Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 027 - Bát Chánh Đạo 1 - Chánh Kiến
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 027

Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

027

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP ...........................................................23

1    Định nghĩa - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111 ....................................................30 2    Định nghĩa - Kinh Duyên – Tương II, 78 .......53 3    Định nghĩa - Kinh PHÂN BIỆT VỀ SỰ THẬT – 141 Trung III, 559...........................................56 4    Định nghĩa - Kinh Sanh Loại – Tương V, 641 .........................................................................65 5    Định nghĩa - Kinh Thánh Đệ Tử – Tương II, 142 .........................................................................67 6    Định nghĩa - Thiện xảo về giới, xứ, duyên khởi, Xứ và phi xứ - Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217...................................................................73 7    10 hộ trì nhân pháp - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 .................................................89 8    11 pháp người tu cần có - Kinh NGƯỜI CHĂN BÒ – Tăng IV, 691 .........................................93 9    2 duyên làm sanh khởi Chánh kiến - Kinh HY VỌNG – Tăng I, 160 ....................................106

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                       1

10 2 duyên làm sanh khởi chánh kiến - ĐẠI KINH PHƯƠNG QUẢNG – 43 Trung I, 639.........108 11 3 Thiên sứ của Diêm vương - Kinh DIÊM VƯƠNG – Tăng I, 247 .................................124 12 3 pháp che dấu và 3 pháp không che dấu - Kinh CHE GIẤU – Tăng I, 516 .............................133 13 32 đại nhân tướng - Kinh TƯỚNG – 30 Trường II, 479 ............................................................135 14 4 hạng người biết và không biết cấu uế nội tâm mình - Kinh KHÔNG UẾ NHIỄM – 5 Trung I, 59...................................................................185 15 4 pháp khiến tâm giải thoát được chín muồi - Kinh TẠI MỖI PHƯƠNG HƯỚNG – Tăng II, 555.................................................................204 16 4 tưởng điên đảo - Kinh TƯỞNG ĐIÊN ĐẢO – Tăng I, 650 ....................................................207 17 4 ách - Kinh CÁC ÁCH – Tăng I, 567 .........210 18 4 đại giáo pháp - Kinh CĂN CỨ ĐỊA – Tăng II, 134.................................................................216 19 4 đạo hành - Kinh PHẨM ĐẠO HÀNH - Tăng II, 99 ..............................................................223

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                  2

20 5 an ổn trú - Kinh AN ỔN TRÚ – Tăng II, 522 .......................................................................237 21 5 chổ để giải thoát - Kinh GIẢI THOÁT XỨ – Tăng II, 335...................................................239 22 5 pháp mau chóng thể nhập Chánh kiến - Kinh ĐƯA ĐẾN BIẾT - Tăng II, 633 ...................244 23 5 sự kiện cần thường quán sát - Kinh SỰ KIỆN CẦN PHẢI QUAN SÁT – Tăng II, 421 ......246 24 5 sự kiện không thể có được - Kinh SỰ KIỆN KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC – Tăng II, 391 ....254 25 5 uẩn là điều Như Lai đã thấy - Kinh AGGIVACCHAGOTTA – 72 Trung II, 313 .......................................................................260 26 6 pháp đưa đến không thể đạt được các quả chứng - Kinh CHỨNG NHÂN – Tăng III, 235 .......................................................................273 27 7 sự thù diệu của người tu tập - Kinh SỰ THÙ DIỆU – Tăng III, 295 ...................................275 28 8 pháp đưa đến chứng được Chánh kiến - Kinh TUỆ – Tăng III, 491 .....................................277

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    3

29 Biết như vậy, thấy như vậy, ông có chứng được thần thông - Kinh Susìma – Tương II, 211 .282 30 Bắn như chớp nhoáng - Kinh SÀLHA – Tăng II, 204.................................................................299 31 Bắt đầu tu tập - Kinh CHÁNH GIÁC – Tăng IV, 64...................................................................304 32 Bắt đầu tu tập - Kinh XẤU HỔ – Tăng III, 417 .......................................................................309 33 Bắt đầu tu tập - Kinh Ý NGHĨA GÌ – Tăng IV, 236.................................................................312 34 Bắt đầu tu tập - Đầy đủ giới và chánh kiến rồi mới tu tập 4nx - Kinh Bàhiya – Tương V, 258 .......................................................................321 35 Bệnh và Thuốc - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97 ...............................................................323 36 Chánh kiến cái gì - Kinh SÁU SÁU – 148 Trung III, 629 ..........................................................341 37 Chánh kiến đi đầu, 3 pháp chạy theo - ĐẠI Kinh BỐN MƯƠI – 117 Trung III, 237 ................355 38 Chánh kiến đưa đến tu tập sung mãn 37 pháp - ĐẠI Kinh SÁU XỨ – 149 Trung III, 643 ....370

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    4

39 Chánh quán đối với các ngã luận và sở kiến - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97 .............377 40 Chánh tư duy vừa đủ để chánh kiến sanh khởi - Kinh XÀ–NI–SA – 18 Trường II, 53 ...........395 41 Chỉ trong đạo Phật mới có 10 chánh đạo - Kinh CÁC PHÁP THANH TỊNH – Tăng IV, 564425 42 Chỉ trong đạo Phật mới có người chứng quả Thánh - TIỂU Kinh SƯ TỬ HỐNG – 11 Trung I, 151 .............................................................431 43 Con dao là đồng nghĩa với Thánh trí tuệ - Kinh THIỆN TINH – 105 Trung III, 79 ................441 44 Con đường của bậc hữu học - Kinh HỮU HỌC – 53 Trung II, 39 ..............................................459 45 Con đường thoát ly 10 tà nghiệp - Kinh THOÁT LY – Tăng IV, 584........................................472 46 Con đường thẳng - Kinh CON NGỰA THUẦN THỤC – Tăng III, 543 ..................................474 47 Con đường đưa đến chứng đạt chân lý - Kinh CANKI – 95 Trung II, 715 ...........................478 48 Con đường đưa đến giải thoát tất cả lậu hoặc - Kinh TỰ HÀNH HẠ MÌNH – Tăng II, 214 504

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                 5

49 Con đường đưa đến héo mòn các phiền não - Kinh VAPPA – Tăng II, 196 ........................516 50 Con đường đưa đến thân kiến tập khởi - Kinh SÁU SÁU – 148 Trung III, 629 ...................524 51 Con đường đưa đến vượt qua 3 sợ hãi già bệnh chết - Kinh CÁC SỢ HÃI – Tăng I, 319 ......538 52 Con đường đưa đến đoạn trừ 5 hpks - ĐẠI Kinh MALUNKYAPUTTA – 64 Trung II, 205 ...543 53 Cái gì là nhiều hơn - Kinh Núi Sineru Tu Di – Tương V, 662 ...............................................555 54 Căn bản của Phạm hạnh - Kinh ĐẠI–CA– CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN GIẢ – 133 Trung III, 453 ................................................559 55 Căn bản của sự thanh tịnh - Kinh SỐNG VIỄN LY – Tăng I, 437 ..........................................573 56 Cần phải biết - Kinh PHÂN BIỆT SÁU XỨ – 137 Trung III, 499.........................................577 57 Cận tử nghiệp đưa đến tái sanh ntn - Kinh ĐẠI NGHIỆP PHÂN BIỆT – 136 Trung III, 483 591 58 Do duyên gì khởi lên các tư duy tầm - Kinh TÔN GIẢ SAMIDDHI – Tăng IV, 113 .......608

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                            6

59 Do thấy với Chánh kiến nên sanh yểm ly - TIỂU Kinh GIÁO GIỚI LA–HẦU–LA – 147 Trung III, 623 ..........................................................612 60 Dòng chảy của Chánh kiến - Kinh Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237 .................................619 61 Dòng chảy của giới - Kinh ÁC GIỚI – Tăng II, 332.................................................................622 62 Dòng chảy của tâm không cung kính - Kinh KHÔNG CÓ CUNG KÍNH 1 – Tăng II, 325 .......................................................................625 63 Giáo giới vị mới xuất gia - Kinh TẠI ANDHAKAVINDA – Tăng II, 532 .............629 64 Giới Định Tuệ - Hành trì một phần, thành tựu một phần - Kinh HỮU HỌC 1 – Tăng I, 419 .......................................................................632 65 Giới Định Tuệ - Kinh NGƯỜI HỌ THÍCH – Tăng I, 397 ....................................................637 66 Giới Định Tuệ cụ túc là gì - Kinh KASSAPA – 8 Trường I, 281 .............................................640 67 Giới, văn, luận nghị, chỉ, quán - Kinh NHIẾP THỌ – Tăng II, 334 ......................................667

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    7

68 Giới, văn, thảo luận, chỉ, quán - ĐẠI Kinh
PHƯƠNG QUẢNG – 43 Trung I, 639.........668
69 Khi nào không phải nương tựa một ai - TIỂU
Kinh SACCAKA - 35 Trung I, 499 .............684
70 Không như thật giác ngộ 4 Thánh đế, không thể
đoạn tận khổ đau - Kinh Nhà Có Nóc Nhọn –
Tương V, 655 ...............................................706
71 Không thể bước vào quyết định tánh - Kinh
KHÔNG ƯA NGHE – Tăng III, 252 ...........708
72 Không thể bước vào quyết định tánh - Kinh
CHƯỚNG NGẠI – Tăng III, 250.................710
73 Không thể chứng Chánh kiến nếu không đoạn
tận 6 pháp - Kinh CẦN PHẢI ĐOẠN TẬN –
Tăng III, 253 .................................................713
74 Không thể thêm bớt, nếu thêm bớt là thấy mà
không thấy - Kinh THANH TỊNH – 29 Trường
II, 441 ............................................................716
75 Không được công nhận là... - Kinh TRƯỚC
KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468 ....................755
76 Kinh CHÁNH KIẾN – Tăng I, 698 ..............760

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                 8

77 Kinh CON ĐƯỜNG KHÔNG CÓ LỖI LẦM – Tăng I, 201 ....................................................761 78 Kinh CỘI RỄ CỦA SỰ VẬT – Tăng IV, 47764 79 Kinh KHÔNG GÌ CHUYỂN HƯỚNG - 60 Trung II, 145 .................................................767 80 Kinh KHÔNG PHÓNG DẬT – Tăng II, 42.794 81 Kinh Khổ Pháp – Tương IV, 306 .................795 82 Kinh MORANIVÀPA – Tăng I, 535 ...........802 83 Kinh MẸ VÀ CON – Tăng II, 414 ...............804 84 Kinh PHÁP MÔN CĂN BỔN – 1 Trung I, 9 .......................................................................808 85 Kinh RẤT XA XĂM – Tăng I, 647 .............817 86 Kinh THIỆN BẤT THIỆN – Tăng IV, 603 .819 87 Kinh THÀNH TRÌ – Tăng III, 426 ..............822 88 Kinh TÀ TÁNH – Tăng IV, 530 ..................833 89 Kinh VỚI MINH – Tăng IV, 533 .................835 90 Kinh ĐẠI Kinh SƯ TỬ HỐNG – 12 Trung I, 161.................................................................837

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    9

91 Kinh ĐỊNH – Tăng I, 634 .............................869 92 Kiến quyết định hạnh phúc hay khổ đau - Kinh CHỦNG TỬ – Tăng IV, 531 ........................872 93 Kiến thanh tịnh tinh cần chi phần - Kinh CÁC VỊ SÀPÙGIYÀ – Tăng II, 193 .....................875 94 Là thuốc xổ bậc Thánh - Kinh Y THUẬT – Tăng IV, 537 ..........................................................879 95 Lòng tin căn cứ trên chánh kiến - Kinh TƯ SÁT - 47 Trung I, 693 ...........................................883 96 Minh đưa đến Chánh kiến - Kinh VỚI MINH – Tăng IV, 533 .................................................891 97 Mạt pháp - Kinh DIỆU PHÁP HỖN LOẠN 1 – Tăng II, 598...................................................893 98 Mắng nhiếc bậc có chánh kiến... - Kinh DHAMMIKA – Tăng III, 143 ......................902 99 Mắng nhiếc bậc có chánh kiến... - Kinh SUNETTA – Tăng III, 469 ...........................914 100 Một kiếp dài như thế nào - Kinh Núi – Tương II, 315 ............................................................917

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                  10

101 Ngoài tăng chúng này, không có... - Kinh Hữu Học – Tương V, 356 .....................................919 102 Người bất chánh và người chơn chánh - TIỂU Kinh MÃN NGUYỆT – 110 Trung III, 145 923 103 Người có mắt - Kinh NGƯỜI BUÔN BÁN 2 – Tăng I, 207 ....................................................932 104 Người mù được sáng mắt thấy được 5 uẩn - Kinh MAGANDIYA – 75 Trung II, 353...............935 105 Người mù, người một mắt, người hai mắt - Kinh MÙ LÒA – Tăng I, 229 ................................958 106 Người tu thiền và người chuyên tâm về pháp - Kinh MAHÀCUNDA – Tăng III, 124 ........962 107 Người đầy đủ chánh kiến không thể - Kinh CHẤP NHẬN CÁC HÀNH LÀ THƯỜNG CÒN – Tăng I, 58 .........................................965 108 Người đầy đủ chánh kiến không thể... - Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217 ............................971 109 Người đầy đủ chánh kiến không thể... - Kinh BẬC ĐẠO SƯ – Tăng III, 254 .....................987

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                              11

110 Người đầy đủ chánh kiến không thể... - Kinh CHÚNG ĐƯỢC ĐOẠN TẬN – Tăng III, 254 .......................................................................992 111 Người đầy đủ chánh kiến không thể... - Kinh LÀM CHO SANH KHỞI – Tăng III, 254 ...998 112 Như lý tác ý - Kinh TẤT CẢ LẬU HOẶC – 2 Trung I, 19 ..................................................1003 113 Niết bàn - Hý luận một vấn đề không phải hý luận - Kinh KOTTHITA – Tăng II, 123 .....1017 114 Nên hay không nên - Kinh CẦN PHẢI THÂN CẬN– Tăng I, 221 ......................................1021 115 Nên hay không nên - Kinh ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224 ..................................................1024 116 Nắm giử tướng của tâm sẽ làm viên mãn được Chánh kiến - Kinh HỘI CHÚNG – Tăng III, 229 .....................................................................1028 117 Nếu có ước nguyện mong rằng - Kinh ƯỚC NGUYỆN – 6 Trung I, 79 ..........................1030 118 Pháp gần Niết bàn - Kinh KHÔNG THỂ RƠI XUỐNG – Tăng I, 623 ...............................1038

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                     12

119 Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh VỊ BÀLAMÔN – Tăng I, 280 ...............................................1041 120 Pháp đưa đến hoà thuận - Kinh CẦN PHẢI NHỚ 1 – Tăng III, 22 .................................1047 121 Pháp đưa đến trí tuệ tăng trưởng - Kinh TRÍ TUỆ TĂNG TRƯỞNG – Tăng II, 284 ......1051 122 Phải thực hành tu tập thân tâm chớ không… - TIỂU Kinh XÓM NGỰA – 40 Trung I, 613 .....................................................................1053 123 Quan trọng - Kinh MAGANDIYA – 75 Trung II, 353 ..........................................................1063 124 Quán thế nào để đoạn trừ kiêu mạn - Kinh ĐƯỢC NUÔI DƯỠNG TẾ NHỊ – Tăng I, 259 .....................................................................1086 125 Quả - 4 lợi ích của sự thể nhập Chánh kiến - Kinh NGHE VỚI TAI – Tăng II, 172 ........1089 126 Quả - 5 lợi ích khi nghe pháp - Kinh NGHE PHÁP – Tăng II, 708 ..................................1094 127 Quả - 7 lần tái sanh tối đa đối với người đã rõ biết 4 Thánh đế - Kinh Núi Sineru Tu Di – Tương V, 662 .............................................1095

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    13

128 Quả - Bậc Dự lưu - Kinh TẤT CẢ LẬU HOẶC – 2 Trung I, 19 ............................................1098 129 Quả - Dự lưu quả và Lợi ích của Chánh kiến - Kinh Đầu Ngón Tay – Tương II, 235 .........1112 130 Quả - Dự lưu quả và Lợi ích của Chánh kiến - Tương Ưng Minh Kiến – Tương II, 235 ....1114 131 Quả - Kinh LỢI ÍCH HỌC TẬP – Tăng II, 279 .....................................................................1128 132 Quả - Kết quả tất nhiên - Kinh TÔN GIẢ NÀGITA – Tăng II, 347 .............................1132 133 Quả - Người có ckiến thì 3 kiết sử được đoạn trừ - ĐẠI Kinh ĐOẠN TẬN ÁI – 38 Trung I, 559 .....................................................................1136 134 Quả - Những ai đặt sự cứu cánh nơi ta - Kinh CỨU CÁNH - Tăng IV, 398 ......................1171 135 Quả - Đem lại lợi ích cho nhiều người - Kinh MỘT PHÁP – Tăng I, 71............................1173 136 Quả - Được thoát khỏi đọa xứ - Kinh Sanh Loại – Tương V, 641 ...........................................1177 137 Sen trắng, sen hồng… - Kinh CÁC HẠNG SAMÔN 1 – Tăng I, 717 ............................1179

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    14

138 Ta đã thể nhập... Hãy thực hành... các người sẽ thể nhập... - Kinh SANGÀRAVA – Tăng I, 301 .....................................................................1189 139 Thuốc trị bá bệnh - Kinh PHẨM NIỆM XỨ – Tăng IV, 225 ...............................................1198 140 Thái độ nghe pháp - Kinh QUYẾT ĐỊNH TÁNH VỀ DIỆU PHÁP 1 – Tăng II, 595 ..1208 141 Thánh tẩy trần - Chánh kiến khởi, tà kiến bị tẩy sạch - Kinh TẨY TRẦN – Tăng IV, 535 ...1213 142 Thân hành niệm là pháp đưa đến chứng đắc tri kiến - Kinh PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88 .....................................................................1216 143 Thân khẩu ý không thanh tịnh thì kg thể.. - Kinh SÀLHA – Tăng II, 204 ...............................1222 144 Thế Tôn thuyết pháp gì, để làm gì - Kinh ƯU– ĐÀM–BÀ–LA SƯ TỬ HỐNG – 25 Trường II, 319...............................................................1227 145 Thế Tôn độ được bao nhiêu người - Kinh UTTIYA – Tăng IV, 502 ............................1260 146 Thế giới này phần lớn rơi vào hai cực đoan.. - Kinh Kaccàyanagotta – Tương II, 36 .........1265

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    15

147 Thế nào là hộ trì chân lý - Kinh CANKI – 95 Trung II, 715 ...............................................1268 148 Thế nào là pháp và phi pháp - Kinh PHI PHÁP – Tăng IV, 542 ............................................1294 149 Thế nào là sống theo pháp - Kinh SỐNG THEO PHÁP 1 – Tăng II, 446 ...............................1310 150 Thủ - Ta là tịch tịnh - Kinh NĂM BA – 102 Trung III, 37 ................................................1315 151 Tiến trình tu tập - Kinh GANAKA MOGGALLANA - 107 Trung III, 107 ......1335 152 Tiến trình tu tập - Kinh PHÁP LƯỢC THUYẾT – Tăng III, 683 ............................................1347 153 Tiến trình tu tập - Kinh UPÀLI – Tăng IV, 515 .....................................................................1353 154 Tiến trình tu tập - TIỂU Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI – 27 Trung I, 391 ................................1365 155 Trí - 4 trí tế nhị đv sắc, thọ, tưởng, hành - Kinh TRÍ TẾ NHỊ – Tăng I, 580 .........................1384 156 Trí - 40 căn bản của Trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104 .............................1386

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    16

157 Trí - 7 trí của bậc Dự lưu - Kinh KOSAMBIYA – 48 Trung I, 701 ........................................1392 158 Trí - 70 căn bản của Trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 109 .............................1404 159 Trí - Hy vọng về Lậu tận trí - Kinh MỤC ĐÍCH 1 – Tăng II, 557 ..........................................1407 160 Trí - Thấy 5 uẩn trước rồi mới thấy được các dục - Kinh Khổ Pháp – Tương IV, 306 .............1415 161 Trí - Trí căn bản về 5 uẩn - ĐẠI Kinh MÃN NGUYỆT – 109 Trung III, 135 ..................1422 162 Trí - Trí tuệ lộn ngược, trí tuệ bắp vế, trí tuệ rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231 ....1432 163 Trí - Trí tuệ thể nhập là gì - Kinh CON ĐƯỜNG SAI LẠC – Tăng II, 155 .............................1437 164 Trí - Trước là trí về pháp trú, sau là trí về Niết bàn - Kinh Susìma – Tương II, 211 ............1441 165 Trí - Tuệ lực là gì - Kinh NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 80 ..............................................1458 166 Trí - Tuệ quán pháp hiện tại là... - Kinh NHỨT DẠ HIỀN GIẢ – 131 Trung III, 441 ..........1463

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                           17

167 Trí - Tuệ quán pháp hiện tại là... - Kinh ĐẠI– CA–CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN GIẢ – 133 Trung III, 453.......................................1468 168 Trí - Tuệ tri cái gì - Kinh Tuệ Tri – Tương IV, 157...............................................................1482 169 Trí - Xuất gia để làm gì ...chứng ngộ 4 Thánh đế - Kinh Thiện Nam Tử 1 – Tương V, 602 .....................................................................1484 170 Tu có chuyển nghiệp không - Kinh HẠT MUỐI – Tăng I, 451 ...............................................1488 171 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh Cán Búa – Tương III, 272 .............................................1497 172 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh PHÙ–DI – 126 Trung III, 353.......................................1503 173 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh SỰ TU TẬP – Tăng III, 454 ............................................1515 174 Tuyên bố chánh trí cần đặt câu hỏi gì - Kinh SÁU THANH TỊNH – 112 Trung III, 161.1519 175 Tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, tài sản.. - Kinh CHUYỂN LUÂN THÁNH VƯƠNG SƯ TỬ HỐNG – 26 Trường II, 353 ........................1532

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    18

176 Tà kiến - Chánh kiến khởi, tà kiến tổn giảm - Kinh NGUYÊN NHÂN KHIẾN CHO TỔN GIẢM – Tăng IV, 534 ................................1567 177 Tà kiến - Ckiến khởi, tà kiến bị xổ ra - Kinh Y THUẬT – Tăng IV, 537 .............................1569 178 Tà kiến - Ác Tỷ kheo thành tựu tà kiến - Kinh KẺ ĂN TRỘM – Tăng II, 515....................1572 179 Tà kiến của ngoại đạo về Nghiệp - Kinh SỞ Y XỨ – Tăng I, 310 ........................................1577 180 Tà kiến là bờ bên này, Ckiến là bờ bên kia - Kinh SANGÀRAVA – Tăng IV, 556..................1587 181 Tà kiến là pháp đưa đến bất hạnh, đau khổ - Kinh TÀ KIẾN – Tăng I, 66 ................................1590 182 Tín, giới, văn, thí, tuệ - 5 tài sảnh - Kinh TÀI VẬT – Tăng II, 390 ....................................1594 183 Tín, giới, văn, tấn, tuệ - 5 pháp không sợ hãi - Kinh ĐÁNG SỢ HÃI – Tăng II, 514 .........1597 184 Tín, tàm, quý, tấn, tuệ - 5lực - Kinh PHẨM SỨC MẠNH HỮU HỌC – Tăng II, 304 .............1599

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                        19

185 Tôi khéo thấy như chơn... nhưng tôi không phải là bậc Alahán - Kinh Kosambi – Tương II, 204 .....................................................................1616 186 Tầm quan trọng của Chánh kiến - Kinh Râu Lúa Mì – Tương V, 76 .......................................1622 187 Tầm quan trọng của Chánh kiến - ĐẠI Kinh SÁU XỨ – 149 Trung III, 643 ...................1624 188 Tầm quan trọng của như thật quán tri - Kinh NIẾT BÀN – Tăng II, 133 ..........................1631 189 Từ bỏ bất thiện là việc có thể làm được - Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102 ...............1633 190 Tỷ kheo trong tương lai - Kinh SỢ HÃI TRONG TƯƠNG LAI 3 – Tăng II, 479 ...................1647 191 Vì không ckiến 4Tđế nên họ ngước nhìn mặt một Sa môn.. - Kinh Cột Trụ – Tương V, 644 .....................................................................1656 192 Vì sao có tái sanh - ĐẠI Kinh SÁU XỨ – 149 Trung III, 643 ..............................................1659 193 Vì sao không phấn chấn có thân diệt - Kinh HỒ NƯỚC Ở LÀNG – Tăng II, 130 .................1666

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    20

194 Vì sao vẫn còn bị dục chi phối - TIỂU Kinh KHỔ UẨN – 14 Trung I, 209 .....................1670 195 Vì sao được gọi là Như Lai - Kinh THẾ GIỚI – Tăng I, 592 ..................................................1680 196 Vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly đv đời - Kinh TRƯỚC KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468 .....................................................................1683 197 Điềm báo trước mặt trời mọc - Kinh ĐIỀM BÁO TRƯỚC – Tăng IV, 563 .............................1688 198 Điềm báo trước sự giác ngộ 4 Thánh đế là Chánh kiến - Kinh Ví Dụ Mặt Trời 1 – Tương V, 642 .....................................................................1689 199 Đặt kiến đúng hướng thì vô minh được cắt đoạn, minh khởi lên - Kinh Râu Lúa Mì – Tương V, 76.................................................................1690 200 Đặt kiến đúng hướng thì đâm thủng được vô minh, minh khởi lên - Kinh Sùka – Tương V, 22 .....................................................................1692 201 ĐẠI Kinh BỐN MƯƠI – 117 Trung III, 237 .....................................................................1694 202 ĐẠI Kinh SÁU XỨ – 149 Trung III, 643 ..1709

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                                    21

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   22

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                   23

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                 24

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                   25

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                  26

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                     27

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   28

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   29

1    Định nghĩa - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111

KINH CHÁNH TRI KIẾN (Sammaditthisuttam) – Bài kinh số 9 – Trung I, 111

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sariputta (Xá-
lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". -
"Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được
gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một
Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực,
có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp
này?

– Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sariputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sariputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi nghe Tôn giả Sariputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             30

– Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả! - Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tuệ tri được bất
thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được
thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi
ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh
trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bổn thiện?

1. Chư Hiền, sát sanh là bất thiện,
2. Lấy của không cho là bất thiện,
3. Tà hạnh trong các dục là bất thiện,
4. Nói láo là bất thiện,
5. Nói hai lưỡi là bất thiện,
6. Ác khẩu là bất thiện,
7. Nói phù phiếm là bất thiện,
8. Tham dục là bất thiện,
9. Sân là bất thiện,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            31

10.   Tà kiến là bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện. Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện?

 Tham là căn bổn bất thiện,  Sân là căn bổn bất thiện,  Si là căn bổn bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

Và này chư Hiền, thế nào là thiện?

1. Từ bỏ sát sanh là thiện
2. Từ bỏ lấy của không cho là thiện
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện
4. Từ bỏ nói láo là thiện,
5. Từ bỏ nói hai lưỡi là thiện,
6. Từ bỏ ác khẩu là thiện,
7. Từ bỏ nói phù phiếm là thiện,
8. Không tham dục là thiện,
9. Không sân là thiện,
10. Chánh tri kiến là thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      32

1. Không tham là căn bổn thiện 2. Không sân là căn bổn thiện 3. Không si là căn bổn thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta và hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến,
có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             33

đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức ăn, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn?

 Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các
loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các
loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế
nào là bốn? Đoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc
thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức
thực là thứ tư.
 Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn,
 Từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri
kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh
Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh
Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                               34

đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ
pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri
kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành
tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri Khổ, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri
Đoạn diệt của khổ, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh
tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt
đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi của khổ, thế nào là Đoạn diệt của khổ, thế nào là con

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                               35

Đường đưa đến đoạn diệt của khổ?

 Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là
khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được
là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền,
như vậy gọi là Khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính
là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục
ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập
khởi của khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Đoạn diệt của khổ? Đó là
sự đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng
bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái
ấy.
 Chư Hiền, thế nào là con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ? Chính là Thánh Đạo Tám Ngành
đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến... Chánh
Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như
vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Đoạn
diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả
tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên,... (như trên)...
và thành tựu diệu pháp này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             36

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử... (như trên)... thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ
tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến
đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử
có chánh tri kiến,... (như trên)... và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập
khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già
chết?

– Thuộc bất kỳ hữu tính giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc
da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các
căn; chư Hiền, như vậy gọi là già.

Chư Hiền thế nào là chết? - Thuộc bất kỳ hữu
tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh
một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung,
hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy
gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền,
như vậy gọi là già chết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                 37

 Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già
chết,
 Từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của
già chết.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri
kiến... (như trên)... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên... (như trên)..., và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri
đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              38

con đường đưa đến đoạn diệt của sanh?

 Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện,
hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ;
Chư Hiền, như vậy gọi là sanh.
 Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh,
 Từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của
sanh,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... (như trên)... như vậy... (như trên)... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                39

kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? –

 Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu,
vô sắc hữu.
 Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu;
 Từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            40

pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ?

 Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ,
giới cấm thủ, ngã luận thủ.
 Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ;
 Từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                   41

diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái?

 Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái,
hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái.
 Từ tập khởi của thọ, có tập của ái,
 Từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như
vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt
của ái như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt
của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                42

tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ?

 Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn
xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc
sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc
sanh, thọ do ý xúc sanh.
 Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ;
 Từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của
thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy,
tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ
như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                43

xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc?

 Chư Hiền, có sáu loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc.
 Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc;
 Từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của
xúc,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả...câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                               44

tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập
khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu
nhập?

 Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ
nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập.
 Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của
sáu nhập;
 Từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của
sáu nhập;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, chỉ khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu
nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy,
tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con
đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi
ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu
diệu hạnh pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              45

giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc?

 Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy
gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo
thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy
đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy
gọi là danh sắc.
 Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh
sắc;
 Từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh
sắc;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             46

tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị
ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri
đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức?

 Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức,
nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.
 Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức;
 Từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              47

vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri
đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hành?

 Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành,
ngữ hành, tâm hành.
 Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của
hành;
 Từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của
hành;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             48

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh,
tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập
khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô
minh?

 Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ
tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về
con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như
vậy gọi là vô minh.
 Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô
minh;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             49

 Từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của
vô minh;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh
Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh
như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri
đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy
đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có
tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             50

đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập
khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu
hoặc?

 Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu
lậu, vô minh lậu.
 Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu
hoặc;
 Từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của
lậu hoặc
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con
đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là:
Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ,
Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh
tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                               51

trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           52

2    Định nghĩa - Kinh Duyên – Tương II, 78

Duyên – Tương II, 78

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành, hành duyên thức... (như trên)... Như vậy là tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

3) Này các Tỷ-kheo, thế nào là già chết?

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị già yếu, suy nhược, hủ bại, tóc
bạc, da nhăn, tuổi thọ đồi bại, các căn chín muồi; đây
gọi là già.

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị một diệt, hủy hoại, tiêu mất, tử
vong, các uẩn tàn lụn, thân thể hoại diệt, vứt bỏ; đây
gọi là chết. Như vậy, đây là già, đây là chết. Này các
Tỷ-kheo, đây gọi là già chết.

4) Do sanh khởi, già chết khởi. Do sanh diệt, già chết diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành đưa đến già chết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             53

đoạn diệt tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sanh?...

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hữu?...

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thủ?...

8) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ái?...

9) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thọ?...

10) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xúc?...

11) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sáu xứ?...

12) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là danh sắc?...

13) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thức?... (xem như trên, chương Một, phẩm Một, II. 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13)

14) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hành?

Này các Tỷ-kheo, có ba hành này: thân hành, khẩu hành, ý hành. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hành.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             54

Do vô minh khởi, hành khởi. Do vô minh diệt, hành diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành đưa đến sự đoạn diệt các hành. Tức là chánh tri kiến... chánh định.

15) Này các Tỷ-kheo, do vị Thánh đệ tử biết duyên như vậy, duyên tập khởi như vậy, duyên đoạn diệt như vậy; biết rõ con đường đưa đến đoạn diệt như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là đạt tri kiến, đạt kiến, đã đạt đến diệu pháp này, thấy được diệu pháp này, đã đầy đủ hữu học trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt tuệ, đã đứng gõ vào cửa bất tử.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             55

3    Định nghĩa - Kinh PHÂN BIỆT VỀ SỰ THẬT – 141 Trung III, 559

KINH PHÂN BIỆT VỀ SỰ THẬT (Saccavibhangacitta suttam) – Bài kinh số 141 – Trung III, 559

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Baranasi (Ba la nại), Isipatana (chỗ chư Tiên đọa), tại Migadaya (Lộc Uyển). Tại đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Vô thượng Pháp luân đã được Thế Tôn, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chuyển vận ở vườn Lộc
Uyển, chỗ chư Tiên đọa, tại Ba-la-nại. Không một
Sa-môn, Bà-là-môn, chư Thiên, Ma (vương), Phạm
thiên hay một ai ở đời có thể chận đứng, chuyển vận
ngược lại, tức là sự khai thị, tuyên thuyết, thi thiết,
kiến lập, mở rộng, phân biệt, hiển lộ bốn Thánh-
đế.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              56

Thế nào là bốn? Sự khai thị, tuyên thuyết, thi
thiết, kiến lập, mở rộng, phân biệt, hiển lộ Khổ
Thánh đế; sự khai thị, tuyên thuyết.. về Tập khổ
Thánh đế; sự khai thị, tuyên thuyết... về Khổ diệt
Thánh đế; sự khai thị, tuyên thuyết... về Khổ diệt đạo
Thánh đế.

Vô thượng Pháp luân, này các Tỷ-kheo, đã được
Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chuyển
vận ở vườn Lộc Uyển, chỗ chư Tiên đọa, tại Ba la
nại. Không một Sa-môn, Bà-la-môn .. hay một ai ở
đời có thể chận đứng.. tức là sự khai thị, tuyên
thuyết.. bốn Thánh đế.

Này các Tỷ-kheo, hãy thân cận Sariputta và
Moggallana, Này các Tỷ-kheo, hãy gần gũi Sariputta
và Moggallana; các vị ấy là những Tỷ-kheo hiền trí
(pandita), là những vị sách tấn các đồng Phạm hạnh.
Như một sanh mẫu, này các Tỷ-kheo, như vậy là
Sariputta! Như một dưỡng mẫu, như vậy là
Moggalana! Này các Tỷ-kheo, Sariputta hướng dẫn
đến quả Dự lưu, còn Moggallana hướng dẫn đến
tối thượng nghĩa. Này Tỷ-kheo, Sariputta có thể
khai thị, tuyên thuyết, thi thiết, kiến lập, mở rộng,
phân biệt hiển lộ một cách rộng rãi bốn Thánh đế.

Thế Tôn nói như vậy; nói như vậy xong, Thiện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             57

Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá.

Tại đấy, Tôn giả Sariputta, sau khi Thế Tôn đi không bao lâu, liền gọi các Tỷ-kheo:

– "Này chư Hiền".

– "Thưa vâng, Hiền giả". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, Vô thượng Pháp luân đã được Thế
Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chuyển vận ở
vườn Lộc Uyển, chỗ chư Tiên đọa, tại Ba la nại... sự
khai thị, tuyên thuyết, thi thiết, kiến lập, mở rộng,
phân biệt, hiển lộ về Khổ diệt đạo Thánh đế.

 Và này chư Hiền, thế nào là Khổ Thánh đế?

 Sanh là khổ, già là khổ, (bệnh là khổ), chết là
khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ; cầu không
được là khổ. Tóm lại năm thủ uẩn là khổ.
 Này chư Hiền, thế nào là sanh? Mỗi mỗi hạng
chúng sanh, trong từng giới loại, sự xuất sản,
xuất sanh, xuất thành, tái sanh của chúng, sự
xuất hiện các uẩn, sự hoạch đắc các căn. Này
chư Hiền, như vậy gọi là sanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            58

 Này chư Hiền, thế nào là già? Mỗi mỗi hạng
chúng sanh, trong từng giới loại, sự niên lão, sự
hủ hoại, trạng thái rụng răng, trạng thái tóc bạc,
da nhăn, tuổi thọ rút ngắn, các căn hủy hoại.
Này chư Hiền, như vậy gọi là già.
 Này chư Hiền, thế nào là chết? Mỗi mỗi hạng
chúng sanh trong từng giới loại, sự tạ thế, sự từ
trần, thân hoại, sự diệt vong, sự chết, sự tử
vong, thời đã đến, các uẩn đã tận diệt, sự vất bỏ
tử thi. Này chư Hiền như vậy gọi là chết.
 Này chư Hiền, thế nào là sầu? Này chư Hiền,
với những ai gặp phải tai nạn này hay tai nạn
khác; với những ai cảm thọ sự đau khổ này hay
sự đau khổ khác, sự sầu của người ấy. Này chư
Hiền, như vậy gọi là sầu.
 Này chư Hiền, thế nào là bi? Này chư Hiền, với
những ai gặp phải tai nạn này hay tai nạn khác;
với những ai cảm thọ sự đau khổ này hay sự
đau khổ khác, sự bi ai, sự bi thảm, sự than van,
sự than khóc, sự bi thán, sự bi thống của người
ấy. Này chư Hiền, như vậy gọi là bi.
 Này chư Hiền, thế nào là khổ? Này chư Hiền,
sự đau khổ về thân, sự không sảng khoái về
thân, sự đau khổ do thân cảm thọ, sự không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             59

sảng khoái do thân cảm thọ. Này chư Hiền, như
vậy gọi là khổ.
 Này chư Hiền, thế nào là ưu? Này chư Hiền,
sự đau khổ về tâm, sự không sảng khoái về tâm,
sự đau khổ do tâm cảm thọ, sự không sảng
khoái do tâm cảm thọ. Này chư Hiền, như vậy
gọi là ưu.
 Này chư Hiền, thế nào là não? Này chư Hiền,
với những ai gặp tai nạn này hay tai nạn khác;
với những ai cảm thọ sự đau khổ này hay sự
đau khổ khác, sự áo não, sự bi não, sự thất
vọng, sự tuyệt vọng của người ấy. Này chư
Hiền, như vậy gọi là não.
 Này chư Hiền, thế nào là cầu bất đắc khổ? Này
chư Hiền, chúng sanh bị sanh chi phối, khởi sự
mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sanh chi phối!
Mong rằng ta khỏi phải đi thác sanh". Lời
mong cầu ấy không được thành tựu. Như vậy
gọi là cầu bất đắc khổ. Này chư Hiền, chúng
sanh bị già chi phối... chúng sanh bị bệnh chi
phối... chúng sanh bị chết chi phối... chúng
sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, não chi phối, khởi sự
mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sầu, bi, khổ,
ưu, não chi phối!" Mong rằng ta khỏi đương
chịu sầu, bi, khổ, ưu não!" Lời mong cầu ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          60

không được thành tựu. Như vậy gọi là cầu bất
đắc khổ.
 Này chư Hiền, như thế nào là tóm lại, năm thủ
uẩn là khổ? Như sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng
thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Này chư
Hiền, như vậy tóm lại, năm thủ uẩn là khổ.

 Này chư Hiền, thế nào là Khổ tập Thánh đế? Sự
tham ái đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham,
tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia; như dục ái, hữu ái,
vô hữu ái. Này chư Hiền, như vậy gọi là Khổ tập
Thánh đế.

 Này chư Hiền, và thế nào là Khổ diệt Thánh đế?
Sự diệt tận không còn luyến tiếc tham ái ấy, sự xả
ly, sự khí xả, sự giải thoát, sự vô nhiễm (tham ái
ấy). Này chư Hiền, như vậy gọi là Khổ diệt Thánh
đế.

 Này chư Hiền, thế nào là Khổ diệt đạo Thánh
đế? Đó là Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri
kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp,
chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh
định.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh tri kiến? Này chư Hiền, tri kiến về Khổ, tri kiến về Khổ tập,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            61

tri kiến về Khổ diệt, tri kiến về Khổ diệt đạo. Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh tri kiến.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh tư duy? Tư duy về ly dục, tư duy về vô sân, tư duy về bất hại. Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh tư duy.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh ngữ? Tự chế
không nói láo, tự chế không nói hai lưỡi, tự chế
không ác khẩu, tự chế không nói lời phù phiến.
Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh ngữ.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh nghiệp? Tự
chế không sát sanh, tự chế không trộm cắp, tự
chế không tà dâm. Này chư Hiền, như vậy gọi
là chánh nghiệp.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh mạng? Này
chư Hiền, ở đây vị Thánh đệ tử từ bỏ tà mạng,
sinh sống bằng chánh mạng. Này chư Hiền,
như vậy gọi là chánh mạng.

 Này chư Hiền, và thế nào là chánh tinh tấn?
Này chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo, đối với các ác,
bất thiện pháp chưa sanh, khởi lên ý muốn
không cho sanh khởi; vị này nỗ lực, tinh tấn,
quyết tâm, trì chí. Đối với cái ác, bất thiện pháp

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             62

đã sanh, khởi lên ý muốn trừ diệt; vị này nỗ lực,
tinh tấn, quyết tâm, trì chí. Đối với các thiện
pháp chưa sanh, khởi lên ý muốn khiến cho
sanh khởi; vị này nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, trì
chí. Đối với các thiện pháp đã sanh khởi, khởi
lên ý muốn khiến cho an trú, không cho băng
hoại, khiến cho tăng trưởng, phát triển, viên
mãn; vị này nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, trì chí.
Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh tinh tấn.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh niệm? Này
chư Hiền, ở đây, Tỷ-kheo sống quán thân trên
thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để chế
ngự tham ưu ở đời... trên các cảm thọ... trên các
tâm... quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm tỉnh
giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.
Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh niệm.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh định? Này
chư Hiền, ở đây, Tỷ-kheo ly dục, ly ác bất thiện
pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng
thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. (Vị
Tỷ-kheo ấy) diệt tầm, diệt tứ, chứng và trú
Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm,
(Tỷ-kheo) ly hỷ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             63

niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba (Tỷ-
kheo ấy) xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ
trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ,
không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này chư Hiền,
như vậy gọi là chánh định.

Này chư Hiền, như vậy gọi là Khổ diệt đạo Thánh đế.

Chư Hiền, Vô thượng Pháp luân đã được Thế
Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chuyển vận ở
vườn Lộc Uyển, chỗ chư Tiên đọa, tại Ba-la-nại,
Không một Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên, Ma
(vương), Phạm thiên hay một ai ở đời có thể chuyển
vận ngược lại, tức là sự khai thị, tuyên thuyết, thi
thiết, kiến lập, mở rộng, phân biệt, hiển lộ bốn Thánh
đế.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             64

4        Định nghĩa - Kinh Sanh Loại – Tương V, 641

Sanh Loại – Tương V, 642 (Pànà)

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, một người trên cõi
Diêm-phù-đề này chặt cỏ, cây, cành, lá và chất thành
một đống. Chất thành một đống xong, vị ấy làm
thành những cây gậy có vót nhọn (sulàm). Sau khi
làm thành những cây có vót nhọn, vị ấy đâm những
sanh loại lớn trong biển lớn với những cây gậy có
vót nhọn lớn; vị ấy đâm những sanh loại bậc trung
trong biển lớn với những cây gậy có vót nhọn bậc
trung; vị ấy đâm những sanh loại nhỏ trong biển lớn
với những cây gậy có vót nhọn bậc nhỏ. Này các Tỷ-
kheo, các sinh loại to lớn trong biển lớn không có thể
cạn sạch hết. Dầu rằng tất cả cỏ, cây, cành, lá ở cõi
Diêm-phù-đề có thể đem ra dùng hết sạch. Nhưng
còn nhiều hơn, này các Tỷ-kheo, là những sinh loại
nhỏ trong biển lớn không dễ gì đâm chúng trên các
gậy có vót nhọn. Vì sao?

3) Này các Tỷ-kheo, vì cá thể (attabhàva) của chúng rất tế nhị. Lớn vậy, này các Tỷ-kheo, là đọa xứ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             65

Và này các Tỷ-kheo, được thoát khỏi đọa xứ lớn ấy
là người nào đã thành tựu chánh kiến, như thật rõ
biết: "Đây là Khổ"... như thật rõ biết: "Đây là Con
Đường đưa đến Khổ diệt".

4) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          66

5     Định nghĩa - Kinh Thánh Đệ Tử – Tương II, 142

Thánh Đệ Tử – Tương II, 142

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có
suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, cái gì hiện hữu?
Do cái gì sanh khởi, cái gì sanh khởi? Do cái gì có
mặt, các hành hiện hữu? Do cái gì có mặt, danh sắc
hiện hữu? Do cái gì có mặt, sáu xứ hiện hữu? Do cái
gì có mặt, xúc hiện hữu? Do cái gì có mặt, thọ hiện
hữu? Do cái gì có mặt, ái hiện hữu? Do cái gì có mặt,
thủ hiện hữu? Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Do
cái gì có mặt, sanh hiện hữu? Do cái gì có mặt, già
chết hiện hữu? "

3) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên người khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh khởi, cái kia sanh khởi. Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc... Do duyên sanh nên có già chết. Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự sanh khởi của thế giới này ".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            67

4) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt, cái gì không hiện hữu? Do cái gì diệt, cái gì diệt? Do cái gì không có mặt, hành không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thức không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, danh sắc không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, sáu xứ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, xúc không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thọ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, ái không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thủ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, hữu không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, sanh không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, già chết không hiện hữu? ".

5) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
duyên theo người khác, ở đây có trí như sau: "Do cái
này không có mặt, cái kia không hiện hữu. Do cái
này diệt, cái kia diệt. Do vô minh không có mặt, các
hành không hiện hữu. Do các hành không có mặt,
thức không hiện hữu. Do thức không có mặt, danh
sắc không hiện hữu. Do danh sắc không không có
mặt, sáu xứ không hiện hữu. Do sáu xứ không có
mặt, xúc không hiện hữu. Do xúc không có mặt, thọ
không hiện hữu. Do thọ không có mặt, ái không hiện
hữu. Do ái không có mặt, thủ không hiện hữu. Do
thủ không có mặt, hữu không hiện hữu. Do hữu
không có mặt, sanh không hiện hữu. Do sanh không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             68

có mặt, già chết không hiện hữu ". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự đoạn diệt của thế giới này.

6) Và này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử như
thật biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế gian như
vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là
kiến đạt, vị ấy thấy diệu pháp này, vị ấy đầy đủ trí
của bậc hữu học, vị ấy đầy đủ minh của bậc hữu học,
đã nhập được Pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt
tuệ, là vị đã đứng gõ cửa bất tử.

Thánh Đệ Tử – 144tu2

1) Tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có
suy nghĩ như sau: "Có phải do cái gì có mặt, cái gì
hiện hữu? Do cái gì sanh khởi, cái gì sanh khởi? Do
cái gì có mặt, các hành hiện hữu? Do cái gì có mặt,
thức hiện hữu? Do cái gì có mặt, danh sắc hiện hữu?
Do cái gì có mặt, sáu xứ hiện hữu? Do cái gì có mặt,
xúc hiện hữu? Do cái gì có mặt, thọ hiện hữu? Do cái
gì có mặt, ái hiện hữu? Do cái gì có mặt, thủ hiện
hữu? Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Do cái gì có
mặt, sanh hiện hữu? Do cái gì có mặt, già chết hiện
hữu? ".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             69

3) Rồi này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên một ai khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh khởi, cái kia sanh khởi. Do vô minh có mặt, hành hiện hữu. Do hành có mặt, thức hiện hữu. Do thức có mặt, danh sắc hiện hữu. Do danh sắc có mặt, sáu xứ hiện hữu. Do sáu xứ có mặt, xúc hiện hữu. Do xúc có mặt, thọ hiện hữu. Do thọ có mặt, ái hiện hữu. Do ái có mặt, thủ hiện hữu. Do thủ có mặt, hữu hiện hữu. Do hữu có mặt, sanh hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết hiện hữu ". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự sanh khởi của thế giới này.

4) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
suy nghĩ như sau: " Có phải, do cái gì không có mặt,
cái gì không hiện hữu? Do cái gì diệt, cái gì diệt? Do
cái gì không có mặt, các hành không hiện hữu? Do
cái gì không có mặt, thức không hiện hữu... (như
trên)... Do cái gì không có mặt, già chết không hiện
hữu? "

5) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên một ai khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này không có mặt, cái kia không hiện hữu? Do cái này diệt, cái kia diệt. Do vô minh không có mặt, các hành không hiện hữu. Do các hành không có mặt, thức không hiện hữu. Do thức không có mặt, danh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             70

sắc không hiện hữu. Do danh sắc không có mặt,sáu
xứ không hiện hữu. Do sáu xứ không có mặt, xúc
không hiện hữu... (như trên)... Do sanh không có
mặt, già chết không hiện hữu". Vị ấy hiểu biết như
vậy. Như vậy là sự đoạn diệt của thế giới này.

6) Vì rằng này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử như thật
biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế giới này như
vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là
kiến đạt, vị ấy thấy diệu pháp này, vị ấy đầy đủ trí
của bậc hữu học, vị ấy đầy đủ minh của bậc hữu học,
đã nhập được Pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt
tuệ, là vị đã đứng gõ cửa bất tử.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            71

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   72

6    Định nghĩa - Thiện xảo về giới, xứ, duyên khởi, Xứ và phi xứ - Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217

KINH ĐA GIỚI (Bahudhàtuka suttam) – Bài kinh số 115 – Trung III, 21

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở
Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá
ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy, Thế Tôn
gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Phàm có những sợ hãi gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những sợ hãi ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền trí
(pandita).
 Phàm có những thất vọng gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả thất vọng ấy sanh khởi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          73

cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.
 Phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả hoạn nạn ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.

Ví như, này các Tỷ-kheo, tia lửa từ ngôi nhà
bằng cỏ, thiêu cháy ngôi nhà có lầu gác được trét
trong trét ngoài, được che chở khỏi gió, có chốt khóa
gài kỹ, có cửa sổ đóng kỹ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những xợ
hãi gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những sợ
hãi ấy sanh khởi cho người ngu, không phải cho
người hiền trí; phàm có những thất vọng gì sanh
khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những thất vọng ấy
sanh khởi cho người ngu, không phải cho người hiền
trí; phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những hoạn nạn ấy sanh khởi cho
người ngu, không phải cho người hiền trí.

Như vậy, này các Tỷ-kheo:

 Kẻ ngu đầy những sợ hãi, người hiền trí không có sợ hãi.  Kẻ ngu đầy những thất vộng, người hiền trí

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            74

không có thất vọng.  Kẻ ngu đầy những hoạn nạn, người hiền trí không có hoạn nạn.

Này các Tỷ-kheo:

 Không có sợ hãi cho người hiền trí,  Không có thất vọng cho người hiền trí,  Không có hoạn nạn cho người hiền trí.

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, "Chúng tôi sẽ thành người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu", như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu?"

– Cho đến khi, này Ananda, Tỷ-kheo thiện xảo
về giới, thiện xảo về xứ, thiện xảo về duyên khởi
và thiện xảo về xứ phi xứ đến mức độ như vậy, này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí,
biết suy tư tìm hiểu".

 Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              75

nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Này Ananda, có mười tám giới này: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết được, thấy được mười tám giới này, cho đến mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: địa giới, thủy giới, phong giới, hỏa giới,
không giới, thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mực độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu giới này: lạc giới, khổ giới, hỷ giới, ưu giới, xả giới, vô minh giới. Này Ananda, cho đến khi biết được, thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như vậy này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                               76

Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có sáu
giới này: dục giới, ly dục giới, sân giới, vô sân giới,
hại giới, bất hại giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có ba
giới này: dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Này Ananda,
cho đến khi biết được, thấy được ba giới này, cho
đến mức độ như vậy này Ananda, là vừa đủ để nói:
"Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có hai giới này: hữu vi giới và vô vi giới. Này Ananda, cho đến khi biết được, thấy được hai giới này, cho đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              77

mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ- kheo thiện xảo về giới"

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về xứ?"

– Này Ananda, có sáu nội xứ, ngoại xứ này: mắt
và sắc, tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và
xúc, ý và pháp. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu nội ngoại xứ này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về xứ".

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi?"

– Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau:
Nếu cái này có, cái kia có; do cái này sanh, cái kia
sanh. Nếu cái này không có, cái kia không có; do cái
này diệt, cái kia diệt. Tức là vô minh duyên hành,
hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc
duyên lục nhập, lục nhập duyên xúc, xúc duyên thọ,
thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu; hữu duyên
sanh; do duyên sanh lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh
khởi. Như vậy, này Ananda, là sự tập khởi của toàn
bộ khổ uẩn này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              78

Nhưng do sự diệt trừ, sự ly tham hoàn toàn của chính vô minh này, các hành diệt; do các hành diệt,thức diệt;do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt; do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt, do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt, do sanh diệt, lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt hoàn toàn của khổ uẩn này. Cho đến như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi".

 Nhưng cho đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: Tỷ-kheo thiện xảo về xứ phi xứ?"

 Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết rõ rằng:
"Sự kiện này không có xảy ra, không có hiện
hữu: khi một người thành tựu (chánh) kiến
lại đi đến các hành (samkhara) và xem là
thường còn. Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành và xem là thường còn. Sự hiện như
vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các hành

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                  79

với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người nào
thành tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các
pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
mẹ. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể giết sinh
mạng người mẹ. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          80

cha... (như trên)... có thể giết sinh mạng A-
la-hán. Sự kiện như vậy không xảy ra.
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu có thể
giết sinh mạng người cha... (như trên)... có
thể giết sinh mạng A-la-hán. Sự kiện như vậy
có xảy ra
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể phá hòa hợp Tăng.
Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể phá hòa hợp
với Tăng. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể đề cao một Đạo sư

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          81

khác. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu đề cao một Đạo sư
khác. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi cùng trong một
thế giới (lokadhatu), hai A-la-hán Chánh
Đẳng Giác có thể xuất hiện (một lần) không
trước không sau. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi cùng trong một thế giới, một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác có thể xuất hiện. Sự kiện
như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra: Khi cùng trong một thế giới hai vua
Chuyển luân có thể xuất hiện (một lần),
không trước không sau. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi trong một thế giới, một vị vua Chuyển
luân có thể xuất hiện. Sự kiện như vậy có xảy
ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          82

thể thành A-La-Hán Chánh Đẳng Giác. Sự
kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một nam nhân có thể thành một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác. Sự kiện như vậy có xảy
ra."
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành Sakka (Đế -thích). Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một nam nhân có thể trở
thành Sakka. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Ma vương. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra
khi một nam nhân trở thành một Ma vương.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Phạm thiên. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          83

 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một nam nhân có thể trở thành Phạm
thiên. Sự kiện này như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân ác hành
có thể sanh ra quả báo khả ái, khả hỷ, khả
lạc. Sự kiện này không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu ác
hành... Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân thiện
hành có thể sanh ra quả báo không khả ái,
không khả hỷ, không khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          84

 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân thiện hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu thiện
hành... một ý thiện hành có thể sanh ra quả
báo không khả ái, không khả hỷ, không khả
lạc. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý thiện hành có thể sanh ra quả báo
khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy có
xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân ác hành, do nhân thân ác hành ấy, do
duyên thân ác hành ấy sau khi thân hoại
mạng chung, có thể sanh thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân ác hành, do nhân
thân ác hành ấy, do duyên thân ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          85

này có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì khẩu ác hành... hành trì ý ác hành, do
nhân ý ác hành ấy, do duyên ý ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này. Sự kiện
như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
khi một người hành trì khẩu ác hành... ý ác
hành, sau khi thân hoại mạng chung có thể
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự
kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân thiện hành, do nhân thân thiện hành
ấy, do duyên thân thiện ấy, có thể sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện như
vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân thiện hành, do
nhân thân thiện hành ấy, do duyên thân thiện
hành ấy, có thể sanh lên thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           86

ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì khẩu thiện hành... hành trì ý thiện hành,
do nhân ý thiện hành ấy, do duyên ý thiện
hành ấy, có thể sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một người hành trì khẩu
thiện hành... hành trì ý thiện hành, do nhân ý
thiện hành ấy, do duyên ý thiện hành ấy, có
thể sanh lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
Cho đến mức độ như vậy, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về xứ phi xứ".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn pháp môn này có tên gì?

– Do vậy, này Ananda, Ông hãy thọ trì pháp
môn này là Đa giới, hãy thọ trì pháp môn nầy là Bốn
chuyển (Dhammadasa) hãy thọ trì pháp môn này là
Pháp kinh (Dhammdasa), hãy thọ trì pháp môn này
là Trống bất tử, hãy thọ trì pháp môn này là Vô

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             87

thượng chiến thắng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       88

7      10 hộ trì nhân pháp - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Mười hộ trì nhân pháp:

- Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ kheo có giới
hạnh, sống chế ngự với sự chế ngự của giới
bổn Pàtimokkha, đầy đủ oai nghi, chánh
hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ
nhặt, thọ lãnh và tu học trong giới pháp. Này
các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào có giới hạnh,
sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn
Pàtimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh,
thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt,
thọ lãnh và tu học trong giới pháp. Pháp như
vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo nghe
nhiều, gìn giữ những gì đã nghe, chất chứa
những gì đã nghe. Những pháp ấy, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý căn cú cụ túc,
đề cao đời sống Phạm hạnh, hoàn toàn đầy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                               89

đủ thanh tịnh những pháp ấy, vị đã nghe
nhiều, đã nắm giữ, đã ghi nhớ nhờ tụng đọc
nhiều lần, chuyên ý quán sát, khéo thành tựu
nhờ chánh kiến. Này các Hiền giả, vị Tỷ
kheo nào, đa văn... khéo thành tựu nhờ
chánh kiến, pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo là
thiện hữu, thiện bạn lữ, là thiện bạn đảng, là
hộ trì nhân. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo
nào là thiện hữu, là thiện bạn lữ, là thiện bạn
đảng. Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo thiện
ngôn, đầy đủ sự nhu hòa và khiêm nhường,
nhẫn nại và nhận sự chỉ trích một cách cung
kính. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào thiện
ngôn... nhận sự chỉ trích một cách cung kính.
Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, khi nào có những trách
nhiệm cần phải làm đối với các vị đồng
Phạm hạnh niên lạp cao hơn, vị ấy khéo léo,
không có biếng nhác, suy tư một cách đầy
đủ các phương tiện, vừa đủ để làm, vừa đủ
để tổ chức. Này các Hiền giả, một vị Tỷ
kheo nào, đối với các vị đồng Phạm hạnh...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            90

vừa đủ để tổ chức. Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa có vị Tỷ kheo ưa
Pháp, ái luyến nói Pháp, tự mình vô cùng
hoan hỷ đối với Thắng pháp, Thắng luật.
Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào ưa Pháp...
vô cùng hoan hỷ đối với Thắng pháp, Thắng
luật. Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo tự
mình bằng lòng với các vật dụng nhận được
như y phục, ẩm thực, sàng tọa, bệnh dược.
Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào tự bằng
lòng... Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo sống
tinh tấn siêng năng đoạn trừ các ác pháp,
thành tựu các thiện pháp, cương quyết, kiên
trì tinh tấn, nhẫn trì không phế bỏ các thiện
pháp. Này các Hiền giả, một vị Tỷ kheo nào
sống tinh tấn siêng năng... nhẫn trì không
phế bỏ các thiện pháp. Pháp như vậy là hộ
trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo chánh niệm, đầy đủ tối thượng niệm và tỉnh giác,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          91

nhớ đến và ghi nhớ những điều nói và làm
từ lâu. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào có
chánh niệm, ghi nhớ những điều đã nói và
làm từ lâu. Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo có huệ
trí, đầy đủ sanh diệt trí, hướng đến sự quyết
trạch các bậc Thánh, chơn chánh diệt trừ
mọi đau khổ. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo
nào có huệ trí... chơi chánh diệt trừ mọi đau
khổ. Pháp như vậy là bộ trì nhân.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          92

8        11 pháp người tu cần có - Kinh NGƯỜI CHĂN BÒ – Tăng IV, 691

NGƯỜI CHĂN BÒ – Tăng IV, 691

1. Thành tựu mười một chi phần, này các Tỷ-kheo,
một người chăn bò không có thể lãnh đạo đàn bò và
khiến đàn bò được tăng trưởng. Thế nào là mười
một?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chăn bò:

1.  Không biết sắc.
2. Không thiện xảo trong tướng.
3. Không trừ khử trứng ruồi.
4. Không băng bó vết thương.
5. Không có xông khói.
6. Không biết chỗ nước có thể lội qua.
7. Không biết chỗ nước uống được.
8. Không biết đường.
9. Không thiện xảo chỗ bò có thể ăn.
10. Nặn sữa đến kiệt quệ.
11. Đối với các con bò đực, con bò cha, con bò lãnh
đạo, không có đặc biệt kính trọng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              93

Thành tựu mười một chi phần này, người chăn bò không có thể lãnh đạo đàn bò và khiến đàn bò được tăng trưởng.

3. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu với mười
một pháp, Tỷ-kheo không có thể được tăng trưởng,
tăng thịnh, tăng rộng rãi trong pháp luật này. Thế nào
là mười một?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

1.  Không biết sắc.
2. Không thiện xảo trong tướng.
3. Không trừ khử trứng ruồi.
4. Không băng bó vết thương.
5. Không có xông khói.
6. Không biết chỗ nước có thể lội qua.
7. Không biết chỗ nước uống được.
8. Không biết đường.
9. Không thiện xảo chỗ bò có thể ăn.
10. Nặn sữa đến kiệt quệ.
11. Đối với với Tỷ-kheo trưởng lão, kỳ cựu, xuất
gia đã lâu ngày, bậc cha trong Tăng chúng, bậc
lãnh đạo trong Tăng chúng, không có đặc biệt
kính trọng.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không biết sắc?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             94

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo, phàm sắc gì do
bốn đại hay do bốn đại tác thành, vị ấy không như
thật quán tri sắc ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
Tỷ-kheo không biết sắc.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo không thiện xảo trong các tướng?

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không như thật
quán tri nghiệp tướng của người ngu, nghiệp tướng
của người trí. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
không thiện xảo trong các tướng.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo không trừ khử trứng ruồi?

7. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với dục tầm
được khởi lên, chấp nhận, không từ bỏ, không tẩy
sạch, không chấm dứt, không đưa đến không thể tái
sanh. Đối với sân tầm được khởi lên... đối với hại
tầm được khởi lên, chấp nhận không từ bỏ, không tẩy
sạch, không chấm dứt, không đưa đến không thể tái
sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo không
trừ khử trứng các loài ruồi.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không có băng bó vết thương?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          95

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc,
nắm giữ tướng chung, nắm giữ tướng riêng. Những
nguyên nhân gì khiến tham, ưu, các ác bất thiện pháp
khởi lên, Tỷ-kheo không tự chế ngự nguyên nhân ấy,
không hộ trì nhãn căn, không thực hành sự hộ trì
nhãn căn. Khi tai nghe tiếng... khi mũi ngửi
hương...... khi lưỡi nếm vị... khi thân cảm xúc... khi
ý nhận thức các pháp, vị ấy nắm giữ tướng chung,
nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì ý
căn không được chế ngự, khiến tham ưu, các ác bất
thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo không chế ngự nguyên
nhân ấy, không hộ trì ý căn, không thực hành sự hộ
trì ý căn. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
không băng bó vết thương.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không xông khói?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không thuyết
pháp rộng rãi cho các người khác, như đã được nghe,
như đã được hiểu biết. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
Tỷ-kheo không xông khói.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo không biết chỗ nước có thể lội qua?

10. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các Tỷ- kheo nghe nhiều, được trao truyền giáo điển, là bậc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             96

trì Pháp, trì Luật, trì toát yếu. Tỷ-kheo thỉnh thoảng
đến thăm những vị ấy, nhưng không đặt câu hỏi,
không thẩm vấn: "Thưa Tôn giả, vấn đề này thế nào?
Nghĩa là vấn đề này là gì?" Các vị Tôn giả ấy không
có khai mở những gì chưa khai mở, không có hiển lộ
những gì chưa hiển hộ, không có tẩy sạch sự nghi
ngờ đối với các pháp còn chỗ nghi ngờ. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không biết chỗ nước có thể lội
qua được.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không biết chỗ nước uống?

11. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trong khi Pháp và Luật được thuyết giảng do Như Lai thuyết giảng, không được nghĩa tín thọ, không được pháp tín thọ, không được hân hoan liên hệ đến Pháp. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo không biết chỗ nước uống.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không biết con đường?

12. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không như thật
quán tri con đường Thánh đạo tám ngành. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo không rõ biết con
đường.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             97

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không thiện xảo trong các chỗ bò ăn cỏ?

13. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không như thật quán tri Bốn niệm xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không thiện xảo trong các chỗ bò ăn cỏ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo nặn sữa bò cho đến khô kiệt?

14. Ở đây, này các Tỷ-kheo, khi các tín nam, tín nữ
cúng dường, đem lại cúng dường hết sức đầy đủ các
vật dụng như y áo, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược
phẩm trị bệnh, ở đây Tỷ-kheo không biết thâu nhận
vừa phải. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo nặn
sữa bò đến khô kiệt.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào, đối với các Tỷ-
kheo Trưởng lão, kỳ cựu, xuất gia đã lâu ngày,
bậc cha trong Tăng chúng, bậc lãnh đạo trong
Tăng chúng, không có đặc biệt kính trọng?

15. Ở đây, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo nào là bậc Trưởng lão, kỳ cựu, xuất gia đã lâu ngày, bậc cha trong Tăng chúng, bậc lãnh đạo trong Tăng chúng, với các vị ấy, không có đối xử với từ thân hành, trước mặt và sau lưng... với từ khẩu hành... với từ ý hành, trước mặt và sau lưng. Như vậy, này các Tỷ-kheo,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             98

Tỷ-kheo đối với các Tỷ-kheo Trưởng lão, kỳ cựu,
xuất gia đã lâu ngày, là bậc cha trong Tăng chúng, là
bậc lãnh đạo trong Tăng chúng, đối với các vị ấy
không có đặc biệt tôn kính.

Thành tựu với mười một pháp này, Tỷ-kheo không có thể tăng trưởng, tăng thịnh, tăng rộng rãi trong Pháp và Luật này.

16. Thành tựu với mười một chi phần, này các Tỷ- kheo, người chăn bò có thể lãnh đạo đàn bò và khiến đàn bò được tăng trưởng. Thế nào là mười một?

17. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chăn bò:

1.  Biết sắc.
2. Thiện xảo trong tướng.
3. Trừ khử trứng ruồi.
4. Băng bó vết thương.
5. Có xông khói.
6. Biết chỗ nước có thể lội qua.
7. Biết chỗ nước uống được.
8. Biết đường.
9. Thiện xảo chỗ bò có thể ăn.
10. Không nặn sữa đến kiệt quệ.
11. Đối với các con bò đực, con bò cha, con bò lãnh
đạo, có đặc biệt kính trọng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            99

Thành tựu mười một chi phần này, người chăn bò có thể lãnh đạo đàn bò và khiến đàn bò được tăng trưởng.

18. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu với mười
một pháp, Tỷ-kheo có thể được tăng trưởng, tăng
thịnh, tăng rộng rãi trong Pháp và Luật này. Thế nào
là mười một?

19. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

1.  Biết sắc.
2. Thiện xảo trong tướng.
3. Trừ khử trứng ruồi.
4. Băng bó vết thương.
5. Có xông khói.
6. Biết chỗ nước có thể lội qua.
7. Biết chỗ nước uống được.
8. Biết đường.
9. Thiện xảo chỗ bò có thể ăn.
10. Không nặn sữa đến kiệt quệ.
11. Đối với với Tỷ-kheo trưởng lão, kỳ cựu, xuất
gia đã lâu ngày, bậc cha trong Tăng chúng,
bậc lãnh đạo trong Tăng chúng, có đặc biệt
kính trọng.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo biết sắc?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         100

20. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo, phàm sắc gì
do bốn đại hay do bốn đại tác thành, vị ấy như thật
quán trị sắc ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo biết sắc.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo thiện xảo trong các tướng?

21. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thật quán
tri nghiệp tướng của người ngu, nghiệp tướng của
người trí. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
thiện xảo trong các tướng.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo trừ khử trứng ruồi?

22. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với dục tầm
được khởi lên, không chấp nhận, từ bỏ, tẩy sạch,
chấm dứt, đưa đến không thể tái sanh. Đối với sân
tầm được khởi lên... đối với hại tầm được khởi lên,
không chấp nhận từ bỏ, tẩy sạch, chấm dứt, đưa đến
không thể tái sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo trừ khử trứng ruồi.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là có băng bó vết thương?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       101

23. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy
sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ
tướng riêng. Những nguyên nhân gì khiến tham, ưu,
các ác bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo tự chế ngự
nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thực hành sự hộ trì
nhãn căn. Khi tai nghe tiếng... khi mũi ngửi
hương...... khi lưỡi nếm vị... khi thân cảm xúc... khi
ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng
chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên
nhân gì, vì ý căn được chế ngự, khiến tham ưu, các
ác bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo chế ngự nguyên
nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo băng bó vết
thương.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo xông khói?

24. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thuyết pháp
rộng rãi cho các người khác, như đã được nghe, như
đã được hiểu biết. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo xông khói.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo biết chỗ nước có thể lội qua?

25. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các Tỷ- kheo nghe nhiều, được trao truyền giáo điển, là bậc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         102

trì Pháp, trì Luật, trì toát yếu. Tỷ-kheo thỉnh thoảng
đến thăm những vị ấy, đặt câu hỏi, thẩm vấn: "Thưa
Tôn giả, vấn đề này thế nào? Nghĩa là vấn đề này là
gì?" Các vị Tôn giả ấy có khai mở những gì chưa
khai mở, hiển lộ những gì chưa hiển hộ, tẩy sạch nghi
vấn trong những vấn đề còn nghi vấn. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo biết chỗ nước có thể lội qua
được.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo biết chỗ nước uống?

26. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trong khi Pháp
và Luật được thuyết giảng do Như Lai thuyết giảng,
được nghĩa tín thọ, được pháp tín thọ, được hân hoan
liên hệ đến Pháp. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo biết chỗ nước uống.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo biết con đường?

27. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thật quán tri con đường Thánh đạo tám ngành. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo rõ biết con đường.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thiện xảo trong các chỗ bò ăn cỏ?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         103

28. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thật quán tri Bốn niệm xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thiện xảo trong các chỗ bò ăn cỏ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo nặn sữa bò còn để sữa lại?

29. Ở đây, này các Tỷ-kheo, khi các tín nam, tín nữ cúng dường, đem lại hết sức đầy đủ các vật dụng như y áo, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, ở đây Tỷ-kheo biết thâu nhận vừa phải. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo nặn sữa bò còn để sữa lại.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào, đối với các Tỷ-
kheo Trưởng lão, kỳ cựu, xuất gia đã lâu ngày,
bậc cha trong Tăng chúng, bậc lãnh đạo trong
Tăng chúng, có đặc biệt kính trọng?

30. Ở đây, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo nào là bậc
Trưởng lão, kỳ cựu, xuất gia đã lâu ngày, bậc cha
trong Tăng chúng, bậc lãnh đạo trong Tăng chúng,
với các vị ấy, có đối xử với từ thân hành, trước mặt
và sau lưng... với từ khẩu hành... với từ ý hành, trước
mặt và sau lưng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
đối với các Tỷ-kheo Trưởng lão, kỳ cựu, xuất gia đã
lâu ngày, là bậc cha trong Tăng chúng, là bậc lãnh
đạo trong Tăng chúng, với các vị ấy, có đặc biệt tôn
kính.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          104

Thành tựu với mười một pháp này, Tỷ-kheo có thể tăng trưởng, tăng thịnh, tăng rộng rãi trong Pháp và Luật này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       105

9     2 duyên làm sanh khởi Chánh kiến - Kinh HY VỌNG – Tăng I, 160

HY VỌNG – Tăng I, 160
---------------------
6. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến tham
sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tịnh tướng
- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến tham sanh khởi.
7. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến sân
sanh khởi.Thế nào là hai?
- Chướng ngại tướng
- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến sân sanh khởi.
8. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến tà kiến
sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tiếng nói của người khác
- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến tà kiến sanh
khởi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      106

9. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến chánh
kiến sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tiếng nói của người khác
- Và như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến chánh kiến sanh
khởi.
------------------

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     107

10 2 duyên làm sanh khởi chánh kiến - ĐẠI KINH PHƯƠNG QUẢNG – 43 Trung I, 639

ĐẠI KINH PHƯƠNG QUẢNG (Mahavedalla suttam) – Bài kinh số 43 – Trung I, 639

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Jetavana, tịnh
xá ông Anathapindika. Lúc bấy giờ, Tôn giả
Mahakotthita (Đại Câu-hy-la), vào buổi chiều, khi
thiền định xong, đứng dậy, đi đến chỗ Tôn giả
Sariputta ở, sau khi đến nói lên với Tôn giả Sariputta
những lời chào đón, hỏi thăm xã giao rồi ngồi xuống
một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahakotthita nói với Tôn giả Sariputta:

– Này Hiền giả, liệt tuệ, liệt tuệ (Duppanna) được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là liệt tuệ?

– Này Hiền giả, vì không tuệ tri, không tuệ tri (Nap-pajanati), này Hiền giả nên được gọi là liệt tuệ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         108

Không tuệ tri gì? Không tuệ tri: đây là Khổ, không
tuệ tri: đây là Khổ tập, không tuệ tri: đây là Khổ diệt,
không tuệ tri: đây là con đường đưa đến Khổ diệt. Vì
không tuệ tri, không tuệ tri, này Hiền giả, nên được
gọi là liệt tuệ.

– Lành thay, Hiền giả!

Tôn giả Mahakotthita hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta nói, rồi hỏi Tôn giả Sariputta một câu hỏi nữa:

– Này Hiền giả, trí tuệ, trí tuệ được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào là được gọi là trí tuệ?

– Vì có tuệ tri, có tuệ tri, này Hiền giả, nên được gọi là trí tuệ. Có tuệ tri gì? Có tuệ tri: đây là Khổ, có tuệ tri: đây là Khổ tập, có tuệ tri: đây là Khổ diệt, có tuệ tri: đây là Con đường đưa đến Khổ diệt. Vì có tuệ tri, có tuệ tri, này Hiền giả, nên được gọi là trí tuệ.

– Thức, thức, này Hiền giả, được gọi là như vậy, Này Hiền giả, như thế nào được gọi là thức?

– Này Hiền giả, vì thức tri, thức tri, này Hiền giả nên được gọi là có thức. Thức tri gì? Thức tri lạc, thức tri khổ, thức tri bất khổ bất lạc. Vì thức tri, thức tri, này Hiền giả, nên được gọi là có thức.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            109

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy,
những pháp này được kết hợp hay không được kết
hợp? Có thể chăng, nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần?

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy,
những pháp này được kết hợp, không phải không kết
hợp. Không có thể nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần. Này
Hiền giả, điều gì tuệ tri được là thức tri được, điều gì
thức tri được là tuệ tri được. Do vậy, những pháp này
được kết hợp, không phải không kết hợp, và không
có thể nêu lên sự sai khác giữa những pháp này, sau
khi phân tích chúng nhiều lần.

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy, thế nào là sự sai khác giữa những pháp được kết hợp, không phải không kết hợp này?

– Này Hiền giả, Trí tuệ như vậy, thức như vậy,
giữa những pháp được kết hợp, không phải không
được kết hợp này, trí tuệ cần phải được tu tập
(Bhavetabba), còn thức cần phải được liễu tri
(Parinneyyam) như vậy là sự sai khác giữa những
pháp này.

– Cảm thọ, cảm thọ, này Hiền giả, được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là cảm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           110

thọ?

– Này Hiền giả, cảm thọ, cảm thọ (Vedeti), nên
được gọi là cảm thọ. Và cảm thọ gì? Cảm thọ lạc,
cảm thọ khổ, cảm thọ bất khổ bất lạc thọ. Này Hiền
giả, cảm thọ, cảm thọ, nên được gọi là cảm thọ.

– Này Hiền giả, tưởng, tưởng (Sanna) được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là tưởng?

– Tưởng tri, tưởng tri (Sanjanati), này Hiền giả,
nên được gọi là tưởng, Và tưởng tri gì? Tưởng tri
màu xanh, tưởng tri màu vàng, tưởng tri màu đỏ,
tưởng tri màu trắng. Tưởng tri, tưởng tri, này Hiền
giả, nên được gọi là tưởng.

– Này Hiền giả, thọ như vậy, tưởng như vậy,
những pháp này được kết hợp hay không được kết
hợp? Có thể chăng, nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần?

– Này Hiền giả, cảm thọ như vậy, tưởng như
vậy, những pháp này được kết hợp, không phải
không được kết hợp. Không có thể nêu lên sự sai
khác giữa những pháp này, sau khi phân tích chúng
nhiều lần. Này Hiền giả, điều gì cảm thọ được là
tưởng tri được, điều gì tưởng tri được là cảm thọ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         111

được. Do vậy, những pháp này được kết hợp, không
phải không được kết hợp, và không có thể nêu lên sự
sai khác giữa những pháp này, sau khi phân tích
chúng nhiều lần.

– Này Hiền giả, ý thức thanh tịnh, không liên hệ đến năm căn có thể đưa đến gì?

– Này Hiền giả, ý thức thanh tịnh, không liên hệ
đến năm căn, có thể đưa đến Hư không vô biên xứ;
hư không là vô biên, có thể đưa đến Thức vô biên
xứ; thức là vô biên, có thể đưa đến Vô sở hữu xứ,
không có sự vật gì.

– Này Hiền giả, pháp gì đưa đến nhờ gì có thể tuệ tri được?

– Này Hiền giả, nhờ tuệ nhãn, pháp được đưa đến có thể tuệ tri.

– Này Hiền giả, trí tuệ có ý nghĩa gì?

– Này Hiền giả, trí tuệ có ý nghĩa là thắng tri (Abhinnattha), có nghĩa là liễu tri (Parinnattha), có nghĩa là đoạn tận (Pahanattha).

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên khiến chánh tri kiến sanh khởi?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        112

– Này Hiền giả, có hai duyên khiến chánh tri
kiến sanh khởi: Tiếng của người khác và như lý tác
ý. Này Hiền giả, do hai duyên này, chánh tri kiến
sanh khởi.

– Này Hiền giả, chánh tri kiến phải được hỗ trợ
bởi bao nhiêu chi phần để có tâm giải thoát quả, tâm
giải thoát quả công đức, và tuệ giải thoát quả, tuệ
giải thoát quả công đức?

– Này Hiền giả, chánh tri kiến phải được hỗ trợ
bởi năm chi phần để có tâm giải thoát quả, tâm giải
thoát quả công đức, tuệ giải thoát quả và tuệ giải
thoát quả công đức. Ở đây, này Hiền giả, chánh tri
kiến có giới hỗ trợ, có văn (Suta) hỗ trợ, có thảo
luận hỗ trợ, có chỉ (Samatha) hỗ trợ, có quán
(Samadhi) hỗ trợ. Này Hiền giả, chánh tri kiến được
hỗ trợ bởi năm chi phần này để có tâm giải thoát quả,
tâm giải thoát quả công đức, tuệ giải thoát quả và tuệ
giải thoát quả công đức.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu hữu (Bhava)?

– Này Hiền giả, có ba hữu: dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu.

– Này Hiền giả, như thế nào sự tái sanh trong tương lai được xảy ra?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         113

– Này Hiền giả, bị vô minh ngăn che, bị tham ái trói buộc, các loài hữu tình thích thú chỗ này chỗ kia, như vậy, sự tái sinh trong tương lai được xảy ra.

– Này Hiền giả, như thế nào sự tái sanh trong tương lai không xảy ra?

– Này Hiền giả, vô minh được xả ly, minh khởi, tham ái được đoạn diệt, như vậy sự tái sanh trong tương lai không xảy ra.

– Này Hiền giả, thế nào là Thiền thứ nhất?

– Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo ly dục, ly ác
bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Như
vậy, này Hiền giả, gọi là Thiền thứ nhất.

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất có bao nhiêu chi phần?

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất có năm chi phần.
Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo thành tựu Thiền thứ
nhất, có tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm. Này Hiền giả,
Thiền thứ nhất có năm chi phần như vậy.

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất từ bỏ bao nhiêu chi phần và thành tựu bao nhiêu chi phần?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          114

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất từ bỏ năm chi
phần và thành tựu năm chi phần. Ở đây, này Hiền
giả, vị Tỷ-kheo thành tựu Thiền thứ nhất từ bỏ tham
dục, từ bỏ sân, từ bỏ hôn trầm thụy miên, từ bỏ trạo
hối, từ bỏ nghi, thành tựu tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm.
Này Hiền giả, như vậy Thiền thứ nhất từ bỏ năm chi
phần, và thành tựu năm chi phần.

– Này Hiền giả, năm căn này, có cảnh giới khác
nhau, có hành giới khác nhau, không có lẫn lộn cảnh
giới, hành giới với nhau. Tức là mắt, tai, mũi, lưỡi,
thân. Này Hiền giả, giữa năm căn này, có cảnh giới
sai khác, có hành giới sai khác, không có thọ lãnh
cảnh giới, hành giới lẫn nhau, cái gì làm sở y cho
chúng, cái gì lãnh thọ cảnh giới, hành giới của
chúng?

– Nầy Hiền giả, năm căn này, có cảnh giới sai khác, có hành giới sai khác, không có lãnh thọ cảnh giới, hành giới lẫn nhau, tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Này Hiền giả, giữa năm căn này, có cảnh giới sai khác, có hành giới sai khác, không có lẫn lộn cảnh giới, hành giới với nhau, ý làm sở y cho chúng, và ý lãnh thọ cảnh giới và hành giới của chúng.

– Này Hiền giả, năm căn này là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Này Hiền giả, năm căn này, do duyên gì

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           115

mà chúng an trú?

– Này Hiền giả, năm căn này là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Này Hiền giả, năm căn này do duyên tuổi thọ (Ayu) mà chúng an trú.

– Này Hiền giả, tuổi thọ do duyên gì mà an trú?

– Tuổi thọ do duyên hơi nóng mà an trú.

– Này Hiền giả, hơi nóng do duyên gì mà an trú?

– Hơi nóng do duyên tuổi thọ mà an trú.

– Này Hiền giả, nay chúng tôi được biết từ lời
nói của Tôn giả Sariputta là tuổi thọ do duyên hơi
nóng mà an trú. Nay chúng tôi lại được biết từ lời nói
của Tôn giả Sariputta là hơi nóng do duyên tuổi thọ
mà an trú. Này Hiền giả, như thế nào, cần phải hiểu
ý nghĩa lời nói này?

– Này Hiền giả, tôi sẽ cho một ví dụ. Nhờ ví dụ,
ở đây, một số người có trí sẽ hiểu ý nghĩa lời nói.
Này Hiền giả, ví như khi một cây đèn dầu được thắp
sáng, duyên tim đèn, ánh sáng được hiện ra, do
duyên ánh sáng, tim đèn được thấy. Cũng vậy này
Hiền giả, tuổi thọ do duyên hơi nóng mà an trú, và
hơi nóng do duyên tuổi thọ mà an trú.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         116

– Này Hiền giả, những pháp thọ hành
(Ayusankhara) này là những pháp được cảm thọ
(Vedaniya) này, hay những pháp thọ hành này khác
với những pháp được cảm thọ này?

– Này Hiền giả, những pháp thọ hành này không phải là những pháp được cảm thọ này. Này Hiền giả, nếu những pháp thọ hành này là những pháp được cảm thọ này thì không thể nêu rõ sự xuất khởi của vị Tỷ-kheo đã thành tựu Diệt thọ tưởng định. Này Hiền giả, vì rằng những pháp thọ hành khác, những pháp được cảm thọ khác nên có thể nêu rõ sự xuất khởi của vị Tỷ-kheo đã thành tựu Diệt thọ tưởng định.

– Này Hiền giả, đối với thân này, khi nào có bao nhiêu pháp được từ bỏ, thì thân này được nằm xuống, quăng đi, vất bỏ, như một khúc gỗ vô tri?

– Này Hiền giả, đối với thân này, khi nào ba
pháp được từ bỏ: Tuổi thọ, hơi nóng và thức, thì thân
này nằm xuống, được quăng đi, vất bỏ như một khúc
gỗ vô tri.

– Này Hiền giả, có sự sai khác gì giữa vật chết, mạng chung này với vị Tỷ-kheo thành tựu Diệt thọ tưởng định?

– Này Hiền giả, vật chết, mạng chung này, thân

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        117

hành của nó chấm dứt, dừng lại, khẩu hành chấm dứt,
dừng lại, tâm hành chấm dứt, dừng lại, tuổi thọ diệt
tận, hơi nóng tiêu diệt, các căn bị bại hoại. Còn vị
Tỷ-kheo thành tựu Diệt thọ tưởng định, thì thân hành
của vị này được chấm dứt, được dừng lại, khẩu hành
được chấm dứt, được dừng lại, tâm hành được chấm
dứt, được dừng lại, nhưng tuổi thọ không diệt tận,
hơi nóng không tiêu diệt, các căn được sáng suốt.
Này Hiền giả, như vậy là sự sai khác giữa vật chết,
mạng chung này với vị Tỷ-kheo thành tựu Diệt thọ
tưởng định.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên để chứng nhập tâm giải thoát bất khổ bất lạc?

– Này Hiền giả, có bốn duyên để chứng nhập tâm giải thoát bất khổ bất lạc. Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này Hiền giả, do bốn duyên này mà chứng nhập tâm giải thoát bất khổ bất lạc.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên để chứng nhập vô tướng tâm giải thoát?

– Này Hiền giả, có hai duyên để chứng nhập vô tướng tâm giải thoát: không có tác ý nhất thiết tướng và tác ý vô tướng giới. Này Hiền giả, do hai

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       118

duyên này mà chứng nhập vô tướng tâm giải thoát.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên để an trú vô tướng tâm giải thoát?

– Này Hiền giả, có ba duyên để an trú vô tướng
tâm giải thoát: không tác ý nhất thiết tướng, tác ý
vô tướng giới, và một sự sửa soạn trước. Này Hiền
giả, do ba duyên này mà an trú vô tướng tâm giải
thoát.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên để xuất khởi vô tướng tâm giải thoát?

– Này Hiền giả, có hai duyên để xuất khởi vô
tướng tâm giải thoát: tác ý nhất thiết tướng và
không tác ý vô tướng giới. Này Hiền giả, do hai
duyên này mà xuất khởi vô tướng tâm giải thoát.

– Này Hiền giả, vô lượng tâm giải thoát này, vô
sở hữu tâm giải thoát này, không tâm giải thoát này
và vô tướng tâm giải thoát này, những pháp này
nghĩa sai biệt và danh sai biệt, hay nghĩa đồng nhất
và danh sai biệt?

– Này Hiền giả, vô lượng tâm giải thoát, vô sở hữu tâm giải thoát, không tâm giải thoát và vô tướng tâm giải thoát này, có một pháp môn, này Hiền giả,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       119

do pháp môn này, các pháp ấy nghĩa sai biệt và danh
sai biệt. Và này Hiền giả, lại có một pháp môn, do
pháp môn này, các pháp ấy có nghĩa đồng nhất và
danh sai biệt.

Này Hiền giả, thế nào là có pháp môn, do pháp môn này các pháp ấy có nghĩa sai khác và có danh sai khác?

Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo an trú biến mãn
một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy
phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy
phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên,
dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô
biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với
từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Với
tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu với hỷ... an trú
biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả, cũng
vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng
vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới,
trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp
vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu
với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.
Như vậy, này Hiền giả, gọi là vô lượng tâm giải
thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là vô sở hữu tâm giải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         120

thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo vượt lên mọi
Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật gì" chứng
và trú Vô sở hữu xứ. Như vậy, này Hiền giả, gọi là
Vô sở hữu tâm giải thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là không tâm giải
thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo đi đến khu
rừng, hay đi đến gốc cây, hay đi đến chỗ nhà trống
và suy nghĩ như sau: "Đây trống không, không có tự
ngã hay không có ngã sở". Như vậy, này Hiền giả,
gọi là không tâm giải thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là vô tướng tâm giải
thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo không tác ý
với nhất thiết tướng, đạt và an trú vô tướng tâm định.
Như vậy, này Hiền giả, gọi là vô tướng tâm giải
thoát.

Như vậy là có pháp môn và do pháp môn này những pháp ấy nghĩa sai biệt và danh sai biệt.

Và này Hiền giả, thế nào là có pháp môn và do pháp môn này các pháp ấy có nghĩa đồng nhất nhưng danh sai biệt?

Tham, này Hiền giả, là nguyên nhân của hạn lượng; sân là nguyên nhân của hạn lượng; si là nguyên nhân của hạn lượng. Đối với vị Tỷ-kheo đã

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         121

đoạn trừ các lậu hoặc và tham, sân, si này đã được chặt tận gốc như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô lượng, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động tâm giải thoát không có tham, không có sân, không có si.

Tham, này Hiền giả, là một vật gì (chướng ngại), sân là một vật gì (chướng ngại), si là một vật gì (chướng ngại). Đối với vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, thì tham, sân, si này đã được chặt tận gốc, như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô sở hữu, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động tâm giải thoát ấy không có tham, không có sân, không có si.

