A-hàm — đọc thêm & đối chiếu
Tinh Thần Nội Hàm của Kinh Tạp A Hàm (Quách Thủ Nhân; TN Dũng Liên dịch)
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Tinh thần nội hàm của Kinh Tạp A Hàm
Quách Thủ Nhân trước tác
TN Dũng Liên dịch
---o0o---
Kinh Tạp A Hàm là một trong tứ A
Hàm. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết
bàn, năm trăm đại đệ tử kết tập kinh điển
ở thành Diệp Quật, những kinh điển sau
khi được thẩm định, mới chính thức trở
thành chuẩn mực tu tập cho hàng Thánh
chúng. Trong đó, những pháp thoại mà
Đức Thế Tôn chỉ dạy cho hàng đệ tử và
Thiên long bát bộ hoặc ngoại đạo, như
những phương pháp tu hành thực tiễn và
các đệ tử làm thế nào để noi gương đức
hạnh của Thế Tôn, được kết tập gọi là
Tạp A Hàm. Ngoài ra, đem những pháp
cú đơn giản trong kinh A Hàm, hoặc ghi
chép những câu chuyện nhân duyên, rút

ra nội hàm của giáo pháp Thế Tôn, hoặc
thêm vào các đức hạnh tiền kiếp của Thế
Tôn và đệ tử của Ngài trong đời trước và
những kỳ tích đức hạnh của kiếp này, tập
hợp lại thành kinh Trung A Hàm và
Trường A Hàm. Lại để tiện lợi cho việc
trì tụng và ghi nhớ, chư Thánh đệ tử của
Thế Tôn đã đem những kinh điển mang
tính thứ tự số mục xếp thành Tăng Nhất
A Hàm. Trong Tam tạng giáo điển, thì Tứ
A Hàm đặc biệt đại biểu cho ngôn hành
thân giáo của Đức Thế Tôn, khiến cho
đàn hậu học khi đọc kinh này, cảm thấy
mình như đang gần gũi thân thiết với
từng tiếng nói hơi thở của Đức Từ Phụ
cao cả.
Trong Tạp A Hàm, chúng ta thấy Đức
Thế Tôn đem trí tuệ giác ngộ của mình
truyền dạy cho chúng xuất gia và tại gia,

hoặc Bà la môn, hoặc Thiên long bát bộ,
Ngài dạy họ phương pháp viễn ly sắc dục
để đoạn tận phiền não mà chứng đắc Niết
bàn giải thoát.
Nhìn chung, tinh thần và nội hàm bản
kinh, phân làm 6 phần:
Một là Không phóng dật
Thái độ tu hành không phóng dật khiến
cho nội tâm luôn bài trừ vọng niệm ngoại
duyên, chuyên tâm vào chánh niệm. Như
kinh số 37, Thế Tôn dạy chư đệ tử phải
khéo nhiếp tâm niệm, an trú tứ niệm xứ,
như có một người tham sống sợ chết, tay
vin vào một cái bát đựng đầy dầu, theo
sau là một người chờ nếu có một giọt dầu
rơi xuống, thì lập tức rút dao chém chết
người ấy, người ấy cho dù đi ngang qua
con đường đầy những dục vọng quyến rũ
của thế gian, thì vẫn không dám lơi tâm

thất niệm, không dám quên cái bát dầu,
không dám nhìn đông ngó tây. Lại như
trong kinh số 1004, Thế Tôn dạy các đệ
tử rằng, mỗi ngày trì bình khất thực, nếu
không khéo hộ trì các căn, tâm không
chánh niệm, như vậy nếu gặp nữ giới sẽ
dễ dàng khởi tâm bất chánh, sanh lòng
tham dục. Ngoài ra, trong kinh số 266,
Thế Tôn còn rõ ràng chỉ ra… “việc ta đã
làm, các con nay cũng phải làm theo,
dưới gốc cây, trong căn nhà trống thanh
tịnh, giữa đồng nội yên tĩnh, hãy xa lìa
tục sự, trải tòa mà ngồi, hãy nỗ lực thiền
định, cẩn thận chớ buông lung, chớ để
hối hận về sau”.
Hai là Tự lực
Hãy tự mình là hải đảo của chính mình,
tự mình cầu giải thoát và tư duy, không
nên rong ruỗi tìm kiếm bên ngoài. Như

