Kinh Trung Bộ (Majjhima Nikāya)
Trung Bo giang giai - Kinh so 35 & 36
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Trung Bo giang giai - Kinh so 35 & 36

Vietnamese, with Unicode Times font

Trung Bộ Kinh - Kinh số
35 & 36
Kinh Saccaka
Hòa thượng
Thích Chơn Thiện

Kinh số 35

Kinh Ngắn: SACCAKA

(Cùlasaccakasuttam)

- Lesser Discourse To Saccaka -
I. GIẢI THÍCH TỪ
NGỮ
(Các từ ngữ quen thuộc đã được
cắt nghĩa)

II. NỘI DUNG KINH
NGẮN NGƯỜI SACCAKA
1. Ni-Kiền-tử
Saccaka là người giỏi biện luận, tánh ưa tranh luận, đã
huênh hoang, lớn lối tuyên bố trước Hội chúng Vesàlì
rằng: "Ta không thấy một Sa-môn, Bà-la-môn nào, là vị
Hội chủ, vị Giáo trưởng, vị Sư trưởng Giáo hội, dầu
tự cho là bậc A-la-hán. Chánh Đẳng Giác, khi đối thoại
với ta, không ai là không run sợ, không hoảng sợ, không
khiếp sợ; không ai là không toát mồ hôi nách. Dù ta có đối
thoại với một cột trụ vô tình, cột trụ ấy khi đối
thoại với ta cũng run sợ, cũng hoảng sợ, cũng khiếp sợ,
huống nữa là một người thường".
2. Một hôm, Saccaka cùng đại chúng
Licchavi đến yết kiến Thế Tôn tại rừng Đại Lâm lúc
Thế Tôn đang ngồi tại một gốc cây, Saccaka đặt câu
hỏi:
"Tôn giả Gotama huấn luyện
đệ tử như thế nào? Những bộ môn nào mà phần lớn Sa-môn
Gotama giảng dạy dành cho đệ tử?"
Đức Thế Tôn trả lời Ngài
huấn luyện đệ tử như thế nầy:
"Nầy các Tỷ kheo, sắc là vô
thường, thọ..., tưởng..., hành..., thức là vô thường.
Nầy các Tỷ kheo sắc là vô ngã, thọ..., tưởng..., hành...,
thức... là vô ngã. Tất cả hành là vô thường, tất cả
pháp là vô ngã".
3. Quan điểm của Saccaka là:
"Sắc là tự ngã của ta,
thọ là tự ngã của ta, tưởng..., hành..., thức là tự ngã
của ta ".
4. Đức Thế Tôn vấn nạn
Saccaka:
"Ông chủ trương sắc là tự
ngã của ta, vậy ông có quyền hành gì đối với sắc ấy
và có nói được rằng: sắc của tôi là như thế nầy,
sắc của tôi không phải như thế nầy không?"
Saccaka cứng đầu, biết không
thể trả lời, nên câm lặng cho đến khi thấy thần Kim
Cang (Vajirapani) đứng trên đầu Saccaka sẵn sàng đánh đầu
Saccaka vỡ bảy nếu Saccaka không trả lời, hình ảnh nầy
chỉ có Thế Tôn và Saccaka thấy và biết. Saccaka sợ hãi,
hoảng hồn, lông tóc dựng ngược, chỉ có thể tìm thấy
sự che chở từ Thế Tôn nên đã trả lời câu hỏi của
Thế Tôn, chấp nhận sự thật "Sắc là vô thường, vô
ngã... ", chấp nhận quan điểm giáo lý của Thế Tôn,
từ bỏ lập luận gian dối, quanh co của mình.
5. Saccaka đặt tiếp hai câu hỏi:
"Cho đến mức độ nào, một đệ tử Thinh Văn của
Thế Tôn trở thành tuân phụng giáo điển, chấp thuận
giảng huấn, nghi ngờ được đoạn trừ, do dự được
diệt tận, thành tựu vô úy, sống trong giáo hội Bổn sư,
khỏi phải nương tựa một ai?"
Đức Thế Tôn dạy:
- "Đối với sắc, thọ tưởng,
hành và thức, đệ tử Thanh Văn của Thế Tôn thấy như
thật với chánh trí tuệ là: Cái nầy không phải là tôi,
không phải của tôi, không phải là tự ngã của tôi"
Cho đến mức đó một đệ tử Thinh Văn trở thành tuân
phụng giáo điển, ..., khỏi phải nương tựa một ai.
Saccaka lại hỏi:
"Cho đến mức độ nào Tỷ
kheo là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành
mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống,
các mục tiêu đã đạt, hữu kiết sử đã đoạn trừ, được
Chánh trí, giải thoát?"
Thế Tôn dạy:
"Sau khi như thật quan sát: Cái
nầy không phải là tôi, không phải của tôi, không phải là
tự ngã của tôi, chứng được vô Chấp thủ giải thoát,
thành tựu ba pháp vô thượng: Kiến vô thượng, Đạo vô thượng,
và Giải thoát vô thượng."
Sau cuộc đàm thoại, Saccaka và các
Licchavis xin dâng cúng ngọ trai cho Thế Tôn và chư Tỷ kheo vào
ngày hôm sau, và được đức Thế Tôn nhận lời.
III. BÀN THÊM
1. Cuộc đối thoại giữa Thế Tôn
và Ni-kiền-tử Saccaka có thể được xem là cuộc đối
thoại điển hình giữa Phật giáo và các tôn giáo, triết
thuyết khác dưới thời đức Phật, và cho các thời đại
về sau mãi đến thời hiện đại. Như kinh Phạm Võng đã nêu
ra 62 học thuyết ngoại đạo và sự khác biệt giữa Phật
giáo và các triết thuyết ấy. Điểm khác biệt cơ bản
ấy là:

- Phật giáo như thật quán sát
sắc, thọ, tưởng, hành, thức (vạn hữu) là vô ngã, vô
thường.
- Các tôn giáo triết thuyết khác
thì chủ trương sắc, thọ, tưởng, hành, thức (vạn
hữu) là có tự ngã thường hằng.

Các nhà tư tưởng và các nhà nghiên cứu Phật học thời danh hiện đại cũng có một nhận định, phân biệt rằng:

- Phật giáo thuộc phạm trù Vô
ngã, gọi là "I-doctrine".
- Phi Phật giáo thì thuộc phạm
trù Hữu ngã, và gọi là "Non-I doctrine".

Đây cũng là điểm khác biệt
giữa Phật giáo và nền văn hóa Hữu ngã của nhân loại ngày
nay.
2. Từ nhận thức khác biệt trên
dẫn đến hướng sống, tu tập khác biệt, và dẫn đến
hậu quả khác biệt. Như kinh ngắn Người Chăn bò đề
cập, nhận thức sai sẽ nhận chìm đàn bò giữa dòng nước
hiểm của sông Hằng; nhận thức đúng sẽ đưa đàn bò qua
đến bờ kia an toàn. Cũng thế, từ chánh trí tuệ của
Thế Tôn, Ngài đã mở ra con đường Giới, Định, Tuệ độc
nhất đi đến đoạn tận khổ đau cho các đệ tử của Ngài
và cho đời. Từ nhận thức hữu ngã, văn hóa hữu ngã, nhân
loại sẽ bị nhận chìm vào sinh tử, vào vòng nước xoáy
của sầu, bi, khổ, ưu, não, không có lối ra.
Ứng dụng, thực hành giáo lý
Phật giáo, nếu chỉ thực hành bước đi đầu tiên tẩy
sạch cấu uế của tâm thì con người có điều kiện đi vào
"hiện tại lạc trú", xã hội trở nên an lạc,
thanh bình, nói gì đến các bước đi trí tuệ kế tiếp hướng
đến Kiến vô thượng, Đạo vô thượng, và Giải thoát vô
thượng.
3. Hình ảnh kiêu ngạo của
Ni-kiền tử Saccaka về kiến thức thế học của ông ta
phải câm lặng, sợ hãi, hoảng loạn trước trí tuệ như
thật về thực tại của Thế Tôn đã nói lên rõ ràng cái
trống rỗng của thế giới khái niệm, thế giới hữu ngã.
Đây là điểm ách yếu mà con người của thiên niên kỷ
mới, thiên niên kỷ thứ ba, cần chiêm nghiệm để mở ra
một hướng giáo dục, văn hóa mới đem lại nhiều ổn định,
an lạc, hạnh phúc và nhân bản trí tuệ cho đời . Thế
nào để cuộc đời sớm thấy rõ rằng tiếng nói của sự
thật Vô ngã có sức công phá còn mạnh hơn cả nghìn trái
bom nguyên tử, không phải là để tàn phá sự sống, mà là
để tàn phá vô minh, hủy diệt vô minh xây dựng sự sống
đúng hướng.

Kinh số 36

Kinh Dài: SACCAKA

(Mahàsaccakasuttam)

- Greater Discourse To Saccaka -
I. GIẢI THÍCH TỪ
NGỮ
( Các
từ ngữ quen thuộc)
II. NỘI DUNG BẢN
KINH DÀI SACCAKA
1. Saccaka, người thường hay tranh
luận với lục sư ngoại đạo, lại đến yết kiến Thế Tôn
một lần nữa tại Trùng Các giảng đường, rừng Đại Lâm,
Vesàlì. Saccaka nói lên quan niệm của ông về thân tu tập và
tâm tu tập, và muốn được nghe Thế Tôn giới thiệu quan
điểm, chủ trương của Thế Tôn.
2. Quan niệm tổng quát và cụ
thể của Saccaka về thân tu tập, tâm tu tập:

2.1. Thân tu tập (tổng quát):
Saccaka nêu ra trường hợp của Nanda, Vaccha, Kisa, Sankiccha,
Makkhala Gosàla, sống lõa thể, phóng túng, không theo lễ
nghi, đi khất thực không chịu bước tới v.v...; ăn một
ngày một bữa, bảy ngày một bữa v.v...
2.2. Tâm tu tập: Saccaka không nêu
ra được nội dung.
Về điều mà Saccaka gọi là thân
tu tập thì cũng là tà pháp.