Tham, này Hiền giả, là nhân tạo ra tướng, sân là nhân tạo ra tướng, si là nhân tạo ra tướng. Đối với vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, thì tham, sân, si này được chặt tận gốc, như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô tướng, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         122

tâm giải thoát này không có tham, không có sân, không có si.

Như vậy, này Hiền giả, là pháp môn này, những pháp ấy là đồng nghĩa nhưng danh sai biệt.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahakotthita hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       123

11 3 Thiên sứ của Diêm vương - Kinh DIÊM VƯƠNG – Tăng I, 247

DIÊM VƯƠNG – Tăng I, 247
1-6
1. Có ba Thiên sứ này, này các Tỷ-kheo, Thế nào là
ba?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân làm ác, miệng
nói ác, ý nghĩ ác. Sau khi thân làm ác, miệng nói ác,
ý nghĩ ác, khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Rồi này các Tỷ
kheo, những người lính địa ngục, với hai cánh tay bắt
người ấy dẫn đến Vua Yama (Diêm vương) và thưa:
- "Thưa Đại vương, người này không kính mẹ,
không kính cha, không kính Sa-môn, không kính Bà-
la-môn, không tôn kính các bậc lớn tuổi trong gia
đình, Đại vương hãy hình phạt nó"
Rồi vua Yama chất vấn người ấy, cật vấn, nạn vấn
người ấy về Thiên sứ thứ nhất:
- "Này người kia, Ngươi có thấy vị Thiên sứ thứ
nhất hiện ra giữa loài Người không?"
Người ấy trả lời:
- "Con không thấy, thưa Ngài"
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        124

- "Này người kia, ngươi có bao giờ thấy giữa loài
Người, một người đàn bà hay đàn ông 80 tuổi, hay
90 tuổi, hay 100 tuổi, già yếu, cong như nóc nhà,
lưng còm, chống gậy, vừa đi vừa run rẩy, bệnh hoạn,
tuổi trẻ đã tận, răng rụng tóc bạc, hư rụng, sói đầu,
da nhăn, đầu rung, tay chân da mồi, khô đét?"
Người ấy nói như sau:
- "Thưa Ngài, con có thấy".
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy
như sau:
- "Này Người kia, với Ngươi là người có trí, và lớn
tuổi, Ngươi có nghĩ rằng: "Ta rồi cũng bị già, ta
không vượt qua tuổi già. Vậy ta hãy làm điều lành,
về thân, về lời nói, về ý?"
Người ấy nói như sau:
- "Không, thưa Ngài, con không có làm. Thưa
Ngài, con phóng dật"
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy:
- "Này Người kia, chính vì do phóng dật, Ngươi đã
không làm các điều lành về thân, về lời nói, về ý.
Thật vậy, này Người kia, chúng ta sẽ làm cho Ngươi,
đúng theo sự phóng dật của Ngươi. Ác nghiệp ấy của
Ngươi, không phải mẹ làm, không phải cha làm,
không phải anh làm, không phải chị làm, không phải
bạn bè thân hữu làm, không phải bà con huyết thống

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        125

làm, không phải chư Thiên làm, không phải Sa-môn
làm, Bà la môn làm. Ác nghiệp ấy, chính do Ngươi
làm và Ngươi sẽ thọ lãnh quả dị thục của ác nghiệp
ấy''.
---------
2. Rồi vua Yama, này các Tỷ-kheo, sau khi chất vấn,
cật vấn, nạn vấn người ấy về vị Thiên sứ thứ nhất,
liền chất vấn, cật vấn, nạn vấn người ấy về vị Thiên
sứ thứ hai:
- "Này Người kia, Ngươi có thấy vị Thiên sứ thứ hai
hiện ra giữa loài Người không?"
Người ấy trả lời:
- "Con không thấy, thưa Ngài"
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy:
- "Này người kia, ngươi có bao giờ thấy giữa loài
Người, một người đàn bà hay đàn ông, bệnh hoạn,
khổ não nguy kịch, rơi nằm trong tiểu tiện, đại tiện
của mình, cần người khác nâng dậy, cần người khác
dìu nằm xuống?"
Người ấy nói như sau:
- "Thưa Ngài, con có thấy".
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy
như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       126

- "Này Người kia, với Ngươi là người có trí, và lớn
tuổi, Ngươi có nghĩ rằng: "Ta rồi cũng bị bệnh, ta
không vượt qua bệnh hoạn. Vậy ta hãy làm điều lành,
về thân, về lời nói, về ý?"
Người ấy nói như sau:
- "Không, thưa Ngài, con không có làm. Thưa Ngài,
con phóng dật"
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy:
- "Này Người kia, chính vì do phóng dật, Ngươi đã
không làm các điều lành về thân, về lời nói, về ý.
Thật vậy, này người kia … ngươi sẽ thọ lãnh quả dị
thục của các nghiệp ấy."
---------
3. Rồi vua Yama, này các Tỷ-kheo, sau khi chất vấn,
cật vấn, nạn vấn người ấy về vị Thiên sứ thứ hai, liền
chất vấn, cật vấn, nạn vấn người ấy về vị Thiên sứ
thứ ba:
- "Này Người kia, Người có thấy vị Thiên sứ thứ ba
hiện ra giữa loài Người không?"
Người ấy trả lời:
- "Con không thấy, thưa Ngài"
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy:
- "Này Người kia, Ngươi có bao giờ thấy giữa loài
Người, một người đàn bà hay một người đàn ông,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         127

chết đã được một ngày, hay chết được hai ngày, hay
chết được ba ngày, sưng phù lên, xanh xám lại và nát
rữa ra?"
Người ấy nói như sau:
- "Thưa Ngài, con có thấy".
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy
như sau:
- "Này Người kia, với Ngươi là người có trí, và lớn
tuổi, Ngươi có nghĩ rằng: "Ta rồi cũng bị chết, ta
không vượt qua sự chết. Vậy ta hãy làm điều lành,
về thân, về lời nói, về ý?"
Người ấy nói như sau:
- "Không, thưa Ngài, con không có làm. Thưa Ngài,
con phóng dật"
Rồi này các Tỷ-kheo, vua Yama nói với người ấy:
- "Này người kia, chính vì do phóng dật, ngươi đã
không làm các điều lành về thân, về lời nói, về ý.
Thật vậy, này người kia …ngươi sẽ thọ lãnh quả dị
thục của các nghiệp ấy."
----------
4. Rồi vua Yama, này các Tỷ-kheo, sau khi chất vấn,
cật vấn, nạn vấn người ấy về vị Thiên sứ thứ ba, rồi
giữ im lặng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       128

- Rồi này các Tỷ-kheo, những người lính địa
ngục, bắt người ấy chịu hình phạt gọi là năm
cọc. Họ lấy cọc sắt nung đỏ đóng vào một bàn
tay, họ lấy cọc sắt nung đỏ đóng vào bàn tay
thứ hai, họ lấy cọc sắt nung đỏ đóng vào một
bàn chân, họ lấy cọc sắt nung đỏ đóng vào bàn
chân thứ hai, Họ lấy cọc sắt nung đỏ đóng vào
giữa ngực. Người ấy ở đây thọ lãnh các cảm
giác đau đớn, cực khổ, thống khổ, khốc liệt.
Nhưng người ấy không có thể mệnh chung cho
đến khi ác nghiệp của người ấy chưa được tiêu
trừ.
- Này các Tỷ-kheo, rồi các người lính địa ngục
bắt người ấy nằm xuống và lấy cái rìu chặt
người ấy. Người ấy ở đây thọ lãnh … chưa
được tiêu trừ.
- Này các Tỷ-kheo, rồi các người lính địa ngục
dựng ngược người ấy chân trên, đầu dưới và
lấy dao sắc chặt người ấy. Người ấy ở đây thọ
lãnh … chưa được tiêu trừ.
- Này các Tỷ-kheo, các người lính địa ngục, cột
người ấy vào một chiếc xe, kéo người ấy chạy
tới, kéo người ấy chạy lui, trên đất được đốt
cháy đỏ, cháy thành ngọn, cháy đỏ rực. Người
ấy ở đây thọ lãnh … chưa được tiêu trừ.
- Rồi này các Tỷ-kheo, các người lính địa ngục
đẩy người ấy lên, kéo người ấy xuống trên một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    129

sườn núi đầy than hồng, cháy đỏ, cháy thành
ngọn, cháy đỏ rực, Người ấy ở đây thọ lãnh …
chưa được tiêu trừ.
- Rồi này các Tỷ-kheo, các người lính địa ngục
nắm ngược người ấy, chân phía trên, đầu phía
dưới và quăng người ấy vào một vạc dầu bằng
đồng nung đỏ, cháy đỏ, cháy thành ngọn, cháy
đỏ rực, Người ấy ở đây, bị nấu với bọt nước sôi
sùng sục, khi thì trôi nổi lên trên, khi thì chìm
xuống đáy, khi thì trôi dạt ngang. Người ấy ở
đây thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ,
thống khổ, khốc liệt. Nhưng người ấy không
thể mệnh chung cho đến khi ác nghiệp của
người ấy được tiêu trừ.
- Rồi này các Tỷ-kheo, những người lính địa
ngục quăng người ấy vào Đại địa ngục. Này
các Tỷ-kheo, Đại địa ngục ấy:
Có bốn góc, bốn cửa,
Chia thành phần bằng nhau,
Xung quanh có tường sắt,
Mái sắt lợp lên trên.
Nền địa ngục bằng sắt,
Nung đỏ cháy, đỏ rực,
Đứng thẳng luôn có mặt,
Rộng một trăm do tuần.
5. Một thời xưa lắm, này các Tỷ-kheo, vua Yama suy
nghĩ như sau: "Những ai làm ác nghiệp ở đời, phải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         130

thọ lãnh những hình phạt sai khác như vậy. Mong
rằng ta được làm người, và Như Lai, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời, ta có thể hầu hạ
Thế Tôn, Thế Tôn thuyết pháp cho ta, và ta có thể
thông hiểu pháp do Thế Tôn thuyết giảng".
Này các Tỷ-kheo, điều Ta đang nói, không phải Ta
nghe từ một Sa-môn hay một Bà-la-môn nào khác;
những điều ta đang nói chỉ được Ta biết mà thôi, chỉ
được Ta thấy mà thôi, chỉ được Ta hiểu mà thôi.
6. Dầu Thiên sứ báo động,
Thanh niên vẫn phóng dật,
Họ ưu buồn lâu dài,
Sanh làm người hạ liệt.

Ở đây, bậc Chân nhân,
Được Thiên sứ báo động,
Không bao giờ phóng dật
Trong diệu pháp bậc Thánh
Thấy sợ trong chấp thủ,
Trong hiện hữu sanh tử,
Được giải thoát, không thủ,
Sanh tử được đoạn trừ,
Được yên ổn, không lạc,
Ngay hiện tại tịch tịnh.
Mọi oán hận, sợ hãi,
Các vị ấy vượt qua,
Mọi đau đớn, khổ sầu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       131

Thảy đều được siêu thoát.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   132

12 3 pháp che dấu và 3 pháp không che dấu - Kinh CHE GIẤU – Tăng I, 516

CHE GIẤU – Tăng I, 516

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này được che giấu
khi thực hành, không có hiển lộ. Thế nào là ba?
- Sở hành của nữ nhân, được che dấu khi thực
hành, không có hiển lộ.
- Chú thuật của Bà-la-môn, được che dấu khi
thực hành, không có hiển lộ.
- Tà kiến, được che dấu khi thực hành, không có
hiển lộ.
Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, được che giấu khi
thực hành, không có hiển lộ.
2. Này các Tỷ-kheo, ba pháp này chói sáng, được
hiển lộ, không có che giấu.
- Vành tròn của mặt trăng, chói sáng, được hiển
lộ, không có che giấu.
- Vành tròn của mặt trời, chói sáng, được hiển
lộ, không có che giấu.
- Pháp luật được Thế Tôn tuyên thuyết, chói
sáng, được hiển lộ, không có che giấu.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     133

Ba pháp này chói sáng, được hiển lộ, không có che giấu.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    134

13 32 đại nhân tướng - Kinh TƯỚNG – 30 Trường II, 479

KINH TƯỚNG (LAKKHANA SUTTANTA) – Bài kinh số 30 – Trường II, 479

Như vầy tôi nghe.

I

1. Một thời, Thế Tôn trú tại Sàvatthi, rừng thái tử Jeta, vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- "Này các Tỷ-kheo".

- "Bạch Thế Tôn", các vị Tỷ-kheo đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

- Này các Tỷ-kheo, những ai có đầy đủ ba mươi hai Đại Trượng phu này, những vị ấy sẽ chọn hai con đường này thôi, không có con đường nào khác.

 Nếu sống tại gia sẽ làm vị Chuyển luân Thánh vương, dùng Chánh pháp trị nước, bình định

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      135

bốn phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy
đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở
hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa
báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu và thứ bảy
là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn
thái tử, những bậc anh hùng, chiến thắng, thân
thể dõng kiện, nhiếp phục địch quân. Vị này
chinh phục quả đất này cho đến hải biên và trị
nước với Chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao.

 Nếu vị này, từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời.

2. Này các Tỷ-kheo, ba mươi hai tướng Đại Trượng
phu này là gì mà những ai đầy đủ những tướng Đại
Trượng phu này sẽ chọn đi hai con đường, không còn
con đường nào khác. Nếu sống tại gia, sẽ làm vị
Chuyển luân Thánh vương... Nếu vị ấy xuất gia, từ
bỏ gia đình sống không gia đình, vị ấy sẽ thành bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh
che đời?

1)   Này các Tỷ-kheo, vị này có lòng bàn chân bằng phẳng. Tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại nhân.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        136

2)   Này các Tỷ-kheo, dưới hai bàn chân của vị này
có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xem với
trục xe vành xe, với các bộ phận hoàn toàn đầy
đủ. Tướng này được xem là tướng của bậc Đại
nhân.
3)   Này các Tỷ-kheo, vị này có gót chân thon dài...
4)   Vị này có ngón tay, ngón chân dài.
5)   Vị này có tay chân mềm mại.
6)   Vị này tay chân có màn da lưới.
7)   Vị này có mắt cá tròn như con sò.
8)   Vị này có ống chân như con dê rừng.
9)   Vị này đứng thẳng, không co lưng xuống có thể
sờ đầu gối với hai bàn tay.
10) Vị này có tướng mã âm tàng.

11) Vị này có màu da đồng, màu sắc như vàng.

12) Vị này có da trơn mướt, khiến bụi không thể
bám dính vào.
13) Vị này có lông da mọc từ lông một, mỗi lỗ chân
lông có một lông.
14) Vị này có lông mọc xoáy tròn thẳng lên, mỗi
sợi lông đều vậy, màu xanh đậm như thuốc bôi
mắt, xoáy lên từng xoáy tròn nhỏ, và xoáy về
hướng mặt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         137

15) Vị này có thân hình cao thẳng.

16) Vị này có thân với các góc cạnh tròn đầy, đều
đặn (trong lotusmedia.net)
17) Vị này có vị giác rất nhạy bén (trong
lotusmedia.net)
18) Vị này có giọng nói tuyệt diệu như tiếng chim
Ca-lăng-tần-già.
19) Vị này có hai mắt màu xanh đậm.

20) Vị này có lông mi con bò cái.

21) Vị này giữa hai lông mày, có sợi lông trắng
mọc lên, mịn màng như bông nhẹ.
22) Vị này có nhục kế trên đầu. Này các Tỷ-kheo,
vị này có nhục kế trên đầu. Tướng này được
xem là tướng tốt của bậc Đại nhân.
23) Vị này có nửa thân trước như thân con sư tử.

24) Vị này không có lõm khuyết xuống giữa hai
vai.
25) Vị này có thân thể cân đối như cây bàng. Bề
cao của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải
rộng, bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề
cao của thân...
26) Vị này có bán thân trên vuông tròn.

27) Vị này có quai hàm như con sư tử.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         138

28) Vị này có bốn mươi cái răng.

29) Vị này có răng đều đặn.

30) Vị này có răng không khuyết hở.

31) Vị này có răng cửa trơn láng.

32) Vị này có tướng lưỡi rộng dài.

3. Này các Tỷ-kheo, những ai có đầy đủ ba mươi hai
tướng Đại Trượng phu này, những vị ấy sẽ chọn hai
con đường này thôi, không có con đường nào khác.
Nếu sống tại gia, sẽ làm vị Chuyển luân Thánh
vương, dùng Chánh pháp trị nước, là vị Pháp vương,
bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc độ,
đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở
hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc
báu, nữ báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân
báu. Vị này có đến một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, chiến thắng, thân thể dõng kiện, nhiếp phục
địch quân. Vị này chinh phục quả đất này cho đến
hải biên và trị nước với Chánh pháp, không dùng
trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình
xuất gia, sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời.

Này các Tỷ-kheo, những vị ẩn sĩ ngoại đạo thọ trì ba mươi hai tướng Đại Trượng phu này nhưng không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         139

biết là do tạo nghiệp nào mà được những tướng này.

4. Này các Tỷ-kheo, trong bất kỳ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người kiên trì và không dao động đối với các thiện Pháp, thiện hành về thân, thiện hành về miệng, thiện hành về ý, phân định bố thí, thủ hộ giới luật, tuân giữ các lễ Bồ tát, hiếu kính với mẹ, hiếu kính với cha, cúng dường Sa-môn, cúng dường Bà-la-môn, tôn kính các bậc đàn anh trong gia đình, và tất cả những vị tối thắng khác. Với tác động, chất chứa, tích tụ và tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung được sanh cõi thiện thú, cõi Trời hay đời này. Ở đây, Ngài có mười điểm thắng hơn chư Thiên khác, thiên giới thọ mạng, thiên sắc, thiên lạc, thiên giới danh xưng, thiên giới uy lực, thiên giới sắc tướng, thiên giới âm thanh, thiên hương, thiên vị, thiên xúc. Ngài từ trần từ chỗ kia sanh đến chỗ này được tướng Đại Trượng phu này, nghĩa là lòng bàn chân bằng phẳng, đặt chân trên đất một cách bằng phẳng, bàn chân chạm đất với toàn thể bàn chân một lần.

5. Ngài đầy đủ tướng này, nếu ở tại gia sẽ làm vị Chuyển Luân Thánh vương, dùng Chánh pháp trị nước, là vị Pháp vương, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị ấy là xe báu, voi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         140

báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu và thứ
bảy là tướng quân báu. Vị này có đến một ngàn thái
tử, những bậc anh hùng, chiến thắng, thân thể dõng
kiện, nhiếp phục địch quân. Vị này chinh phục và trị
nước với chánh pháp, không dùng trượng, không
dùng đao, trị vì đất này cho đến hải biên, một cõi đất
không hoang vu, không có tướng nguy hiểm, không
có gai góc, phồn vinh, phong phú, an ổn, may mắn,
không có nguy hiểm.

 Làm vua được những gì? Làm vua không bị người
thù hay kẻ địch làm trở ngại. Làm vua được lợi
như vậy. Nếu Ngài xuất gia, từ bỏ gia đình sống
không gia đình, Ngài thành bậc A-La-hán, Chánh
Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời.

 Làm Phật được lợi những gì? Ngài không bị người
thù hay kẻ địch ở trong cũng như ở ngoài, không
bị tham, sân, si, không bị Sa- môn, Bà-la-môn,
thiên, Ma, Phạm thiên hay bất cứ một ai ở ngoài
đời làm trở ngại. Làm Phật được lợi như vậy.

Thế Tôn thuyết nghĩa như vậy.

6. Ở đây lời nói này được nói lên:

Sống chân thực đúng Pháp, Điều phục và tự chế,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         141

Sống với hạnh thanh tịnh,
Ngày trai giới, Bồ tát.
Bố thí, không bạo động,
Không làm hại một ai,
Tâm kiên cố hành trì,
Sống thật sự toàn diện.
Với hạnh nghiệp như vậy,
Ngài được sanh cõi Trời,
Sống trong niềm hoan hỷ,
An lạc vô cùng tận.
Từ chỗ kia mạng chung,
Tái sanh lại chỗ này,
Với bàn chân bằng phẳng,
Chạm đất thật đều đặn.

Các bậc chiêm tướng gia,
Hội họp và tuyên bố:
Không ai làm trở ngại,
Vị bàn chân bằng phẳng.
Dầu tại gia, xuất gia.
Nghĩa tướng thật rõ ràng,
Nếu sống tại gia đình,
Không bị trở ngại gì,
chiến thắng mọi quân thù.
Đại phá cả quân địch,
Không ai ngăn chặn được,
Vị nghiệp báo như vậy,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN              142

Nếu xuất gia lỵ dục,
Sống thiểu dục sáng suốt,
Là bậc Thánh siêu phàm,
không còn phải thai sanh,
Bậc Vô Thượng, Chánh Giác,
Pháp nhĩ là như vậy.

7. Này các Tỷ-kheo, trong bất kỳ đời trước nào, hiện
hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người,
sống vì hạnh phúc cho chúng sanh, trừ diệt mọi sợ
hãi kinh hoàng, sắp đặt sự che chở, hộ trì, bảo vệ
đúng Pháp, bố thí cho các người tùy tùng. Với tác
động, chất chứa, tích tụ và tăng thịnh của sự nghiệp
ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh thiện
thú, thiên giới hay đời này... Ngài từ trần từ chỗ kia
sanh đến chỗ này được tướng Đại Trượng phu này:
Dưới bàn chân, có hình bánh xe hiện ra, với một ngàn
tăm xe, với bánh xe, trục xe, các bộ phận hoàn toàn
đầy đủ.

8. Ngài đầy đủ tướng này, nếu ở tại gia thành vị chuyển Luân Thánh vương...

 Làm vua được những gì? Có nhiều kẻ hầu cận. Số hầu cận rất đông, có cư sĩ, Bà la môn, thị dân, thôn dân, tài chánh quan, tư pháp quan, vệ sĩ, thủ môn quan, các đại thần, các chư hầu, các hào phú, các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         143

vương tử. Làm vua được như vậy. Nếu Ngài xuất
gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, ngài
thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui
màn vô minh che đời.

 Làm Phật được những gì? Ngài có đại chúng hầu
cận, số đại chúng rất đông, gồm có Tỷ-kheo, Tỷ
kheo ni, Nam cư sĩ, Nữ cư sĩ, chư Thiên, loài
Người, A-tu-la, các loài Thần rắn, Càn thát bà.
Làm Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

9. Ở đây lời nói này được nói lên:

Trong những năm đã qua,
Trong những đời quá khứ,
Khi Ngài được làm Người,
Khiến nhiều người hạnh phúc.
Ngài trừ diệt kinh hoàng,
Hộ trì và bảo vệ,
Nhờ nghiệp ấy, sanh Thiên,
Hưởng an lạc hạnh phúc.
Từ chỗ kia mạng chung,
Tái sanh lại chỗ này,
Dưới hai bàn chân Ngài,
Có bánh xe hiện ra,
Với bánh xe đầy đủ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    144

Đủ một ngàn tăm xe.

Các bậc chiêm tướng gia,
Hội họp và tuyên bố,
Khi thấy trăm đức này:
Được quần chúng bao vây,
Địch quân được nhiếp phục,
Như bánh xe quay tròn,
Với vành xe đầy đủ.
- Nếu Ngài không xuất gia,
Sống đời sống như vậy,
Ngài chuyển vận bánh xe,
Trị vì khắp cõi đất.
Ở đây Sát đế lỵ,
Đều chịu thần phục Ngài,
Hầu hạ chung quanh Ngài,
Là bậc Đại danh xưng.
- Nếu xuất gia ly dục,
Sống thoát dục, sáng suốt,
chư Thiên và loài Người,
Đế thích và Dạ xoa,
Càn thát bà, Long xà,
Phi điểu, loài bốn chân,
Tất cả đoanh vây Ngài,
Là bậc Đại danh xưng,
Bậc Vô Thượng, Chánh Giác,
Được Thiên, Nhơn cung kính.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN               145

10. Này các Tỷ-kheo, trong bất kỳ đời trước nào,
hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm
Người, từ bỏ sát sanh, chế ngự sát sanh, bỏ trượng,
bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương sót
đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh và loài hữu tình.
Với tác động, chất chứa, tích tụ và tăng thịnh của
nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung được sanh
cõi thiện phú, Thiên giới hay đời này... Ngài từ trần
từ chỗ kia, sanh đến chỗ này, được ba tướng Đại
Trượng phu này: gót chân thon dài, ngón tay, ngón
chân dài và tay chân mềm mại.

11. Ngài đầy đủ ba tướng này, nếu sống tại gia sẽ thành vị Chuyển luân thánh vương...

 Làm vua được những gì? Thọ mạng lâu dài, được
sống lâu năm, thọ mạng được hộ trì lâu dài, không
một người nào dưới hình thức kẻ thù hay kẻ
nghịch có thể hại mạng sống Ngài. Làm vua được
như vậy...

 Làm Phật được những gì? Thọ mạng lâu dài, được
sống lâu năm, thọ mạng được hộ trì lâu dài, không
một kẻ thù, kẻ nghịch nào có thể hại được mạng
sống Ngài, dưới hình thức Sa môn, Bà la môn, chư
Thiên, Ma vương, Phạm thiên hay bất cứ ai trong

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        146

đời. Làm Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

12. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Tự biết mình sợ hãi,
Sợ chết sợ tàn hại,
Ngài từ bỏ giết hại,
Hết mọi loài chúng sanh.
Nhờ sống hành thiện pháp,
Được sanh lên cõi Trời,
Tự hưởng quả dị thục,
Do thiện báo đem lại.
Từ chỗ kia mạng chung,
Tái sanh lại chỗ này,
Được hưởng tại nơi đây,
Ba Đại trượng phu tướng:
Gót chân đầy và dài,
Thân thẳng như Phạm thiên.
Khả ái, hình vóc đẹp,
Khéo cân xứng, khéo sanh,
Các ngón tay, ngón chân,
Đều mềm mại trẻ đẹp.
Với ba tướng Trượng phu,
Sống lâu luôn luôn trẻ.
Nếu sống tại gia đình,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  147

Thọ mạng sẽ lâu dài.
Nếu sống đời xuất gia,
Tuổi thọ được dài thêm,
Như vậy tướng hảo này,
Là tướng tuổi trường thọ.

13. Này các Tỷ-kheo, trong bất kỳ đời trước nào,
hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm
Người, là vị bố thí các món ăn loại cứng loại mềm,
các loại nếm, loại liếm, loại uống, cao lương mỹ vị.
Với tác động, chất chứa, tích tụ và tăng thịnh của
nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung được sanh
cõi thiện chú, Thiên giới hay đời này... Ngài từ trần
từ chỗ kia, sanh đến chỗ này, được tướng Đại Trượng
phu này là bảy chỗ tròn đầy. Bảy chỗ tròn đầy là: hai
tay tròn đầy, hai chân tròn đầy, hai vai tròn đầy và
thân hình tròn đầy.

14. Ngài đầy đủ tướng này, nếu sống tại gia, làm vị Chuyển luân Thánh vương...

 Làm vua được những gì? Được các món ăn, loại cứng, loại mềm, các loại nếm, loại liếm, loại uống, cao lương mỹ vị. Làm vua được như vậy...

 Làm Phật được những gì? Được các món ăn loại cứng, loại mềm, các loại nếm, loại uống, cao

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        148

lương mỹ vị. Làm Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

15. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Bố thí các món ăn,
Thượng vị hợp sở thích
Loại cứng vị hợp sở thích
Loại cứng và loại mềm,
Loại liếm cả loại nếm.
Nhờ hành thiện tốt đẹp,
Sống lâu thiên hỷ lạc.
Được sanh tại chỗ này,
Với bảy chỗ tròn đầy.
Với tay chân mềm mại,
Nhà chiêm tướng thiện xảo,
Tuyên bố Ngài đầy đủ,
Món ăn thật ngon lành,
Loại cứng và loại mềm.
Không riêng gì tại gia,
Được tướng hảo như vậy,
Nếu sống hạnh xuất gia,
Cũng được hảo tướng ấy.
Món ăn thật thượng vị
Loại cứng và loại mềm,
Chặt đứt các trói buộc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  149

Tất cả hàng cư sĩ.

16. Này các Tỷ-kheo, trong bất kỳ đời trước nào,
hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm
Người, được đầy đủ Bốn Nhiếp pháp: Bố thí, ái ngữ,
lợi hành, đồng sự. Với tác động, chất chứa, tích tụ và
tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng
chung được sanh cõi thiện thú, Thiên giới, hay đời
này. Ngài từ trần từ chỗ kia, sanh đến chỗ này với
hai tướng Đại Trượng phu: Tay chân mềm mại, và
có lưới da giữa ngón tay, ngón chân.

17. Ngài đầy đủ hai tướng này, nếu sống tại gia, làm vị Chuyển luân Thánh vương...

 Làm vua được những gì? Được khéo thâu nhiếp
các vị tùy tùng. Được khéo thâu nhiếp các cư sĩ,
Bà-la-môn, thị dân, thôn dân, tài chánh quan, tư
pháp quan, thủ môn quan, các đại thần, các chư
hầu, các hào phú, các vương tử. Làm vua được
như vậy.

 Làm Phật được những gì? Được khéo thâu nhiếp
các vị tùy tùng, được khéo thâu nhiếp các vị Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo-ni, các Nam cư sĩ, Nữ cư sĩ, chư
Thiên, loài Người, A-tu-la, Long thần, Càn-thát-
bà. Làm Phật được như vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         150

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

18. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Bố thí và lợi hành,
Ái ngữ và đồng sự,
Nhiếp phục nhiều tùy tùng.
Do hành thiện pháp này,
Nhờ vô lượng công đức,
Được sanh lên cõi Trời.
Tạ thế tại chỗ kia,
Tái sanh tại chỗ này,
Do hạnh ấy tay chân,
Mềm mại và có lưới.
Được sắc tướng đoan nghiêm,
Mỹ lệ và khả ái
Dầu còn là niên thiếu,
Trẻ thơ măng sữa vậy,
Quần chúng chịu tùy thuận,
Nhiếp phục cõi đất này.
Luôn luôn dùng ái ngữ,
Cầu hạnh phúc quần sanh.
Như vậy sống thanh tịnh,
Với công đức thù thắng.
Nếu Ngài sống từ bỏ,
Mọi dục lạc tài sản,
Tuyên thuyết vi diệu pháp,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  151

Vị chiến thắng quần sanh,
Họ nghe tâm hoan hỷ,
Vâng hành lời Ngài dạy.
Họ sống thiện hành trì,
Theo Chánh pháp, Tùy pháp.

19. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, Như Lai là một vị nói lời liên hệ lợi ích cho chúng sanh, liên hệ đến pháp, giải thích cho đại chúng, đem lại hạnh phúc an lạc cho chúng sanh, tán dương chánh hạnh. Với tác động, chất chứa tích tụ và tăng thịnh của nghiệp... Ngài từ trần từ chỗ kia và tái sanh ở đây với hai tướng Đại Trượng phu: mắt cá tròn như con sò và lông mọc xoay tròn thẳng lên.

20. Ngài đầy đủ với những tướng như vậy, nếu sống tại gia, thành vị Chuyển luân Thánh vương...

 Làm vua được những gì? Tài vật dục lạc đều tối thắng, tối ưu, cao tột, đệ nhất. Làm vua được như vậy...

 Làm Phật được những gì? Ngài trở thành bậc tối thắng, tối ưu, cao tột, đệ nhất cho toàn thể chúng sanh. Làm Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         152

21. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Thuở xưa lời Ngài nói,
Thuyết giảng cho Đại chúng,
Liên hệ đến mục đích,
Liên hệ đến Chánh pháp.
Ngài là người đem lại,
Hạnh phúc cho chúng sanh,
Không xan lẫn hối tiếc,
Lễ đàn pháp và chơn.
Nhờ hành trì thiện nghiệp,
Sống hoan hỷ cõi Trời.
Tái sanh tại nơi đây,
Ngài được hai hảo tướng,
Hưởng hạnh phúc tối thượng.
Lông mọc xoay thẳng lên,
Mắt cá tròn khéo gọn,
Dưới có thịt, có da
Trên hình dáng đẹp đẽ.
- Nếu Ngài sống tại gia,
Tài dục đều tối thượng.
Không ai thắng hơn Ngài.
Chinh phục Diêm-phù-đề.
- Nếu hạnh Ngài xuất gia,
Tinh tấn hơn mọi người,
Ngài là bậc tối thắng,
Trong tất cả chúng sanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  153

Do vậy không tìm được,
Kẻ tối thắng hơn Ngài.
Ngài sống và ngự trị,
Cùng khắp mọi thế giới.

22. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào,
hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai trước làm Người,
ngài siêng năng học hỏi, nghề nghiệp, mọi kỹ thuật,
học thuật, oai nghi hay hành động: "Làm thế nào để
tôi mau học được, làm thế nào để tôi mau biết, làm
thế nào để tôi mau thâu hoạch được, khỏi phải mệt
nhọc lâu ngày?". Với tác động, chất chứa, tích tụ và
tăng thịnh của nghiệp ấy... Ngài từ trần từ chỗ kia và
tái sanh ở đây, với tướng Đại Trượng phu, có ống
chân giống như con dê rừng.

23. Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia thành vị Chuyển luân Thánh vương...

 Làm vua được những gì? Tất cả sự vật xứng đáng
nhà vua, đặc tướng nhà vua, tài sản nhà vua, sở
hữu nhà vua, Ngài đều có được một cách mau
chóng. Làm vua được như vậy.

 Làm Phật được những gì? Tất cả sự vật gì xứng đáng vị Sa-môn, đặc tướng Sa-môn, tài sản Sa- môn, sở hữu Sa-môn, Ngài đều có được một cách

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         154

mau chóng. Làm Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

24. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Trong các nghề, kỹ thuật
Trong cử chỉ, hành động,
Ngài muốn làm thế nào,
Để học biết mau chóng.
Không ai bị thương hại,
Học mau, không mệt mỏi,
Do hành thiện nghiệp này,
Được quả thiện nghiệp này,
Được quả thiện tốt đẹp.
Cân đối xoay nhẹ nhàng,
Trên da trơn mềm mại,
Lông được mọc đứng lên.
Người như vậy được gọi,
Người có chân dê rừng.
Tướng này, người ta đồn,
Khiến học hỏi mau chóng.
- Nếu xuất gia ly dục,
Sống thiểu dục sáng suốt.
Mọi sự vật hợp pháp,
Ngài tuần tự chứng đắc,
Sống tinh tấn cao thượng,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  155

Quả chứng thật mau chóng.

25. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, đi đến các vị Sa-môn hay Bà-la-môn, sau khi đến liền hỏi: "Bạch Tôn giả, thế nào là thiện? Thế nào là bất thiện? Thế nào là có tội? Thế nào là không có tội? Điều nào nên làm? Điều nào không nên làm? Điều nào làm sẽ đưa đến cho ta bất hạnh và đau khổ lâu dài? Điều nào nếu làm sẽ đưa đến cho ta hạnh phúc và an lạc lâu dài?. Với tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp này..." Ngài sau khi từ trần từ chỗ kia được tái sanh lại đây với tướng Đại Trượng phu này: Da của Ngài trơn mịn khiến bụi bặm không thể bám dính vào thân.

26. Ngài đầy đủ với các tướng này, nếu sống tại gia làm vị Chuyển luân Thánh vương...

 Làm vua, được những gì? Đại trí tuệ, không có ai bằng Ngài về trí tuệ. Hay không ai hơn Ngài về tài sản thế tục. Làm vua được như vậy.

 Làm Phật được những gì? Được đại trí tuệ, quảng trí tuệ, hỷ tâm trí tuệ, mẫn tiệp trí tuệ, thông nhuệ trí tuệ, yểm ly trí tuệ, không có ai bằng Ngài về trí tuệ hay không có chúng sanh nào hơn Ngài. Làm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          156

Phật Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

27. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Trong những ngày quá khứ,
Ngài tha thiết muốn biết,
Ngài tha thiết muốn hỏi,
Yết kiến vị xuất gia,
Khéo nghe và học hỏi.
Chính nhờ hạnh nghiệp ấy,
Ngài chứng được trí tuệ.
Và sanh vào loài Người,
Ngài được da mịn màng.
Các vị chiêm tướng gia,
Hội họp và tuyên bố,
Vị này biết và thấy,
Mọi ý nghĩa tế nhị.
- Nếu hạnh không xuất gia,
Sống hành trì như vậy,
Ngài là vị Chuyển luân,
Ngự trị cõi đất này.
Những vị nắm được nghĩa,
Không ai hơn bằng Ngài.
- Nếu xuất gia ly dục,
Sống thoát tục sáng suốt;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   157

Chứng được đạo Bồ-đề, Tuệ tối hảo vô thượng.

28. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào,
hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm
Người, không sân hận, hoàn toàn không ảo não, dầu
có bị nói nhiều cũng không tức tối, không phẫn nộ,
không hiềm khích, không mất bình tĩnh, không biểu
lộ phẫn nộ, không sân hận phiền muộn. Trái lại, Ngài
bố thí các đồ che đắp, mang mặc mềm mại, nhẹ
nhàng; vải quyên mềm mại, vải bông mềm mại, vải
lụa mềm mại, vải len mềm mại. Với tác động... Ngài
từ trần từ chỗ kia, thác sanh tại chỗ này, được tướng
Đại Trượng phu này: sắc hoàng kim, da màu đồng,
sáng bóng.

29. Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia, thành vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Được các đồ che đắp,
mang mặc mềm mại, nhẹ nhàng; vải quyên mềm
mại, vải bông mềm mại, vải lụa mềm mại, vải len
mềm mại.

 Làm Phật được những gì? Được các đồ che đắp, mang mặc mềm mại, nhẹ nhàng; vải quyên mềm mại, vải bông mềm mại, vải lụa mềm mại, vải len

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        158

mềm mại. Làm Phật, Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

30. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Cương quyết không sân hận,
Ngài sẵn sàng bố thí,
Các loại vải mềm mại,
Các đồ đắp mềm mại.
Trong những đời sống trước,
Ngài cương quyết phân phát,
Như thần mưa tung vải,
Mây móc trên đất liền.
Nhờ hạnh nghiệm như vậy,
Từ trần tại chỗ kia,
Được sanh lên cõi Trời,
Hưởng quả báo thiện hạnh.
Tận hưởng thiện báo xong,
Ngài sanh tại nơi đây,
Với thân màu hoàng kim,
Sáng chói như vàng ròng,
Mỹ lệ hùng tráng hơn,
Chẳng khác gì Đế-thích.
- Nếu không muốn xuất gia,
Ngài trị vì đất này,
Nhờ sức mạnh quá khứ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   159

Ngài được thật đầy đủ,
Mềm mại và tế nhị,
Đồ che đắp mang mặc.
- Nếu Ngài sống đời sống,
Xuất gia, không gia đình,
Kiên trì Ngài tận hưởng,
Quả báo nghiệp quá khứ,
Những điều Ngài đã làm,
Không bao giờ vô hiệu.

31. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, Ngài làm cho sum họp lại những bà con bạn bè thân tín không gặp nhau lâu ngày, bị đau khổ lâu ngày, làm cho sum họp lại mẹ với con, con với mẹ, làm cho sum họp lại cha với con, con với cha, làm cho sum họp lại giữa anh em với nhau, làm cho sum họp lại giữa anh và chị, giữa chị và em, làm cho hòa hợp lại, sống vui vẻ với nhau. Với tác động... Ngài từ trần tại chỗ kia, thác sanh tại chỗ này với tướng Đại Trượng phu này là tướng mã âm tàng.

32. Ngài đầy đủ tướng này, nếu sống tại gia, làm vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Được nhiều con, hơn một ngàn người con đều là bậc anh hùng, bậc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       160

chiến thắng, dõng kiện, nhiếp phục địch quân. Làm vua, vị ấy được như vậy...

 Làm Phật được những gì? Được nhiều con, sẽ có
hàng ngàn người con (xuất gia và tại gia) đều là
bậc anh hùng, các bậc vô song, các bậc dõng kiện,
nhiếp phục các địch quân. Làm Phật, Ngài được
như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

33. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Thuở xưa trong quá khứ,
Trong nhiều đời tiền thân,
Ngài khiến cho sum họp,
Bà con, bạn, thân tín.
Đã đau khổ lâu ngày,
Đã phiêu bạt lâu ngày,
Ngài khiến họ hòa hợp,
Sống hoan hỷ với nhau.
Hạnh này Ngài sanh Thiên,
Hưởng hạnh phúc hỷ lạc,
Chết kia, sanh chỗ này,
Ngài được mã âm tàng.
Ngài có rất nhiều con,
Hơn đến số ngàn vị,
Là những bậc anh hùng,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      161

Chiến thắng nhiếp địch quân,
Đón chào lời hiếu kính,
Khiến tại gia hoan hỷ.
Nếu xuất gia tu đạo,
Uy lực thắng hơn nhiều.
Số con có nhiều hơn,
Biết vâng lời chỉ giáo.
Dầu tại gia, xuất gia,
Hảo tướng thật rõ ràng.

II

1. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người quán sát và hiểu biết rõ ràng toàn thể Đại chúng, biết mình, biết người, biết sự sai biệt giữa mọi người: "Người này xứng đáng như thế này, người này xứng đáng như thế này", và Ngài hành động tùy theo sự sai biêt giữa mọi người ấy. Do tác động... Ngài từ trần từ chỗ kia tái sanh tại đây với hai tướng Đại Trượng phu: thân hình tròn như cây Nigrodha (cây bàng) và đứng thẳng không cong lưng, Ngài có thể sờ và thoa đầu gối với hai lòng bàn tay.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         162

2. Ngài đầy đủ những tướng như vậy, nếu sống tại gia thành vị Chuyển luân Thánh vương...

 Làm vua được những gì? Làm vị triệu phú, đại
triệu phú, với kho tàng đầy vàng bạc, đầy tài vật,
đầy tiền lúa, kho tàng tràn đầy. Làm vua được như
vậy...

 Làm Phật được những gì? Làm vị triệu phú, đại
triệu phú. Tài vật của Ngài là tín tài, giới tài, tàm
tài, quý tài, đa văn tài, thí tài, trí tuệ tài. Làm Phật
được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

3. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Cân nhắc, tìm, suy tư,
Ngài quán sát Đại chúng,
Ở chỗ này chỗ kia,
Người này xứng thế này.
Hành động Ngài tương xứng,
Sự sai biệt loài Người.
Đứng thẳng không cong lưng,
Hai tay sờ đầu gối,
Thân như cây tròn cao,
Là thiện báo đặc biệt.
Bậc thiện xảo siêu nhân,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             163

Đều tuyên bố như sau:
Đứa trẻ được tất cả,
Những gì xứng cư sĩ,
Là cư sĩ, Ngài được,
Mọi dục lạc tài sản,
Phong phú và thích hợp,
Với vua cõi đất này.
- Nếu phát tâm từ bỏ,
Mọi dục lạc tài sản,
Ngài sẽ được tài vật,
Vô thượng và tối thiện.

4. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, tha thiết với sự lợi ích của Đại chúng, tha thiết với hạnh phúc, tha thiết với sự thoải mái, tha thiết với sự an ủi của Đại chúng: "Làm thế nào cho họ tăng trưởng lòng tin, tăng trưởng giới, tăng trưởng đa văn, tăng trưởng bố thí, tăng trưởng pháp, tăng trưởng trí tuệ, tăng trưởng tài vật và lúa gạo, tăng trưởng đất ruộng, tăng trưởng các loài hai chân và bốn chân, tăng trưởng vợ con, tăng trưởng đầy tớ và lao công, tăng trưởng bà con, tăng trưởng bạn bè, tăng trưởng quyến thuộc. Với tác động, chất chứa, tích tụ, và tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh cõi thiện thú, Thiên giới hay đời này. Ngài tạ thế từ chỗ kia, sanh tại chỗ này, được ba tướng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          164

Đại Trượng phu: nửa thân trên như thân con sư tử, hai vai không có lỏm khuyết xuống, và thân hình tròn đều.

5. Ngài với những tướng như thế này, nếu sống tại gia sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Ngài không bị thất bại
và mất mát. Ngài không mất tài sản lúa gạo, ruộng
đất, các loài hai chân bốn chân, vợ con, đầy tớ lao
công, bàn bè, quyến thuộc. Ngài thành tựu tất cả,
không thất bại một điều gì...