trong kinh số 266 chép, người có trí tuệ
dùng sức mạnh của mình để né tránh rắn
độc và giặc hại, lại tự mình tạo chiếc bè
để vượt qua khỏi dòng nước xoáy, để đến
bờ bên kia an ổn khoái lạc; lại như trong
kinh số 269, Thế Tôn dạy các Tỳ kheo
phương pháp giải thoát, cần phải ở nơi
vắng vẻ chuyên tâm tư duy chánh tri
chánh kiến, mới là con đường độc nhất
giải thoát tâm linh ra khỏi những vướng
mắc ái dục. Ngoài ra, kinh số 1355 còn
chép một đoạn đối thoại giữa Thiên thần
với một vị Tỳ kheo, biểu hiện tinh thần tu
đạo là nên nương vào tự lực. Câu chuyện
như sau, có một vị Tỳ kheo con mắt bị
bệnh, nghe lời khuyên của thầy thuốc
ngồi bên hồ nước ngửi mùi thơm của hoa
để trị bệnh, bị chủ nhân của hồ nước -
Thiên thần xem như là người ăn trộm.
Thiên thần nói với vị Tỳ kheo đó rằng,

giống như người có chiếc áo tinh khiết,
chỉ cần dính một ít nhiễm ô cũng khiến
người khác chú ý, cũng vậy, nay ông giữ
giới nghiêm mật, nhưng sao lại bị đánh
lừa, bị quyến rũ bởi hương thơm của
hoa? Ông cần phải nhiếp tâm thanh tịnh,
chánh niệm tĩnh giác hơn. Sau khi nghe
lời khuyên như vậy, vị Tỳ kheo đó nhờ vị
Thiên thần nên thường nhắc nhở mình,
Thiên thần lại đáp: “Tôi không phải là
người hầu của ông, ông nên tự biết nên
làm thế nào để chế ngự vọng tâm của
mình”.
Ba là cứu cánh
Đức Thế Tôn chỉ bảo cho chúng ta mục
đích của sự tu hành là cầu giải thoát. Như
trong kinh số 797, Thế Tôn dạy bảo cho
chúng ta con đường tu tập vượt khỏi trói
buộc thế gian là con đường tu tập Thánh

đạo tám ngành, và Ngài chỉ rõ ra rằng,
con đường thù thắng của Thánh đạo tám
ngành là vượt lên tất cả sinh tử luân hồi.
Bốn làTrí huệ
Giáo pháp mà Thế Tôn khai thị trong
kinh, đều dùng phương pháp lôgíc “nhân
duyên quả”. Như trong kinh số 324, Đức
Thế Tôn chỉ dạy giáo pháp nhân duyên.
Ngài dạy: “Nếu chư Phật xuất hiện hoặc
không xuất hiện giữa thế gian này, thì
pháp duyên khởi này vẫn là thường trú,
Như Lai nhờ giác ngộ giáo pháp này mà
thành Vô Thượng Chánh Giác, rồi truyền
bá chân lý này cho nhân gian, qua đó chỉ
ra cho chúng sanh con đường đi đến giác
ngộ”. Điều này chứng minh rằng, Đức
Phật chỉ giác ngộ mối quan hệ lôgíc nhân
duyên quả của vạn sự vạn vật trên thế
gian này, rồi đem sự chứng nghiệm hạnh

phúc tối thượng này truyền đạt cho nhân
gian.
Ngoài ra, nội hàm tinh thần của trí huệ
này biểu hiện một cách sinh động, trong
kinh có nhiều dẫn chứng Đức Thế Tôn
tùy căn cơ khai thị thuyết pháp và đệ tử
tùy căn cơ mà chứng ngộ có sai khác
nhau, để chỉ rõ tầm quan trọng của trí
huệ trong quá trình tu tập; chẳng hạn như
trong kinh số 1352, chứng minh về sự
tùy cơ dụng công, câu chuyện như sau:
Có một vị Tỳ kheo đêm về ngủ trong một
khu rừng. Bấy giờ có một người ăn trộm
dưa bên rừng thấy trăng sáng hiện ra, lập
tức ứng khẩu làm một bài thơ “Trăng
sáng mày chớ ra, đợi ta hái xong dưa, ta
đem dưa đi rồi, mặc tình mày ẩn hiện”.
Vị Tỳ kheo ấy nghe rồi, tâm nghĩ rằng,
ngay cả đứa ăn trộm cũng có thể làm thơ,

