẽ quá. Chúng ta nhất
quyết không chào hỏi khi ông ấy đến gần".
Nhưng khi Đức Phật đến gần hơn, họ
không thực hiện được dự định v ì dáng vẻ oai nghi và khuôn mặt
rạng ngời của Phật. Họ chào hỏi Đức Phật rất lễ phép.
Lúc đó Đức Phật bảo với họ rằng,
"Ta đ ã thành Phật và ta sẽ truyền
dạy cho các người giáo lý của ta". Ngạc nhiên, họ hỏi: "Nhưng làm sao
chúng tôi biết đó l à sự thật? Làm
cách nào để chứng minh?" Đức Phật
nói: "Các người đ ã biết ta hơn sáu n ăm.
Có bao giờ ta dối gạt các người điều g ì không?" Họ nói: "Không".
Rồi Đức Phật nói "Hãy nghe một thời pháp của ta". Các vị
đạo sĩ bằng l òng. Nói cách khác là
họ đồng ý cho Đức Phật một cơ hội.
Họ sửa soạn chỗ ngồi cho Đức Phật trong vườn nai Isipatanna, ngoại ô
Benares và ở đó với Đức Phật một
tuần. Mỗi ngày họ thay nhau đi khất thực.
Lúc đó Đức Phật bắt
đầu thuyết giảng b ài kinh
đầu ti ên sau khi Giác Ngộ - Kinh
Chuyển Pháp Luân. Đức Phật bắt đầu chuyển
bánh xe Pháp với b ài giảng đầu ti ên
và may mắn làm sao, cho tới ngày nay bánh xe Pháp vẫn còn luân chuyển.
Cũng có nhiều thời mạt Pháp xảy ra, lúc đó
thật l à khó kh ăn. Thí dụ đ ã
có những lúc ở Sri Lanka người ta không thấy bóng dáng một nhà tu. Phật
Pháp thường bị đe dọa, chống đối v ì
nó đi ngược lại với bản năng con người.
Ngược với d òng chảy, ngược triều lưu.
Khi Đức Phật kết thúc bài Pháp, một trong n ăm
vị đạo sĩ đ ã chứng đắc. Đức
Phật nói: "Anna Kondanno thấy, Anna Kondanno biết". Thấy và biết. Biết
thôi chưa đủ. Thấy l à cái thấy của
nội tâm, bản tánh của tâm, làm thay đổi ho àn
toàn cái nhìn và quan điểm của con người.
Anna Kondanno (A-nh ã Kiều-trần-như) là vị A-la-hán
đầu ti ên và cũng là vị tu sĩ Phật
giáo đầu ti ên.
Đức Phật cũng được gọi l à một vị
A-la-hán: "Namo tassa bhagavato arahato samma sambuddhassa". Ngài là
A-la-hán mà cũng là Phật. Điều khác biệt là Đức Phật tự tìm ra Tứ Thánh
đế v à Bát chánh
đạo, không có thầy dẫn dắt, trong khi một
vị A-la-hán giác ngộ nhờ nương theo Đức Phật. Khi Phật Pháp không
còn hiện hữu, sau nhiều a t ăng kỳ kiếp một
Đức Phật khác sẽ xuất hiện, để t ìm
ra được đúng những giáo lý về Tứ diệu đế v à
Bát chánh đạo. Đức Phật là người có
khả n ăng thuyết Pháp. Đó là một khả
n ăng hiếm có. Có các Đức Phật
được gọi l à Paccekabuddha (Độc Giác
Phật, Bích Chi Phật, Duyên Giác Phật). Họ
đạt Giác Ngộ nhưng họ không có t ài giảng Pháp.