3. Đức Thế Tôn dạy tổng quát ý nghĩa thân tu tập, tâm tu tập:

3.1. Khi lạc thọ khởi lên,
vị đệ tử không tham đắm lạc thọ, không rơi vào sự
tham đắm lạc thọ (do đoạn dục, ly ái), gọi là thân
tu tập .
3.2. Khi lạc thọ diệt, khổ
thọ khởi lên, vị đệ tử không sầu muộn, không
than van ... (làm chủ tâm lý, không dao động), đây gọi là
tâm tu tập .

4. Ví dụ về khúc gỗ xanh, ướt
đẫm trong nước, hay khúc gỗ xanh đầy nhựa sống để ra
khỏi nước đều không thể lấy ra lửa được, nhưng với
thanh gỗ khô để chỗ ráo thì có thể lấy ra lửa được.
Cũng vậy, một người sống xả ly các dục về thân, khéo
đoạn trừ dục từ nội tâm thì có thể chứng đắc được
trí tuệ toàn giác. Rồi Thế Tôn tiếp thuật lại đoạn
đường thân tu tập và tâm tu tập của Thế Tôn đi đến
Chánh Đẳng Giác.
III. BÀN THÊM
1. Thực tế, con đường Tỷ kheo
tu tập là tu tập tâm, huấn luyện tâm lý, chuyển đổi tâm
lý tham, sân, si thành vô tham, vô sân, vô si; chuyển đổi các
tri kiến, nhận thức hữu ngã thành trí tuệ vô ngã, trí
tuệ toàn giác. Với Phật giáo thân và tâm không tách rời
khỏi nhau: Chúng là cụm tập hợp nhân duyên của năm uẩn.
Do vì Saccaka nêu tách riêng thân tu tập và tâm tu tập, hay
huấn luyện thân, huấn luyện tâm, nên Thế Tôn cũng tùy
duyên mà giới thiệu quan điểm của Ngài.
Công phu tu tập, theo nghĩa Diệt
đế là đoạn tận Ái, thì tập trung đoạn tận Ái, thủ
để đoạn tận khổ. Bước đầu tu tập Giới uẩn là hộ
trì các căn, đoạn dục tham khởi lên từ tai, mắt, mũi, lưỡi
và thân (có thể kể thêm ý), đoạn tâm tham lạc thọ
khởi lên từ các căn, tạm gọi là bước thân tu tập,
Thân tu tập như thế đồng nghĩa với nhiếp phục tham.
Khi cảm thọ Khổ khởi lên thì sân
tâm khởi; nếu nhiếp phục được sân thì tạm gọi là
tâm tu tập . Khổ vốn có mặt khắp tam giới biểu hiện
qua nhiều cấp độ tâm lý khác nhau, do sự kiện các hữu
vi là vô thường nên dẫn đến khổ đau. Nên, nhiếp phục
hoàn toàn khổ thọ, hay đoạn tận khổ, là thành tựu
phạm hạnh. Do dó, ý nghĩa tâm tu tập giới thiệu trên là
công phu tu tập cho đến lúc đoạn tận lậu hoặc .
2. Thân tu tập và tâm tu tập đối
với Phật giáo là công phu thực hành Đạo đế. Tùy theo cách
đặt vấn đề và giới hạn định nghĩa vấn đề mà Đạo
đế có thể trình bày dưới nhiều thể cách khác nhau.
Thực chất giải thoát chỉ có một: hoặc tu là đoạn tận
Ái; hoặc tu là đoạn tận Chấp thủ; hoặc tu là đoạn
diệt Thức hay Vô minh... để đoạn tận khổ. Sự thật
về các hiện hữu, và sự thật về "Con đường" có
thể dùng vô lượng thi thiết, vô lượng ngôn từ, thí
dụ, thể cách để trình bày.
Sự thật đó đối với các đệ
tử Thinh Văn của Thế Tôn là lẽ sống, là sống với, nhưng
đối với chàng học giả bác học Saccaka, Ni-kiền tử,
vẫn là những gì của kiến thức của chàng du sĩ lang
thang, rất hoang vu, rất là "Cát bụi mịt mù".

-ooOoo-

Source: Người Cư Sĩ, France, http://cusi.free.fr

(Nguyên Trừng đánh máy theo ấn bản do Hòa Thượng Chơn Thiện trao tặng)

[ Trích giảng Trung Bộ ][ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 10-03-2005