ta lẽ nào không biết sao? Liền ứng khẩu
làm một bài thơ “Ác ma mày chớ xuất
hiện, đợi ta đoạn phiền não, phiền não
đoạn xong rồi, mặc tình mày ẩn hiện”.
Sau khi đọc xong bài thơ thì vị Tỳ kheo
ấy lặng lẽ đi sâu vào thiền định.
Năm là tính nhân gian
Quan hệ nhân duyên quả vốn là bản
chất của thế gian, vì thế chỉ cần hiểu
được mối liên quan chằng chịt của vạn sự
vạn vật, rồi chỉ cần tự mình tinh tấn tư
duy thể nghiệm, thì có thể thành Thánh
thành Phật. Chính ngay Đức Thế Tôn
cũng vậy, Ngài chứng đắc Vô Thượng
Bồ Đề ngay sau khi chứng nghiệm
nguyên lý duyên khởi. Điều này thể hiện
tính chất bình dị gần gũi dễ thân cận của
giáo lý Thế Tôn khai thị, nó chẳng phải
cao xa huyền bí mà con người không thể

tiếp cận, mà là ngay trong cuộc sống đời
thường, chỉ cần y theo pháp này mà quán
chiếu tu tập, thì có thể siêu việt phiền não
sanh tử luân hồi và hướng đến giải thoát
giác ngộ. Trong kinh số 84, Đức Thế Tôn
còn nhiều lần khai thị: “… Chớ khác với
người thế tục…”, có nghĩa Ngài muốn
nói rằng, Ngài cũng giống như người thế
gian, chỉ khác là Ngài đã thấu triệt chân
lý thế gian và đã đạt được hạnh phúc tối
thượng mà thôi. Trong kinh số 69, Thế
Tôn dạy rằng, khi phàm phu và Thánh
nhân trúng mũi tên, cả hai đều mang nỗi
đau đớn của thân xác, Thánh nhân không
phải vì đã chứng nghiệm giáo pháp mà
không cảm thấy đau, chỉ khác là Thánh
nhân không bị cái đau của tham sân làm
chi phối chánh niệm mà thôi, cho nên
tránh được nỗi khổ của tâm.

Sáu là Tính nhất quán
Bổn kinh ghi chép rất nhiều về sự
nghiệp truyền giáo của Thế Tôn trong 49
năm, mà những tư tưởng như là “duyên
khởi”, “Tứ thánh đế”, “Thập nhị nhân
duyên”, “Bát chánh đạo”, “Tứ niệm xứ”,
“Ba mươi bảy phẩm trợ đạo” và “Trung
đạo” v.v… lại thông suốt toàn bộ kinh,
nó bàng bạc trong các thời thuyết pháp
cho bất luận đệ tử hay ngoại đạo. Có thể
thấy, thông qua kinh Tạp A Hàm, chúng
ta hiểu được tính chất viên mãn của giáo
lý Thế Tôn, không thể vì người nghe, sự
việc, thời gian địa điểm không đồng nhau
mà nội dung khác nhau.
Toàn bộ tinh thần nội hàm: không
phóng dật, tự lực cứu cánh, trí huệ, nhân
gian tính và nhất quán, chính là động lực
tinh thần không thể thiếu khi chúng ta

đang học Phật cầu đạo; trông mong
chúng ta nghe những pháp môn thực tiễn
tu hành mà Đức Thế Tôn đã chỉ dạy
trong kinh A Hàm, đều nên giống như vị
Tỳ kheo ở trong kinh: “Nghe xong lời
Phật dạy, tín thọ hoan hỷ phụng hành”.
---o0o---