 Làm Phật, Ngài được những gì? Ngài không bị
thất bại và mất mát. Ngài không mất tín, giới, văn,
thí xả và tuệ. Ngài thành tựu tất cả, không bị thất
bại một điều gì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

6. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Tín, giới, văn, trí tuệ,
Thí, pháp, nhiều thiện sự.
Tài sản, lúa, ruộng đất,
Vợ con, loài bốn chân.
Quyến thuộc, bạn, bà con,
Lúc, sắc và hạnh phúc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        165

Ngài ao ước mong cầu,
Không một ai tổn hại.
Thân trên như sư tử,
Vai vuông tròn đều đặn.
Nhờ hạnh xưa, không hư,
Tại gia được tăng trưởng,
Gạo, tài sản, vợ con,
Cùng với loài bốn chân.
- Xuất gia không vật gì,
Chứng Bồ-đề vô thượng,
Không bao giờ tiêu diệt,
Pháp nhĩ là như vậy.

7. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện
hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người,
không làm điều gì hại đến các loài hữu tình, hoặc
bằng tay, bằng đá, bằng gậy, hay bằng đao. Với tác
động chất chứa, tích tụ và tăng thịnh của nghiệp ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Ngài tạ thế từ chỗ
kia, sanh tại chỗ này được tướng Đại Trượng phu
này: cảm vị hết sức nhạy bén, khi vật gì chạm đầu
ngón lưỡi, những cảm giác được khởi lên tại cổ họng
và truyền đi khắp nơi.

 Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia thì làm vị Chuyển luân Thánh vương. Làm vua được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           166

những gì? Thiểu bệnh, thiểu não, tiêu hóa tốt đẹp, nhiệt độ thăng bằng, không lạnh quá, không nóng quá. Làm vua được như vậy.

 Làm Phật được những gì? Thiểu bệnh, thiểu não,
tiêu hóa tốt đẹp, nhiệt độ thăng bằng, không lạnh
quá, không nóng quá, trung bình, có thể kham
nhẫn, siêng năng. Làm Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

9. Ở đây, lời này được nói lên:

Ngài không hại một ai,
Với tay, gậy, đá, gươm,
Không trói, không dọa dạt,
Không sát sanh hại mạng.
Do vậy Ngài sanh thiên,
Hưởng quả báo an lạc,
Tái sanh tại nơi đây,
Cảm vị rất nhạy bén,
Cổ họng khéo an trú,
Thượng vị nhạy truyền đi.
Thiện xảo chiêm tướng gia,
Tuyên bố về Ngài rằng:
Người này sẽ được hưởng,
Nhiều hạnh phúc an lạc,
Dầu tại gia xuất gia,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       167

Hảo tướng thật rõ ràng.

10. Này các Tỷ-kheo, Như Lai... lúc xưa làm Người,
có thói quen không ngó liếc, không ngó xiên, không
ngó trộm, nhưng với tâm chánh trực mở rộng, cao
thượng, Ngài nhìn Đại chúng với tâm từ bi. Với tác
động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Sau khi tạ thế từ
chỗ kia, Ngài sanh lại tại chỗ này với hai tướng Đại
Trượng phu: cặp mắt hết sức xanh và lông mi như
con bò cái.

11. Ngài đầy đủ với những tướng này, nếu sống tại gia làm vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Đại chúng ưa nhìn Ngài.
Các cư sĩ, Bà-la-môn, thị dân, thôn dân, tài chánh
quan, tư pháp quan, vệ sĩ, các thủ môn quan, các
đại thần, chư hầu, phú gia, vương tử đều hoan
nghênh, tương kính Ngài. Làm vua được như vậy.

 Làm Phật được những gì? Đại chúng ưa Ngài. Các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Nam cư sĩ, Nữ cư sĩ, chư
Thiên, loài Người, A-tu-la, Long xà, Càn-thát-bà
hoan nghênh và thương kính Ngài. Làm Phật được
như vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          168

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

12. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Không ngó liếc, ngó xiên,
Và cũng không ngó trộm,
Nhưng với tâm chánh trực,
Rộng mở và cao thượng,
Ngài nhìn khắp Đại chúng,
Với từ tâm của Ngài.
Ở đây Ngài tận hưởng,
Quả an lạc chư Thiên,
Ở đây lông mi Ngài,
Như mi con bò cái,
Cặp mắt hết sức xanh,
Đẹp đẽ thật ưa nhìn.
Chiêm tướng gia lão luyện,
Tinh thông về hảo tướng,
Ngài thành bậc Thiện nhân.
Với cặp mắt tế nhị,
Được mọi người hoan nghênh,
Ưa thích ngắm nhìn Ngài.
Cư sĩ ưa nhìn Ngài,
Được mọi người kính yêu.
Tại gia hay Sa-môn,
Ngài được người kính mến,
Như người đã cứu chữa,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  169

Khổ sầu cho Đại chúng.

13. Này các Tỷ-kheo, Như Lai... lúc xưa làm người
là vị lãnh đạo Đại chúng về các thiện pháp, là vị tiền
phong Đại chúng về thiện hành thuộc thân, khẩu, ý,
phân phát bố thí, thủ hộ giới luật, tham dự các lễ Bố-
tát, hiếu kính cha mẹ, lễ kính Sa-môn, cung kính bậc
trưởng thượng trong gia đình và về các thiện pháp
đặc biệt khác. Với sự tác động, chất chứa, tích tụ,
tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng
chung, được sanh lên cõi thiện thú, Thiên giới, cõi
đời này... Ngài sau khi tạ thế từ chỗ kia, sanh tại chỗ
này với tướng Đại Trượng phu là có nhục kế trên
đầu.

14. Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia, sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua, Ngài được những gì? Ngài được sự
trung thành của Đại chúng, các Cư sĩ, Bà-la-môn,
thị dân, thôn dân, các tài chính quan, tư chánh
quan, vệ sĩ, thủ môn quan, đại thần, phó vương,
phú gia, các vương tử đều trung thành với Ngài.

 Làm vua, ngài được như vậy. Làm Phật Ngài được những gì? Ngài được sự trung thành của Đại chúng. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Nam cư sĩ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          170

Nữ cư sĩ, chư Thiên, loài Người, các hàng A-tu- la, các loài Long xà, Càn-thát-bà đều trung thành với Ngài. Làm Phật, Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

15. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Lãnh đạo các chánh hạnh,
Hoan hỷ trong pháp lành,
Được Đại chúng trung thành,
Hưởng công đức chư Thiên.
Hưởng xong các thiện quả,
Sanh đây được nhục kế.
Chiêm tướng gia thiện xảo,
Đồng tuyên bố về Ngài:
Ngài lãnh đạo Đại chúng,
Được tiền của hiến dâng,
Quá khứ, nay cũng vậy,
Mọi người phục vụ Ngài.
Nếu là Sát-đế-ly,
Ngài trị vì quốc độ,
Được đa số quần chúng,
Thành tâm phục vụ Ngài.
Nếu Ngài sống xuất gia,
Thời vị Thượng nhân này,
Tinh thông và thiện xảo,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      171

Đối với các thiện pháp.
Được quần chúng trung thành,
Được mọi người phục vụ,
Vì đã quá hoan hỷ,
Công đức dạy của Ngài.

16. Này các Tỷ-kheo, Như Lai... lúc xưa làm Người
từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói lời chân thật, y chỉ
chơn thật, chắc chắn đáng tin cậy, không thất hứa
một ai. Với tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh
của nghiệp ấy... Ngài sau khi tạ thế từ chỗ kia, sanh
tại chỗ này với hai tướng Đại Trượng phu: mỗi lỗ
chân lông là mỗi một sợi lông mọc lên và giữa hai
lông mày có tướng bạch hào sanh, màu trắng, mềm
mại giống như bông.

17. Ngài đầy đủ những tướng này, nếu sống tại gia sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Đại chúng tuân theo ý
muốn của Ngài. Các cư sĩ, Bà-la-môn, thị dân,
thôn dân, các tài chánh quan, tư chánh quan, các
vệ sĩ, thủ môn quan, đại thần, phó vương, phú gia,
vương tử đều tuân theo ý muốn của Ngài. Làm
vua, Ngài được như vậy.

 Làm Phật, Ngài được những gì? Đại chúng đều

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            172

tuân theo ý muốn của Ngài. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo-ni, Nam cư sĩ, Nữ cư sĩ, Thiên, Nhân, Tu-la,
Long xà, Càn-thát-bà tuân theo ý muốn của Ngài.
Làm Phật Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

18. Ở đây, lời này được nói lên:

Trong những đời quá khứ,
Ngài giữ hạnh chân thật,
Không nói lời hai lưỡi,
Tránh lời nói hư vọng.
Đối với chung tất cả,
Không bội ước một ai,
Ngài sống trong hoan hỷ,
Chơn chánh và như thật.
Ngài có tướng bạch hào,
Mọc giữa hai chân mày,
Trắng, sáng và mịn màng,
Như bông Đâu-la-miên.
Các lông của Ngài mọc,
Không hai lông một chỗ.
Khi nhiều vị chiêm tướng,
Hội họp chung với nhau.
Những vị tinh thông này,
Đồng tuyên bố về ngài:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      173

Mười bạch hào hảo tướng,
Và lông mày khéo mọc,
Nên Ngài được mọi người,
Vâng theo ý muốn Ngài.
Là Cư sĩ, Đại chúng,
Tuân theo ý muốn Ngài,
Vì hành động quá khứ,
Quá rõ ràng cao thượng.
Bỏ tất cả, xuất gia,
Ngài được cả Đại chúng,
Tuân theo bậc Giác Ngộ,
Tối vô thượng, tịch tịnh.

19. Này các Tỷ-kheo, Như Lai trong bất cứ đời trước
nào... đời trước làm Người, từ bỏ nói hai lưỡi, tránh
xa nói hai lưỡi, nghe điều gì chỗ này không đi nói
chỗ kia để sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều
gì ở chỗ kia không đi nói với những người này để
sanh chia rẽ ở những người kia. Ngài sống hòa hợp
những kẻ ly gián, tăng trưởng những kẻ đã hòa hợp,
hoan hỷ trong hòa hợp, nói lời đưa đến hòa hợp. Do
tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Ngài sau khi tạ
thế từ chỗ kia sanh lại tại chỗ này với hai tướng Đại
Trượng phu: có bốn mươi răng, và giữa răng không
có kẻ hở.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          174

20. Ngài đầy đủ các tướng này, nếu sống tại gia sẽ là
vị Chuyển luân Thánh vương. Làm vua, được những
gì? Chúng tùy tùng của Ngài không có chia rẽ. Các
vị cư sĩ, Bà-la-môn, thị dân, thôn dân, tài chánh quan,
tư chánh quan, vệ sĩ, thủ môn quan, các đại thần, phó
vương, phú gia, các vương tử đều không chia rẽ. Làm
vua, Ngài được như vậy...

Làm Phật, được những gì? Các người tùy tùng không
có chia rẽ. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Nam cư sĩ,
Nữ cư sĩ, chư Thiên, loài Người, các vị A-tu-la, các
Long xà, các Càn-thát-bà đều không chia rẽ. Làm
Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

21. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Không nói lời hai lưỡi,
Khiến chia rẽ hòa hợp,
Khiến phát sanh đấu tranh,
Khiến tăng trưởng chia rẽ.
Không nói lời vô ích,
Làm tranh luận tăng trưởng,
Lời nói sinh chia rẽ
Giữa những người hòa hợp.
Ngài chỉ nói những lời,
Tăng hòa ái lâu ngày,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          175

Lời phát sanh liên kết,
Giữa những người chia rẽ.
Những lời có khả năng,
Trừ tranh chấp mọi người,
Ngài hoan hỷ thoải mái,
Trong đoàn kết hòa hợp.
Do nghiệp báo dị thục,
Được sanh cõi thiện thú,
Ngài hoan hỷ thọ hưởng,
Phước báo cõi chư Thiên.
Ở đây răng của Ngài,
Đều đặn, không kẻ hở,
Có bốn mươi tất cả,
Mọc trong miệng khéo bày.
- Nếu sanh Sát-đế-ly,
Ngài trị vì quốc độ,
Dân chúng Ngài trị vì,
Là dân chúng thuần lương.
- Sống làm bậc Sa-môn,
Thanh tịnh không cấu uế,
Dân chúng tháp tùng Ngài,
Kỷ cương, không dao động.

22. Này các Tỷ-kheo, Như Lai... trong đời trước làm Người, Ngài từ bỏ nói lời độc ác, tránh nói lời độc ác, nói những lời không lỗi lầm, đẹp tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       176

vui lòng nhiều người. Ngài nói những lời như vậy. Với tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi trời thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Sau khi tạ thế từ chỗ kia, sanh lại tại chỗ này, Ngài được hai tướng Đại Trượng phu: lưỡi dài và giọng nói dịu ngọt như tiếng chim Karavika (Ca-lăng-tần-già).

23. Ngài đầy đủ các tướng ấy, nếu sống tại gia làm vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Lời nói được chấp nhận.
Các vị cư sĩ, Bà-la-môn, thị dân, thôn dân, tài
chánh quan, tư chánh quan, võ sĩ, thủ môn quan,
đại thần, phó vương, phú gia, các vương tử đều
chấp nhận lời nói của Ngài. Làm vua Ngài được
như vậy.

 Làm Phật được những gì? Lời nói Ngài được chấp
nhận. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Nam cư sĩ, Nữ
cư sĩ, chư Thiên, loài Người, A-tu-la, Long xà,
Càn-thát-bà chấp nhận lời của Ngài. Làm Phật
được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

24. Ở đây, lời nói này được nói lên:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         177

Không nói lời độc ác,
Gây tranh luận có hại,
Lời thô bạo cộc cằn,
Não hại, hiếp Đại chúng.
Ngài nói lời ngọt ngào,
Hòa dịu cùng thân ái,
Lời nói đẹp ý lòng,
Đi sâu vào nội tâm.
Lời nói khiến tai nghe,
Cảm thấy lòng an lạc,
Ngài thọ hưởng quả báo,
Do khẩu hành tốt đẹp,
Hưởng công đức quả báo,
Tại cảnh giới chư Thiên.
Sau khi hưởng quả lành,
Do thiện hành đem lại,
Ngài tái sanh nơi đây,
Với phạm âm thù thắng,
Được tướng lưỡi tốt đẹp,
Vừa rộng lại vừa dài.
Lời nói Ngài phát ra,
Được mọi người chấp nhận.
- Nếu làm vị cư sĩ,
Lời nói được thành công.
- Nếu Ngài sống xuất gia,
Lời nói được chấp nhận,
Lời nói Ngài càng nhiều,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN              178

Càng nhiều người tin tưởng.

25. Này các Tỷ-kheo, trong bất kỳ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, từ bỏ lời nói ỷ ngữ, tránh xa lời nói ỷ ngữ, nói đúng thời, nói những lời chân thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về Chánh pháp, nói những lời về Luật, nói những lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời, thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, có ích lợi. Với tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên cõi thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Ngài sau khi tạ thế từ chỗ kia, sanh lại tại chỗ này được tướng Đại Trượng phu này là hàm như hàm con sư tử.

26. Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia thì làm vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Ngài không bao giờ bị ai chinh phục, kẻ thù hay kẻ địch, thuộc loại người nào. Làm vua, Ngài được như vậy.

 Làm Phật, được những gì? Ngài không bị ai chinh
phục bởi nội địch hay ngoại địch, nội oán hay
ngoại oán, bởi tham, sân hay si, bởi vị Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên
hay bất cứ một ai ở đời. Làm Phật, Ngài được như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         179

vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

27. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Không nói lời ỷ ngữ,
Ngu độn và dao động,
Từ bỏ lời có hại,
Chỉ nói lời có lợi.
Những lời đem an lạc,
Cho tất cả Đại chúng.
Làm vậy Ngài tạ thế,
Được sanh lên Thiên giới,
Và hưởng thọ quả báo,
Do thiện hạnh đem lại.
Sau khi Ngài tạ thế,
Được sanh lại nơi đây,
Ngài được làm tối thắng,
Loại chúa muôn loài thú.
Làm vua, thành Đế-thích,
Chinh phục cả nhân loại,
Thống lãnh khắp nhân gian,
Có nhiều đại uy lực,
Là Đế-thích ngự trị,
Thành trì cõi chư Thiên,
Bậc siêu thăng tối thắng,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  180

Trên cả các chư Thiên.
Nhiếp phục Càn-thát-bà,
A-tu-la, Đế-thích,
Dạ-xoa và chư Thiên,
Không ai nhiếp thắng Ngài.
Nếu sống có gia đình,
Ngài sẽ là như vậy,
Cùng khắp cả bốn phương,
Bốn duy và thượng hạ.

28. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào,
hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm
Người, từ bỏ tà mạng, muốn sống theo chánh mạng,
tránh xa các sự gian lận bằng cân tiền bạc đo lường,
hối lộ, gian trá, lừa đảo, không làm tổn thương, sát
hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá. Với tác
động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy...
Sau khi tạ thế từ chố kia, sanh lại tại chỗ này, được
hai tướng Đại Trượng phu này là các răng đều đặn
và sáng chói.

29. Ngài đầy đủ những tướng này, nếu sống tại gia
thành vị Chuyển luân Thánh vương, dùng Chánh
pháp trị nước, là vị pháp vương bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
ấy, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        181

báu, gia chủ báu, và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng,
chiến thắng, thân thể dõng kiện, nhiếp phục địch
quân. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên, và trị nước với Chánh pháp, không dùng
trượng, không dùng đao. Làm vua được những gì?
Tùy tùng của Ngài được tâm thanh tịnh. Các vị tài
chánh quan, tư chánh quan, vệ sĩ, thủ môn quan, các
đại thần, các phó vương, phú gia, các vương tử đều
có tâm thanh tịnh. Làm vua Ngài được như vậy.

30. Nếu Ngài xuất gia, từ bỏ gia đình, Ngài là vị A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời. Làm Phật được những gì? Các tùy tùng của Ngài
được tâm thanh tịnh. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni,
Nam cư sĩ, Nữ cư sĩ, chư Thiên, loài Người, các A-
tu-la, các Long xà, Càn-thát-bà được tâm thanh tịnh.
Làm Phật, Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

31. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Từ bỏ sống tà mạng,
Sống thanh tịnh đúng Pháp,
Từ bỏ hạnh có hại,
Chỉ làm hạnh có lợi.
Các hạnh đem an lạc,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       182

Cho tất cả chúng sanh,
Làm Người Ngài hưởng quả,
An lạc ở Thiên giới.
Do vậy đời sống Ngài,
Hưởng hỷ lạc, hoan lạc,
Như vị chúa tối tôn,
Ở kinh thành chư Thiên.
Từ đó xuống làm Người,
Nhờ kết quả thiện hạnh,
Hàm răng Ngài đều đặn,
Thanh tịnh và trong sáng.
Nhiều vị chiêm tướng giỏi,
Đến tụ họp tuyên bố:
Ngài thống lãnh loài Người,
Được kính trọng tối thắng,
Các tùy tùng đồ chúng,
Là những vị thanh tịnh.
Răng thanh tịnh trong sáng,
Trắng bạch đều như chim.
Làm vua, có quần chúng,
Tùy tùng đều thanh tịnh,
Trị vì mọi quốc độ.
Quần chúng sẽ không bị,
Áp bức bởi sức mạnh.
Họ sống đời mong cầu,
Hạnh phúc cho mọi người.
Nếu Ngài sống xuất gia,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN               183

Từ bỏ các ác pháp,
Ái nhiễm được gột sạch,
Vô minh được vén lên,
Lo âu cùng mệt mỏi,
Thảy đều được trừ diệt,
Thấy đời này, đời sau,
Nhiều cư sĩ, xuất gia,
Hành trì theo Ngài dạy,
Tránh xa đời bất tịnh,
Lỗi lầm và độc ác.
Tùy tùng đồ chúng Ngài,
Đều là bậc thanh tịnh,
Trừ được mọi uế chướng,
Tội quá cùng phiền não.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN             184

14 4 hạng người biết và không biết cấu uế nội tâm mình - Kinh KHÔNG UẾ NHIỄM – 5 Trung I, 59

KINH KHÔNG UẾ NHIỄM (Anangana suttam) – Bài kinh số 5 – Trung I, 59

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở tại đây, Tôn giả Sariputta (Xá lợi
Phất) gọi các Tỷ-kheo. "Chư Hiền Tỷ-kheo". - "Thưa
Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

Này chư Hiền, ở đời có bốn hạng người. Thế nào là bốn?

 Chư Hiền, ở đây, có hạng người có cấu uế,
nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có
cấu uế".
 Có hạng người có cấu uế, và như thật tuệ tri:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     185

"Nội thân ta có cấu uế".
 Có hạng người không có cấu uế, nhưng không
như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế".
 Có hạng người không có cấu uế và như thật tuệ
tri: "Nội thân ta không có cấu uế".

Chư Hiền, ở đây, hạng người có cấu uế nhưng không
như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Trong hai
hạng người có cấu uế, hạng người này vì vậy được
gọi là hạng người hạ liệt.

Chư Hiền, ở đây, hạng người có cấu uế và như thật
tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Trong hai hạng người
có cấu uế, hạng người này vì vậy được gọi là hạng
người ưu thắng.

Chư Hiền, ở đây, có hạng người không có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Trong hai hạng người không có cấu uế, hạng người này vì vậy được gọi là hạng người hạ liệt.

Chư Hiền, ở đây, hạng người không có cấu uế và như
thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Trong hai
hạng người không có cấu uế, hạng người này vì vậy
được gọi là hạng người ưu thắng.

Được nói như vậy, Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-kiền-liên) nói với Tôn giả Sariputta như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         186

sau:

– Tôn giả Sariputta, do nhân gì, do duyên gì,
trong hai hạng người có cấu uế này, một hạng người
được gọi là hạ liệt, một hạng người được gọi là ưu
thắng? Tôn giả Sariputta, do nhân gì, do duyên gì
trong hai hạng người không có cấu uế này, một hạng
người được gọi là hạ liệt, một hạng người được gọi
là ưu thắng?

– Ở đây, Hiền giả, hạng người có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không khởi lên ước muốn, sẽ không cố gắng, sẽ không tinh tấn để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn về, phủ đầy bụi bặm, và người chủ cái bát ấy không dùng đến, không lau chùi và quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát ấy, sau một thời gian càng ô nhiễm hơn, càng đầy bụi bặm hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         187

Với người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không khởi lên ước muốn, sẽ không cố gắng, sẽ không tinh tấn để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm còn nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người có cấu uế, và
như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người
này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ khởi lên
ước muốn, sẽ cố gắng, sẽ tinh tấn để diệt trừ cấu uế
ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi không còn tham,
không còn sân, không còn si, trong khi không còn
cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm". Này Hiền
giả, giống như cái bát bằng đồng, mang từ chợ về
hay mang từ nhà thợ rèn về, phủ đầy bụi bặm, và
người chủ cái bát ấy dùng đến, lau chùi và không
quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả,
như vậy cái bát ấy, sau một thời gian được thanh tịnh
hơn, được sạch sẽ hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với hạng người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ khởi lên ước muốn, sẽ cố gắng, sẽ tinh tấn, để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         188

còn tham, không còn sân, không còn si, trong khi không còn cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người không có cấu
uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không
có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau:
"Người này sẽ tư niệm tịnh tướng. Do tư niệm tịnh
tướng, tham sẽ làm ô nhiễm tâm của người này.
Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có
sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm
còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát
bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn
về, thanh tịnh và sạch sẽ. Và người chủ cái bát ấy
không dùng đến, không lau chùi và quăng cái bát ấy
vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát
ấy, sau một thời gian, càng ô nhiễm hơn, càng bụi
bặm hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người không có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Với người này có thể chờ đợi sau: "Người này sẽ tư niệm tịnh tướng. Do tư niệm tịnh tướng, tham sẽ làm ô nhiễm tâm của người này. Người này sẽ từ trần trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      189

còn ô nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người không có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Với người này có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không tư niệm tịnh tướng. Do không tư niệm tịnh tướng, tham sẽ không làm ô nhiễm tâm của người này. Người này sẽ từ trần, trong khi không có tham, không có sân, không có si, trong khi không còn cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn về, thanh tịnh và sạch sẽ và người chủ cái bát ấy dùng đến, lau chùi và không quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát ấy, sau một thời gian, càng được thanh tịnh hơn, càng được sạch sẽ hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người không có
cấu uế, và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu
uế". Với người này có thể chờ đợi như sau: "Người
này sẽ không tư niệm tịnh tướng. Do không tư niệm
tịnh tướng, tham sẽ không làm ô nhiễm tâm người
này. Người này sẽ từ trần, không có tham, không có
sân, không có si, không còn cấu uế, tâm không còn ô
nhiễm".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         190

Này Hiền giả Moggallana, do nhân này, do duyên này, trong hai người có cấu uế này, một người được gọi là hạ liệt, một người được gọi là ưu thắng. Này Hiền giả Moggallana, do nhân này, do duyên này, trong hai người này không có cấu uế, một người được gọi là hạ liệt, một người được gọi là ưu thắng.

Này Hiền giả, cấu uế gọi là cấu uế, danh từ gì là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế?

- Này Hiền giả, các ác bất thiện pháp, cảnh giới của dục là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có phạm giới tội, mong rằng các Tỷ-kheo chớ có biết về ta rằng là đã phạm giới tội". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo có thể biết được các Tỷ-kheo ấy đã phạm giới tội. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo đã biết được ta đã phạm giới tội". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có phạm giới tội, mong rằng các Tỷ-kheo hãy quở trách ta ở chỗ kín đáo, không phải ở giữa Tăng chúng". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        191

quở trách Tỷ-kheo ấy ở giữa Tăng chúng, không phải
ở chỗ kín đáo. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo
quở trách ta ở giữa Tăng chúng, không phải ở chỗ
kín đáo". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn.
Này Hiền giả, phẫn nộ, và bất mãn, cả hai thuộc về
cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có
phạm giới tội, mong rằng một Tỷ-kheo đồng đẳng
hãy quở trách ta, chớ không phải một vị không đồng
đẳng". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một
Tỷ-kheo không đồng đẳng quở trách Tỷ-kheo ấy,
không phải một Tỷ-kheo đồng đẳng. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo không đồng đẳng quở trách
ta, không phải một Tỷ-kheo đồng đẳng". Do đó vị
này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả,
phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
bậc Đạo Sư hãy hỏi ta nhiều lần trong khi giảng
pháp cho chúng Tỷ-kheo! Mong rằng bậc Đạo Sư
không hỏi Tỷ-kheo khác nhiều lần trong khi giảng
pháp cho chúng Tỷ-kheo!". Này Hiền giả, sự tình này
có thể xảy ra: bậc Đạo Sư hỏi một Tỷ-kheo khác
nhiều lần trong khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        192

bậc Đạo Sư không hỏi Tỷ-kheo ấy nhiều lần trong
khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Bậc Đạo Sư hỏi một Tỷ-kheo khác nhiều
lần trong khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo. Bậc
Đạo Sư không hỏi ta nhiều lần trong khi giảng pháp
cho chúng Tỷ-kheo". Do đó, vị này trở thành phẫn
nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả
hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
các Tỷ-kheo hãy để ta đi trước trong khi vào làng để
dùng cơm! Mong rằng các Tỷ-kheo không để một Tỷ-
kheo khác đi trước trong khi vào làng để dùng cơm!"
Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo
để một Tỷ-kheo khác đi trước trong khi vào làng để
dùng cơm, các Tỷ-kheo không để Tỷ-kheo ấy đi
trước trong khi vào làng để dùng cơm. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo để một Tỷ-kheo khác đi
trước trong khi vào làng để dùng cơm, các Tỷ-kheo
không để ta đi trước trong khi vào làng để dùng
cơm". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn.
Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về
cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng tại chỗ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       193

ăn, ta được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất! Mong rằng Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất; còn Tỷ-kheo ấy tại chỗ ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất. Tại chỗ ăn, ta không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng tại chỗ ăn sau khi ăn xong, ta sẽ thuyết tùy hỷ pháp, không phải Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, sẽ thuyết pháp tùy hỷ pháp!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, thuyết tùy hỷ pháp; Tỷ-kheo ấy tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, không thuyết tùy hỷ pháp. Tỷ- kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, thuyết tùy hỷ pháp. Ta tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, không thuyết tùy hỷ pháp". Do đó,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         194

vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng, ta sẽ thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá, chớ không phải một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá ,Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá, còn ta không thuyết pháp cho các Tỷ- kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng, ta sẽ thuyết pháp cho các Tỷ-kheo-ni tụ tập tại ngôi tịnh xá,... (như trên)... ta sẽ thuyết pháp cho các Nam cư sĩ... ta sẽ thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá, chớ không phải một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          195

xá; còn Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn ta không thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
các Tỷ-kheo cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
ta; các vị Tỷ-kheo chớ có cung kính, tôn trọng, lễ bái
cúng dường một Tỷ-kheo khác!" Này Hiền giả, sự
tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo cung kính, tôn
trọng lễ bái, cúng dường một Tỷ-kheo khác, các Tỷ-
kheo không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-
kheo khác chớ không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường ta". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và
bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai
thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng các Tỷ- kheo-ni... (như trên)... các Nam cư sĩ... (như trên)... các Nữ cư sĩ cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          196

ta. Các Nữ cư sĩ không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường một Tỷ-kheo khác!" Này Hiền giả, sự
tình này có thể xảy ra: các Nữ cư sĩ cung kính, tôn
trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-kheo khác, các Nữ
cư sĩ không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Nữ cư sĩ
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-
kheo khác; các Nữ cư sĩ không cung kính, tôn trọng,
lễ bái, cúng dường ta". Do đó vị này trở thành phẫn
nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả
hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng ta nhận được các y phục tối thắng, Tỷ-kheo khác không nhận được các y phục tối thắng!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác nhận được các y phục tối thắng, Tỷ-kheo ấy không nhận được các y phục tối thắng. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác nhận được các y phục tối thắng; ta không nhận được các y phục tối thắng". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng ta nhận được các đồ ăn khất thực tối thắng... (như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        197

trên)... các sàng tọa tối thắng, các dược phẩm trị bịnh tối thắng. Tỷ-kheo khác không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng, còn Tỷ-kheo ấy không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng". Tỷ- kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng; còn ta không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, các ác bất thiện pháp, cảnh giới của dục này là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào, các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này còn được thấy và nghe là chưa được diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy là vị sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa vắng, sống hạnh khất thực, thứ lớp khất thực từng nhà một, theo hạnh mang phấn tảo y, mặc y phục thô xấu, thời các đồng phạm hạnh không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn giả này còn được thấy và còn được nghe các ác, bất thiện pháp, cảnh giới dục của Tỷ-kheo chưa được diệt trừ.

Này Hiền giả, ví như một bát bằng đồng, mang

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         198

từ chợ về hay từ nhà người thợ rèn về, bát ấy thanh
tịnh, sạch sẽ. Nhưng người chủ của bát ấy đựng đầy
bát với xác rắn, xác chó hay xác người, đậy lại với
một cái bát đồng khác rồi mang về hàng chợ lại. Có
người thấy vậy bèn hỏi: "Bạn mang cái gì có vẻ đẹp
đẽ ngon lành vậy?" Khi cầm cái bát lên, mở ra và
nhìn vào, thì với người ấy, không ưa thích khởi lên,
sự ghê tởm khởi lên, và sự yếm ố khởi lên. Những
người đói còn chưa muốn ăn các thứ ấy, huống nữa
là những người đã no.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào, các ác, bất
thiện pháp, cảnh giới của dục này còn được thấy và
được nghe là chưa được diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy là
vị sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa vắng, sống
hạnh khất thực, thứ lớp khất thực từng nhà một, theo
hạnh mang phấn tảo y, mặc y phục thô xấu, thời các
đồng phạm hạnh không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn
giả này còn được thấy và còn được nghe các ác, bất
thiện pháp, cảnh giới của dục này là chưa được diệt
trừ.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào mà các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này được thấy và được nghe là đã diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy sống gần làng mạc, chấp nhận biệt thỉnh thực, mang y người

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       199

gia chủ cúng, thời các đồng phạm hạnh cung kính,
tôn trọng, lễ bái, cúng dường vị Tỷ-kheo ấy. Vì sao
vậy? Vì các bậc Tôn giả này được thấy và được nghe
các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục của vị Tỷ-
kheo ấy đã được diệt trừ.

Này Hiền giả, ví như một bát đồng, mang từ
hàng chợ về hay từ nhà người thợ rèn về, bát ấy
thanh tịnh, sạch sẽ. Người chủ cái bát ấy dựng đầy
với gạo ngon, cơm lành, các hột đen đã lấy ra, các
loại đồ ăn, đậy lại với một bát đồng khác rồi mang
về hàng chợ lại. Các người thấy vậy bèn hỏi: "Bạn
mang cái gì có vẻ đẹp đẽ ngon lành vậy?" Khi cầm
cái bát lên, mở ra và nhìn vào, thì đối với người ấy,
ưa thích khởi lên, sự không ghê tởm khởi lên, sự
không yếm ố khởi lên. Người no còn muốn ăn các thứ
ấy huống nữa là người đói.

Này Hiền giả, cũng vậy, đối với vị Tỷ-kheo nào,
mà các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này
được thấy và được nghe là đã diệt trừ, nếu Tỷ-kheo
ấy sống ở biên giới gần làng mạc, chấp nhận biệt
thỉnh thực, mang y người gia chủ cúng, thời các đồng
phạm hạnh cung kính, tôn trọng lễ bái cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn giả này được
thấy và được nghe các ác, bất thiện pháp cảnh giới
của dục này đã được diệt trừ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        200

Được nghe nói vậy, Tôn giả Mahamoggallana thưa với Tôn giả Sariputta:

– Hiền giả Sariputta, một ví dụ khởi lên cho tôi!

– Hiền giả Moggallana, hãy nói lên ví dụ ấy.

– Hiền giả, một thời tôi ở thành Vương Xá, tại Giribbaja. Này Hiền giả, rồi tôi đắp y vào buổi sáng, mang theo y bát, vào thành Vương Xá để khất thực. Lúc bấy giờ, Samiti, con một người làm xe, đang đẽo một vành xe, và tà mạng ngoại đạo Panduputta, trước là con của một người làm xe, đang đứng một bên. Rồi tà mạng ngoại đạo Panduputta trước là con một người làm xe, khởi lên ý nghĩ như sau: "Mong rằng Samiti, con người thợ xe, hãy đẽo đường cong này, đường méo này và các mắt gỗ này, để vành xe này không có cong, không có đường méo, không có mắt gỗ, được trơn tru và được đặt vào trong trục chính". Này Hiền giả, tà mạng ngoại đạo Panduputta, trước là con một người làm xe suy nghĩ như thế nào, thời đúng như vậy, Samiti, con người làm xe, đẽo đường cong này, đường méo này và các mắt gỗ này của vành xe ấy. Này Hiền giả, tà mạng ngoại đạo Panduputta trước là con người làm xe, hoan hỷ nói lên lời hoan hỷ như sau: "Hình như người này đang đẽo (vành xe ấy) như là với tâm của anh ta, anh ta

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        201

biết tâm ta vậy".

Này Hiền giả, những ai không có lòng tin, vì mục đích sinh sống, không phải vì lòng tin mà xuất gia, sống đời sống vô gia đình, những vị gian ngụy, xảo trá, khi cuống, trạo cử, kiêu mạn, dao động, lắm lời, tạp thoại, không hộ trì các căn, không tiết độ trong ăn uống, không chú tâm cảnh giác, không tha thiết với hạnh Sa-môn, không nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, ưa sống sung túc, biếng nhác, dẫn đầu về đọa lạc, chối bỏ trọng trách sống viễn ly, giải đãi không tinh tấn, lãng quên không chú niệm, không định tâm, tâm tán loạn, liệt tuệ, đần độn. Tôn giả Sariputta với pháp môn này, như là với tâm của Tôn giả, Tôn giả biết tâm của những hạng người ấy.

Những kẻ Thiện nam tử, do lòng tin, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình; những vị nào không gian ngụy, không xảo trá, không khi cuống, không trạo cử, không kiêu mạn, không dao động, không lắm lời, không tạp thoại, hộ trì các căn, tiết độ trong ăn uống, chú tâm cảnh giác, tha thiết với hạnh Sa-môn, nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, không sống trong sung túc, không biếng nhác, bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc, dẫn đầu về viễn ly, tinh cần, tinh tấn, nỗ lực, chú tâm cảnh giác, định tâm, nhất tâm, có trí tuệ, không đần độn. Những vị này sau khi nghe pháp môn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          202

này của Tôn giả Sariputta, hình như đang uống, hình
như đang nếm với lời nói và tâm ý. Thật lành thay,
một vị Tôn giả đồng phạm hạnh đã khiến cho vượt
khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện!

Này Hiền giả, ví như một người đàn bà hay người đàn ông, còn đang tuổi trẻ, tánh ưa trang sức, sau khi gội đầu xong, sau khi được một vòng hoa sen xanh hay một vòng vũ sanh hoa, hay một vòng thiện tư hoa, dùng hai tay cầm lấy vòng hoa ấy và đặt trên đỉnh đầu. Này Hiền giả, cũng vậy những Thiện nam tử vì lòng tin đã xuất gia, từ bỏ gia đình sống không gia đình, không gian ngụy... (như trên)... Thật lành thay một Tôn giả đồng phạm hạnh đã khiến cho vượt khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện!

Như vậy hai vị cao đức ấy cùng nhau thiện thuyết, cùng nhau tùy hỷ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        203

15 4 pháp khiến tâm giải thoát được chín muồi - Kinh TẠI MỖI PHƯƠNG HƯỚNG – Tăng II, 555

TẠI MỖI PHƯƠNG HƯỚNG – Tăng II, 555

1. - Thành tựu năm chi phần, này các Tỷ-kheo, vua
Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh sống tại phương
hướng nào, vị ấy sống trong lĩnh vực mình chiếm
đoạt được.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-ly đã làm
lễ quán đảnh, thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ
hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ
phụ, không một vết nhơ nào, một dèm pha nào
về vấn đề huyết thống thọ sanh;
- Là nhà giàu có, đại phú, sung túc tài sản, ngân
khố, kho lúa sung mãn;
- Có uy lực, đầy đủ bốn loại binh chủng trung
thành và sẵn sàng tuân lệnh.
- Vị tư lệnh là bậc Hiền trí, tinh luyện, sáng suốt
và có suy tư về những vấn đề quá khứ, vị lai,
hiện tại.
- Và bốn pháp này khiến danh xưng vị ấy được
chín muồi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        204

Thành tựu với pháp danh xưng thứ năm này, tại
phương hướng nào vị ấy trú ở, vị ấy sống trong lãnh
vực mình chiếm đoạt được. Vì sao? Vì như vậy là địa
hạt của những người thắng trận.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu năm pháp, Tỷ- kheo sống tại phương hướng nào, vị ấy sống với tâm giải thoát.

3. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có giới, sống
hộ trì với sự hộ trì của giới bổn, đầy đủ oai nghi
chánh hạnh, thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ
nhiệm, chấp nhận, và học tập trong các học
pháp. Như vậy giống như vua Sát-đế-ly đã làm
lễ quán đảnh, đầy đủ về thọ sanh.
- Vị ấy là bậc nghe nhiều, thọ trì điều được nghe,
tích tập điều được nghe, đối với các pháp sơ
thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn,
tán thán Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh
tịnh, đối với các pháp như vậy được nghe
nhiều, được thọ trì, được ghi nhớ nhờ đọc nhiều
lần, chuyên ý quan sát, khéo thể nhập nhờ
chánh kiến. Giống như vua Sát-đế-ly đã làm lễ
quán đảnh, giàu có, đại phú, sung túc tài sản,
ngân khố, kho lúa sung mãn,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         205

- Sống tinh cần tinh tấn đoạn trừ các pháp bất
thiện, thành tựu các thiện pháp, nỗ lực, kiên trì,
không từ bỏ gánh nặng đối với các thiện pháp.
Giống như vua Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh,
đầy đủ uy lực,
- Có trí tuệ, thành tựu với trí tuệ về sanh diệt, với
sự thể nhập thuộc bậc Thánh vào con đường
đưa đến đoạn tận khổ đau. Giống như vua Sát-
đế-ly đã làm lễ quán đảnh, đầy đủ với vị tư
lệnh.
- Bốn pháp này khiến sự giải thoát của vị ấy
được chín muồi.

Thành tựu với pháp giải thoát thứ năm này, vị ấy trú
tại phương hướng nào, vị ấy trú với tâm giải thoát.
Vì sao? Vì như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là (địa hạt)
của những tâm giải thoát.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          206

16 4 tưởng điên đảo - Kinh TƯỞNG ĐIÊN ĐẢO – Tăng I, 650

TƯỞNG ĐIÊN ĐẢO – Tăng I, 650

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo này. Thế nào là bốn?

- Trong vô thường, nghĩ là thường, đó là tưởng điên
đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
- Trong khổ nghĩ là không khổ, đó là tưởng điên
đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
- Trong vô ngã, nghĩ là ngã, đó là tưởng điên đảo,
tâm điên đảo, kiến điên đảo.
- Trong không thanh tịnh, nghĩ là thanh tịnh, đó là
tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.

Này các Tỷ-kheo có bốn tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo này.

2. Này các Tỷ-kheo có bốn tưởng không điên đảo, tâm không điên đảo, kiến không điên đảo này. Thế nào là bốn?

- Trong vô thường, nghĩ là vô thường, đó là tưởng không điên đảo, tâm không điên đảo, kiến không điên đảo.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      207

- Trong khổ, nghĩ là khổ…
- Trong vô ngã, nghĩ là vô ngã…
- Trong không thanh tịnh nghĩ là không thanh tịnh,
đó là tưởng không điên đảo, tâm không điên đảo,
kiến không điên đảo.

Này các Tỷ-kheo, có bốn tưởng không điên đảo, tâm không điên đảo, kiến không điên đảo này.

3. Trong vô thường, tưởng thường.
Trong khổ tưởng là lạc,
Trong vô ngã, tưởng ngã,
Trong bất tịnh, tưởng tịnh,
Chúng sanh đến tà kiến,
Tâm động, tưởng tà vọng,
Bị ma trói buộc chặt,
Không thoát khỏi ách nạn,
Chúng sanh bị luân chuyển,
Trong sanh tử luân hồi.

Khi chư Phật xuất hiện,
Ở đời chói hào quang,
Tuyên thuyết diệu pháp này,
Đưa đến khổ lắng dịu.
Nghe pháp, được trí tuệ,
Trở lại được tự tâm,
Thấy vô thường không thường,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     208

Thấy đau khổ là khổ,
Thấy tự ngã không ngã,
Thấy bất tịnh không tịnh,
Do hành chánh tri kiến,
Vượt qua mọi đau khổ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   209

17 4 ách - Kinh CÁC ÁCH – Tăng I, 567

CÁC ÁCH – Tăng I, 567

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn ách này. Thế nào là bốn?

 Dục ách,
 Hữu ách,
 Kiến ách,
 Vô minh ách.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là dục ách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không
như thật quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt,
sự nguy hại, sự xuất ly các dục.
- Do như không thật quán tri sự tập khởi, sự chấm
dứt, vị ngọt, sự nguy hại, sự xuất ly các dục, nên
dục tham, dục hỷ, dục luyến, dục đam mê, dục
khát, dục não, dục chấp thủ, dục ái trong các dục
chiếm đóng và tồn tại. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là dục ách.

Và thế nào là hữu ách?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         210

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không
như thật quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt,
sự nguy hại, sự xuất ly các hữu.
- Do như không thật quán tri sự tập khởi, sự chấm
dứt, vị ngọt, sự nguy hại, sự xuất ly các hữu, nên
hữu tham, hữu hỷ, hữu luyến, hữu đam mê, hữu
khát, hữu não, hữu chấp thủ, hữu ái trong các hữu
chiếm đóng và tồn tại. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là hữu ách.

Và thế nào là kiến ách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không
như thật quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt,
sự nguy hại, sự xuất ly của các kiến.
- Do như không thật quán tri sự tập khởi, sự chấm
dứt, vị ngọt, sự nguy hại, sự xuất ly các kiến, nên
kiến tham, kiến hỷ, kiến luyến, kiến đam mê, kiến
khát, kiến não, kiến chấp thủ, kiến ái trong các
kiến xâm chiếm và tồn tại. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là kiến ách.

Và thế nào là vô minh ách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không như thật quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy hại, sự xuất ly của sáu xúc xứ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         211

- Do như không thật quán tri sự tập khởi … sự xuất
ly của sáu xúc xứ, nên vô minh, vô trí trong sáu
xúc xứ xâm chiếm và tồn tại. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là vô minh ách.

Đây là dục ách, hữu ách, kiến ách và vô minh ách.

Bị trói buộc bởi các ác bất thiện pháp, các phiền não,
các pháp bị tái sanh, phiền nhiễu, các quả khổ dị thục
trong tương lai, bởi sanh già, chết, do vậy được gọi
là không an ổn khỏi các ách. Này các Tỷ-kheo, có
bốn ách này.