Khi chúng ta đọc tụng kinh pháp, ta
thường ngỡ ng àng trước việc Đức Phật nhiều lần lập lại cùng những
từ ngữ. Dầu trong tiếng Pali ta nghe du dương, nhưng
được lập đi, lập lại nhiều lần, ta không
khỏi tự hỏi tại sao. Nhưng không có g ì
đáng ngạc nhi ên cả. Khi nói, ai cũng
thường lập đi, lập lại. Hơn nữa, Đức
Phật nhận ra rằng rất khó suy nghĩ sâu xa về một sự thật thậm sâu bằng
thính giác, vì lẽ đó Đức Phật
đ ã nhấn mạnh bằng cách lập
đi, lập lại.
Tứ Diệu Đế
Tứ Diệu Đế bắt đầu bằng sự thật của khổ
đau. Năm người bạn m à Đức Phật giảng bài Pháp
đầu ti ên là n ăm
đạo sư đ ã tu khổ hạnh trong sáu n ăm.
Đức Phật cũng đ ã làm như thế,
nhưng sau đó Đức Phật nhận thấy rằng
sự hành xác không đem lại Giác Ngộ. Trái
lại, cách sống buông trôi hưởng lạc như Đức Phật
đ ã từng sống khi còn là Thái tử
trong cung điện, cũng không mang lại hạnh
phúc. Đức Phật nhận ra rằng chỉ có con
đường duy nhất - con đường Trung
Đạo. Không có sự cực đoan n ào là tốt
cả. Các vị đạo sư n ày
đ ã tu ép xác. Họ hiểu về những
đau khổ của thân. Đức Phật không cần
phải nhấn mạnh về điều đó. Họ có thể hiểu
dễ d àng.
Nhưng đối với chúng ta không dễ. Dầu khi
ngồi Thiền ta có kinh nghiệm về những đau đớn, khó chịu ở thân, nhưng
sau khi xả Thiền, về nh à, đau đớn
cũng không c òn nữa. Như thế đó chỉ l à
những đau đớn tạm thời, ta có thể chịu đựng
được. Điều chúng ta có thể không biết là thân không chỉ có những
đau đớn, m à chính thân là một cái
khổ. Nói một cách khác là có thân là có khổ. Phải lo cho thân là khổ. Ở
đây không chỉ nói về cái khổ khi ta phải
hứng chịu một tai họa n ào đó. Tai
họa l à một chuyện, sự thật khổ đau l à
một chuyện khác nữa. Đức Phật nói: Sanh
khổ, Tử khổ, Hoại diệt khổ, Không được cái m ình muốn thì khổ.
Đây là những nỗi khổ lớn của tất cả chúng sanh, còn bao nhiêu cái khổ nữa bên cạnh sinh, già, bệnh, chết. Rõ ràng là lúc vui vẻ an ổn, ta không biết đến cái khổ trong ta. Ta có thể thương hại ai đó, vui mừng v ì mình không ở trong cùng cảnh khổ, quên rằng cái khổ luôn có mặt trong ta. Ngay chính trong lúc vui, ta cũng khổ vì không thể kéo dài niềm vui. Dục lạc biến mất khi ta muốn duy trì nó mãi. Mỗi khi ta muốn bám viú vào chúng, chúng lại qua đi, v à ta lại phải bỏ công đi t ìm.
Ngay chính thân ta cũng không thể duy trì
được sự sống nếu như nó không luôn được bồi
dưỡng, tắm rửa, vận động v à chữa trị. Đủ loại chữa trị: kính, r ăng,
máy trợ thính, thuốc bổ, thuốc ho, dầu gội, v.v... Bao nhi êu tiền
đ ã phải
đổ ra để giữ thân thể tiếp tục hoạt động, chứ chưa nói đến việc l àm
cho nó tốt hơn. Ta không thể làm cho nó trẻ ra, dầu có bao nhiêu người
đ ã cố gắng làm việc
đó. Bao công sức, năng lực, tiền t ài
đ ã đổ
ra chỉ để giữ cho thân thể hoạt động. Nếu không thân thể sẽ hoại diệt.