2. Này các Tỷ-kheo, có bốn ly ách này. Thế nào là bốn?

 Ly dục ách,
 Ly hữu ách,
 Ly kiến ách,
 Ly vô minh ách.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ly dục ách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người như thật
quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy
hại, sự xuất ly các dục.
- Do như thật quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị
ngọt, sự nguy hại, sự xuất ly các dục, nên dục

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         212

tham, dục hỷ, dục luyến, dục đam mê, dục khát,
dục não, dục chấp thủ, dục ái trong các dục không
xâm chiếm và tồn tại. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là ly dục ách.

Và thế nào là ly hữu ách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người như thật
quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy
hại, sự xuất ly các hữu.
- Do như thật quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị
ngọt, sự nguy hại, sự xuất ly các hữu, nên hữu
tham, hữu hỷ, hữu luyến, hữu đam mê, hữu khát,
hữu não, hữu chấp thủ, hữu ái trong các hữu
không xâm chiếm và tồn tại. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là ly hữu ách.

Và thế nào là ly kiến ách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người như thật
quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy
hại, sự xuất ly của các kiến.
- Do như thật quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị
ngọt, sự nguy hại, sự xuất ly các kiến, nên kiến
tham, kiến hỷ, kiến luyến, kiến đam mê, kiến khát,
kiến não, kiến chấp thủ, kiến ái trong các kiến
không xâm chiếm và tồn tại. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là ly kiến ách.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        213

Và thế nào là ly vô minh ách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người như thật
quán tri sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy
hại, sự xuất ly của sáu xúc xứ.
- Do như thật quán tri sự tập khởi … sự xuất ly của
sáu xúc xứ, nên vô minh, vô trí trong sáu xúc
xứ không xâm chiếm và tồn tại. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là ly vô minh ách.

Đây là ly dục ách, ly hữu ách, ly kiến ách và ly vô minh ách.

Không bị trói buộc bởi các ác bất thiện pháp, các
phiền não, các pháp bị tái sanh, phiền nhiễu, các quả
khổ dị thục trong tương lai, bởi sanh già, chết, do vậy
được gọi là an ổn khỏi các ách. Này các Tỷ-kheo, có
bốn ly ách này.

- Bị trói buộc cả hai
Dục ách và hữu ách
Bị trói buộc kiến ách
Với vô minh thượng phủ
Chúng sanh bị luân chuyển
Đi đến sanh và chết.
- Những ai liễu tri dục
Và toàn bộ hữu ách
Nhổ vất bỏ kiến ách

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          214

Và từ bỏ vô minh Ly hệ tất cả ách Họ vượt khỏi các ách

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   215

18 4 đại giáo pháp - Kinh CĂN CỨ ĐỊA – Tăng II, 134

CĂN CỨ ĐỊA – Tăng II, 134

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Bhoganagara, tại điện Ànanda. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về bốn đại căn cứ địa này. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như sau:

- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bốn đại căn cứ địa?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo nói như sau: "Này Hiền giả, đối diện với Thế Tôn, tôi nghe như vậy, đối diện với Thế Tôn, tôi lãnh thọ như vậy:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       216

« Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời của bậc Đạo
Sư » ". Này các Tỷ-kheo, các Thầy không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy,
không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, mỗi
mỗi câu cần phải học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh
với Kinh, đem đối chiếu với Luật. Nếu chúng không
phù hợp với Kinh, không tương xứng với Luật, thời
các Thầy có thể kết luận: "Chắc chắn những lời này
không phải lời dạy của Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác và các Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo
sai lầm". Này các Tỷ-kheo, các Thầy hãy từ bỏ
chúng.

3. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo nói như sau: "Này Hiền giả, đối diện với Thế Tôn, tôi nghe như vậy, đối diện với Thế Tôn, tôi lãnh thọ như vậy: "Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời của bậc Đạo Sư"". Này các Tỷ-kheo, các Thầy không nên tán thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy, không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, môi mỗi câu cần phải học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật. Nếu chúng phù hợp với Kinh, tương xứng với Luật, thời các Thầy có thể kết luận: "Chắc chắn những lời này là lời dạy của Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và các Tỷ- kheo ấy đã thọ giáo tốt đẹp". Này các Tỷ-kheo, đây là đại căn cứ địa thứ nhất các Thầy cần phải thọ trì.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        217

4. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo nói
như sau: "Tại trú xứ kia có Tăng chúng ở với vị
thượng tọa, với vị thủ chúng. Đối diện với Tăng
chúng, tôi nghe như vậy, đối diện với Tăng chúng,
tôi lãnh thọ như vậy: "Đây là Pháp, đây là Luật, đây
là lời của bậc Đạo Sư"". Này các Tỷ-kheo, các Thầy
không nên tán thán, không nên hủy báng lời nói của
Tỷ-kheo ấy, không tán thán, không hủy báng, mỗi
mỗi chữ, môi mỗi câu cần phải học hỏi kỹ lưỡng và
đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật. Nếu
chúng không phù hợp với Kinh, không tương xứng
với Luật, thời các Thầy có thể kết luận: "Chắc chắn
những lời này không phải lời dạy của Thế Tôn, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và các Tỷ-kheo ấy đã
thọ giáo sai lầm". Này các Tỷ-kheo, các Thầy hãy từ
bỏ chúng.

5. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo nói như sau: "Tại trú xứ kia có Tăng chúng ở với vị thượng tọa, với vị thủ chúng. Đối diện với Tăng chúng, tôi nghe như vậy, đối diện với Tăng chúng ấy, tôi lãnh thọ như vậy: "Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời của bậc Đạo Sư"". Này các Tỷ-kheo, các Thầy không nên tán thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy, không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, môi mỗi câu cần phải học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật. Nếu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       218

chúng phù hợp với Kinh, tương xứng với Luật, thời
các Thầy có thể kết luận: "Chắc chắn những lời này
là lời dạy của Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác và các Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn chánh".
Này các Tỷ-kheo, đây là đại căn cứ địa thứ hai các
Thầy cần phải thọ trì.

6. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nói như sau: "Tại trú xứ kia có nhiều Tỷ-kheo trưởng lão ở, những vị này là bậc nghe nhiều, được trao truyền kinh điển, trì Pháp, trì Luật, trì toát yếu. Đối diện với các trưởng lão ấy, tôi nghe như vậy, đối diện với các trưởng lão ấy, tôi lãnh thọ như vậy: "Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời của bậc Đạo Sư"". Này các Tỷ-kheo, các Thầy không nên tán thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy, không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, môi mỗi câu cần phải học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật. Nếu chúng không phù hợp với Kinh, không tương xứng với Luật, thời các Thầy có thể kết luận: "Chắc chắn những lời này không phải lời dạy của Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và các Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai lầm". Này các Tỷ-kheo, các Thầy hãy từ bỏ chúng.

7. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nói như sau: "Tại trú xứ kia có nhiều Tỷ-kheo trưởng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          219

lão ở, những vị này là bậc nghe nhiều, được trao truyền kinh điển, trì Pháp, trì Luật, trì toát yếu. Đối diện với các trưởng lão ấy, tôi nghe như vậy, đối diện với các trưởng lão ấy, tôi lãnh thọ như vậy: "Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời của bậc Đạo Sư"". Này các Tỷ-kheo, các Thầy không nên tán thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy, không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, môi mỗi câu cần phải học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật. Nếu chúng phù hợp với Kinh, tương xứng với Luật, thời các Thầy có thể kết luận: "Chắc chắn những lời này là lời dạy của Thế Tôn, bậc A- la-hán, Chánh Đẳng Giác và các Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn chánh". Này các Tỷ-kheo, đây là đại căn cứ địa thứ ba các Thầy cần phải thọ trì.

8. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nói như sau: "Tại trú xứ kia có vị trưởng lão, vị này là bậc nghe nhiều, được trao truyền kinh điển, trì Pháp, trì Luật, trì toát yếu. Đối diện với vị trưởng lão ấy, tôi nghe như vậy, đối diện với vị trưởng lão ấy, tôi lãnh thọ như vậy: "Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời của bậc Đạo Sư"". Này các Tỷ-kheo, các Thầy không nên tán thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy, không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, môi mỗi câu cần phải học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          220

Nếu chúng không phù hợp với Kinh, không tương
xứng với Luật, thời các Thầy có thể kết luận: "Chắc
chắn những lời này không phải lời dạy của Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và các Tỷ-kheo ấy
đã thọ giáo sai lầm". Này các Tỷ-kheo, các Thầy hãy
từ bỏ chúng.

9. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nói như sau: "Tại trú xứ kia có vị trưởng lão, vị này là bậc nghe nhiều, được trao truyền kinh điển, trì Pháp, trì Luật, trì toát yếu. Đối diện với vị trưởng lão ấy, tôi nghe như vậy, đối diện với vị trưởng lão ấy, tôi lãnh thọ như vậy: "Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời của bậc Đạo Sư"". Này các Tỷ-kheo, các Thầy không nên tán thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy, không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, môi mỗi câu cần phải học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật. Nếu chúng phù hợp với Kinh, tương xứng với Luật, thời các Thầy có thể kết luận: "Chắc chắn những lời này là lời dạy của Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và các Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn chánh". Này các Tỷ-kheo, đây là đại căn cứ địa thứ tư các Thầy cần phải thọ trì.

Này các Tỷ-kheo, có bốn đại căn cứ địa này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        221

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   222

19 4 đạo hành - Kinh PHẨM ĐẠO HÀNH - Tăng II, 99

PHẨM ĐẠO HÀNH – Tăng II, 99

TÓM TẮT – Tăng II, 99

 Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

-   Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
-   Đạo hành khổ, thắng trí nhanh;
-   Đạo hành lạc, thắng trí chậm;
-   Đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.

VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 99

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

-   Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
-   Đạo hành khổ, thắng trí nhanh;
-   Đạo hành lạc, thắng trí chậm;
-   Đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     223

Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí chậm?

- Ở đây, có người bản tánh tham dục rất cường
thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do tham dục sanh;
bản tánh sân rất cường thịnh, luôn luôn cảm thọ
khổ ưu do sân hận sanh; bản tánh si rất cường
thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do si sanh.
- Với người ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu,
tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.
- Do năm căn này mềm yếu, người ấy đạt được Vô
gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các
lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành
khổ, thắng trí chậm.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí nhanh?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người bản tánh tham
dục rất cường thịnh … luôn luôn cảm thọ khổ ưu
do si sanh.
- Với người ấy, năm căn này hiện ra hết sức dồi
dào, tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn,
tuệ căn.
- Do năm căn này hết sức dồi dào, người ấy đạt
được Vô gián định một cách mau chóng để đoạn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          224

diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành khổ, thắng trí nhanh.

4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí chậm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người bản tánh tham
dục không có cường thịnh, thường không có cảm
thọ khổ ưu do tham dục sanh; bản tánh sân không
có cường thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu
do sân sanh; bản tánh si không có cường thịnh,
thường không có cảm thọ khổ ưu do si sanh.
- Với người ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu,
tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.
- Do năm căn này mềm yếu, người ấy đạt được Vô
gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các
lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành
lạc, thắng trí chậm.

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí nhanh?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người bản tánh
tham dục không có cường thịnh, thường không có
cảm thọ khổ ưu do tham dục sanh; bản tánh sân
không có cường thịnh, thường không có cảm thọ
khổ ưu do sân sanh; bản tánh si không có cường
thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu do si sanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          225

- Với người ấy, năm căn này hiện ra rất dồi dào,
tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.
- Do năm căn này dồi dào, người ấy đạt được Vô
gián định một cách nhanh chóng để đoạn diệt các
lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành
lạc, thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo
hành này.

BẤT TỊNH – Tăng II, 102

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

-   Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
-   Đạo hành khổ, thắng trí nhanh;
-   Đạo hành lạc, thắng trí chậm;
-   Đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí chậm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán bất
tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các
món ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả
thế giới, quán vô thường đối với tất cả hành, với
tưởng, chết, khéo an trú nội tâm.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          226

- Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín
lực, tàm lực, quý lực, tấn lực, tuệ lực.
- Với vị ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu, tức
là tín căn … tuệ căn.
- Vị ấy, do năm căn này hiện ra rất mềm yếu, đạt
được Vô gián định một cách chậm chạp để đoạn
diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo
hành khổ, thắng trí chậm.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí nhanh?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán bất
tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các
món ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả
thế giới, quán vô thường đối với tất cả hành, với
tưởng, chết, khéo an trú nội tâm.
- Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín
lực … tuệ lực.
- Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức
là tín căn … tuệ căn.
- Vị ấy, do năm căn này hiện ra rất dồi dào, chứng
được Vô gián định một cách nhanh chóng để
đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là đạo hành khổ, thắng trí nhanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       227

4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí chậm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp
bất thiện … chứng và trú Thiền thứ nhất; làm
cho tịnh chỉ tầm và tứ … chứng và trú Thiền thứ
hai; ly hỷ trú xả … chứng và trú Thiền thứ ba …
xả lạc, xả khổ, chấm dứt khổ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc,
xả niệm thanh tịnh.
- Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín
lực … tuệ lực.
- Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất mềm yếu,
tức là tín căn … tuệ căn.
- Vị ấy, do năm căn mềm yếu này, đạt được Vô
gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các
lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành
lạc, thắng trí chậm.

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí nhanh?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp
bất thiện … chứng và trú Thiền thứ nhất … chứng
và trú Thiền thứ hai … chứng và trú Thiền thứ ba
… chứng và trú Thiền thứ tư …

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      228

- Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực này, tức là
tín lực … tuệ lực.
- Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức
là tín căn … tuệ căn.
- Do năm căn mềm rất dồi dào này, vị ấy chứng đạt
Vô gián định một cách nhanh chóng để đoạn diệt
các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo
hành lạc, thắng trí nhanh.

Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.

KHAM NHẪN 1 – Tăng II, 104

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

-   Đạo hành không kham nhẫn,
-   Đạo hành kham nhẫn,
-   Đạo hành nhiếp phục,
-   Đạo hành an tịnh.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành không kham nhẫn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người chưởi mắng lại kẻ đã chưởi mắng, sân hận lại với kẻ đã sân hận,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       229

gây lộn lại với kẻ đã gây lộn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành không kham nhẫn.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành kham nhẫn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không nhiếc
mắng lại kẻ đã nhiếc mắng, không sân hận lại kẻ đã
sân hận, không gây lộn lại với kẻ đã gây lộn. Này các
Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành kham nhẫn.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành nhiếp phục?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc,
không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng
riêng. Phàm do nhân duyên gì với nhãn căn này
không được chế ngự, khiến cho tham ái, ưu bi, các
ác bất thiện khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy,
hộ trì nhãn căn, sống với sự chế ngự nhãn căn. Khi
tai nghe tiếng … khi mũi ngửi hương … khi lưỡi nếm
vị … khi thân cảm xúc … khi ý biết pháp, không nắm
giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Phàm
do nhân duyên gì ý căn này không được chế ngự,
khiến cho tham ái, ưu bi, các ác bất thiện khởi lên, vị
ấy chế ngự nguyên nhân ấy, thọ trì ý căn, sống với
sự chế ngự ý căn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo
hành nhiếp phục.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          230

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào gọi là đạo hành an tịnh?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không có chấp nhận dục tầm khởi lên, từ bỏ, tẩy sạch, làm cho an tịnh, chấm dứt, khiến đi đến không sanh hữu; không có chấp nhận sân tầm khởi lên … không có chấp nhận hại tầm khởi lên … không có chấp nhận các pháp ác bất thiện tầm khởi lên, từ bỏ, tẩy sạch, làm cho an tịnh, chấm dứt, khiến đi đến không sanh hữu. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành an tịnh.

Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.

KHAM NHẪN 2 – Tăng II, 106

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

-   Đạo hành không kham nhẫn,
-   Đạo hành kham nhẫn,
-   Đạo hành nhiếp phục,
-   Đạo hành an tịnh.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành không kham nhẫn?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       231

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không kham
nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc chạm của ruồi
muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát; không
kham nhẫn những hình thức chưởi mắng, phỉ báng,
không thể chịu đựng được cảm thọ về thân khởi lên,
khổ đau, nhói đau, mãnh liệt, kịch liệt, không khả hỷ,
không khả ý, chết điếng người. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là đạo hành không kham nhẫn.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành kham nhẫn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người kham nhẫn lạnh, nóng … chết điếng người. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành kham nhẫn.

4.Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành nhiếp phục?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người khi mắt thấy sắc không nắm giữ tướng chung … (khi kinh 164, 4). Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành nhiếp phục.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành an tịnh?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chấp nhận dục tầm khởi lên … (như kinh 164,6) … Này các Tỷ- kheo, đây gọi là đạo hành an tịnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         232

Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.

VỚI CÁC CHI TIẾT – Tăng II, 108

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

-   Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
-   Đạo hành khổ, thắng trí nhanh;
-   Đạo hành lạc, thắng trí chậm;
-   Đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo hành này khổ, thắng
trí chậm. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này về cả hai
phương diện gọi là hạ liệt. Vì đạo hành này là khổ,
do duyên này, đạo hành được gọi là hạ liệt. Vì đạo
hành này thắng trí chậm, do duyên này, đạo hành
được gọi là hạ liệt. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này
về cả hai phương diện gọi là hạ liệt.

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo hành này là khổ, thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này là đau khổ nên gọi là hạ liệt.

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo hành này là lạc, thắng trí chậm. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này do chậm nên gọi là hạ liệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        233

5. Tại đây, này các Tỷ-kheo, đạo hành này lạc, thắng
trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này cả hai
phương diện, được gọi là thù thắng. Đạo hành này
lạc, do duyên này, đạo hành được gọi là thù thắng.
Đạo hành này nhanh chóng, do duyên này, đạo hành
được gọi là thù thắng. Này các Tỷ-kheo, Này các Tỷ-
kheo, đạo hành này cả hai phương diện, được gọi là
thù thắng.

Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.

SÀRIPUTTA VÀ MOGGALLÀNA – Tăng II, 109

1. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Tôn giả Moggallàna,
sau khi đến, nói lên với Tôn giả Moggallàna những
lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn
giả Moggallàna:

- Này Hiền giả Moggallàna, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

- Đạo hành khổ, thắng trí chậm; - Đạo hành khổ, thắng trí nhanh; - Đạo hành lạc, thắng trí chậm;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        234

- Đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

Này Hiền giả, có bốn đạo hành này.

2. Trong bốn đạo hành này, này Hiền giả, đạo hành nào do đi đến đạo hành này, tâm của Hiền giả được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ?

- Này Hiền giả Sàriputta, có bốn đạo hành này. Thế
nào là bốn? Đạo hành khổ, thắng trí chậm; Đạo hành
khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí chậm;
Đạo hành lạc, thắng trí nhanh. Này Hiền giả, có bốn
đạo hành này. Trong bốn đạo hành này, này Hiền giả,
đạo hành khổ, thắng trí nhanh. Do đi đến đạo hành
này, tâm của tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc,
không có chấp thủ.

MOGGALLÀNA VÀ SÀRIPUTTA – Tăng II, 110

1. Tôn giả Moggallàna đi đến Tôn giả Sàriputta … Ngồi xuống một bên, Tôn giả Moggallàna nói với Tôn giả Sàriputta:

- Này Hiền giả Sàriputta, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn? … Này Hiền giả, có bốn đạo hành này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      235

2. Trong bốn đạo hành này, này Hiền giả, đạo hành nào do đi đến đạo hành này, tâm của Hiền giả được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ?

- Này Hiền giả Moggallàna, có bốn đạo hành này.
Thế nào là bốn? Đạo hành khổ, thắng trí chậm; Đạo
hành khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí
chậm; Đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

Này Hiền giả, trong bốn đạo hành này, đạo hành lạc, thắng trí nhanh. Do đi đến đạo hành này, tâm của tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        236

20 5 an ổn trú - Kinh AN ỔN TRÚ – Tăng II, 522

AN ỔN TRÚ – Tăng II, 522

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm an ổn trú này,

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú từ thân
nghiệp đối với các đồng Phạm hạnh, cả trước
mặt và sau lưng;
- An trú từ khẩu nghiệp đối với các đồng Phạm
hạnh, trước mặt và sau lưng;
- An trú từ ý nghiệp đối với các đồng Phạm hạnh,
trước mặt và sau lưng;
- Đối với các giới không bị bể vụn, không bị sứt
mẻ, không bị nhiễm ô, không bị uế nhiễm, đem
lại giải thoát, được người trí tán thán, không bị
chấp thủ, đưa đến Thiền định, vị ấy sống thành
tựu các giới như vậy đối với các đồng Phạm
hạnh, trước mặt và sau lưng,
- Đối với tri kiến này, thuộc bậc Thánh đưa đến
xuất ly, được người thực hành chân chánh đoạn
diệt khổ đau, vị ấy sống thành tựu tri kiến như
vậy đối với các đồng Phạm hạnh, trước mặt và
sau lưng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        237

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm an ổn trú.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       238

21 5 chổ để giải thoát - Kinh GIẢI THOÁT XỨ – Tăng II, 335

GIẢI THOÁT XỨ – Tăng II, 335

1. - Có năm giải thoát xứ này, này các Tỷ-kheo, ở
đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm,
tinh tấn, thời tâm chưa được đoạn diệt hoàn toàn, đi
đến đoạn diệt hoàn toàn, hay vô thượng an ổn khỏi
các khổ ách chưa đạt, được đạt đến.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị đồng Phạm hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo.

- Tùy theo bậc Đạo Sư, hay một vị đồng Phạm
hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư thuyết pháp cho vị
Tỷ-kheo như thế nào, tùy theo như vậy, như
vậy, vị Tỷ-kheo tín thọ về nghĩa và tín thọ về
pháp trong pháp ấy.
- Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ về pháp, nên
hân hoan sanh.
- Do hân hoan, nên hỷ sanh.
- Do ý hoan hỷ, thân được khinh an.
- Do thân được khinh an, vị ấy cảm giác lạc thọ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       239

- Do lạc thọ, tâm được định tĩnh.

Đây là giải thoát xứ thứ nhất; ở đấy, vị Tỷ-kheo sống
không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, thời tâm chưa
giải thoát được giải thoát, hay các lậu hoặc chưa
được đoạn diệt hoàn toàn, đi đến đoạn diệt hoàn toàn,
hay vô thượng an ổn khỏi các khổ ách chưa đạt, được
đạt tới.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị đồng Phạm hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư không thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo. Và vị Tỷ-kheo ấy thuyết pháp rộng rãi cho các người khác như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị Tỷ-kheo ấy thuyết pháp rộng rãi cho các người khác như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng, như thế nào, như thế nào, tùy theo như vậy, như vậy, vị ấy tín thọ về nghĩa và tín thọ về pháp trong pháp ấy. Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ về pháp nên hân hoan sanh. Do hân hoan sanh nên hỷ sanh... tâm được định tĩnh. Đây là giải thoát xứ thứ hai, ở đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm... được đạt tới.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị
đồng Phạm hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư không
thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo. Vị Tỷ-kheo ấy không
thuyết pháp một cách rộng rãi cho các người khác
như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         240

ấy đọc tụng pháp một cách rộng rãi như đã được
nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị Tỷ-kheo ấy,
này các Tỷ-kheo đọc tụng pháp như vậy, như đã
được nghe, như đã được học thuộc lòng, một cách
rộng rãi như thế nào, như thế nào, tùy theo như vậy,
như vậy vị Tỷ-kheo ấy tín thọ về nghĩa và tín thọ về
pháp trong pháp ấy. Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ
về pháp nên hân hoan sanh. Do hân hoan, nên hỷ
sanh... tâm được định tĩnh. Đây là giải thoát xứ thứ
ba, ở đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt
tâm... được đạt tới.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị đồng Phạm hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư, không thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo. Vị Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng một cách rộng rãi cho người khác. Vị ấy không đọc tụng pháp một cách rộng rãi như đã nghe, như đã được học thuộc lòng. Nhưng vị ấy với tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý quán sát pháp như đã được nghe, như đã được đọc tụng. Vị Tỷ-kheo ấy, này các Tỷ-kheo, do với tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý quán sát pháp như đã được nghe, như đã được đọc tụng như thế nào, như thế nào, tùy theo như vậy, như vậy, vị Tỷ-kheo ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ về pháp trong pháp ấy. Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ về pháp, nên hân hoan sanh. Do hân hoan, nên hỷ sanh... tâm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         241

được định tĩnh. Đây là giải thoát xứ thứ tư, ở đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm... được đạt tới.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị
đồng Phạm hạnh đóng vai vị Đạo Sư không thuyết
pháp cho vị Tỷ-kheo. Vị Tỷ-kheo ấy không thuyết
pháp một cách rộng rãi cho các người khác, như đã
được nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị ấy không
đọc tụng pháp ấy một cách rộng rãi, như đã được
nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị ấy không với
tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý quán sát pháp như đã được
nghe, như đã học thuộc lòng. Nhưng vị ấy khéo nắm
giữ một định tướng, khéo tác ý, khéo thọ trì, khéo
thông đạt với trí tuệ như thế nào, như thế nào, tùy
theo như vậy, như vậy, vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ
về pháp trong pháp ấy. Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín
thọ về pháp nên hân hoan. Do hân hoan, nên hỷ
sanh... tâm được định tĩnh. Đây là giải thoát xứ thứ
năm, ở đây, vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt
tâm... được đạt tới.

7. Có năm giải thoát xứ này, này các Tỷ-kheo, ở đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tính cần, thời tâm chưa giải thoát, hay các lậu hoặc chưa đoạn diệt hoàn toàn, đi đến đoạn diệt hoàn toàn, hay

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         242

vô thượng an ổn khỏi các khổ ách chưa đạt, được đạt đến.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      243

22 5 pháp mau chóng thể nhập Chánh kiến - Kinh ĐƯA ĐẾN BIẾT - Tăng II, 633

ĐƯA ĐẾN BIẾT – Tăng II, 633

1. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Tôn giả Sàriputta; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm. Sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ànanda thưa với Tôn giả Sàriputta:

2. - Cho đến như thế nào, thưa Hiền giả Sàriputta,
Tỷ-kheo mau chóng đi đến hiểu biết đối với thiện
pháp, sự nắm giữ của vị ấy là khéo nắm giữ, nắm giữ
nhiều và không quên điều đã nắm giữ?

- Tôn giả Ànanda là vị nghe nhiều, mong Tôn giả Ànanda hãy nói lên.

- Vậy thưa Hiền giả Sàriputta, hãy khéo tác ý, tôi sẽ nói.

- Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Sàriputta vâng đáp Tôn giả Ànanda. Tôn giả Ànanda nói như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        244

3. Ở đây, thưa Hiền giả Sàriputta, có Tỷ-kheo thiện xảo về ý nghĩa, thiện xảo về pháp, thiện xảo về văn cú, thiện xảo về địa phương ngữ, thiện xảo về liên hệ trước sau. Cho đến như vậy, thưa Hiền giả Sàriputta, Tỷ-kheo mau chóng đi đến hiểu biết đối với các thiện pháp, sự nắm giữ của vị ấy là khéo nắm giữ, nắm giữ nhiều, và không quên điều đã nắm giữ.

- Thật là vi diệu, thưa Hiền giả! Thật là hy hữu, thưa
Hiền giả! Khó nói thay, điều này được Tôn giả
Ànanda nói lên. Chúng tôi tin rằng Tôn giả Ànanda
thành tựu năm pháp này. Tôn giả Ànanda thiện xảo
về nghĩa, thiện xảo về pháp, thiện xảo về văn cú,
thiện xảo về địa phương ngữ, thiện xảo về liên hệ
trước sau.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         245

23 5 sự kiện cần thường quán sát - Kinh SỰ KIỆN CẦN PHẢI QUAN SÁT – Tăng II, 421

SỰ KIỆN CẦN PHẢI QUAN SÁT – Tăng II, 421

1.- Có năm sự kiện này, này các Tỷ-kheo, cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

2. Thế nào là năm?

- "Ta phải bị già, không thoát khỏi già" là sự
kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.
- "Ta phải bị bệnh, không thoát khỏi bệnh" là sự
kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.
- "Ta phải bị chết, không thoát khỏi chết" là sự
kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.
- "Tất cả pháp khả ái, khả ý đối với ta sẽ phải
đổi khác sẽ phải biến diệt", là sự kiện cần phải
thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay nam
nhân, bởi tại gia hay xuất gia.
- "Ta là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của
nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       246

thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm nghiệp nào ta
sẽ làm thiện hay ác, ta sẽ thừa tự nghiệp ấy" là
sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

 Và do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Ta phải bị già, không thoát khỏi già", là sự kiện
cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay
nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

3. Có những loài hữu tình, đang còn trẻ, kiêu mạn
trong tuổi trẻ, say đắm trong kiêu mạn ấy, thân làm
ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Do vị ấy thường xuyên
quán sát sự kiện này, sự kiêu mạn tuổi trẻ trong tuổi
trẻ được hoàn toàn đoạn tận hay được giảm thiểu. Do
duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, "Ta phải bị già,
không thoát khỏi già", cần phải thường xuyên quán
sát như vậy bởi nữ nhân hay nam nhân, bởi tại gia
hay xuất gia.

 Do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Ta phải bị bệnh, ta không thoát khỏi bệnh" là
sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

4. Có những loài hữu tình khỏe mạnh, kiêu mạn trong khỏe mạnh. Do say đắm trong kiêu mạn ấy, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Do vị ấy thường

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        247

xuyên quán sát sự kiện này, sự kiêu mạn khỏe mạnh
trong khỏe mạnh được hoàn toàn đoạn tận hay được
giảm thiểu. Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo,
"Ta phải bị bệnh, không thoát khỏi bệnh" cần phải
thường xuyên quán sát như vậy bởi nữ nhân hay nam
nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

 Do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Ta phải bị chết, ta không thoát khỏi chết", là
sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

5. Có những loài hữu tình đang sống, kiêu mạn
trong sự sống. Do say đắm trong kiêu mạn ấy, thân
làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Do vị ấy thường
xuyên quán sát sự kiện này, sự kiêu mạn sự sống
trong sự sống được hoàn toàn đoạn tận hay được
giảm thiểu. Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo,
"Ta phải bị chết, không thoát khỏi chết", cần phải
thường xuyên quán sát như vậy bởi nữ nhân hay nam
nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

 Do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Tất cả pháp khả ái, khả hỷ đối với ta sẽ phải
đổi khác, sẽ phải biến diệt" là sự kiện cần phải
thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay nam
nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     248

6. Có những loài hữu tình, có lòng tham dục đối với các vật khả ái. Do say đắm với lòng tham dục ấy, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác Do vị ấy thường xuyên quán sát sự kiện ấy, nên tham dục đối với các vật khả ái được đoạn tận hoàn toàn hay được giảm thiểu. Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, "Tất cả pháp khả ái, khả hỷ đối với ta sẽ phải biến diệt" là sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

 Và do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Ta là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của
nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến
thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm nghiệp nào ta
sẽ làm, thiện hay ác, ta sẽ thừa tự nghiệp ấy" là
sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

7. Có những loài hữu tình, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Do vị ấy thường xuyên quán sát như vậy, ác hạnh được hoàn toàn đoạn tận hay được giảm thiểu. Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, "Ta là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm nghiệp nào ta sẽ làm, thiện hay ác, ta sẽ thừa tự nghiệp ấy" là sự kiện cần phải thường xuyên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          249

quán sát bởi nữ nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

8. Nếu vị Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, suy tư như sau:

- "Không phải chỉ một mình ta già, không thoát
khỏi già, nhưng phàm có những loài hữu tình
nào có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả loài
hữu tình ấy phải bị già, không thoát khỏi già".
Do vị ấy thường xuyên quán sát sự kiện ấy, con
đường được sanh khởi. Vị ấy sử dụng con
đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn. Do vị ấy
sử dụng con đường ấy, tu tập, làm cho sung
mãn nên các kiết sử được đoạn tận, các tùy
miên được chấm dứt.
- "Không phải chỉ một mình ta bị bệnh, không
thoát khỏi bệnh, nhưng phàm có những loài
hữu tình nào có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất
cả loài hữu tình ấy phải bị bệnh, không thoát
khỏi bệnh". Do vị ấy thường xuyên quán sát sự
kiện ấy, con đường được sanh khởi. Vị ấy sử
dụng con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn.
Do vị ấy sử dụng con đường ấy, tu tập, làm cho
sung mãn, nên các kiết sử được đoạn tận, các
tùy miên được chấm dứt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        250

- "Không phải chỉ một mình ta bị chết, không
thoát khỏi chết, nhưng phàm có những loài hữu
tình nào, có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả
các loài hữu tình ấy phải bị chết, không thoát
khỏi chết..." ...
- "Không phải chỉ có các pháp khả ái, khả ý của
riêng một mình ta sẽ phải đổi khác, sẽ phải biến
diệt. Phàm có các loài hữu tình nào có đến, có
đi, có diệt, có sanh, các pháp khả ái, khả ý của
tất cả loài hữu tình ấy sẽ phải đổi khác, sẽ phải
biến diệt...".
- "Không phải chỉ có một mình ta là chủ nhân
của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, nghiệp là
thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là
điểm tựa. Phàm có các loài hữu tình nào có
đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả các loài hữu
tình ấy là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của
nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến
thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm nghiệp nào họ
sẽ làm thiện hay ác, họ sẽ thừa tự nghiệp ấy."
Do vị ấy thường xuyên quán sát sự kiện ấy, nên
con đường được sanh khởi. Vị ấy sử dụng con
đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn. Do vị ấy
sử dụng con đường ấy, tu tập, làm cho sung
mãn, nên các kiết sử được đoạn tận, các tùy
miên được chấm dứt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        251

Bị bệnh và bị già,
Lại thêm phải bị chết,
Pháp yếu là như vậy,
Hữu tình là như vậy.
Phàm phu sanh nhàm chán,
Thật không hợp cho Ta,
Nếu Ta cũng nhàm chán,
Đối với các chúng sanh,
Cùng chung một số phận.
Trong khi đời sống Ta,
Không khác gì đời họ,
Ta được sống như vậy,
Kiêu mạn trong không bệnh,
Trong tuổi trẻ sinh mạng,
Tất cả Ta nhiếp phục
Phát xuất từ an ổn,
Ta thấy hạnh viễn ly,
Ta phát tâm dõng mãnh,
Thấy được cảnh Niết-bàn.
Nay Ta không có thể,
Hưởng thọ các dục vọng,
Ta sẽ không thối đọa,
Chứng cứu cánh Phạm hạnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN         252

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   253

24 5 sự kiện không thể có được - Kinh SỰ KIỆN KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC – Tăng II, 391

SỰ KIỆN KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC – Tăng II, 391

1.- Này các Tỷ-kheo, có năm sự kiện này không thể có được bởi Sa-môn hay Bà-la-môn, bởi Ma hay Phạm thiên, hay bởi một ai ở đời.

2. Thế nào là năm?

- Phải bị già, muốn khỏi già, là một sự kiện
không thể có được bởi một Sa-môn hay Bà-la-
môn, bởi Ma hay Phạm thiên, hay bởi một ai ở
đời.
- Phải bị bệnh, muốn không bệnh...
- Phải bị chết, muốn không chết...
- Phải bị hoại diệt, muốn không hoại diệt...
- Phải bị tiêu diệt, muốn không tiêu diệt, là sự
kiện không thể có được bởi một Sa-môn hay
Bà-la-môn, bởi Ma hay Phạm thiên, hay bởi
một ai ở đời.

3. Với kẻ phàm phu không học, này các Tỷ-kheo, phải bị già và già đến; khi già đến, kẻ ấy không suy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       254

tư: "Không phải chỉ một mình ta phải bị già và già đến, nhưng đối với loài hữu tình, có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả loài hữu tình đều phải bị già và già đến. Và nếu phải bị già và khi già đến, ta lại sầu, bi, than khóc, đập ngực, đi đến bất tỉnh, thời ăn uống không làm ta ưa thích, thân ta trở thành xấu xí; các công việc không có xúc tiến; kẻ thù sẽ hoan hỷ; bạn bè sẽ lo buồn". Kẻ ấy phải bị già, khi già đến, sầu, bi, than khóc, đập ngực, đi đến bất tỉnh.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là kẻ phàm phu không học bị mũi tên sầu muộn tẩm thuốc độc bắn trúng, kẻ ấy tự làm mình ưu não.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, với kẻ phàm phu không học, phải bị bệnh và bệnh đến...

...phải bị chết và chết đến...

...phải bị hoại diệt và hoại diệt đến...

...phải bị tiêu diệt và tiêu diệt đến; khi tiêu diệt đến, kẻ ấy không suy tư: "Không phải chỉ một mình ta bị tiêu diệt và tiêu diệt đến, nhưng đối với các loài hữu tình, có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả loài hữu tình đều phải bị tiêu diệt và tiêu diệt đến. Và nếu phải bị tiêu diệt, và khi tiêu diệt đến, ta lại sầu, bi, than khóc, đập ngực, đi đến bất tỉnh, thời ăn uống không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            255

làm ta ưa thích; thân ta trở thành xấu xí; công việc không có xúc tiến, kẻ thù sẽ hoan hỷ, bạn bè sẽ lo buồn". Kẻ ấy phải bị tiêu diệt, khi tiêu diệt đến, sầu, bi, than khóc, đập ngực, đi đến bất tỉnh.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là kẻ phàm phu không học, bị mũi tên sầu muộn tẩm thuốc độc bắn trúng, kẻ ấy tự làm mình ưu não.

5. Với vị Thánh đệ tử có học, này các Tỷ-kheo, phải bị già và già đến; khi già đến, vị ấy suy tư như sau: "Không phải chỉ một mình ta phải bị già và già đến. Nhưng đối với các loài hữu tình, có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả các loài hữu tình đều phải bị già, và già đến. Và nếu phải bị già và già đến, ta lại sầu, bi, than khóc, đập ngực, đi đến bất tỉnh, thời ăn uống không làm ta ưa thích, thân ta trở thành xấu xí; các công việc không có xúc tiến; kẻ thù sẽ hoan hỷ; bạn bè sẽ lo buồn". Vị ấy phải bị già, khi già đến, không sầu, không bi, không than khóc, không đập ngực, không đi đến bất tỉnh.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vị Thánh đệ tử có học, được nhổ lên là mũi tên sầu muộn có tẩm thuốc độc, mà kẻ phàm phu không học bị bắn trúng, tự làm mình ưu não. Không sầu muộn, không bị tên bắn, vị Thánh đệ tử làm cho chính mình được hoàn toàn tịch tịnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           256

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, với vị Thánh đệ tử có học, phải bị bệnh và bệnh đến...

...phải bị chết và chết đến...

...phải bị hoại diệt và hoại diệt đến...

...phải bị tiêu diệt và tiêu diệt đến; khi tiêu diệt đến, vị ấy suy tư như sau: "Không phải chỉ một mình ta phải bị tiêu diệt và tiêu diệt đến. Nhưng đối với các loài hữu tình, có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả các loài hữu tình đều phải bị tiêu diệt và tiêu diệt đến. Và nếu phải bị tiêu diệt, và khi tiêu diệt đến, ta lại sầu, bi, than khóc, đập ngực, đi đến bất tỉnh, thời ăn uống không làm ta ưa thích, thân ta trở thành xấu xí; các công việc không có xúc tiến; kẻ thù sẽ hoan hỷ; bạn bè sẽ lo buồn". Vị ấy phải bị tiêu diệt, khi tiêu diệt đến, không sầu, không bi, không than khóc, không đập ngực, không đi đến bất tỉnh.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vị Thánh đệ tử có học,
được nhổ lên là mũi tên sầu muộn có tẩm thuốc độc
mà kẻ phàm phu không học bị bắn trúng, tự mình
làm ưu não. Không sầu muộn, không bị bắn tên, vị
Thánh đệ tử làm cho mình hoàn toàn tịch tịnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            257

Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm sự kiện không thể có được bởi Sa-môn hay Bà-la-môn, bởi Ma hay Phạm thiên, hay bởi một ai ở đời.

Chớ sầu, chớ than khóc,
Lợi ích được thật ít,
Biết nó sầu, nó khổ,
Kẻ địch tự vui sướng.

Do vậy, bậc Hiền trí,
Giữa các sự bất hạnh,
Không hoảng hốt rung sợ,
Biết phân tích, lợi ích.
Kẻ địch bị khổ não,
Thấy sắc diện không đổi,
Với tụng niệm văn chú,
Với lời thật khéo nói,
Với bố thí chân chánh,
Với truyền thống khéo giữ.
Chỗ nào được lợi ích,
Chỗ ấy gắn tinh cần.
Nếu biết lợi không được,
Cả ta và người khác,
Không sầu, biết chịu đựng,
Mong vị ấy nghĩ rằng:
Nay ta phải làm gì?
Phải kiên trì thế nào?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  258

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   259

25 5 uẩn là điều Như Lai đã thấy - Kinh AGGIVACCHAGOTTA – 72 Trung II, 313

KINH AGGIVACCHAGOTTA (Aggivacchagotta suttam) – Bài kinh số 72 – Trung II, 313

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ) Jetavana
(Kỳ-đà-Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô
Độc). Rồi du sĩ ngoại đạo Vacchagotta đi đến chỗ
Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi
thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Sau
khi ngồi xuống một bên, du sĩ ngoại đạo Vacchagotta
bạch Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Thế giới là thường trú, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Thế giới là thường trú, chỉ như vậy là chơn, ngoài

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        260

ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Thế giới là vô thường, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Thế giới là vô thường, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Thế giới là hữu biên, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Thế giới là hữu biên, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Thế giới là vô biên, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Thế giới là vô biên, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Sinh mạng và thân thể là một,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         261

chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Sinh mạng và thân thể là một, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Sinh mạng và thân thể là khác, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Sinh mạng và thân thể là khác, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Như Lai có tồn tại sau khi chết, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Như Lai có tồn tại sau khi chết, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại sau khi chết, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại sau khi chết, chỉ như vậy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         262

là chơn, ngoài ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama
có tri kiến như sau: "Như Lai có tồn tại và không tồn
tại sau khi chết, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư
vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau khi chết, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng".

– Tôn giả Gotama, phải chăng Tôn giả Gotama
có tri kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại và
không không tồn tại sau khi chết, chỉ như vậy là
chơn, ngoài ra là hư vọng?"

– Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau:
"Như Lai không có tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư
vọng".

– Sao vậy, thưa Tôn giả Gotama? Khi được hỏi:
"Phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau:
"Thế giới là thường trú, chỉ như vậy là chơn, ngoài
ra là hư vọng?", Tôn giả Gotama đã trả lời: "Này
Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Thế giới là
thường trú, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư
vọng?"

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        263

Sao vậy, thưa Tôn giả Gotama? Khi được hỏi:
"Phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau:
"Thế giới là vô thường, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra
là hư vọng?" Tôn giả Gotama đã trả lời: "Này
Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Thế giới là
vô thường, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư
vọng?"

Sao vậy, thưa Tôn giả Gotama? Khi được hỏi: "Phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau: "Thế giới là hữu biên, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?" Tôn giả Gotama đã trả lời: "Này Vaccha, Ta không có tri kiến như sau: "Thế giới là hữu biên, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

Sao vậy, thưa Tôn giả Gotama? Khi được hỏi:
"Phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau:
"Thế giới là vô biên, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là
hư vọng?", Tôn giả Gotama đã trả lời: "Này Vaccha,
Ta không có tri kiến như sau: "Thế giới là vô biên,
chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng?"

... (như trên)...

Sao vậy, thưa Tôn giả Gotama? Khi được hỏi:
"Phải chăng Tôn giả Gotama có tri kiến như sau:
"Như Lai không có tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết, chỉ như vậy là chơn, ngoài ra là hư

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         264

vọng?", Tôn giả Gotama đã trả lời: "Này Vaccha, Ta
không có tri kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại
và không không tồn tại sau khi chết, chỉ như vậy là
chơn, ngoài ra là hư vọng?" Tôn giả Gotama thấy có
sự nguy hại gì mà Ngài không chấp nhận hoàn toàn
những tri kiến này như vậy?

– Này Vaccha, nghĩ rằng: "Thế giới là thường
trú", như vậy là tà kiến, kiến trù lâm, kiến hoang
vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp, kiến kiết phược,
đi đôi với khổ, với tàn hại, với não hại, với nhiệt
não, không hướng đến yểm ly, ly tham, đoạn diệt,
an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết- bàn.

Này Vaccha, nghĩ rằng: "Thế giới là vô thường"... (như trên)... "Thế giới là hữu biên"... "Thế giới là vô biên"... "Sinh mạng và thân thể là một"... "Sinh mạng và thân thể là khác"... "Như Lai có tồn tại sau khi chết"... "Như Lai không có tồn tại sau khi chết"... "Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau khi chết"... Này Vaccha, nghĩ rằng: "Như Lai không có tồn tại và không không tồn tại sau khi chết", như vậy là tà kiến, kiến trù lâm, kiến hoang vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp, kiến kiết phược, đi đôi với khổ, với tàn hại, với não hại, với nhiệt não, không hướng đến yểm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Này Vaccha, Ta thấy có sự nguy hại

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           265

này mà Ta không chấp nhận hoàn toàn những tri kiến như vậy.

– Nhưng Tôn giả Gotama có tà kiến nào không?

– Này Vaccha, tà kiến đã được Như Lai đoạn
trừ. Nhưng này Vaccha, đây là điều Như Lai đã
thấy: "Đây là sắc, đây là sắc tập, đây là sắc diệt;
đây là thọ, đây là thọ tập, đây là thọ diệt; đây là
tưởng, đây là tưởng tập, đây là tưởng diệt; đây là
hành, đây là hành tập, đây là hành diệt; đây là thức,
đây là thức tập, đây là thức diệt". Do vậy ta nói
rằng, với sự đoạn trừ, ly tham, đoạn diệt, xả bỏ,
vứt bỏ tất cả ảo tưởng tất cả hôn mê, của tất cả
ngã kiến, ngã sở kiến, mạn tùy miên, mà Như Lai
được giải thoát, không còn chấp thủ.

– Thưa Tôn giả Gotama, một Tỷ-kheo được tâm giải thoát như vậy sanh khởi chỗ nào?

– Sanh khởi, này Vaccha, không có áp dụng.

– Như vậy, Tôn giả Gotama, vị ấy không sanh khởi?

– Không sanh khởi, này Vaccha, không có áp dụng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        266

– Như vậy, Tôn giả Gotama, vị ấy sanh khởi và không sanh khởi?

– Sanh khởi và không sanh khởi, này Vaccha, không có áp dụng.

– Như vậy, Tôn giả Gotama, vị ấy không sanh khởi và không không sanh khởi?

– Không sanh khởi và không không sanh khởi, này Vaccha, không có áp dụng.

– Khi được hỏi: "Tôn giả Gotama, vị Tỷ-kheo được tâm giải thoát như vậy sanh khởi tại chỗ nào?", Tôn giả đáp: "Sanh khởi, này Vaccha, không có áp dụng". Khi được hỏi: "Như vậy, Tôn giả Gotama, vị ấy không sanh khởi?" Tôn giả đáp: "Không sanh khởi, này Vaccha, không có áp dụng". Khi được hỏi: "Như vậy, Tôn giả Gotama, vị ấy sanh khởi và không sanh khởi?", Tôn giả đáp: "Sanh khởi và không sanh khởi, này Vaccha, không có áp dụng". Khi được hỏi: "Như vậy, Tôn giả Gotama, vị ấy không sanh khởi và không không sanh khởi?", Tôn giả đáp: "Không sanh khởi và không không sanh khởi, này Vaccha, không có áp dụng". Thưa Tôn giả Gotama, tôi trở thành vô tri về điểm này, tôi trở thành mê mờ về điểm này, và một số tin tưởng tôi đã có đối với Tôn giả Gotama do các cuộc đàm thoại lúc trước đem lại,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        267

nay đã biến mất nơi tôi.

– Này Vaccha, thôi vừa rồi, vô tri của Ông! Thôi
vừa rồi, mê mờ (của Ông)! Này Vaccha, sâu kín là
pháp này, khó thấy, khó giác ngộ, an tịnh, thù thắng,
không thể luận bàn, tế nhị, chỉ bậc trí mới hiểu. Thật
rất khó cho Ông có thể hiểu được, khi Ông thuộc tri
kiến khác, kham nhẫn khác, lý tưởng khác, hành trì
khác, Đạo sư khác. Và này Vaccha, nay Ta trở lại hỏi
Ông. Hãy trả lời nếu Ông kham nhẫn. Này Vaccha,
Ông nghĩ thế nào? Nếu một ngọn lửa cháy đỏ trước
mặt Ông, Ông có biết: "Ngọn lửa này cháy đỏ trước
mặt tôi?"

– Tôn giả Gotama, nếu một ngọn lửa cháy đỏ trước mặt tôi, tôi có biết: "Ngọn lửa này cháy đỏ trước mặt tôi".

– Nhưng nếu, này Vaccha, có người hỏi Ông
như sau: "Ngọn lửa này cháy đỏ trước mặt Ông,
ngọn lửa này do duyên gì mà cháy đỏ?", nếu được
hỏi vậy, này Vaccha, Ông trả lời như thế nào?

– Thưa Tôn giả Gotama, nếu có người hỏi tôi như sau: "Ngọn lửa này cháy đỏ trước mặt Ông, ngọn lửa này do duyên gì mà cháy đỏ?", nếu được hỏi vậy, thưa Tôn giả Gotama, tôi sẽ trả lời như sau: "Ngọn lửa cháy đỏ trước mặt tôi, ngọn lửa này cháy đỏ do

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         268

duyên nhiên liệu cỏ và củi".

– Này Vaccha, nếu ngọn lửa ấy bị tắt trước mặt Ông, Ông có biết: "Ngọn lửa này đã tắt trước mặt tôi?"

– Tôn giả Gotama, nếu ngọn lửa ấy được tắt trước mặt tôi, tôi sẽ biết: "Ngọn lửa này đã tắt trước mặt tôi".

– Này Vaccha, nếu có người hỏi Ông như sau:
"Ngọn lửa này đã tắt trước mặt Ông, ngọn lửa ấy từ
đây đã đi về phương hướng nào, phương Đông,
phương Tây, phương Bắc, hay phương Nam?", được
hỏi vậy, này Vaccha, Ông trả lời thế nào?

– Không có thể áp dụng ở đây, Tôn giả Gotama.
Vì rằng, này Tôn giả Gotama, ngọn lửa ấy đã cháy
vì duyên nhiên liệu cỏ và củi. Khi cỏ và củi ấy hết và
vì không có nhiên liệu khác, nên được xem là không
có nhiên liệu, đã bị tắt.

– Cũng vậy, này Vaccha, do sắc pháp này, nhờ đó mà một người nhận biết Như Lai có thể nhận biết được, sắc pháp ấy đã được Như Lai đoạn diệt, cắt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala không được tái sanh, không thể sanh khởi trong tương lai. Giải thoát khỏi cái gọi là sắc, này Vaccha, là Như Lai, thâm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         269

sâu, vô lượng, khó dò đến đáy như đại dương. Khởi
lên không có áp dụng, không khởi lên không có áp
dụng, khởi lên và không khởi lên không có áp dụng,
không khởi lên và không không khởi lên không có
áp dụng.

Do thọ này, nhờ đó mà một người nhận biết
Như Lai có thể nhận biết được, thọ ấy đã được Như
Lai đoạn diệt, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân
cây tala không được tái sanh, không thể sanh khởi
trong tương lai. Giải thoát khỏi cái gọi là thọ, này
Vaccha, là Như Lai, thâm sâu, vô lượng khó dò đến
đáy đại dương, khởi lên không có áp dụng, không
khởi lên không có áp dụng, khởi lên và không khởi
lên không có áp dụng, không khởi lên và không
không khởi lên không có áp dụng.

Do tưởng này, nhờ đó mà một người nhận biết
Như Lai có thể nhận biết được, tưởng ấy đã được
Như Lai đoạn diệt, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như
thân cây tala không được tái sanh, không thể sanh
khởi trong tương lai. Giải thoát khỏi cái gọi là tưởng,
này Vaccha, là Như Lai, thâm sâu, vô lượng... (như
trên)... không khởi lên và không không khởi lên
không có áp dụng.

Do những hành này nhờ đó mà một người nhận

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          270

biết Như Lai có thể nhận biết được, các hành ấy đã
được Như Lai đoạn diệt, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho
như thân cây tala không được tái sanh, không thể
sanh khởi trong tương lai. Giải thoát khỏi những cái
gọi là hành, này Vaccha, là Như Lai, thâm sâu, vô
lượng... (như trên)... không khởi lên và không không
khởi lên, không có áp dụng.

Do thức này, nhờ đó mà một người nhận thức Như Lai có thể nhận thức được, cái thức ấy đã được Như Lai đoạn diệt, cắt đứt được tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala không được tái sanh, không thể sanh khởi trong tương lai. Giải thoát khỏi cái gọi là thức, này Vaccha, là Như Lai, thâm sâu, vô lượng, khó dò đến đáy như đại dương, khởi lên không có áp dụng, không khởi lên không có áp dụng, khởi lên và không khởi lên không có áp dụng, không khởi lên và không không khởi lên không có áp dụng.

Khi được nói vậy, du sĩ ngoại đạo Vacchagotta bạch Thế Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, như một cây tala lớn, không xa làng hay thị trấn, vì vô thường nên cành lá rơi rụng, vỏ và đọt non rơi rụng, giác cây rơi rụng và sau một thời gian, với cành lá rơi rụng, với vỏ và đọt non rơi rụng, với giác cây rơi rụng, cây ấy thuần tịnh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         271

chỉ còn lại lõi cây. Cũng vậy, lời nói này của Tôn giả
Gotama, với cành lá rơi rụng, với vỏ và đọt non rụng,
với giác cây rơi rụng, lời nói ấy thuần tịnh, chỉ còn
lại lõi cây.

Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu
thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại
những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì
bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem
đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có
thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả
Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích.
Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy Pháp và quy y
Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ
nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         272

26 6 pháp đưa đến không thể đạt được các quả chứng - Kinh CHỨNG NHÂN – Tăng III, 235

CHỨNG NHÂN –Tăng III, 235

1- Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không có thể đạt được địa vị chứng nhân, quả chứng
này hay quả chứng khác, dầu thuộc loại xứ nào.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo không như thật rõ biết: "Những pháp
này dự phần vào thối đọa",
- Không như thật rõ biết: "Những pháp này dự
phần vào an trú",
- Không như thật rõ biết: "Những pháp này dự
phần vào thắng tiến hay thù thắng",
- Không như thật rõ biết: "Những pháp này dự
phần vào thể nhập",
- Làm việc không chu toàn
- Và làm việc không có lợi ích.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     273

Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, không có
thể đạt được địa vị một chứng nhân, quả chứng này
hay quả chứng khác, dầu thuộc loại xứ nào.
3. Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo có thể đạt được địa vị chứng nhân, quả chứng
này hay quả chứng khác, dầu thuộc loại xứ nào.
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo như thật rõ biết: "Những pháp này dự
phần vào thối đọa",
- Như thật rõ biết: "Những pháp này dự phần vào
an trú",
- Như thật rõ biết: "Những pháp này dự phần vào
thắng tiến''
- Như thật rõ biết: "Những pháp này dự phần vào
thể nhập",
- Làm việc có chu toàn,
- Làm việc có lợi ích.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
có thể đạt được địa vị chứng nhân, quả chứng này
hay quả chứng khác, dầu thuộc loại xứ nào.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    274

27 7 sự thù diệu của người tu tập - Kinh SỰ THÙ DIỆU – Tăng III, 295

SỰ THÙ DIỆU –Tăng III, 295

1. - Này các Tỷ-kheo, có bảy sự thù diệu này.

2. Thế nào là bảy?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo:

- Tha thiết hành trì học pháp và khát vọng hành
trì học pháp trong tương lai.
- Tha thiết quán Pháp và khát vọng quán Pháp
trong tương lai.
- Tha thiết nhiếp phục lòng dục và khát vọng
nhiếp phục lòng dục trong tương lai.
- Tha thiết Thiền tịnh và khát vọng Thiền tịnh
trong tương lai.
- Tha thiết tinh cần tinh tấn và khát vọng tinh
cần tinh tấn trong tương lai.
- Tha thiết niệm tuệ và khát vọng niệm tuệ trong
tương lai.
- Tha thiết thể nhập tri kiến và khát vọng thể
nhập tri kiến trong tương lai.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     275

Này các Tỷ-kheo, đây là bảy căn bản để được tán thán.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  276

28 8 pháp đưa đến chứng được Chánh kiến - Kinh TUỆ – Tăng III, 491

TUỆ –Tăng III, 491

1. - Này các Tỷ-kheo, có tám nhân này, có tám duyên
này, khiến căn bản Phạm hạnh chưa chứng được
có thể chứng được với trí tuệ, nếu chứng được thời
đưa đến tăng trưởng, tăng rộng, được tu tập, được
viên mãn.

Thế nào là tám?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống dựa trên
bậc Đạo sư hay bậc đồng Phạm hạnh đóng vai trò y
chỉ sư, ở đây được an trú tàm quý một cách sắc sảo,
được ái mộ, được kính trọng. Này các Tỷ-kheo, đây
là nhân thứ nhất, duyên thứ nhất khiến căn bản Phạm
hạnh chưa chứng được có thể chứng được với trí tuệ,
nếu chứng được thời đưa đến tăng trưởng, tăng rộng,
được tu tập, được viên mãn.

3. Vị ấy do sống dựa trên bậc Đạo sư hay bậc đồng Phạm hạnh đóng vai trò y chỉ sư, ở đây được an trú tàm quý một cách sắc sảo, được ái mộ, được kính trọng, thường đi đến họ hỏi đi hỏi lại: "Thưa Tôn giả, cái này là thế nào? Ý nghĩa cái này là gì? " Các Tôn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         277

giả ấy mở rộng cái gì không được mở rộng, phơi bày những gì không được phơi bày, và đối với những pháp còn đang nghi vấn, họ giải tỏa những nghi vấn. Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ hai, duyên thứ hai khiến căn bản Phạm hạnh chưa chứng được có thể chứng được với trí tuệ, nếu chứng được thời đưa đến tăng trưởng, tăng rộng, được tu tập, được viên mãn.

4. Vị ấy sau khi nghe pháp, cố gắng thành tựu hai sự an tịnh: Thân an tịnh và tâm an tịnh. Này các Tỷ- kheo, đây là nhân thứ ba … được viên mãn.

5. Vị ấy có giới đức, sống chế ngự với sự chế ngự
của giới bổn, đầy đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi
trong những lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập các
học pháp. Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ tư …
được viên mãn.

6. Vị ấy nghe nhiều, thọ trì điều đã nghe, chất chứa
điều đã nghe; những pháp ấy, sơ thiện, trung thiện,
hậu thiện, nghĩa lý văn cú cụ túc, đề cao đời sống
Phạm hạnh đầy đủ thanh tịnh; những pháp ấy, vị ất
đã nghe nhiều, đã nắm giữ, đã ghi nhớ tụng đọc nhiều
lần, chuyên ý quán sát, khéo thể nhập chánh kiến.
Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ năm … được viên
mãn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       278

7. Vị ấy tinh cần tinh tấn, để đoạn tận các pháp bất
thiện, đề làm sanh khởi các pháp thiện, nỗ lực kiên
trì, không bỏ rơi gánh nặng đối với các pháp thiện.
Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ sáu… được viên
mãn.

8. Vị ấy đi đến chư Tăng, không là người nói nhiều,
không nói chuyện phù phiếm, tự mình nói pháp hay
mời người khác nói, không khinh thường sự im lặng
của bậc Thánh. Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ
bảy … được viên mãn.

9. Vị ấy sống tùy quán sanh diệt trong năm thủ uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi; đây là sắc chấm dứt; Đây là thọ, đây là thọ tập khởi; đây là thọ chấm dứt; đây là tưởng … đây là hành … Đây là thức, đây là thức tập khởi; đây là thức chấm dứt". Này các Tỷ- kheo, đây là nhân thứ tám, duyên thứ tám, khiến căn bản Phạm hạnh chưa chứng được có thể chứng được với trí tuệ, nếu chứng được thời đưa đến tăng trưởng, tăng rộng, được tu tập, được viên mãn.

10. Các vị đồng Phạm hạnh quý mến vị ấy như sau: "Tôn giả này sống nương tựa vào bậc Đạo Sư hay một vị đồng Phạm hạnh đóng vai trò y chỉ sư, ở đây được an trú tàm quý một cách sắc sảo, được ái mộ, được kính trọng. Thật vậy, Tôn giả này biết điều đáng biết thấy điều đáng thấy". Đây là pháp đưa đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         279

được ái mộ, được cung kính, được tu tập, đưa đến Sa-môn hạnh, nhứt tâm thuần nhất.

11. Tôn giả này sống nương tựa vào bậc Đạo Sư, hay
bậc đồng Phạm hạnh đóng vai trò y chỉ sư, ở đây
được an trú tàm quý một cách sắc sảo, được ái mộ,
được kính trọng … (như số 3 ở trên) … họ giải tỏa
những nghi vấn ấy. Đây là pháp đưa đến được ái mộ,
được cung kính, được tu tập, đưa đếm Sa-môn hạnh,
nhứt tâm thuần nhất.

12. Tôn giả này sau khi nghe pháp (như số 4 ở trên)
… tâm an tịnh. Đây là pháp đưa đến được ái mộ,
được cung kính, được tu tập, đưa đếm Sa-môn hạnh,
nhứt tâm thuần nhất.

13. Tôn giả này có giới đức … (như số 5 ở trên) … học tập trong các học pháp. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp … thuần nhất.

14. Tôn giả này nghe nhiều … (như số 6) … khéo thành tựu chánh kiến. Đây là pháp … thuần nhất.

15. Tôn giả này sống tinh cần tinh tấn … (như số 7 ở trên) … đối với các pháp thiện. Đây là pháp … thuần nhất.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       280

16. Tôn giả này đi đến Tăng chúng … (như số 8 ở trên) … sự im lặng của bậc Thánh. Đây là pháp … thuần nhất.

17. Tôn giả này sống tùy quán sanh diệt trong năm
thù uẩn… (như số 9 ở trên) … đây là thức chấm dứt,
đây là pháp đưa đến được ái mộ, được cung kính,
được tu tập, đưa đến Sa-môn hạnh, nhứt tâm thuần
nhất.

Này các Tỷ-kheo, tám nhân này, tám duyên này
khiến cho căn bản Phạm hạnh chưa chứng được có
thể chứng được với trí tuệ, nếu chứng được thời đưa
đến tăng trưởng, tăng rộng, được tu tập, được viên
mãn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      281

29 Biết như vậy, thấy như vậy, ông có chứng được thần thông - Kinh Susìma – Tương II, 211

Susìma – Tương II, 211

1) Như vậy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng con sóc.

I

2) Lúc bấy giờ Thế Tôn được cung kính, được tôn
trọng, được kính lễ, được cúng dường, được tôn sùng
và Ngài nhận được các vật dụng cúng dường như y
áo, ẩm thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

3) Chúng Tỷ-kheo cũng được cung kính, được tôn
trọng, được kính lễ, được cúng dường, được tôn sùng
và cũng nhận được các vật cúng dường như y áo, ẩm
thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

4) Nhưng các du sĩ ngoại đạo không được cung kính, không được tôn trọng, không được kính lễ, không được cúng dường, không được tôn sùng và cũng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      282

không nhận được các vật dụng cúng dường như y áo, ẩm thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

II

5) Lúc bấy giờ du sĩ Susìma trú ở Ràjagaha cùng với đại chúng du sĩ.

6) Rồi hội chúng du sĩ của Susìma nói với du sĩ Susìma:

- Thưa Hiền giả Susìma, ngài hãy đi đến và sống
Phạm hạnh dưới sự chỉ dẫn của Sa-môn Gotama.
Sau khi ngài học Chánh pháp xong hãy nói lại cho
chúng tôi. Sau khi chúng tôi học pháp ấy chúng tôi
sẽ nói lại với các gia chủ. Như vậy chúng tôi sẽ
được cung kính, được tôn trọng, được kính lễ, được
cúng dường, được tôn sùng và chúng tôi sẽ nhận
được các vật dụng cúng dường như y áo, ẩm thực,
sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

7) - Thưa vâng, các Hiền giả.

Du sĩ Susìma nghe theo hội chúng của mình, liền đi
đến Tôn giả Ananda; sau khi đến nói lên những lời
chào đón hỏi thăm với Tôn giả Ananda; sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi
xuống một bên.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      283

III

8) Ngồi xuống một bên, du sĩ Susìma nói với Tôn giả Ananda:

- Này Hiền giả Ananda, tôi muốn sống Phạm hạnh trong Pháp và Luật này.

9) Rồi Tôn giả Ananda đưa du sĩ Susìma đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

10) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, du sĩ Susìma này nói như sau: "Này Hiền giả Ananda, tôi muốn sống Phạm hạnh trong Pháp và Luật này".

11) Vậy Ananda, hãy cho Susìma xuất gia.

12) Và du sĩ Susìma được xuất gia dưới sự chỉ đạo của Thế Tôn và được thọ đại giới.

13) Lúc bấy giờ nhiều vị Tỷ-kheo ở trước mặt Thế
Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng tôi biết
rằng: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc
nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa." "

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      284

IV

14) Tôn giả Susìma được nghe: Nhiều Tỷ-kheo trước
mặt Thế Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng
tôi biết rõ rằng: ‘Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa.’"

15) Rồi Tôn giả Susìma đi đến các Tỷ-kheo; sau khi
đến nói lên với những Tỷ-kheo ấy những lời chào
đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

16) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Susìma nói với các Tỷ-kheo ấy:

- Có đúng sự thật chăng, chư Tôn giả ở trước mặt
Thế Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng con
biết rõ rằng: ‘Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa’"?

- Thưa có vậy, này Hiền giả.

17) Nhưng, chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy chắc chứng được nhiều loại thần thông khác nhau: Một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình biến hình đi ngang qua vách, qua

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       285

tường, qua núi như đi ngang hư không; độn thổ trồi
lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước
không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết-già đi trên
hư không như con chim; với bàn tay chạm và rờ vào
mặt trăng và mặt trời, những vật có oai lực, đại oai
thần như vậy. Có thể sử dụng thân một cách tự tại
cho đến cõi Phạm thiên?.

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

18) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như
vậy, chứng được thiên nhĩ thông thanh tịnh siêu
nhân, có thể nghe hai loại tiếng: chư Thiên và loài
Người, xa và gần?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

19) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, với tâm của mình biết được tâm của các chúng sanh khác, các loài Người khác: Tâm có tham biết là tâm có tham; tâm không tham biết là tâm không tham; tâm có sân biết là tâm có sân; tâm không sân biết là tâm không sân; tâm có si biết là tâm có si; tâm không si biết là tâm không si; tâm chuyên chú biết là tâm chuyên chú; tâm tán loạn biết là tâm tán loạn. Đại hành tâm biết là đại hành tâm; không phải đại hành tâm biết không phải là đại hành tâm. Tâm chưa vô thượng biết là tâm chưa vô thượng; tâm vô

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         286

thượng biết là tâm vô thượng. Tâm Thiền định biết
là tâm Thiền định; tâm không Thiền định biết là tâm
không Thiền định. Tâm giải thoát biết là tâm giải
thoát; tâm không giải thoát biết là tâm không giải
thoát?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

20) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, nhớ được nhiều đời quá khứ. Như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy, chư Tôn giả nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

21) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, thấy sự

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         287

sống và chết của chúng sanh. Chư Tôn giả biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh này làm những ác hạnh về thân, làm những ác hạnh về lời nói, những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh này làm những thiện hạnh về thân, làm những thiện hạnh về lời nói, làm những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những người ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, các vị thấy sự sống chết của chúng sanh. Các vị biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

22) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, sau khi vượt khỏi Sắc giới, thân cảm xúc Vô sắc giới, an trú vào tịch tịnh giải thoát?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       288

23) Hay ở đây, có phải chư Tôn giả vừa trả lời như vậy, vừa không chứng được các pháp này?

24) --Này Hiền giả, không có chứng được gì.

25) Như thế nào?

- Thưa Hiền giả Susìma, chúng tôi chứng được tuệ giải thoát.

26) - Tôi không biết được ý nghĩa một cách rộng rãi
lời nói vắn tắt này của chư Tôn giả. Lành thay nếu
được chư Tôn giả nói lên cho tôi, để tôi có thể hiểu
ý nghĩa một cách rộng rãi lời nói vắn tắt này của chư
Tôn giả!

27) - Này Hiền giả Susìma, dù cho Ông có biết hay Ông không biết, chúng tôi chứng được Tuệ giải thoát.

V

28) Rồi Tôn giả Susìma từ chỗ ngồi đứng dậy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên.

29) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Susìma trình bày lên Thế Tôn tất cả câu chuyện với các Tỷ-kheo ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        289

30) - Này Susìma, trước hết là trí về pháp trú, sau là trí về Niết-bàn.

31) - Bạch Thế Tôn, con không hiểu được ý nghĩa
một cách rộng rãi lời nói vắn tắt này của Thế Tôn.
Bạch Thế Tôn, lành thay nếu Thế Tôn nói lên cho
con để con có thể hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi, lời
nói vắn tắt này của Thế Tôn!

32) - Này Susìma, dù cho Ông có biết hay Ông không có biết, trước hết là trí về pháp trú, sau là trí về Niết- bàn.

Này Susìma, Ông nghĩ thế nào? Sắc là thường hay vô thường?

- Là vô thường, bạch Thế Tôn?

33) Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi chúng ta quán vật ấy là: " Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi "?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

34) Thọ là thường hay vô thường?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             290

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

35) Tưởng là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

36) Các hành là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

37) Thức là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng nếu chúng ta quán vật ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

38) Do vậy, này Susìma, cái gì thuộc sắc pháp quá
khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt
hay thắng, xa hay gần, tất cả sắc pháp cần phải được
quán như chơn như sau: "Cái này không phải của tôi,
cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã
của tôi ".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            291

39) Cái gì thuộc thọ quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

40) Cái gì thuộc tưởng quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

41) Cái gì thuộc hành quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

42) Cái gì thuộc thức quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội
hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, tất
cả thức cần phải quán như chơn với chánh trí tuệ
như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này
không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi
".

43) Này Susìma, thấy như vậy, vị Đa văn Thánh đệ
tử nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với thọ,
nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với các
hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy
ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên biết rằng: "Ta đã giải thoát". Vị ấy
biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

Này Susìma, Ông có thấy chăng: "Do duyên sanh, già chết sanh khởi"?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           292

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

44). ..

45) "Do duyên thủ, hữu sanh khởi?" Này Susmìa, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

46) Này Susìma, Ông có thấy chăng: "Do duyên ái, thủ sanh khởi"?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

47) "Do duyên thọ, ái sanh khởi. Do duyên xúc, thọ
sanh khởi. Do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi. Do duyên
danh sắc, sáu xứ sanh khởi. Do duyên thức, danh sắc
sanh khởi. Do duyên hành thức sanh khởi. Do duyên
vô minh, hành sanh khởi". Này Susìma, Ông có thấy
chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

48) "Do sanh diệt, già chết diệt", này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      293

49) "Do hữu diệt, nên sanh diệt", này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

50) "Do thủ diệt, nên hữu diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do danh sắc diệt, nên sáu xứ diệt. Do thức diệt, nên danh sắc diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do vô minh diệt, nên hành diệt!". Này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

51) Nhưng này, biết như vậy, thấy như vậy, Ông có
chứng được các thần thông nhiều loại sai khác:
Một thân hiện ra nhiều thân; nhiều thân hiện ra một
thân; hiện hình, biến hình đi ngang qua vách, qua
tường, qua núi như đi ngang hư không; độn thổ, trồi
lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước
không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết-già đi trên
hư không như con chim; với bàn tay chạm và rờ mặt
trăng và mặt trời, những vật có đại oai lực, đại oai
thần như vậy. Có thể sử dụng thân một cách tự tại
cho đến cõi Phạm thiên?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           294

52) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy,
với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, Ông có thể nghe
hai loại tiếng, tiếng chư Thiên và tiếng loài Người,
tiếng xa và tiếng gần?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

53) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy, với tâm của mình biết được tâm của chúng sanh sai khác, của loài Người sai khác. Với tâm có tham, Ông biết được tâm có tham... với tâm không giải thoát, Ông biết được là tâm không giải thoát; với tâm giải thoát, Ông biết được là tâm giải thoát?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

54) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy,
Ông có thể nhớ được nhiều đời quá khứ sai khác.
Như một đời... (như trên)... Ông có thể nhớ được
nhiều đời quá khứ sai khác cùng với các nét đại
cương và các chi tiết?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

55) Này Susìma, nhưng biết như vậy, thấy như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, Ông có thể thấy các chúng sanh chết đi sanh lại... Ông có thể biết các chúng sanh tùy theo hạnh nghiệp của họ?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         295

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

56) Này Susma, nhưng biết như vậy, thấy như vậy, có phải sau khi vượt khỏi các sắc pháp, với thân cảm thọ vô sắc pháp Ông an trú với tịch tịnh giải thoát?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

57) Nay ở đây, này Susìma, với câu trả lời như vậy, với những pháp này không chứng được, này Susìma, có phải Ông không làm được điều này?

VI

58) Rồi Tôn giả Susìma cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

- Một tội lỗi con đã vi phạm, bạch Thế Tôn, vì ngu
đần, vì si mê, vì bất thiện. Con đã xuất gia như một
người ăn trộm pháp trong Pháp và Luật khéo giảng
này. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp nhận con tội
lỗi này là một tội lỗi để con ngăn ngừa trong tương
lai!

59) Này Susìma, thật sự Ông đã phạm tội, vì ngu đần, vì si mê, vì bất thiện, Ông đã xuất gia như người ăn trộm pháp trong Pháp và Luật khéo giảng này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       296

60) Ví như, này Susìma, người ta bắt được một người
ăn trộm, một người phạm tội, dắt đến cho vua và
thưa: "Thưa Đại vương, đây là người ăn trộm, người
phạm tội. Đại vương hãy gia phạt người ấy theo hình
phạt nào như Đại vương muốn". Vua ấy nói như sau:
"Các Ông hãy đem người này, lấy dây thật chắc trói
cánh tay người này thật chặt về phía sau, cạo đầu
người ấy đi, dắt người ấy đi xung quanh trên một xe
nhỏ với một cái trống, đi từ đường này tới đường
khác, từ ngả ba này đến ngả ba khác, dắt người ấy
ra khỏi cửa thành phía Nam, và hãy chặt đầu người
ấy tại thành phía Nam".

Những người kia vâng theo lời vua dạy, lấy dây thật
chắc trói cánh tay người ấy thật chặt về phía sau,
cạo trọc đầu, dắt người ấy đi xung quanh trên một
xe nhỏ với một cái trống, đi từ đường này tới đường
khác, từ ngả ba này tới ngả ba khác, dắt người ấy ra
khỏi cửa thành phía Nam, và chặt đầu người ấy tại
thành phía Nam.

61) Này Susìma, Ông nghĩ thế nào? Người ấy do nhân duyên như vậy có cảm thọ khổ ưu hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

62) Này Susìma, dù cho người ấy do nhân duyên như vậy cảm thọ khổ ưu, hay không cảm thọ khổ ưu, thời

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       297

sự xuất gia với tư cách ăn trộm pháp trong Pháp và
Luật khéo thuyết này, do nhân duyên ấy phải rơi vào
và chịu đựng khổ báo còn kịch liệt hơn và quả báo
còn đau đớn hơn.

63) Này Susìma, Ông thấy phạm tội là phạm tội và như pháp phát lộ, nên chúng ta chấp nhận tội ấy cho Ông. Này Susìma, như vậy Luật của bậc Thánh được tăng trưởng, khi thấy được phạm tội là phạm tội và như pháp phát lộ để ngăn giữ trong tương lai.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      298

30 Bắn như chớp nhoáng - Kinh SÀLHA – Tăng II, 204

SÀLHA – Tăng II, 204

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli (Tỳ-xá-ly) tại Đại
Lâm, trong ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Licchavì Sàlha
và Licchavì Abhaya đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, Licchavì Sàlha bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, có những Sa-môn, Bà-la-môn trình
bày sự vượt qua dòng nước mạnh với hai pháp môn:
nhân giới thanh tịnh và nhân khổ hạnh nhàm chán.
Ở đây, bạch Thế Tôn, Thế Tôn có nói gì?

- Này Sàlha, Ta nói rằng giới thanh tịnh là một chi
phần của Sa-môn hạnh. Các vị Sa-môn, Bà-la-môn
nào, này Salha, sống chủ trương nhân khổ hạnh
nhàm chán, xem khổ hạnh nhàm chán là lõi cây, chấp
chặt vào khổ hạnh nhàm chán, những vị ấy không thể
nào vượt qua dòng nước mạnh.

Các vị Sa-môn, Bà-la-môn nào, này Sàlha, thân hành không thanh tịnh, lời nói không thanh tịnh, ý hành không thanh tịnh, sanh sống không thanh tịnh,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       299

những vị ấy không có thể đạt được tri kiến vô thượng Bồ-đề.

3. Ví như, này Sàlhà, một người muốn vượt qua sông, cầm một cây búa sắc bén đi vào rừng. Tại đấy, nó thấy một cây sàla lớn, cao, thẳng, còn trẻ, không có lồi lõm. Nó chặt cây ấy tại gốc, sau khi chặt ở gốc, nó đốn ngọn. Sau khi đốn ngọn, nó tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru. Sau khi tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru, nó gọt đẽo với cái búa. Sau khi gọt đẽo với cái búa, nó gọt đẽo với con dao. Sau khi gọt đẽo với con dao, nó bào sạch với cái bào. Sau khi bào sạch với cái bào, nó bào sạch với hòn đá mài. Sau khi bào sạch với hòn đá mài, nó đem cây ấy xuống sông. Ý Ông nghĩ thế nào, này Sàlhà người ấy có thể vượt qua sông được không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

4. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì cây sàla ấy, tuy bề ngoài
rất khéo làm, nhưng bề trong không được làm sạch.
Do vậy, sự việc chờ đợi rằng: "Cây sàla ấy chìm
xuống và người ấy rơi vào ách nạn".

- Cũng vậy, này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn
nào chủ trương sống khổ hạnh nhàm chán, xem khổ
hạnh nhàm chán là lõi cây, chấp chặt lấy khổ hạnh
nhàm chán, những vị ấy không có thể vượt qua dòng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          300

nước mạnh. Này Sàlhà, những vị Sa-môn, Bà-la-môn
nào, thân hành không thanh tịnh, lời nói không thanh
tịnh, ý hành không thanh tịnh, sinh sống không thanh
tịnh, chúng không có thể chứng được tri kiến vô
thượng Bồ-đề.

Này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn nào sống
không chủ trương khổ hạnh nhàm chán, không xem
khổ hạnh nhàm chán là lõi cây, không chấp chặt lấy
khổ hạnh nhàm chán, những vị ấy có thể vượt qua
dòng nước mạnh. Này Sàlhà, những vị Sa-môn, Bà-
la-môn nào, thân hành thanh tịnh, lời nói thanh tịnh,
ý hành thanh tịnh, sinh sống thanh tịnh, những vị ấy
có thể chứng được tri kiến vô thượng Bồ-đề.

5. Ví như, này Sàlhà, một người muốn vượt qua sông, cầm một cây búa sắc bén đi vào rừng. Tại đấy, người ấy thấy một cây sàla lớn, cao, thẳng, còn trẻ, không có lồi lõm. Nó chặt cây ấy tại gốc, sau khi chặt ở gốc, người ấy đốn ngọn. Sau khi đốn ngọn, người ấy tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru. Sau khi tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru, người ấy gọt đẽo với cái búa. Sau khi gọt đẽo với cái búa, người ấy gọt đẽo với con dao. Sau khi gọt đẽo với con dao, người ấy bào sạch với cái bào. Sau khi bào sạch với cái bào, người ấy bào sạch với hòn đá mài. Sau khi bào sạch với hòn đá mài, người ấy làm thành chiếc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          301

thuyền, cột với cái chèo và bánh lái, rồi cuối cùng người ấy thả xuống sông. Ý Ông nghĩ thế nào, này Sàlhà người ấy có thể vượt qua sông được không?

- Thưa được, bạch Thế Tôn.

6. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì cây sàla ấy, bề ngoài rất
khéo làm, bề trong được làm sạch, được cột với cái
chèo và bánh lái. Do vậy, sự việc chờ đợi rằng:
"Chiếc thuyền ấy không chìm, và người ấy sẽ đến bờ
bên kia an toàn".

- Cũng vậy, này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn
nào không chủ trương khổ hạnh nhàm chán, những
vị ấy có thể vượt qua dòng nước mạnh. Này Sàlhà,
những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào, thân hành thanh
tịnh, lời nói thanh tịnh, ý hành thanh tịnh, sinh sống
thanh tịnh, những vị ấy có thể chứng được tri kiến
vô thượng Bồ-đề".

7. Ví như, này Sàlhà, một chiến sĩ dầu nó biết được
nhiều cung thuật, nhưng về ba phương diện nó xứng
đáng là của vua, thuộc sở hữu của vua, đi đến làm
biểu tượng của vua. Thế nào là ba?

- Bắn xa, - Bắn nhanh như chớp nhoáng, - Và bắn thủng được vật lớn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         302

8. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ bắn xa, cũng vậy, này Sàlhà, là Thánh đệ tử có chánh định. Phàm có sắc gì quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần, cần phải như thật thấy với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Phàm có thọ gì … phàm có tưởng gì … phàm có hành gì … phàm có thức gì, quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần, cần phải như thật thấy với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi".

9. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ bắn như chớp
nhoáng. Cũng vậy, này Sàlhà là vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến. Vị Thánh đệ tử này Sàlhà, có chánh
tri kiến như thật quán tri: "Đây là khổ … Đây là khổ
tập…, Đây là khổ diệt …, Đây là con đường đưa đến
khổ diệt".

10. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ đâm thủng
được thân hình lớn. Cũng vậy, này Sàlhà là vị Thánh
đệ tử có chánh giải thoát. Vị Thánh đệ tử này Sàlhà,
có chánh giải thoát đâm thủng được vô minh uẩn to
lớn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           303

31 Bắt đầu tu tập - Kinh CHÁNH GIÁC – Tăng IV, 64

CHÁNH GIÁC – Tăng IV, 64

1. - Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvathi, tại Jetavana, khu vườn ông Anàthapindika.

Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ- kheo,"

- "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói như sau:

2. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
như sau: "Thưa chư Hiền, các pháp chánh giác phần
lấy gì làm sở y để tu tập?". Được hỏi vậy, này các
Tỷ-kheo, các Thầy trả lời cho các du sĩ ngoại đạo
như thế nào?

- Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn làm chỗ nương tựa. Thật lành thay, bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy nói lên ý nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      304

- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

3. Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi như
sau: "Thưa chư Hiền, các pháp chánh giác phần, lấy
gì làm sở y để tu tập?" Được hỏi vậy, này các Tỷ-
kheo, các Thầy cần phải trả lời cho các du sĩ ngoại
đạo ấy như sau:

"Ở đây, thưa chư Hiền, Tỷ-kheo làm bạn với thiện,
thân hữu với thiện, giao thiệp với thiện. Này chư
Hiền, đây là sở y thứ nhất để tu tập các pháp chánh
giác phần".

4. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo có giới, sống được
bảo vệ với sự bảo vệ của giới bổn Pàtimokkha, đầy
đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ
nhặt, chấp nhận và học tập trong các học pháp. Này
chư Hiền, đây là sở y thứ hai để tu tập các pháp chánh
giác phần.

5. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo có định, câu chuyện này có khả năng đoạn giảm, hướng thượng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         305

đưa đến tâm được rộng mở như luận về ít dục, luận
về biết đủ, luận về viễn ly, luận về không tụ hội, luận
về tinh tấn tinh cần, luận về giới, luận về định, luận
về tuệ, luận về giải thoát, luận về giải thoát tri kiến,
những câu chuyện như vậy, có được không khó khăn,
có được không mệt nhọc, có được không phí sức. Này
chư Hiền, đây là sở y thứ ba để tu tập các pháp chánh
giác phần.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống tinh cần tinh tấn để đoạn tận các pháp bất thiện, để thành tựu các pháp thiện, nỗ lực, kiên trì, không từ bỏ gánh nặng trong các thiện pháp. Này chư Hiền, đây là sở y thứ tư để tu tập các pháp chánh giác phần.

7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có trí tuệ,
thành tựu trí tuệ về sanh và diệt, với Thánh thể nhập
(quyết trạch) đi đến con đường đoạn tận khổ đau.
Này chư Hiền... đây là sở y thứ năm để tu tập các
pháp chánh giác phần.

8. Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo làm bạn với thiện, thân hữu với thiện, giao thiệp với thiện, thời được chờ đợi như sau: sẽ giữ giới, sẽ sống được bảo vệ với sự bảo vệ của giới bổn Pàtimokkha, đầy đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập trong các học pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           306

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo làm bạn với thiện, thân hữu với thiện, giao thiệp với thiện, thời được chờ đợi như sau: Câu chuyện này có khả năng đoạn giảm, đưa đến tâm rộng mở, như luận về ít dục... những câu chuyện như vậy, có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức.

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo làm bạn với thiện, thân hữu với thiện, giao thiệp với thiện, thời được chờ đợi như sau: sẽ sống tinh cần tinh tấn để đoạn tận các pháp bất thiện... trong các thiện pháp.

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo làm bạn với thiện,
thân hữu với thiện, giao thiệp với thiện, thời được
chờ đợi như sau: sẽ có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về
sanh và diệt, với Thánh thể nhập đi đến con đường
chơn chánh đoạn tận khổ đau.

Và này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo ấy đã trú trong năm pháp này, bốn pháp nữa cần phải tu tập:

1. Cần phải tu tập tưởng bất tịnh để đoạn tận
tham ái.
2. Cần phải tu tập từ tâm để đoạn tận sân.
3. Cần phải tu tập niệm hơi thở vô, hơi thở ra để
cắt đứt tầm.
4. Cần phải tu tập tưởng vô thường để phá hoại
ngã mạn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       307

 Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo có tưởng vô
thường, tưởng vô ngã được an trú.
 Với Tỷ-kheo có tưởng vô ngã, ngã mạn bị phá
hoại, ngay trong hiện tại, đạt được Niết-bàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  308

32 Bắt đầu tu tập - Kinh XẤU HỔ – Tăng III, 417

XẤU HỔ –Tăng III, 417

1. - Này các Tỷ-kheo,

 Khi tàm quý không có, với người thiếu tàm quý,
chế ngự các căn đi đến hủy diệt.
 Khi chế ngự các căn không có, với người thiếu
chế ngự các căn, giới đi đến hủy diệt.
 Khi giới không có, với người thiếu giới, chánh
định đi đến hủy diệt.
 Khi chánh định không có, với người không có
chánh định, tri kiến như thật đi đến hủy diệt.
 Khi tri kiến như thật không có, với người thiếu tri
kiến như thật, nhàm chán ly tham đi đến hủy diệt.
 Khi nhàm chán ly tham không có, với người thiếu
nhàm chán ly tham, giải thoát tri kiến đi đến hủy
diệt.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây không có cành và lá, các mầm non của cây ấy không đi đến thành mãn; vỏ trong, giác cây, lõi cây không đi đến thành mãn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        309

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi tàm quý không có, với người không có tàm quý, chế ngự các căn đi đến hủy diệt... giải thoát tri kiến đi đến hủy diệt.

2. Này các Tỷ-kheo,

 Khi tàm quý có mặt, với người đầy đủ tàm quý,
chế ngự các căn đi đến đầy đủ.
 Khi chế ngự các căn có mặt, với người đầy đủ chế
ngự các căn, giới đi đến đầy đủ.
 Khi giới có mặt, với người đầy đủ giới, chánh định
đi đến đầy đủ.
 Khi chánh định có mặt, với người đầy đủ chánh
định, tri kiến như thật đi đến đầy đủ.
 Khi tri kiến như thật có mặt, với người đầy đủ tri
kiến như thật, nhàm chán ly tham đi đến đầy đủ.
 Khi nhàm chán ly tham có mặt, với người đầy đủ
nhàm chán ly tham, giải thoát tri kiến đi đến đầy
đủ.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây có cành và lá, các mầm non của cây ấy đi đến thành mãn; vỏ trong, giác cây, lõi cây đi đến thành mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi tàm quý có mặt, với người đầy đủ tàm quý ... giải thoát tri kiến đi đến đầy đủ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          310

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   311

33 Bắt đầu tu tập - Kinh Ý NGHĨA GÌ – Tăng IV, 236

SỞ Y – Tăng IV, 241

(sở y = nương theo đó)

Này các Tỷ-kheo:

1. Với ác giới, với phá giới, không hối tiếc sở y
bị diệt.
2. Với không có không hối tiếc, với không hối tiếc
không đầy đủ, hân hoan sở y bị diệt.
3. Với hân hoan không có, với hân hoan không
đầy đủ, hỷ sở y bị diệt.
4. Với hỷ không có, với hỷ không đầy đủ, khinh
an sở y bị diệt.
5. Với khinh an không có, với khinh an không đầy
đủ, an lạc sở y bị diệt.
6. Với an lạc không có, với an lạc không đầy đủ,
chánh định sở y bị diệt.
7. Với chánh định không có, với chánh định
không đầy đủ, như thật tri kiến sở y bị diệt.
8. Với như thật tri kiến không có, với như thật tri
kiến không đầy đủ, nhàm chán, ly tham sở y bị
diệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        312

9. Với nhàm chán, ly tham không có, với nhàm chán, ly tham không đầy đủ, giải thoát tri kiến sở y bị diệt.

Ví như cây không đủ cành và lá, các mầm non (cũng
có nghĩa là vỏ ngoài) của cây ấy không đi đến viên
mãn. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với ác giới, với
phá giới, không hối tiếc sở y bị diệt. Với không hối
tiếc không có, với không hối tiếc không đầy đủ....
giải thoát tri kiến sở y bị diệt.