Ta sẽ không thể sử dụng được nó nữa. Việc nó không nghe lời ta van cầu
được trẻ m ãi, có sức khỏe, đẹp đẽ,
sống lâu, m à chỉ làm trái ngược, cũng có thể coi là một cái khổ.
Cái khổ nhất của thân là nó luôn đ òi
hỏi nọ kia, mà đôi khi ta phải bỏ hết cả
đời chỉ mong thỏa m ãn nó. Tất cả những tiền của người ta tạo ra,
bao nhiêu công sức người ta phải tổn hao, là chỉ
để giữ cho thân được an to àn sung
sướng. Ta phải làm việc cực nhọc để có ăn,
có nh à cửa, quần áo, thuốc men. Nếu không có thân ta
đâu phải vất vả như thế. Vậy m à
nhiều người còn bỏ ra bao nhiêu thì giờ, tiền bạc
để l àm cho thân thoải mái, sung
sướng hơn thế nữa. Đó có lẽ là nỗi khổ nhất - phải hoang phí cuộc
đời cho những mục ti êu như thế.
Nhưng không chỉ có thân là khổ. Tâm cũng thế. Tâm
đâu có nghe theo ta. Nó chỉ l àm theo
ý nó, thay vì ở yên theo ý ta. Nó luôn nghĩ về những
điều l àm ta thêm
đau khổ. Nếu đó không gọi l à
đau khổ, th ì gì mới là
đau khổ? Nó c òn u mê nữa. Và
đó cũng l à một cái khổ.
Tâm nhảy từ việc này qua việc khác. Chính quá trình tư duy cũng là
một cái khổ, ngay cả những tư tưởng khôn ngoan, khéo léo cũng có mầm bất
tịnh trong đó. Khi c òn phải suy tư
về bất cứ điều g ì thì không thể thực
sự có an tĩnh.
Cả thân và tâm đều l à khổ. Đức
Phật nói chỉ có một lý do, một nguyên nhân chính khiến ta
đau khổ đó l à ái dục, lòng ham muốn.
Có ba loại ái dục chính mà những ham muốn khác
đều từ đó m à ra. Đó là ham sống, ham
muốn được thỏa m ãn dục lạc và ham
muốn bỏ thân này. Vì ba điều ham muốn đó,
ta trầm luân trong khổ đau bởi chúng ở ngo ài tầm tay ta. Khó thể
đạt được, khó thể l àm ta thoả mãn.
Chúng ta ở trong một cuộc chiến không có hy vọng thắng, và
đó l à cái khổ.
Ta chiến đấu để được trường tồn, nhưng
không có ai c òn hiện hữu khi cuộc sống của người ấy
đ ã chấm dứt. Muốn
được có dục lạc, ta cũng phải tranh đấu vật
v ã không kém, nhưng điều đó cũng vô
vọng v ì dục lạc thế gian chỉ tạm thời, chóng qua. Chúng không thể
kéo dài. Điều ham muốn thứ ba, muốn bỏ thân này, là cái
đối nghịch với l òng ham muốn
được sống. L òng ham muốn này phát
sinh khi trong mắt ta cuộc đời trở n ên
quá đen tối. Nhưng điều n ày cũng khó
thể thực hiện vì trừ đấng Giác Ngộ, không
ai có thể hiện hữu m à không có thân.
Hai sự thật đầu ti ên trong Tứ
diệu đế cho thấy ta đang sống một cuộc đời
thiếu ý nghĩa. Không cần biết tư tưởng ta tốt đẹp thế n ào, chúng
đều sẽ bị hoại diệt. Nếu ta thấy r õ
ràng rằng lòng ham muốn của ta khó thể được
thỏa m ãn, thì ta phải tìm phương cách
để thoát ra những cảnh khổ m à ai
cũng phải chịu. Không ngoại trừ một ai. Hiểu như thế, ta sẽ thấy thương
cảm mọi người, dầu họ là người xấu xa, đáng
ghét hay ngu si. Không có kẽ hở n ào nhưng có con
đường để thoát ra.
Con đường thoát ra hướng v ào bên
trong chúng ta. Nếu suy gẫm, ta sẽ thấy ta không thể tìm
được g ì ở bên ngoài ta. Số
đông đi t ìm giải pháp ở bên ngoài,
qua những điều kiện tốt hơn, người tốt hơn,
ít việc hơn, ít khổ hơn. Nếu ta có thể nh ìn thấy
được những điều ấy vô vọng l àm sao,
ta sẽ không còn đi t ìm kiếm ở bên
ngoài nữa. Thay vào đó, ta sẽ quay nh ìn
vào bên trong, để dần dần đi đến sự thật
thứ ba, sự chấm dứt khổ đau, gọi l à giải thoát.
Đức Phật không thực sự giải thích Giải thoát là gì. Nhưng Đức Phật đ ã nói những gì không phải là Giải thoát. Đức Phật biết rằng có giải thích cũng vô ích vì khi người ta chưa kinh qua Giải thoát, người ta không thể hiểu được điều đó. Nhưng có thể nói được thế n ào là không phải Giải thoát, như thế ít nhất con người cũng không tìm kiếm ở một chỗ khác.
Câu chuyện sau đây sẽ minh họa cho ý
tưởng tr ên. Xưa có một con cá và một con rùa kết bạn với nhau.
Chúng đ ã sống trong cùng một ao hồ
một thời gian dài. Một ngày kia, rùa quyết
định đi thăm quang cảnh quanh hồ. R ùa
đ ã nhìn
được bao nhi êu cảnh đẹp, lạ để về kể
cho bạn m ình là cá nghe. Cá rất thú vị và hỏi rùa về quang cảnh
trên mặt đất thế n ào. Rùa trả lời
rằng rất đẹp. Cá muốn biết l à mọi
thứ trên mặt đất có trong suốt, mát, bóng
bẩy, mịn m àng, trơn láng, dễ tuột, ướt át không? Khi rùa trả lời
rằng trên mặt đất không có những g ì
giống như thế cả, cá liền nói: "Vậy thì mặt
đất có g ì tốt đẹp đâu?"
Bát Chánh Đạo
Con đường dẫn đến sự đọan diệt khổ đau,
để được tự do, giải thoát, l à Tứ diệu
đế v à Bát chánh
đạo. Giống như các lời dạy khác của
Đức Phật, Bát chánh đạo cũng dựa v ào
ba phần: cư xử có đạo đức (Giới), sự chú
tâm ( Định) và trí tuệ (Tuệ).
Bát chánh đạo cần được xem như con đường
có tám ng ành, tám phần ngang nhau, mà ta cần thực hành tất cả tám
phần đồng đều, chứ không phải như một cái
thang m à ta cần phải tuần tự leo xong cấp bực này mới bước lên
bậc thang khác. Bát chánh đạo cũng có thể
được xem như l à một chuyển động v òng
tròn vì nó bắt đầu bằng Chánh kiến v à
cuối cùng kết thúc bằng Chánh kiến. Dầu Chánh kiến chỉ
được nhắc ở lúc ban đầu, nhưng kết quả của
việc đi qua Bát chánh đạo phải l à Chánh kiến.
1. Chánh Kiến
Chánh kiến là bước đầu ti ên vì
trước hết ta phải thấy rõ ràng chẳng có thể làm gì khác trong cuộc
đời n ày hơn là
đi t ìm con
đường giải thoát khổ đau qua những giới
luật tâm linh. Như thế chắc chắn l à ta phải tìm cho
được những giới luật đúng để giúp ta biết
được m ình đ ã làm gì sai.
Những chướng ngại của chúng ta là khổ đau,
thất vọng, áy náy, cảm giác không trọn vẹn. Có một khoảng trống trong
trái tim ta cần được phủ lấp bằng một hay nhiều người, bằng tư tưởng,
bằng công việc, hay một niềm hy vọng. Rút cuộc không có w,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q'