Này các Tỷ- kheo:

1. Với giới có mặt, với giới có đầy đủ, không hối
tiếc có sở y.
2. Với không hối tiếc có mặt, với không hối tiếc
có đầy đủ, hân hoan có sở y.
3. Với hân hoan có mặt, với hân hoan có đầy đủ,
hoan hỷ có sở y.
4. Với hoan hỷ có mặt, với hoan hỷ có đầy đủ,
khinh an có sở y.
5. Với khinh an có mặt, với khinh an có đầy đủ,
an lạc có sở y.
6. Với an lạc có mặt, với an lạc có đầy đủ, chánh
định có sở y.
7. Với chánh định có mặt, với chánh định có đầy
đủ, như thật tri kiến có sở y.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       313

8. Với như thật tri kiến có mặt, với như thật tri
kiến có đầy đủ, nhàm chán, ly tham có sở y.
9. Với nhàm chán, ly tham có mặt, với nhàm chán,
ly tham có đầy đủ, giải thoát tri kiến có sở y.

Ví như này các Tỷ-kheo, một cây có đầy đủ cành và
lá, các mầm non của cây ấy đi đến viên mãn, vỏ
trong, giác cây, lõi cây đi đến viên mãn. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, với giới có mặt, với giới có đầy đủ,
không hối tiếc có sở y. Với không hối tiếc có mặt,
với không hối tiếc có đầy đủ... giải thoát tri kiến có
sở y.

Ý NGHĨA GÌ – Tăng IV, 236

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi, tại Jetavana, khu
vườn ông Anàthapindika. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, các thiện giới có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

- Này Ànanda, các thiện giới có ý nghĩa không có hối tiếc, có lợi ích không có hối tiếc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         314

- Nhưng bạch Thế Tôn, không có hối tiếc có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

- Này Ànanda, không có hối tiếc có ý nghĩa hân hoan, có lợi ích hân hoan.

- Bạch Thế Tôn, nhưng hân hoan có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

- Này Ànanda, hân hoan có ý nghĩa hoan hỷ, có lợi ích hoan hỷ.

- Nhưng bạch Thế Tôn, hoan hỷ có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

- Này Ànanda, hoan hỷ có ý nghĩa khinh an, có lợi ích khinh an.

- Nhưng bạch Thế Tôn, khinh an có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

- Này Ànanda, khinh an có ý nghĩa an lạc, có lợi ích an lạc.

- Nhưng bạch Thế Tôn, an lạc có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

- Này Ànanda, an lạc có ý nghĩa định, có lợi ích định

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        315

- Nhưng bạch Thế Tôn, định có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

- Này Ànanda, định có ý nghĩa như thật tri kiến, có lợi ích như thật tri kiến.

- Nhưng bạch Thế Tôn, như thật tri kiến có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

- Này Ànanda, như thật tri kiến có ý nghĩa nhàm chán, ly tham, có lợi ích nhàm chán, ly tham.

- Nhưng bạch Thế Tôn, nhàm chán, ly tham có ý nghĩa gì, có lợi ích gì?

Này Ànanda, nhàm chán, ly tham có ý nghĩa giải thoát tri kiến, có lợi ích giải thoát tri kiến.

2. Như vậy, này Ànanda:

1. Các thiện giới, có ý nghĩa không hối tiếc, có lợi
ích không hối tiếc.
2. Không hối tiếc có ý nghĩa hân hoan, có lợi ích
hân hoan.
3. Hân hoan có ý nghĩa hoan hỷ, có lợi ích hoan
hỷ.
4. Hoan hỷ có ý nghĩa khinh an, có lợi ích khinh
an.
5. Khinh an có ý nghĩa an lạc, có lợi ích an lạc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         316

6. An lạc có ý nghĩa định, có lợi ích định.
7. Định có ý nghĩa như thật tri kiến, có lợi ích như
thật tri kiến.
8. Như thật tri kiến có ý nghĩa nhàm chán, ly
tham, có lợi ích nhàm chán, ly tham.
9. Nhàm chán ly tham có ý nghĩa giải thoát tri
kiến, có lợi ích giải thoát tri kiến.

Như vậy, này Ànanda, các thiện giới thứ lớp dẫn tới tối thượng. Như vậy, này Ànanda, các thiện giới thứ lớp đưa đến tối thượng.

NGHĨ VỚI DỤNG Ý – Tăng IV, 238

1. Này các Tỷ-kheo, với người có giới, có giới
đầy đủ, không cần phải làm với dụng ý rằng:
"Mong rằng không hối tiếc sẽ sanh khởi nơi ta".
Pháp nhĩ là vậy, này Tỷ-kheo, với người có
giới, có giới đầy đủ, không hối tiếc sanh khởi.
2. Này các Tỷ-kheo, với người không hối tiếc,
không cần phải làm với dụng ý rằng: "Mong
rằng hân hoan sẽ sanh khởi nơi ta". Pháp nhĩ là
vậy, này các Tỷ-kheo, với người có không hối
tiếc, hân hoan sanh khởi.
3. Này các Tỷ-kheo, với người có hân hoan,
không cần phải làm với dụng ý rằng: "Mong

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         317

rằng hoan hỷ sẽ sanh khởi nơi ta", Pháp nhĩ là
vậy, này các Tỷ-kheo, với người có hân hoan
thì hoan hỷ sanh khởi.
4. Này các Tỷ-kheo, với người có hoan hỷ, không
cần phải làm với dụng ý rằng: "Mong rằng thân
ta được khinh an ", Pháp nhĩ là vậy, này các
Tỷ-kheo, với người có hoan hỷ thì thân được
khinh an.
5. Này các Tỷ-kheo, với người có thân khinh an,
không cần phải làm với dụng ý rằng: "Mong
rằng ta cảm thọ an lạc". Pháp nhĩ là vậy, này
các Tỷ-kheo, với người có thân khinh an, an lạc
được cảm thọ.
6. Này các Tỷ-kheo, với người có an lạc, không
cần phải làm với dụng ý: "Mong rằng tâm ta
được Thiền định". Pháp nhĩ là vậy, này các Tỷ-
kheo, với người có an lạc, tâm được Thiền
định.
7. Này các Tỷ-kheo, với người có Thiền định,
không cần phải làm với dụng ý: "Mong rằng ta
biết, ta thấy như thật". Pháp nhĩ là vậy, này các
Tỷ-kheo, người có tâm Thiền định, biết và thấy
như thật". Pháp nhĩ là vậy, này các Tỷ-kheo,
người có tâm Thiền định, biết và thấy như thật.
8. Này các Tỷ-kheo, người biết và thấy như thật,
không cần phải làm với dụng ý: "Mong rằng ta
sẽ nhàm chán, ta sẽ ly tham" Pháp nhĩ là vậy,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         318

này các Tỷ-kheo, người biết và thấy như thật,
nhàm chán và ly tham.
9. Này các Tỷ-kheo, người nhàm chán, ly tham
không cần phải làm với dụng ý: "Mong rằng ta
sẽ chứng ngộ giải thoát tri kiến". Pháp nhĩ là
vậy, này các Tỷ-kheo, người nhàm chán, ly
tham, chứng ngộ giải thoát tri kiến.

Như vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Nhàm chán ly tham có ý nghĩa giải thoát tri
kiến, có lợi ích giải thoát tri kiến.
2. Như thật tri kiến có ý nghĩa nhàm chán, ly
tham, có lợi ích nhàm chán, ly tham.
3. Định có ý nghĩa như thật tri kiến, có lợi như
thật tri kiến.
4. An lạc có ý nghĩa định, có lợi ích định.
5. Khinh an có ý nghĩa an lạc có lợi ích an lạc.
6. Hỷ có ý nghĩa khinh an, có lợi ích khinh an.
7. Hân hoan có ý nghĩa hỷ, có lợi ích hỷ.
8. Không nuối tiếc có ý nghĩa hân hoan, có lợi ích
hân hoan.
9. Các Thiện giới có ý nghĩa không nuối tiếc, có
lợi ích không hối tiếc.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các pháp khiến cho các pháp (khác) tăng thịnh; các pháp khiến các pháp khác viên mãn, đưa từ bờ bên này qua bờ bên kia.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       319

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   320

34 Bắt đầu tu tập - Đầy đủ giới và chánh kiến rồi mới tu tập 4nx - Kinh Bàhiya – Tương V, 258

Bàhiya hay Bàhika – Tương V, 258

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

2) Rồi Tôn giả Bàhiya đi đến Thế Tôn; sau khi đến... Ngồi một bên, Tôn giả Bàhiya bạch Thế Tôn:

-- Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn thuyết
pháp vắn tắt cho con. Sau khi nghe Thế Tôn thuyết
pháp, con sẽ sống một mình, an tịnh, không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần.

-- Như vậy, này Bàhiya, hãy làm cho thanh tịnh các
pháp căn bản trong các thiện pháp. Thế nào là các
pháp căn bản trong các thiện pháp? -- Giới khéo
thanh tịnh và tri kiến chánh trực.

3) Và này Bàhiya, khi nào Ông có giới khéo thanh tịnh, và tri kiến chánh trực; rồi này Bàhiya, y cứ vào Giới, an trú vào giới, Ông hãy tu tập Bốn niệm xứ.

Thế nào là bốn?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         321

4) Ở đây, này Bàhiya, Ông hãy trú, quán thân trên
thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục
tham ưu ở đời. Hãy trú, quán thọ trên các thọ... Hãy
trú, quán tâm trên tâm... Hãy trú, quán pháp trên các
pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục
tham ưu ở đời.

Khi nào, này Bàhiya, y cứ vào giới, an trú vào giới,
Ông tu tập như vậy bốn niệm xứ này. Do vậy, này
Bàhiya, ban đêm hay bàn ngày, chờ đợi là các thiện
pháp tăng trưởng, không phải tổn giảm.

5) Rồi Tôn giả Bàhiya hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

6) Rồi Tôn giả Bàhiya sống một mình, an tịnh, không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, không bao lâu chứng
được mục đích mà người thiện nam tử chơn chánh
xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: Chính
là vô thượng Phạm hạnh, ngay trong hiện tại, vị ấy
tự mình chứng ngộ với thượng trí, chứng đạt và an
trú. Vị ấy rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa".

7) Rồi Tôn giả Bàhiya trở thành một vị A-la-hán nữa.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        322

35 Bệnh và Thuốc - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97

KINH ĐOẠN GIẢM (Sallekha suttam) – Bài kinh số 8 – Trung I, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahacunda, vào
buổi chiều từ chỗ độc cư Thiền tịnh đứng dậy, đến
tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahacunda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có những loại sở kiến này khởi
lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ
đến thế giới luận. Bạch Thế Tôn, đối với một Tỷ-
kheo, có tác ý ngay từ ban đầu, thời có thể đoạn trừ
những sở kiến ấy hay không, có thể xả ly những sở
kiến ấy hay không?

– Này Cunda, những loại sở kiến này khởi lên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        323

trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ đến thế giới luận, chỗ nào những sở kiến này tiềm ẩn, và chỗ nào những sở kiến này hiện hành, chỉ có cách như thật quán sát chúng với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cài này không phải tự ngã của tôi", có vậy thời có sự đoạn trừ những sở kiến ấy, có sự xả ly những sở kiến ấy.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây một
Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là đoạn
giảm trong giới luật của bậc Thánh. Chúng
được gọi là hiện tại lạc trú trong giới luật của
bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         324

Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Vị ấy
có thể nghĩ... (như trên)... hiện tại lạc trú trong
giới của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không
lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi
chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị
tưởng. Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô
biên", chứng và trú Không vô biên xứ. Vị ấy
có thể tự nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm".
Này Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là
đoạn giảm trong giới luật của bậc Thánh.
Chúng được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật
của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          325

rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô
biên xứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh
đoạn giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng
được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng:
"Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ.
Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn
giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng được
gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda... (như trên)... chúng được gọi là tịch
tịnh trú trong giới luật của bậc Thánh.

Này Cunda, ở đây đoạn giảm được các Người thực hiện khi các Người nghĩ:

1. "Những kẻ khác có thể là những người làm
hại, chúng ta ở đây không thể là những
người làm hại", như vậy đoạn giảm được
thực hiện.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        326

2. "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", như vậy đoạn
giảm được thực hiện.
3. "Những kẻ khác có thể lấy của không cho,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ lấy của không
cho", như vậy đoạn giảm được thực hiện.
4. "Những kẻ khác có thể không phạm hạnh,
chúng ta ở đây sẽ sống phạm hạnh", như
vậy...
5. "Những kẻ khác có thể nói láo, chúng ta ở
đây sẽ từ bỏ nói láo
6. "Những kẻ khác có thể nói hai lưỡi, chúng
ta ở đây sẽ từ bỏ nói hai lưỡi",...
7. "Những kẻ khác có thể nói lời độc ác",
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời độc ác", ...
8. "Những kẻ khác có thể nói lời phù phiếm,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời phù
phiếm",...
9. "Những kẻ khác có thể tham dục, chúng ta
ở đây không tham dục",...
10. "Những kẻ khác có thể có sân tâm,
chúng ta ở đây sẽ không có sân tâm",...
11. "Những kẻ khác có thể có tà kiến,
chúng ta ở đây sẽ có chánh kiến,...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       327

12. "Những kẻ khác có thể có tà tư duy,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tư duy",...
13. "Những kẻ khác có thể có tà ngữ,
chúng ta ở đây sẽ có chánh ngữ",...
14. "Những kẻ khác có thể có tà nghiệp,
chúng ta ở đây sẽ có chánh nghiệp",...
15. "Những kẻ khác có thể có tà mạng,
chúng ta ở đây sẽ có chánh mạng",...
16. "Những kẻ khác có thể có tà tinh tấn,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tinh tấn",...
17. "Những kẻ khác có thể có tà niệm,
chúng ta ở đây sẽ có chánh niệm",...
18. "Những kẻ khác có thể có tà định,
chúng ta ở đây sẽ có chánh định",...
19. "Những kẻ khác có thể có tà trí, chúng
ta ở đây sẽ có chánh trí",...
20. "Những kẻ khác có thể có tà giải thoát,
chúng ta ở đây sẽ có chánh giải thoát",...
21. "Những kẻ khác có thể bị hôn trầm
thụy miên chi phối, chúng ta ở đây sẽ
không có hôn trầm thụy miên chi phối",...
22. "Những kẻ khác có thể có trạo hối,
chúng ta ở đây sẽ không có trạo hối",...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    328

23. "Những kẻ khác có thể nghi hoặc,
chúng ta ở đây sẽ trừ diệt nghi hoặc",...
24. "Những kẻ khác có thể phẫn nộ, chúng
ta ở đây sẽ không có phẫn nộ",...
25. "Những kẻ khác có thể oán hận, chúng
ta ở đây sẽ không có oán hận",...
26. "Những kẻ khác có thể hư ngụy, chúng
ta ở đây sẽ không hư ngụy",...
27. "Những kẻ khác có thể não hại, chúng
ta ở đây sẽ không não hại",...
28. "Những kẻ khác có thể tật đố, chúng ta
ở đây sẽ không tật đố
29. "Những kẻ khác có thể xan tham,
chúng ta ở đây sẽ không xan tham",...
30. "Những kẻ khác có thể man trá, chúng
ta ở đây sẽ không man trá...
31. "Những kẻ khác có thể khi cuống,
chúng ta ở đây sẽ không khi cuống",...
32. "Những kẻ khác có thể ngoan cố,
chúng ta ở đây không thể ngoan cố",...
(như trên)... cấp tháo... mạn...
33. "Những kẻ khác có thể quá mạn,
chúng ta ở đây sẽ không quá mạn",...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   329

34. "Những kẻ khác có thể khó nói (nan
thuyết), chúng ta ở đây sẽ dễ nói",...
35. "Những kẻ khác có thể là ác hữu,
chúng ta ở đây sẽ là thiện hữu
36. "Những kẻ khác có thể phóng dật,
chúng ta ở đây sẽ không phóng dật",...
(như trên)...
37. "Những kẻ khác có thể là bất tín,
chúng ta ở đây sẽ có tín tâm",...
38. "Những kẻ khác có thể không xấu hổ,
chúng ta ở đây sẽ có xấu hổ",...
39. "Những kẻ khác có thể không sợ hãi,
chúng ta ở đây sẽ có sợ hãi",...
40. "Những kẻ khác có thể nghe ít, chúng
ta ở đây sẽ nghe nhiều"...
41. "Những kẻ khác có thể biếng nhác,
chúng ta ở đây sẽ siêng năng...
42. "Những kẻ khác có thể thất niệm,
chúng ta ở đây sẽ an trú niệm
43. "Những kẻ khác có thể liệt tuệ, chúng
ta ở đây thành tựu tuệ
44. "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục,
co hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta
ở đây sẽ không nhiễm thế tục, không cố

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    330

chấp tư kiến, tánh dễ hành xả" như vậy
đoạn giảm được thực hiện.
Này Cunda, Ta nói rằng sự khởi tâm rất có lợi
ích cho các thiện pháp, còn nói gì thân nghiệp, khẩu
nghiệp phù hợp (với tâm ý).

Do vậy, này Cunda:

– "Những kẻ khác có thể làm hại, chúng ta
ở đây sẽ không làm hại", cần phải khởi
tâm như vậy.
– "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", cần phải khởi tâm
như vậy
– ... (như trên)...
– "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta ở
đây sẽ không nhiễm thế tục, không co hấp
tư kiến, tánh dễ hành xả", cần phải phát
tâm như vậy.
Này Cunda, giống như một con đường không
bằng phẳng, có một con đường bằng phẳng khác đối
trị.

Này Cunda, giống như một bến nước không bằng phẳng, có một bến nước bằng phẳng khác đối

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       331

trị.

Cũng vậy này Cunda:

– Đối với con người làm hại, có sự không
làm hại đối trị.
– Đối với con người sát sanh, có từ bỏ sát
sanh đối trị.
– Đối với con người lấy của không cho, có
từ bỏ lấy của không cho đối trị...,
– …không phạm hạnh, có phạm hạnh...;
– …nói láo, có từ bỏ nói láo...;
– …nói hai lưỡi, có từ bỏ nói hai lưỡi...;
– …nói ác khẩu, có từ bỏ nói ác khẩu;
– …nói phù phiếm, có từ bỏ nói phù
phiếm...;
– ... tham dục, có không tham dục...;
– ... sân tâm, có không sân tâm...;
– ... tà kiến, có chánh kiến...;
– ... tà tư duy, có chánh tư duy...;
– ... tà ngữ, có chánh ngữ...;
– ... tà nghiệp, có chánh nghiệp...;
– ... tà mạng, có chánh mạng...;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          332

– ... tà tinh tấn, có chánh tinh tấn...;
– ... tà niệm, có chánh niệm...;
– ... tà định, có chánh định...;
– ... tà trí, có chánh trí...;
– ... tà giải thoát, có chánh giải thoát...;
– ... bị hôn trầm thụy miên chi phối, có
không bị hôn trầm thụy miên chi phối...;
– ... trạo hối, có không trạo hối...;
– ... nghi hoặc, có trừ diệt nghi hoặc...;...
phẫn nộ, có không phẫn nộ...;
– ... oán hận, có không oán hận...;
– ... hư ngụy, có không hư ngụy...;
– ... não hại, có không não hại...;
– ... tật đố, có không tật đố...;
– ... xan tham, có không xan tham...;
– ... man trá, có không man trá...;
– ... khi cuống, có không khi cuống...;
– ... ngoan cố, có không ngoan cố... cấp
tháo... mạn;
– ... quá mạn có không quá mạn...;
– ... khó thuyết, có không khó thuyết...;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        333

– ... ác hữu, có thiện hữu...;
– ... phóng dật, có không phóng dật...;
– ... bất tín, có tín tâm...;
– ... không xấu hổ, có xấu hổ...;
– ... không sợ hãi, có sợ hãi...;
– ... nghe ít, có nghe nhiều...;
– ... biếng nhác, có siêng năng...;
– ... thất niệm, có an trú niệm...;
– ... liệt tuệ, có thành tựu tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, có không nhiễm
thế tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành
xả đối trị.
Này Cunda, ví như các bất thiện pháp, tất cả
đều hướng hạ, còn các thiện pháp, tất cả đều hướng
thượng.

Cũng vậy, này Cunda:

– con người không làm hại, hướng thượng
đối với người làm hại,
– con người từ bỏ sát sanh, hướng thượng
đối với người sát sanh,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       334

– con người từ bỏ lấy của không cho, hướng
thượng đối với người lấy của không cho
– ... (như trên)...
– con người không nhiễm thế tục, không co
hấp tư kiến, tánh dễ hành xả, hướng
thượng đối với người nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả.
Này Cunda, con người tự mình bị rơi vào bùn
lầy có thể kéo lên một người bị rơi vào bùn lầy, sự
tình ấy không thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không rơi vào bùn lầy, có thể kéo lên một người bị rơi vào bun lầy, sự tình ấy có thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không được
nhiếp phục, không được huấn luyện, không được
hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp phục,
huấn luyện và hoàn toàn giải thoát người khác, sự
tình ấy không xảy ra.

Một người được nhiếp phục, được huấn luyện,
được hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp
phục, huấn luyện, hoàn toàn giải thoát người khác,
sự tình ấy xảy ra.

Cũng vậy, này Cunda:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        335

– đối với người làm hại, không làm hại đưa
đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người sát sanh, từ bỏ sát sanh
đưa đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người lấy của không cho, từ bỏ
lấy của không cho đưa đến hoàn toàn giải
thoát;
– đối với con người không phạm hạnh, sống
phạm hạnh...;
– đối với con người nói láo, từ bỏ nói láo...;
– đối với con người nói hai lưỡi, từ bỏ nói
hai lưỡi...;
– đối với con người ác khẩu, từ bỏ nói ác
khẩu...;
– đối với con người nói phù phiếm, từ bỏ nói
phù phiếm...;
– đối với con người có tham dục, không
tham dục...;
– đối với con người có sân tâm, không sân
tâm...;
– đối với con người có tà kiến, chánh kiến...;
– đối với con người có tà tư duy, chánh tư
duy...;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      336

– đối với con người có tà ngữ, chánh ngữ...;
– đối với con người có tà nghiệp, chánh
nghiệp...;
– đối với con người có tà mạng, chánh
mạng...;
– đối với con người có tà tinh tấn, chánh
tinh tấn...;
– đối với con người có tà niệm, chánh
niệm...;
– đối với con người có tà định, chánh
định...;
– đối với con người có tà trí, chánh trí...;
– đối với con người có tà giải thoát, chánh
giải thoát...;
– đối với con người bị hôn trầm thụy miên
chi phối, không bị hôn trầm thụy miên chi
phối...;
– đối với con người trạo hối, không trạo
hối...;
– đối với con người nghi hoặc, không nghi
hoặc...;
– đối với con người phẫn nộ, không phẫn
nộ...;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        337

– đối với con người oán hận, không oán
hận...;
– đối với con người hư ngụy, không hư
ngụy...;
– đối với con người não hại, không não
hại...;
– đối với con người tật đố, không tật đố...;
– đối với con người xan tham, không xan
tham...;
– đối với con người man trá, không man
trá...;
– đối với con người khi cuống, không khi
cuống...;
– đối với con người ngoan cố, không ngoan
cố... cấp tháo... mạn...;
– đối với con người quá mạn, không quá
mạn...;
– đối với con người khó nói, dễ nói...;
– đối với con người ác hữu, thiện hữu...;
– đối với con người phóng dật, không phóng
dật...;
– đối với con người bất tín, tín tâm...;
– đối với con người không xấu hổ, có xấu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        338

hổ...;
– đối với con người không sợ hãi, có sợ
hãi...;
– đối với con người nghe ít, nghe nhiều...;
– đối với con người biếng nhác, siêng
năng...;
– đối với con người thất niệm, an trú niệm...;
– đối với con người liệt tuệ, thành tựu trí
tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, không nhiễm thế
tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành xả,
đưa đến hoàn toàn giải thoát.
Này Cunda, như vậy Ta đã giảng PHÁP MÔN
ĐOẠN GIẢM, đã giảng PHÁP MÔN KHỞI TÂM, đã
giảng PHÁP MÔN ĐỐI TRỊ, đã giảng PHÁP MÔN
HƯỚNG THƯỢNG, đã giảng PHÁP MÔN GIẢI
THOÁT HOÀN TOÀN.

Này Cunda, những gì bậc Đạo Sư phải làm, vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đệ tử, những việc ấy Ta đã làm, vì lòng thương tưởng cho các Người. Này Cunda, đây là những gốc cây, đây là những nhà không tịnh. Này Cunda, hãy Thiền định, chớ có phóng dật, chớ có hối tiếc về sau. Đó là lời giáo huấn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         339

của Ta cho các Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahacunda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  340

36 Chánh kiến cái gì - Kinh SÁU SÁU – 148 Trung III, 629

KINH SÁU SÁU (Chadhakka suttam) – Bài kinh số 148 – Trung III, 629

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm) tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, Bạch Thế Tôn".

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng pháp cho các
Ông, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có
văn. Ta sẽ nói lên Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn,
thanh tịnh, tức là sáu sáu. Hãy nghe và suy nghiệm
kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      341

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Sáu nội xứ cần phải được biết.
 Sáu ngoại xứ cần phải được biết.
 Sáu thức thân cần phải được biết.
 Sáu xúc thân cần phải được biết.
 Sáu thọ thân cần phải được biết.
 Sáu ái thân cần phải được biết.

Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết ", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ nhất.

Khi được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Sắc xứ,
thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Khi
được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được biết",
chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là
sáu sáu thứ hai.

Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       342

biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Do
duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương, khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị, khởi lên
thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc, khởi
lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải
được biết", chính do duyên này được nói đến như
vậy. Đây là sáu sáu thứ ba.

Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ tư.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       343

Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp
gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do
duyên tai và do duyên các tiếng khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt
thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên
thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc là thọ. Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần
phải được biết", chính do duyên này được nói đến
như vậy. Đây là sáu sáu thứ năm.

Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        344

sáu sáu thứ sáu.

Nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của mắt đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên
phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như
vậy không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Nhãn thức là tự ngã", như vậy
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của nhãn thức
đã được thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã
sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng:
"Nhãn thức là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như
vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức
là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự ngã, như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn xúc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        345

đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự
ngã", như vậy, là không hợp lý. Như vậy con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn
xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của thọ đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã, các
sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô
ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ái đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã,
nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô ngã, thọ là vô
ngã, ái là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Tai là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Mũi là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Lưỡi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         346

là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Thân là tự ngã"...

Nếu có ai nói rằng: "ý là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ý là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy ý là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Các pháp là tự ngã", như
vậy, là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các pháp
đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các pháp là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, ý là vô ngã,
các pháp là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như vậy,
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp
là vô ngã, ý thức là vô ngã.

Nếu có nói rằng: "Ý xúc là tự ngã ", như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý xúc đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            347

phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Ý xúc là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói: "Thọ là tự ngã", như vậy không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã dược thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Vì rằng sự sanh.. Do vậy nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã, ái là vô ngã.

Này các Tỷ-kheo, nhưng đây là con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến. Ai quán mắt là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi" Ai quán các sắc là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi... là tự ngã của tôi". Ai quán ái:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             348

"Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thân: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi".

Nhưng này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Ai quán mắt: ""Cái này không phải là của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Ai quán sắc: "Cái này không phải là của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải là của tôi... không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           349

Ai quán thân: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

 Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do duyên các
sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán,
trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy tùy
tăng.
 Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than
van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân
tùy miên của vị ấy tùy tăng.
 Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không
như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt,
sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô
minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        350

 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn
tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy
trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ
lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc
thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho
minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là
người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
không xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ- kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          351

chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.

 Này các Tỷ-kheo do duyên mắt và do duyên các
sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy cảm xúc lạc thọ, mà không hoan hỷ, tán
thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn,
than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh;
sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật
biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh
tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham
tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên
đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        352

đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện
tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên cảm xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy cảm xúc lạc thọ mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ mà không sầu muộn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh, làm cho minh khởi lên,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        353

có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Đa văn Thánh
đệ tử yếm ly mắt, yếm ly các sắc, yếm ly nhãn thức;
yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy yếm
ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các
hương; yếm ly lưỡi, yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm
ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm ly ý thức,
yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Do yếm ly, vị
ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải thoát. Trong sự
giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và
vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết
giảng này được nói lên, tâm của sáu mươi Tỷ-kheo
ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp
thủ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          354

37 Chánh kiến đi đầu, 3 pháp chạy theo - ĐẠI Kinh BỐN MƯƠI – 117 Trung III, 237

ĐẠI KINH BỐN MƯƠI (Mahacattarisaka suttam) – Bài kinh số 117 – Trung III, 237

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn".

– "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông
về Thánh chánh định cùng với các cận duyên và
các tư trợ. Hãy lắng tai nghe và suy nghiệm kỹ, Ta
sẽ giảng".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     355

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh chánh định với các cận duyên và các tư trợ?

– Chính là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ,
chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh
niệm. Này các Tỷ-kheo, phàm có nhất tâm nào
(ekaggata) được tư trợ với bảy chi phần này, này
các Tỷ-kheo, như vậy gọi là Thánh chánh định
cùng với các cận duyên và các tư trợ.

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là chánh
kiến đi hàng đầu? – Tuệ tri tà kiến là tà kiến,
tuệ tri chánh kiến là chánh kiến. Như vậy là
chánh kiến của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà kiến? –
Không có bố thí, không có cúng dường, không
có tế tự, không có quả báo các nghiệp thiện
ác, không có đời này, không có đời khác,
không có mẹ, không có cha, không có các loại
hóa sanh; ở đời không có các vị Sa-môn, Bà-
la-môn, chánh hướng, chánh hạnh, sau khi với
thượng trí tự mình chứng đạt lại tuyên bố lên.
Như vậy, này các Tỷ-kheo là tà kiến.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến? –

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       356

Chánh kiến này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại. Này các Tỷ-kheo, có loại chánh kiến
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh
y (upadhivepakka); có loại chánh kiến thuộc
bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi
(magganga).
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh
y? – Có bố thí, có cúng dường, có tế tự, có quả
báo các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời
khác, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh; ở
đời có các vị Sa-môn, Bà-la-môn, chánh
hướng, chánh hạnh, sau khi với thượng trí tự
mình chứng đạt đời này và đời khác lại tuyên
bố lên. Như vậy, này các Tỷ-kheo là chánh
kiến hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả
sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Phàm cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc
trí tuệ, tuệ căn, tuệ lực, trạch pháp giác chi,
chánh kiến, đạo chi của một vị tu tập
Thánh đạo, thành thục trong Thánh đạo,
có vô lậu tâm, có Thánh tâm. Chánh kiến
như vậy, này các Tỷ-kheo, thuộc bậc Thánh,
vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      357

 Ai tinh tấn đoạn trừ tà kiến, thành tựu chánh
kiến, như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà kiến, chánh niệm
đạt được và an trú chánh kiến, như vậy là
chánh niệm của vị ấy.
 Như vậy ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh kiến, tức là chánh kiến, chánh
tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào chánh kiến đi
hàng đầu? – Tuệ tri tà tư duy là tà tư duy, tuệ
tri chánh tư duy là chánh tư duy, như vậy là
chánh kiến của các vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà tư duy? –
Dục tư duy, sân tư duy, hại tư duy, này các Tỷ-
kheo, như vậy là tà tư duy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy?
– Chánh tư duy, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại: có loại chánh tư duy hữu lậu, thuộc phước
báo, đưa đến quả sanh y; có loại chánh tư duy
thuộc bậc Thánh vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       358

y? – Ly dục tư duy, vô sân tư duy, bất hại tư
duy, như vậy, này các Tỷ-kheo là chánh tư duy,
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Phàm cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc suy
tư, tầm cầu, tư duy, một ngữ hành do sự hoàn
toàn chú tâm chuyên tâm của một vị tu tập
Thánh đạo, thành thục trong Thánh đạo, có vô
lậu tâm, có Thánh tâm; chánh tư duy như vậy,
này các Tỷ-kheo, thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu
thế, thuộc đạo chi.
 Ai tinh tấn đoạn trừ tà tư duy, thành tựu chánh
tư duy, như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà tư duy, chánh niệm
đạt được và an trú chánh tư duy, như vậy là
chánh niệm của vị ấy.
 Như vậy ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh tư duy, tức là chánh kiến, chánh
tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo chánh kiến đi hàng đầu? – Tuệ tri tà ngữ là tà ngữ, tuệ tri

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      359

chánh ngữ là chánh ngữ; như vậy là chánh kiến
của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà ngữ? – Vọng
ngữ, nói hai lưỡi, ác khẩu, nói lời phù phiếm,
như vậy, này các Tỷ-kheo, là tà ngữ.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh ngữ? –
Chánh ngữ, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại: có loại chánh ngữ hữu lậu, thuộc phước
báo, đưa đến quả sanh y; có loại chánh ngữ
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh ngữ, hữu
lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y? –
Viễn ly vọng ngữ, viễn ly nói hai lưỡi, viễn ly
ác khẩu, viễn ly phù phiếm ngữ; như vậy, này
các Tỷ-kheo, là chánh ngữ, hữu lậu thuộc
phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh ngữ
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc về từ bỏ,
từ đoạn, từ khước, viễn ly bốn ngữ ác hành, đối
với một vị tu tập Thánh đạo, thuần thục trong
Thánh đạo, có vô lậu tâm, có Hiền Thánh tâm;
như vậy, này các Tỷ-kheo là chánh ngữ, thuộc
bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      360

 Ai tinh tấn đoạn trừ tà ngữ, thành tựu chánh
ngữ; như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà ngữ, chánh niệm đạt
được và an trú chánh ngữ; như vậy là chánh
niệm của vị ấy.
 Như vậy, ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh ngữ, tức là chánh kiến, chánh tinh
tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến
đi hàng đầu? – Biết được tà nghiệp là tà nghiệp,
biết được chánh nghiệp là chánh nghiệp; như
vậy là chánh kiến của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà nghiệp? – Sát
sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục;
như vậy, này các Tỷ-kheo, là tà nghiệp.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh nghiệp?
– Chánh nghiệp, này các Tỷ-kheo, Ta nói có
hai loại: Có loại chánh nghiệp, này các Tỷ-
kheo, hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả
sanh y; có loại chánh nghiệp, này các Tỷ-kheo,
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh nghiệp

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       361

thuộc hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả
sanh y? – Viễn ly sát sanh, viễn ly lấy của
không cho, viễn ly tà hạnh trong các dục; như
vậy, này các Tỷ-kheo, là chánh nghiệp, thuộc
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh nghiệp,
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc về từ bỏ,
từ đoạn, từ khước, viễn ly ba thân ác hành đối
với một vị tu tập Thánh đạo, thành thục trong
Thánh đạo, có vô lậu tâm, có Hiền Thánh tâm;
như vậy, này các Tỷ-kheo, là chánh nghiệp,
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi.
 Ai tinh tấn đoạn trừ tà nghiệp, thành tựu chánh
nghiệp => như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà nghiệp, chánh niệm
đạt được và an trú chánh nghiệp => như vậy là
chánh niệm của vị ấy.
 Như vậy ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh nghiệp, tức là chánh kiến, chánh
tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      362

đi hàng đầu? – Tuệ tri được tà mạng là tà mạng,
tuệ tri được chánh mạng là chánh mạng; như
vậy là chánh kiến của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà mạng? – Lừa
đảo, nói lời mê ly, hiện tướng, gian trá, lấy lợi
cầu lợi; như vậy, này các Tỷ-kheo, là tà mạng.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, là chánh mạng?
– Chánh mạng, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại: có loại chánh mạng, này các Tỷ-kheo, hữu
lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y; có
chánh mạng, này các Tỷ-kheo, thuộc bậc
Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo là chánh mạng,
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y?
– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử bỏ tà
mạng, nuôi sống với chánh mạng, như vậy, này
các Tỷ-kheo là chánh mạng, hữu lậu, thuộc
phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh mạng,
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Cái gì, này các Tỷ-kheo thuộc về từ bỏ,
từ đoạn, từ khước, viễn ly tà mạng đối với một
vị tu tập Thánh đạo, thuần thục trong Thánh
đạo, có vô lậu tâm, có Hiền Thánh tâm; như
vậy, này các Tỷ-kheo là chánh mạng, thuộc bậc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        363

Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Ai tinh tấn đoạn trừ tà mạng, thành tựu chánh
mạng; như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy. Ai
chánh niệm đoạn trừ tà mạng, chánh niệm đạt
được và an trú chánh mạng, như vậy là chánh
niệm của vị ấy. Như vậy là ba pháp này chạy
theo, chạy vòng theo chánh mạng, tức là chánh
kiến, chánh tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.
Và thế nào, này Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu?

 Chánh tư duy, này các Tỷ-kheo, do chánh kiến,
được khởi lên.
 Chánh ngữ do chánh tư duy được khởi lên.
 Chánh nghiệp do chánh ngữ được khởi lên.
 Chánh mạng do chánh nghiệp được khởi lên.
 Chánh tinh tấn do chánh mạng được khởi lên.
 Chánh niệm do chánh tinh tấn được khởi lên.
 Chánh định do chánh niệm được khởi lên.
 Chánh trí do chánh định được khởi lên.
 Chánh giải thoát do chánh trí được khởi lên.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, đạo lộ của vị hữu
học gồm có tám chi phần và đạo lộ của vị A-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       364

la-hán, gồm có mười chi phần.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.
Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi
hàng đầu?

 Tà kiến này các Tỷ-kheo, do chánh kiến làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà kiến duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu diệt
trong vị có chánh kiến. Và những thiện pháp
được chánh kiến duyên khởi, các pháp ấy được
tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà tư duy, này các Tỷ-kheo, do chánh tư duy
làm cho tiêu diệt và những ác bất thiện pháp,
được tà tư duy duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu
diệt trong người có chánh tư duy. Và những
thiện pháp được chánh tư duy duyên khởi, các
pháp ấy được phát triển trở thành viên mãn.
 Tà ngữ, này các Tỷ-kheo, do chánh ngữ làm
cho tiêu diệt và những ác bất thiện pháp được
tà ngữ duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu diệt
trong người có chánh ngữ. Và những thiện
pháp được chánh ngữ duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà nghiệp, này các Tỷ-kheo, do chánh nghiệp
làm cho tiêu diệt, và những ác bất thiện pháp
được tà nghiệp duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     365

diệt trong người có chánh nghiệp. Và những
thiện pháp được chánh nghiệp duyên khởi, các
pháp ấy được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà mạng, này các Tỷ-kheo, do chánh mạng làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà mạng duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt
trong người có chánh mạng. Và những thiện
pháp được chánh mạng duyên khởi, các pháp
ấy được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà tinh tấn, này các Tỷ-kheo, do chánh tinh tấn
làm cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp
được tà tinh tấn duyên khởi, các pháp ấy được
tiêu diệt trong người có chánh tinh tấn. Và
những thiện pháp sai biệt được khởi lên do
duyên chánh tinh tấn, các pháp ấy được tu tập
và trở thành viên mãn.
 Tà niệm, này các Tỷ-kheo, do chánh niệm làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà niệm duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt
trong người có chánh niệm. Và những thiện
pháp được chánh niệm duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà định, này các Tỷ-kheo do chánh định làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà định duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      366

trong người có chánh định. Và những thiện
pháp được chánh định duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà trí, này các Tỷ-kheo, do chánh trí làm cho
tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được tà
trí duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt trong
người có chánh trí. Và những thiện pháp được
chánh trí duyên khởi, các pháp ấy được phát
triển và trở thành viên mãn.
 Tà giải thoát, này các Tỷ-kheo, do chánh giải
thoát làm cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện
pháp được tà giải thoát duyên khởi, các pháp
ấy được tiêu diệt trong người có chánh giải
thoát. Và các thiện pháp sai biệt được chánh
giải thoát duyên khởi, các pháp ấy được phát
triển và trở thành viên mãn.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, có hai mươi thiện
phần, hai mươi bất thiện phần. Đại pháp môn Bốn
mươi đã được chuyển vận không bị chận đứng lại bởi
một Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Ma, Phạm thiên hay
một ai ở đời.

Nếu có Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ- kheo, nghĩ rằng đại pháp môn Bốn mươi này đáng bị phê bình, đáng bị phỉ báng, thời ngay hiện tại, mười thuận thuyết tùy thuyết hợp pháp được nói lên để

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       367

chỉ trích người ấy:

 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh kiến, thời các Sa-
môn có tà kiến, các Tôn giả ấy là những vị đáng
được cúng dường, các Tôn giả ấy là những vị
đáng được tán thán.
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh tư duy, thời các
Sa-môn, Bà-la-môn có tà tư duy, các Tôn giả
ấy là những vị đáng được cúng dường, các Tôn
giả ấy là những vị đáng được tán thán.
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh ngữ... chánh
nghiệp... chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh
niệm... chánh định... chánh trí...
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh giải thoát, thời các
Sa-môn, Bà-la-môn có tà giải thoát, các Tôn
giả ấy là những vị đáng cúng dường, các Tôn
giả ấy là những vị đáng được tán thán.
Nếu có Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-
kheo, nghĩ rằng đại pháp môn Bốn mươi này đáng bị
phê bình, đáng bị phỉ báng, thời ngay hiện tại, mười
thuận thuyết hợp pháp được nói lên để chỉ trích
người ấy.

Này các Tỷ-kheo, cho đến các dân chúng ở Ukkala và dân chúng Vassa, dân chúng Bhanna theo vô nhân luận, theo vô tác luận, theo hư vô luận,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       368

những vị ấy cũng không nghĩ rằng đại pháp môn Bốn mươi đáng chỉ trích, đáng bị phỉ báng. Vì sao vậy? Vì sợ quở trách, phẫn nộ, công kích.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     369

38 Chánh kiến đưa đến tu tập sung mãn 37 pháp - ĐẠI Kinh SÁU XỨ – 149 Trung III, 643

ĐẠI KINH SÁU XỨ (Mahasalayatanika suttam) – Bài kinh số 149 – Trung III, 643

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo",

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng Đại Kinh Sáu Xứ. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     370

Này các Tỷ-kheo, không biết, không thấy như chơn mắt, không biết không thấy như chơn các sắc, không biết không thấy như chơn nhãn thức, không biết không thấy như chơn nhãn xúc; do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, không biết không thấy như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái trước đối với mắt, ái trước đối với các sắc, ái trước đối với nhãn thức, ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, vị ấy ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tích trữ trong tương lai. Và ái của vị ấy đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này, chỗ kia; ái ấy được tăng trưởng; những thân ưu não tăng trưởng; những tâm ưu não tăng trưởng; những thân nhiệt não tăng trưởng; những tâm khổ não tăng trưởng. Vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm khổ.

Này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết
như chơn tai; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, không
thấy và không biết như chơn lưỡi; này các Tỷ-kheo,
không thấy và không biết như chơn thân; này các Tỷ-
kheo, không thấy và không biết như chơn ý; này các
Tỷ-kheo, không thấy và không biết như chơn các
pháp; này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           371

như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi
lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ; không
thấy và không biết như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái
trước đối với ý, ái trước đối với pháp, ái trước đối
với ý thức, ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc
này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc
thọ, ... (như trên)... vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm
khổ.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mắt, thấy và biết như chơn các sắc, thấy và biết như chơn nhãn thức, thấy và biết như chơn nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, thấy và biết như chơn cảm thọ ấy; vị ấy không ái trước đối với con mắt, không ái trước đối với các sắc, không ái trước đối với nhãn thức, không ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, không bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tàn diệt trong tương lai. Và ái của vị ấy, đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này chỗ kia; ái ấy được đoạn tận; những thân ưu não của vị ấy được đoạn tận; những tâm ưu não được đoạn tận; những thân nhiệt não được đoạn tận; những tâm nhiệt não

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          372

được đoạn tận; những thân khổ não được đoạn tận; những tâm khổ não được đoạn tận; vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc.

 Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh
kiến.
 Tư duy gì như chơn của vị ấy, tư duy ấy là
chánh tư duy.
 Tinh tấn gì như chơn của vị ấy, tinh tấn ấy là
chánh tinh tấn.
 Niệm gì như chơn của vị ấy, niệm ấy là chánh
niệm.
 Định gì như chơn của vị ấy, định ấy là chánh
định.
 Thân nghiệp, ngữ nghiệp, sinh mạng của vị ấy
được thanh tịnh tốt đẹp.
 Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu tập
và phát triển sung mãn cho vị ấy.

 Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy,
bốn niệm xứ đi đến tu tập và phát triển sung mãn;
bốn chánh tinh tấn cũng đi đến tu tập và phát
triển sung mãn; bốn như ý túc cũng đi đến tu tập
và phát triển sung mãn; năm căn cũng đi đến tu
tập và phát triển sung mãn; năm lực cũng đi đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      373

tu tập và phát triển sung mãn; bảy giác chi cũng đi đến tu tập và phát triển sung mãn.

 Và nơi vị ấy, hai pháp này được chuyển vận song hành: chỉ và quán.

 Với thượng trí, vị ấy liễu tri những pháp cần phải
liễu tri với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy đoạn
tận những pháp cần phải đoạn tận với thượng trí.
Với thượng trí vị ấy, tu tập những pháp cần phải
tu tập với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy chứng
ngộ những pháp cần phải chứng ngộ với thượng
trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải liễu tri với thượng trí? Cần phải trả lời là
năm thủ uẩn, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn,
tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.
Những pháp này là những pháp cần phải liễu
tri với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần
phải đoạn tận với thượng trí? Vô minh và hữu
ái, những pháp này cần phải đoạn tận với
thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        374

phải tu tập với thượng trí? Chỉ và quán, những pháp này cần phải tu tập với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải
thoát, những pháp này cầu phải chứng ngộ với
thượng trí.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn tai; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn lưỡi; này các Tỷ- kheo, thấy và biết như chơn thân; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn các pháp; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ; thấy và biết như chơn cảm thọ ấy, nên vị ấy không ái trước đối với ý, không ái trước đối với các pháp, không ái trước đối với ý thức, không ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy... (như trên)... tâm khổ não được đoạn tận. Vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc. Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh kiến. Tư duy gì như chơn của vị ấy... (như trên)... hoạt mạng của vị ấy đi đến thanh tịnh tốt đẹp. Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        375

tập và phát triển sung mãn cho vị ấy. Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy... (như trên)... Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải thoát, những pháp này cần phải chứng ngộ với thượng trí.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      376

39 Chánh quán đối với các ngã luận và sở kiến - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97

KINH ĐOẠN GIẢM (Sallekha suttam) – Bài kinh số 8 – Trung I, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahacunda, vào
buổi chiều từ chỗ độc cư Thiền tịnh đứng dậy, đến
tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahacunda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có những loại sở kiến này khởi
lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ
đến thế giới luận. Bạch Thế Tôn, đối với một Tỷ-
kheo, có tác ý ngay từ ban đầu, thời có thể đoạn trừ
những sở kiến ấy hay không, có thể xả ly những sở
kiến ấy hay không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        377

– Này Cunda, những loại sở kiến này khởi lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ đến thế giới luận, chỗ nào những sở kiến này tiềm ẩn, và chỗ nào những sở kiến này hiện hành, chỉ có cách như thật quán sát chúng với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cài này không phải tự ngã của tôi", có vậy thời có sự đoạn trừ những sở kiến ấy, có sự xả ly những sở kiến ấy.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây một
Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là đoạn
giảm trong giới luật của bậc Thánh. Chúng
được gọi là hiện tại lạc trú trong giới luật của
bậc Thánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         378

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Vị ấy
có thể nghĩ... (như trên)... hiện tại lạc trú trong
giới của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không
lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi
chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị
tưởng. Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô
biên", chứng và trú Không vô biên xứ. Vị ấy
có thể tự nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm".
Này Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là
đoạn giảm trong giới luật của bậc Thánh.
Chúng được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật
của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          379

kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ
rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô
biên xứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh
đoạn giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng
được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng:
"Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ.
Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn
giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng được
gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda... (như trên)... chúng được gọi là tịch
tịnh trú trong giới luật của bậc Thánh.

Này Cunda, ở đây đoạn giảm được các Người thực hiện khi các Người nghĩ:

45. "Những kẻ khác có thể là những người
làm hại, chúng ta ở đây không thể là
những người làm hại", như vậy đoạn giảm
được thực hiện.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        380

46. "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng
ta ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", như vậy đoạn
giảm được thực hiện.
47. "Những kẻ khác có thể lấy của không
cho, chúng ta ở đây sẽ từ bỏ lấy của không
cho", như vậy đoạn giảm được thực hiện.
48. "Những kẻ khác có thể không phạm
hạnh, chúng ta ở đây sẽ sống phạm hạnh",
như vậy...
49. "Những kẻ khác có thể nói láo, chúng
ta ở đây sẽ từ bỏ nói láo
50. "Những kẻ khác có thể nói hai lưỡi,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói hai lưỡi",...
51. "Những kẻ khác có thể nói lời độc ác",
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời độc ác", ...
52. "Những kẻ khác có thể nói lời phù
phiếm, chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời phù
phiếm",...
53. "Những kẻ khác có thể tham dục,
chúng ta ở đây không tham dục",...
54. "Những kẻ khác có thể có sân tâm,
chúng ta ở đây sẽ không có sân tâm",...
55. "Những kẻ khác có thể có tà kiến,
chúng ta ở đây sẽ có chánh kiến,...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      381

56. "Những kẻ khác có thể có tà tư duy,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tư duy",...
57. "Những kẻ khác có thể có tà ngữ,
chúng ta ở đây sẽ có chánh ngữ",...
58. "Những kẻ khác có thể có tà nghiệp,
chúng ta ở đây sẽ có chánh nghiệp",...
59. "Những kẻ khác có thể có tà mạng,
chúng ta ở đây sẽ có chánh mạng",...
60. "Những kẻ khác có thể có tà tinh tấn,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tinh tấn",...
61. "Những kẻ khác có thể có tà niệm,
chúng ta ở đây sẽ có chánh niệm",...
62. "Những kẻ khác có thể có tà định,
chúng ta ở đây sẽ có chánh định",...
63. "Những kẻ khác có thể có tà trí, chúng
ta ở đây sẽ có chánh trí",...
64. "Những kẻ khác có thể có tà giải thoát,
chúng ta ở đây sẽ có chánh giải thoát",...
65. "Những kẻ khác có thể bị hôn trầm
thụy miên chi phối, chúng ta ở đây sẽ
không có hôn trầm thụy miên chi phối",...
66. "Những kẻ khác có thể có trạo hối,
chúng ta ở đây sẽ không có trạo hối",...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    382

67. "Những kẻ khác có thể nghi hoặc,
chúng ta ở đây sẽ trừ diệt nghi hoặc",...
68. "Những kẻ khác có thể phẫn nộ, chúng
ta ở đây sẽ không có phẫn nộ",...
69. "Những kẻ khác có thể oán hận, chúng
ta ở đây sẽ không có oán hận",...
70. "Những kẻ khác có thể hư ngụy, chúng
ta ở đây sẽ không hư ngụy",...
71. "Những kẻ khác có thể não hại, chúng
ta ở đây sẽ không não hại",...
72. "Những kẻ khác có thể tật đố, chúng ta
ở đây sẽ không tật đố
73. "Những kẻ khác có thể xan tham,
chúng ta ở đây sẽ không xan tham",...
74. "Những kẻ khác có thể man trá, chúng
ta ở đây sẽ không man trá...
75. "Những kẻ khác có thể khi cuống,
chúng ta ở đây sẽ không khi cuống",...
76. "Những kẻ khác có thể ngoan cố,
chúng ta ở đây không thể ngoan cố",...
(như trên)... cấp tháo... mạn...
77. "Những kẻ khác có thể quá mạn,
chúng ta ở đây sẽ không quá mạn",...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   383

78. "Những kẻ khác có thể khó nói (nan
thuyết), chúng ta ở đây sẽ dễ nói",...
79. "Những kẻ khác có thể là ác hữu,
chúng ta ở đây sẽ là thiện hữu
80. "Những kẻ khác có thể phóng dật,
chúng ta ở đây sẽ không phóng dật",...
(như trên)...
81. "Những kẻ khác có thể là bất tín,
chúng ta ở đây sẽ có tín tâm",...
82. "Những kẻ khác có thể không xấu hổ,
chúng ta ở đây sẽ có xấu hổ",...
83. "Những kẻ khác có thể không sợ hãi,
chúng ta ở đây sẽ có sợ hãi",...
84. "Những kẻ khác có thể nghe ít, chúng
ta ở đây sẽ nghe nhiều"...
85. "Những kẻ khác có thể biếng nhác,
chúng ta ở đây sẽ siêng năng...
86. "Những kẻ khác có thể thất niệm,
chúng ta ở đây sẽ an trú niệm
87. "Những kẻ khác có thể liệt tuệ, chúng
ta ở đây thành tựu tuệ
88. "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục,
co hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta
ở đây sẽ không nhiễm thế tục, không cố

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    384

chấp tư kiến, tánh dễ hành xả" như vậy
đoạn giảm được thực hiện.
Này Cunda, Ta nói rằng sự khởi tâm rất có lợi
ích cho các thiện pháp, còn nói gì thân nghiệp, khẩu
nghiệp phù hợp (với tâm ý).

Do vậy, này Cunda:

– "Những kẻ khác có thể làm hại, chúng ta
ở đây sẽ không làm hại", cần phải khởi
tâm như vậy.
– "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", cần phải khởi tâm
như vậy
– ... (như trên)...
– "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta ở
đây sẽ không nhiễm thế tục, không co hấp
tư kiến, tánh dễ hành xả", cần phải phát
tâm như vậy.
Này Cunda, giống như một con đường không
bằng phẳng, có một con đường bằng phẳng khác đối
trị.

Này Cunda, giống như một bến nước không bằng phẳng, có một bến nước bằng phẳng khác đối

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       385

trị.

Cũng vậy này Cunda:

– Đối với con người làm hại, có sự không
làm hại đối trị.
– Đối với con người sát sanh, có từ bỏ sát
sanh đối trị.
– Đối với con người lấy của không cho, có
từ bỏ lấy của không cho đối trị...,
– …không phạm hạnh, có phạm hạnh...;
– …nói láo, có từ bỏ nói láo...;
– …nói hai lưỡi, có từ bỏ nói hai lưỡi...;
– …nói ác khẩu, có từ bỏ nói ác khẩu;
– …nói phù phiếm, có từ bỏ nói phù
phiếm...;
– ... tham dục, có không tham dục...;
– ... sân tâm, có không sân tâm...;
– ... tà kiến, có chánh kiến...;
– ... tà tư duy, có chánh tư duy...;
– ... tà ngữ, có chánh ngữ...;
– ... tà nghiệp, có chánh nghiệp...;
– ... tà mạng, có chánh mạng...;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          386

– ... tà tinh tấn, có chánh tinh tấn...;
– ... tà niệm, có chánh niệm...;
– ... tà định, có chánh định...;
– ... tà trí, có chánh trí...;
– ... tà giải thoát, có chánh giải thoát...;
– ... bị hôn trầm thụy miên chi phối, có
không bị hôn trầm thụy miên chi phối...;
– ... trạo hối, có không trạo hối...;
– ... nghi hoặc, có trừ diệt nghi hoặc...;...
phẫn nộ, có không phẫn nộ...;
– ... oán hận, có không oán hận...;
– ... hư ngụy, có không hư ngụy...;
– ... não hại, có không não hại...;
– ... tật đố, có không tật đố...;
– ... xan tham, có không xan tham...;
– ... man trá, có không man trá...;
– ... khi cuống, có không khi cuống...;
– ... ngoan cố, có không ngoan cố... cấp
tháo... mạn;
– ... quá mạn có không quá mạn...;
– ... khó thuyết, có không khó thuyết...;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        387

– ... ác hữu, có thiện hữu...;
– ... phóng dật, có không phóng dật...;
– ... bất tín, có tín tâm...;
– ... không xấu hổ, có xấu hổ...;
– ... không sợ hãi, có sợ hãi...;
– ... nghe ít, có nghe nhiều...;
– ... biếng nhác, có siêng năng...;
– ... thất niệm, có an trú niệm...;
– ... liệt tuệ, có thành tựu tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, có không nhiễm
thế tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành
xả đối trị.
Này Cunda, ví như các bất thiện pháp, tất cả
đều hướng hạ, còn các thiện pháp, tất cả đều hướng
thượng.

Cũng vậy, này Cunda:

– con người không làm hại, hướng thượng
đối với người làm hại,
– con người từ bỏ sát sanh, hướng thượng
đối với người sát sanh,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       388

– con người từ bỏ lấy của không cho, hướng
thượng đối với người lấy của không cho
– ... (như trên)...
– con người không nhiễm thế tục, không co
hấp tư kiến, tánh dễ hành xả, hướng
thượng đối với người nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả.
Này Cunda, con người tự mình bị rơi vào bùn
lầy có thể kéo lên một người bị rơi vào bùn lầy, sự
tình ấy không thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không rơi vào bùn lầy, có thể kéo lên một người bị rơi vào bun lầy, sự tình ấy có thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không được
nhiếp phục, không được huấn luyện, không được
hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp phục,
huấn luyện và hoàn toàn giải thoát người khác, sự
tình ấy không xảy ra.

Một người được nhiếp phục, được huấn luyện,
được hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp
phục, huấn luyện, hoàn toàn giải thoát người khác,
sự tình ấy xảy ra.

Cũng vậy, này Cunda:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        389

– đối với người làm hại, không làm hại đưa
đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người sát sanh, từ bỏ sát sanh
đưa đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người lấy của không cho, từ bỏ
lấy của không cho đưa đến hoàn toàn giải
thoát;
– đối với con người không phạm hạnh, sống
phạm hạnh...;
– đối với con người nói láo, từ bỏ nói láo...;
– đối với con người nói hai lưỡi, từ bỏ nói
hai lưỡi...;
– đối với con người ác khẩu, từ bỏ nói ác
khẩu...;
– đối với con người nói phù phiếm, từ bỏ nói
phù phiếm...;
– đối với con người có tham dục, không
tham dục...;
– đối với con người có sân tâm, không sân
tâm...;
– đối với con người có tà kiến, chánh kiến...;
– đối với con người có tà tư duy, chánh tư
duy...;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      390

– đối với con người có tà ngữ, chánh ngữ...;
– đối với con người có tà nghiệp, chánh
nghiệp...;
– đối với con người có tà mạng, chánh
mạng...;
– đối với con người có tà tinh tấn, chánh
tinh tấn...;
– đối với con người có tà niệm, chánh
niệm...;
– đối với con người có tà định, chánh
định...;
– đối với con người có tà trí, chánh trí...;
– đối với con người có tà giải thoát, chánh
giải thoát...;
– đối với con người bị hôn trầm thụy miên
chi phối, không bị hôn trầm thụy miên chi
phối...;
– đối với con người trạo hối, không trạo
hối...;
– đối với con người nghi hoặc, không nghi
hoặc...;
– đối với con người phẫn nộ, không phẫn
nộ...;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        391

– đối với con người oán hận, không oán
hận...;
– đối với con người hư ngụy, không hư
ngụy...;
– đối với con người não hại, không não
hại...;
– đối với con người tật đố, không tật đố...;
– đối với con người xan tham, không xan
tham...;
– đối với con người man trá, không man
trá...;
– đối với con người khi cuống, không khi
cuống...;
– đối với con người ngoan cố, không ngoan
cố... cấp tháo... mạn...;
– đối với con người quá mạn, không quá
mạn...;
– đối với con người khó nói, dễ nói...;
– đối với con người ác hữu, thiện hữu...;
– đối với con người phóng dật, không phóng
dật...;
– đối với con người bất tín, tín tâm...;
– đối với con người không xấu hổ, có xấu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        392

hổ...;
– đối với con người không sợ hãi, có sợ
hãi...;
– đối với con người nghe ít, nghe nhiều...;
– đối với con người biếng nhác, siêng
năng...;
– đối với con người thất niệm, an trú niệm...;
– đối với con người liệt tuệ, thành tựu trí
tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, không nhiễm thế
tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành xả,
đưa đến hoàn toàn giải thoát.
Này Cunda, như vậy Ta đã giảng PHÁP MÔN
ĐOẠN GIẢM, đã giảng PHÁP MÔN KHỞI TÂM, đã
giảng PHÁP MÔN ĐỐI TRỊ, đã giảng PHÁP MÔN
HƯỚNG THƯỢNG, đã giảng PHÁP MÔN GIẢI
THOÁT HOÀN TOÀN.

Này Cunda, những gì bậc Đạo Sư phải làm, vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đệ tử, những việc ấy Ta đã làm, vì lòng thương tưởng cho các Người. Này Cunda, đây là những gốc cây, đây là những nhà không tịnh. Này Cunda, hãy Thiền định, chớ có phóng dật, chớ có hối tiếc về sau. Đó là lời giáo huấn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         393

của Ta cho các Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahacunda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  394

40 Chánh tư duy vừa đủ để chánh kiến sanh khởi - Kinh XÀ–NI–SA – 18 Trường II, 53

KINH XÀNISA (JANAVASABHA SUTTANTA) – Bài kinh số 18 – Trường II, 53

I

1. Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Nàdika (bộ lạc Na-đề-ca) tại
Ginjakàvasatha (nhà làm bằng gạch). Lúc bấy giờ,
Thế Tôn thường hay tuyên bố về vấn đề tái sanh của
những tín đồ đã sống, đã từ trần và đã mệnh chung
trong các bộ lạc xung quanh như bộ lạc Kàsi (Ca-
thi), Kosala (Câu-tát-la), Vajjì (Bạt-kỳ), Malla (Mạt-
la), Ceti (Chi-đề), Vansa (Bạt-sa), Kuru (Câu-lâu),
Pancàla (Ban-giá-la), Maccha (Bà-sá-la) Sùrasena
(Mậu-ba-tây-na):

- Vị này sanh ra tại chỗ này! Vị kia sanh ra tại chỗ kia. Hơn năm mươi vị tín đồ ở Nàdika đã từ trần, đã mệnh chung với năm hạ phần kiết sử đã được đoạn trừ, được hóa sanh (thiên giới) từ đó nhập Niết-bàn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         395

không còn trở lại đời này nữa. Hơn chín mươi vị ở
Nàdikà, đã từ trần, đã mệnh chung, với ba kiết sử đã
được đoạn trừ, với tham, sân, si được giảm thiểu,
chứng quả Nhất lai, sau khi trở lại đời này một lần
nữa sẽ tận diệt khổ đau. Hơn năm trăm vị Nàdikà đã
từ trần, đã mệnh chung, với ba kiết sử đã được diệt
trừ, chứng quả Dự lưu, nhất định không đọa ác đạo,
đạt đến Chánh Giác.

2. Các vị tín đồ ở Nàdikà được nghe: " Thế Tôn thường hay tuyên bố về vấn đề tái sanh của những tín đồ đã từ trần và đã mệnh chung trong các bộ lạc xung quanh, như bộ lạc Kàsi, Kosala, Vajjì, Malla, Ceti, Vamsa, Kuru, Pancàla, Macchà, Sùrasena: " Vị này sanh ra tại chỗ này. Vị kia sanh ra tại chỗ kia. Hơn năm mươi vị tín đồ Nàdikà đã từ trần, đã mệnh chung với năm hạ phần kiết sử đã được đoạn trừ, được hóa sanh (Thiên giới) từ đó nhập niết-bàn không còn trở lại đời này nữa. Hơn chín mươi vị ở Nàdikà đã từ trần, đã mệnh chung với ba kiết sử đã được đoạn trừ, với tham, sân, si được giảm thiểu, chứng quả Nhất lai, sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ diệt tận khổ đau. Hơn năm trăm vị ở Nàdikà đã từ trần, đã mệnh chung với ba kiết sử đã được đoạn trừ, chứng quả Dự lưu, nhất định không đọa ác đạo, đạt đến Chánh Giác ". Các vị tín đồ ở Nàdikà được nghe Thế Tôn hỏi đáp như vậy, lấy làm hoan

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       396

hỷ, tín thọ, an lạc.

3. Tôn giả Ananda được nghe: " Thế Tôn thường hay tuyên bố về vấn đề tái sanh của những tín đồ đã từ trần, đã mệnh chung trong các bộ lạc xung quanh, như bộ lạc Kàsi, Kosala, Vajjì, mallà, Ceti, Vamsa, Kuru, Pancàla, Macchà, Sùrasena: " Vị này sanh ra tại chỗ này, vị kia sanh ra tại chỗ kia. Hơn 50 vị tín đồ Nàdikà đã từ trần, đã mệnh chung với năm hạ phần kiết sử đã được đoạn trừ, được hóa sanh (thiên giới) từ đó nhập Niết-bàn không còn trở lại đời này nữa. Hơn chín mươi vị ở Nàdikà đã từ trần, đã mệnh chung với ba kiết sử đã được đoạn trừ, với tham, sân, si được giảm thiểu, chứng quả Nhất lai, sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ diệt tận khổ đau. Hơn năm trăm vị ở Nãdikã đã từ trần, đã mệnh chung với ba kiết sử đã được diệt trừ, chứng quả Dự lưu, nhất định không đọa ác đạo, đạt đến Chánh Giác ". Các vị tín đồ ở Nãdikã được nghe Thế Tôn hỏi đáp như vậy lấy làm hoan hỷ, tín thọ, an lạc".

4. Rồi tôn giả Ananda suy nghĩ: " Nhưng ở tại Magadha (Ma-kiệt-đà), có nhiều tín đồ đã tu hành lâu ngày và đã từ trần, mệnh chung, nhiều đến nỗi người ta tưởng hai xứ Anga (Ương-già) và Magadha đều trống không vì số tín đồ từ trần mệnh chung. Những vị này tin tưởng Phật, tin tưởng Pháp và tin

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         397

tưởng Tăng, và giới luật đầy đủ. Nhưng Thế Tôn không nói gì về sự từ trần và sự mệnh chung của họ. Lành thay nếu gợi được một câu trả lời về họ, nhờ vậy nhiều người sẽ khởi lòng tin, và từ đó được sanh lên thiện giới. Lại có vua Seniya Bimbisàra (Tư-ni- du Tần-bà-sa) xứ Magadha sống như Pháp, dùng Chánh pháp trị nước, có lòng thương tưởng các vị Bà-la-môn, Gia chủ, dân chúng thị thành và dân chúng thôn quê. Vua này được dân chúng xưng tán như sau: " Vị vua sống như pháp, dùng chánh pháp trị nước, đã làm cho chúng ta sung sướng, vị này mệnh chung. Chúng ta đã sống thật hạnh phúc dưới thời vua sống như Pháp và dùng Chánh pháp trị nước này. Vị vua này cũng tin tưởng Phật, tin tưởng Pháp, tin tưởng Tăng và giới luật đầy đủ ". Và dân chúng cũng nói: " Cho đến khi mệnh chung, vua Seniya Bimbisàra xứ Magadha luôn luôn tán dương Thế Tôn ". Nhưng Thế Tôn không nói gì về sự từ trần và mệnh chung của vị vua này. Lành thay, nếu gợi được câu trả lời về vị vua này, nhờ vậy nhiều người sẽ khởi lòng tin và từ đó được sanh lên thiên giới. Lại nữa Thế Tôn chứng quả Bồ-đề tại Magadha. Thế Tôn đã chứng quả Bồ-đề ở Magadha thì sao Ngài lại không nói đến về sự từ trần và mệnh chung của các tín đồ ở Magadha? Nếu Thế Tôn không nói gì về sự từ trần và mệnh chung của các tín đồ ở Magadha thời các vị này sẽ đau buồn và nếu các vị này đau buồn thời sao

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       398

Thế Tôn có thể không trả lời được? "

5. Sau khi đã suy nghĩ một mình, yên lặng, vì các tín
đồ ở Magadha, tôn giả Ananda sáng hôm sau thức
dậy đến tại chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong đảnh lễ Ngài
và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn con có nghe: Thế Tôn thường hay tuyên bố về vấn đề tái sanh của những tín đồ đã từ trần, đã mệnh chung trong các bộ lạc xung quanh, như bộ lạc Kàsi, Kosala, Vajjì, Malla, Ceit, Vamsa, Kuru, Pancàla, Macchà, Sùrasena: " Vị này sanh ra tại chỗ này, vị kia sanh ra tại chỗ kia. Hơn năm mươi vị tín đồ ở Nadikà đã mệnh chung với năm hạ phần kiết sử đã được nhập Niết-bàn không còn trở lại đời này nữa. Hơn chín mươi vị ở Nàdikà đã từ trần, đã mệnh chung với ba kiết sử đã được đoạn trừ, với tham, sân, si được giảm thiểu, chứng quả Nhất Lai, sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ diệt tận khổ đau. Hơn năm trăm vị ở Nàdikà đã từ trần, đã mệnh chung với ba kiết sử đã được đoạn trừ, chứng quả Dự lưu, nhất định không đọa ác đạo, đạt đến Chánh Giác ". Các vị tín đồ ở Nàdikà được nghe Thế Tôn hỏi đáp như vậy lấy làm hoan hỷ, tín thọ, an lạc.

6. Bạch Thế Tôn, nhưng ở tại Magadha có nhiều tín

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        399

đồ này tu hành lâu ngày và đã từ trần, mệnh chung, nhiều đến nỗi người ta tưởng hai xứ Anga và magadha đều trống không vì số tín đồ từ trần mệnh chung. Những vị này tin tưởng Phật, tin tưởng Pháp, tin tưởng Tăng và giới luật đầy đủ. Nhưng Thế Tôn không nói gì về sự từ trần và mệnh chung của họ. Lành thay nếu gợi được một câu trả lời về họ, và như vậy nhiều người sẽ khởi lòng tin, và từ đó được sanh lên Thiên giới. Bạch Thế Tôn, lại có vua Seniya Bimbisàra xứ Magadha, sống như Pháp, dùng Chánh pháp trị nước, có lòng thương tưởng các vị Bà-la- môn, Gia chủ, dân chúng thị thành và dân chúng thôm quê. Vua này được dân chúng xưng tán như sau: " Vị vua sống như Pháp, và dùng Chánh pháp cai trị nước này. Vị Vua này cũng tin tưởng Phật, tin tưởng Pháp, tin tưởng Tăng và giới luật đầy đủ ". Và dân chúng cũng nói: " Cho đến khi mệnh chung, vua Seniya Bimbisàra xứ Magadha luôn luôn tán dương Thế Tôn ". Nhưng Thế Tôn không nói gì về sự từ trần và mệnh chung của vị vua này. Lành thay nếu gợi được câu trả lời về vị vua này, nhờ vậy nhiều người sẽ khởi lòng tin, và từ đó được sanh lên thiên giới. Bạch Thế Tôn, lại nữa Thế Tôn đã chứng quả Bồ-đề ở Magadha. Thế Tôn đã chứng quả Bồ đề ở Magadha, thời sao Ngài không nói về sự từ trần và mệnh chung của các tín đồ ở Magadha. Nếu Thế Tôn không nói gì về sự từ trần và mệnh chung của các tín

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        400

đồ ở Magadha, thời các vị này sẽ đau buồn, và nếu các vị này đau buồn thời sao Thế Tôn có thể không thể trả lời được?

Tôn giả Ananda, vì các tín đồ ở Magadha, sau khi đã trình lên trước Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài, từ tạ ra đi.

7. Sau khi tôn giả Ananda đi ra không bao lâu, Thế Tôn liền đắp y vào buổi sáng, tay cầm y bát, đi vào Nàdikà để khất thực. Khi khất thực ở Nàdikà xong, sau buổi ăn, khi đi khất thực về và rửa chân, Ngài vào ngôi nhà bằng gạch, ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, suy nghĩ, tư duy chú lực toàn tâm suy tưởng đến các tín đồ ở Magadha: " Ta sẽ tìm ra chỗ thọ sanh của họ, vận mạng của họ. Các Hiền nhân này thọ sanh ở đâu, vận mạng như thế nào? " Thế Tôn thấy được chỗ thọ sanh và vận mạng của các Hiền nhân tín đồ ở xứ Magadha này. Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, sau khi tịnh niệm, bước ra khỏi ngôi nhà bằng gạch, rồi ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, dưới bóng ngôi nhà.

8. Rồi Tôn giả Ananda đến tại chỗ Thế Tôn ở, lúc
đến xong, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Sau
khi ngồi xuống một bên, tôn giả Ananda bạch Thế
Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn ngó thật là an tịnh; diện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        401

sắc của Thế Tôn như là sáng chói nhờ các căn thật sự thanh tịnh. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hôm nay an trú có được hoan hỷ không?

9. - Này Ananda, sau khi Thầy, vì các tín đồ ở Magadha đã nói trước mặt Ta như vậy và đứng dậy ra về, Ta đi khất thực ở Nãdikã xong, sau bữa ăn, khi đi khất thực về và rửa chân, Ta vào ngôi nhà bằng gạch, ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, suy nghĩ tư duy, chú lực toàn tâm suy tưởng đến các tín đồ ở Magadha: " Ta sẽ tìm ra chỗ thọ sanh của họ, vận mạng của họ. Các vị Hiền nhân này thọ sanh ở đâu, vận mạng như thế nào? " Rồi Ta thấy được chỗ thọ sanh và vận mạng của các Hiền nhân tín đồ ở xứ Magadha này. Này Ananda, lúc bấy giờ một vị Dạ-xoa (Yakkha) ẩn mình lớn tiếng nói rằng: " Bạch Thế Tôn, con tên là Janavasabha. Bạch Thiện Thệ, con là Janavasabha ". Này Ananda, Ngươi từ trước đã từng được nghe ai tên là Janavasabha (Xà-ni-sa) chưa?

- Bạch Thế Tôn, còn trừ trước chưa từng được nghe
ai tên Janavasabha. Bạch Thế Tôn, khi con nghe tên
Janavasabha, con có cảm giác râu tóc bị dựng ngược,
Bạch Thế Tôn, con tự nghĩ: " Vị Dạ-xoa này không
phải là hạng tầm thường, vì đã mang tên Janavasabha
".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        402

10. - Này Ananda, khi những lời ấy được nói xong, vị Dạ-xoa ấy hiện ra trước mặt Ta, nhan sắc thật phi thường và lần thứ hai, vị ấy nói:

“ – Bạch Thế Tôn, con là Bimbisàra! Bạch Thiện
Thệ, con là Bimbisàra! Bạch Thế Tôn, nay là lần thứ
bảy con được sanh vào dòng họ vua Vessavana ( Tỳ
sa môn Thiên Vương ). Con chết đi trong địa vị làm
vua ở nhơn gian, nay được sanh trên thiên giới, làm
bậc phi nhân.

Từ đây đến bảy lần,
Từ kia đến bảy lần,
Mười bốn lần tái sanh,
Như vậy con biết được,
Đời quá khứ của con.

Bạch Thế Tôn, từ lâu con không còn đọa lạc vào ác thú vì con đã hiểu được ác thú, và nay con muốn trở thành bậc Nhất Lai.

« - Thật hy hữu thay, Hiền giả Dạ- xoa Janavasabha! Thật kỳ diệu thay, Hiền giả Dạ - xoa Janavasabha đã nói với Ta: « Bạch Thế Tôn, đã lâu con không còn đọa lạc vào ác thú, vì con đã hiểu được ác thú, và nay con muốn trở thành bậc Nhất Lai ». Do nguyên nhân gì, Hiền giả Dạ-xoa Janavasabha tự biết mình đã đạt được địa vị cao thượng, thù thắng như vậy? »

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         403

11. « - Bạch Thế Tôn, không gì khác ngoài giáo lý
của Ngài! Bạch Thiện Thệ, không gì khác ngoài giáo
lý của Ngài! Từ khi con nhất hướng quy y và tín
ngưỡng Thế Tôn, từ khi ấy con không còn đọa lạc
vào ác thú, vì con đã hiểu được ác thú, và nay con
muốn trở thành bậc Nhất Lai.

Bạch Thế Tôn, con được vua Vessavana (Tỳ sa môn
Thiên vương) nhờ con đi đến vua Virùlhaka (Tăng
Trưởng thiên vương) có chút công việc, giữa đường
con thấy Thế Tôn vào ngôi nhà bằng gạch suy nghĩ
tư duy, chú lực toàn tâm suy tưởng đến các tín đồ ở
Magadha: "Ta sẽ tìm ra chỗ thọ sanh của họ,vận
mạng của họ. Các Hiền nhân này thọ sanh ở đâu, vận
mạng thế nào?"

Bạch Thế Tôn! Không thể kỳ diệu sao được khi con
đối mặt tự thân nghe từ miệng vua Vessavana nói với
hội chúng của mình, các Hiền nhân này thọ sanh ở
đâu, vận mệnh như thế nào? Bạch Thế Tôn, con tự
nghĩ: "Ta sẽ đến yết kiến Thế Tôn! Ta sẽ đề cập vấn
đề với Thế Tôn!". Bạch Thế Tôn, đó là hai nguyên
nhân khiến con đến yết kiến Thế Tôn!

12. " Bạch Thế Tôn, trong những ngày xưa, những ngày xa xưa, nhân đêm trăng rằm Bố-tát (Uposatha) trong tháng nhập an cư mùa mưa, toàn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      404

thể chư Thiên ở cõi Tàvatimsà (Tam thập tam thiên)
ngồi họp hội tại Thiện Pháp đường (Sudhamma).
Xung quanh có Đại Thiên chúng ngồi khắp mọi phía,
tại bốn phương hướng có bốn vị đại vương ngồi.

- Đại vương Dhatarattha (Trì Quốc Thiên vương) vua ở phương Đông, ngồi xây mặt hướng Tây, trước mặt Thiên chúng.

- Đại vương Virùlhaka (Tăng Trưởng Thiên vương), vua ở phương Nam ngồi xây mặt hướng Bắc, trước mặt Thiên chúng.

- Đại vương Virùpakkha (Quảng Mục Thiên vương) vua ở phương Tây, ngồi xây mặt hướng Đông, trước mặt Thiên chúng.

- Đại vương Vessavana (Tỳ-sa-môn Thiên vương), vua ở phương bắc, ngồi xây mặt hướng Nam, trước mặt Thiên chúng.

Bạch Thế Tôn, khi nào toàn thể chư Thiên ở cõi Tam
thập tam thiên ngồi hội họp tại Thiện Pháp đường
xung quanh có Đại thiên chúng ngồi khắp mọi phía,
và tại bốn phương hướng có bốn vị đại vương ngồi,
như vậy là thứ tự chỗ ngồi của những vị này, rồi đến
chỗ ngồi của chúng con.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       405

Bạch Thế Tôn, chư Thiên nào trước sống Phạm hạnh
theo Thế Tôn và nay nếu sanh lên cõi Tam thập tam
thiên, những vị này thắng xa chư Thiên khác về thân
sắc và danh tiếng. Bạch Thế Tôn chư Thiên ở Tam
thập tam thiên hoan hỷ, tín thọ, hỷ lạc sanh: "Thiên
giới thật sự được tăng thịnh, còn A-tu-la giới bị hoại
diệt".

13. "Bạch Thế Tôn, lúc bấy giờ Thiên chủ Đế thích (Sakka Inda) thấy chư thiên ở Tam thập tam thiên hoan hỷ, liền tùy hỷ nói lên bài kệ như sau:

Chư Tam thập tam thiên,
Cùng Đế-thích hoan hỷ,
Đảnh lễ bậc Như Lai,
Cùng Chánh pháp vi diệu.

Thấy Thiên chúng tân sanh,
Quang sắc thật thù thắng,
Các vị sống Phạm hạnh,
Nay sanh tại cõi này.

Họ thắng về quang sắc,
Thọ mạng và danh xưng,
Đệ tử bậc Đại Tuệ,
Thù thắng sanh cõi này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         406

Chư Tam thập tam thiên,
Cùng Đế-thích hoan hỷ,
Đảnh lễ bậc Như Lai,
Cùng Chánh pháp vi diệu.

" Bạch Thế Tôn, chư Thiên ở Tam thập tam thiên lại
càng hoan hỷ, tín thọ, hỷ lạc sanh hơn nữa và nói: "
Thiên giới thật sự được tăng thịnh, còn A-tu-la giới
bị hoại diệt ".

14. " Bạch Thế Tôn, rồi với mục đích gì chư Thiên ở
Tam thập tam thiên ngồi hội họp tại Thiện Pháp
đường, các vị này suy tư thảo luận về mục đích ấy.
Và tùy thuộc về mục dích ấy, bốn vị đại vương được
thuyết giảng. Theo mục đích ấy, bốn vị đại vương
được khuyến giáo, bốn vị này đều đứng một bên chỗ
ngồi của mình.

Các đại vương chấp nhận
Lời giảng dạy khuyến giáo.
Thanh thoát và an tịnh,
Đứng bên chỗ mình ngồi.

15. " Bạch Thế Tôn, rồi từ phương Bắc, một ánh sáng vi diệu khởi lên, một hào quang hiện ra, thắng xa oai lực của chư Thiên. Bạch Thế Tôn rồi Thiên chủ Sakka nói với chư Thiên ở Tam thập tam thiên: " Này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        407

các Thiện hữu, theo các hiện tượng được thấy, ánh
sáng khởi lên, hào quang hiện ra như vậy báo hiệu
Phạm thiên sẽ xuất hiện. Vì hiện tượng báo hiệu
Phạm thiên xuất hiện là ánh sáng khởi lên và hào
quang hiện ra ".

Theo hiện tượng được thấy,
Phạm thiên sẽ xuất hiện.
Hiện tượng đấng Phạm thiên,
Là hào quang vi diệu.

16. " Bạch Thế Tôn, rồi chư Thiên ở Tam thập tam thiên ngồi xuống trên ghế của mình và nói: " Chúng tôi sẽ tìm hiểu hậu quả của hào quang này là thế nào sau khi được biết, chúng tôi sẽ đi gặp vị ấy ".

Cũng vậy, bốn vị đại vương ngồi xuống trên ghế ngồi của mình và nói: "Chúng ta sẽ tìm hiểu hậu quả của hào quang này là thế nào sau khi được biết, chúng tôi sẽ đi gặp vị ấy ". Sau khi nghe vậy, chư Thiên ở Tam thập tam thiên đều đồng một lòng một ý: " Chúng ta sẽ tìm hiểu hậu quả của hào quang này là thế nào, sau khi được biết, chúng ta sẽ đi gặp vị ấy ".

17. " Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanamkumãra (Thường Đồng hình Phạm thiên) xuất hiện trước chư Thiên ở Tam thập tam thiên, ngài xuất hiện với một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        408

hóa tướng thô xấu.

Bạch Thế Tôn, vì khi Phạm thiên tự nhiên hiện hóa, sắc tướng không đủ thù thắng để chư Thiên ở Tam thập tam thiên khâm phục.

Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanamkumàra xuất hiện trước chư Thiên ở Tam thập tam thiên, vị này thắng xa chư Thiên khác về sắc tướng và danh xưng.

Bạch Thế Tôn, như một hình tượng bằng vàng
chói sáng hơn thân hình con người, cũng vậy bạch
Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanamkumàra hiện ra trước
chư Thiên ở Tam thập tam thiên, vị này thắng xa chư
Thiên khác về sắc tướng và danh xưng.

Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanamkumàra xuất hiện trước chư Thiên ở Tam thập tam thiên, không một vị Thiên nào trong chúng này đảnh lễ, đứng dậy hoặc mời vị Phạm thiên ngồi. Tất cả đều yên lặng, chấp tay, không ngồi trên chỗ ngồi của mình và nghĩ: "Nay, nếu Phạm thiên Sanamkumàra muốn gì với vị Thiên nào, thời hãy ngồi trên chỗ ngồi của vị Thiên ấy ". Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanamkumàra ngồi trên chỗ ngồi của vị Thiên nào, vị Thiên ấy sẽ vô cùng sảng khoái, sẽ vô cùng hoan hỷ. Bạch Thế Tôn, như vị vua Sát-đế-lỵ vừa mới làm lễ quản đảnh và lên vương vị, vị ấy sẽ vô cùng sảng khoái, vô cùng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       409

hoan hỷ. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, Phạm thiên
Sanamkumàra (Thường Đồng hình Phạm thiên) ngồi
trên chỗ ngồi của vị Thiên nào, vị Thiên ấy sẽ vô
cùng sảng khoái, sẽ vô cùng hoan hỷ.

18. " Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanamkumàra xuất hiện với hình tượng thô xấu, hiện thành một đồng tử tên là Pancasikha (Ngũ Kế) trước mặt chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Bay bổng lên trời, vị này ngồi kiết-già giữa hư không. Bạch Thế Tôn, như một vị lực sĩ ngồi kết-già trên một chỗ ngồi được trải bằng phẳng hay trên một mặt đất thăng bằng, cũng vậy bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanamkumàra bay bổng trên trời, ngồi kiết-già trên hư không, thấy được sự an tịnh của chư Thiên ở Tam thập tam thiên liền nói lên sự hoan hỷ của mình bằng bài kệ sau đây:

Chư Tam thập tam thiên
Cùng Đế-thích hoan hỷ,
Đảnh lễ bậc Như Lai,
Cùng Chánh pháp vi điệu.

Thấy Thiên chúng tân sanh
Quang sắc thật thù thắng,
Các vị sống Phạm hạnh
Hay sanh tại cõi này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       410

Chúng thắng về quang sắc
Thọ mạng và danh xưng,
Đệ tử bậc Đại Tuệ,
Thù thắng sanh cõi này.

Chư Tam thập tam thiên
Cùng Đế-thích hoan hỷ,
Đảnh lễ bậc Như Lai
Cùng Chánh pháp vi diệu.

19. " Bạch Thế Tôn, đó là nội dung lời nói của Phạm thiên Sanamkumàra.

Bạch Thế Tôn, tiếng nói của Phạm thiên
Sanamkumàra có tám đặc điểm sau đây: lưu loát, dễ
hiểu, dịu ngọt, nghe rõ ràng, sung mãn, phân minh,
thâm sâu và vang động. Bạch Thế Tôn, khi Phạm
thiên Sanamkumàra giải thích cho hội chúng với
tiếng nói của mình, tiếng nói không vượt ra khỏi đại
chúng. Bạch Thế Tôn, một tiếng nói có tám đặc điểm
như vậy gọi là Phạm âm.

20. " Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanamkumàra, tự
hiện hóa ba mươi ba hóa thân, mỗi thân ngồi kiết già
trên mỗi chỗ ngồi của chư Thiên ở Tam thập tam
thiên và nói với chư Thiên, này như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       411

 "- Này Chư Thiện hữu ở Tam thập tam thiên, Quý
vị nghĩ thế nào? Thế Tôn phục vụ cho hạnh phúc
chúng sanh, an lạc cho chúng sanh, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư
Thiên và loài Người.

 Chư Thiện hữu, những ai quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng và giữ trọn giới luật, những vị này khi thân hoại mệnh chung:

- Một số được sanh lên Thiên chúng
Parinimiitta-Vasavati (Tha Hóa Tự tại thiên),
- Một số được sanh lên Thiên              chúng
Nimmànaratì (Hóa Lạc thiên);
- Một số được sanh lên Thiên chúng Tusità
(Đâu-suất thiên),
- Một số được sanh lên Thiên chúng Yàmà (Dạ-
ma-thiên),
- Một số được sanh lên Thiên chúng Tà-vatimsà
(Tam thập tam thiên),
- Một số được sanh lên Thiên chúng
Catumàràjikà (Tứ Thiên vương thiên),
- Những ai phải điền vào cho đủ số hạ phẩm nhất
được sanh vào chúng Gandhabba (Càn-thát-
bà).

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      412

21. " Bạch Thế Tôn, đó là nội dung câu chuyện của
Phạm thiên Sanamkumàra. Bạch Thế Tôn, giọng nói
của Phạm thiên Sanamkumàra về vấn đề này được
nói một cách khiến mỗi vị Thiên nghĩ rằng: " Vị ngồi
trên chỗ ngồi của ta, chỉ vị ấy nói mà thôi ".

Chỉ một Phạm thiên nói,
Mọi hóa thân đều nói,
Chỉ một vị im lặng,
Tất cả đều im lặng.

Chư Tam thập tam thiên,
Cùng Đế-thích nghĩ rằng:
Chỉ vị ngồi chỗ ta,
Chỉ vị ấy riêng nói.

22. " Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanamkumàra thâu
nhiếp tất cả thân thành một thân, sau khi thâu nhiếp,
liền ngồi trên chỗ ngồi của Thiên chủ Sakka và nói
với Thiên chúng ở Tam thập tam thiên:

 " - Chư Thiện hữu ở Tam thập tam thiên, Quý vị
nghĩ thế nào? BỐN PHÁP THẦN TÚC đã được
Thế Tôn, bậc Trí Giả, bậc Kiến Giả, bậc Ứng
Cúng, Cháng Đẳng Giác, khéo léo giải thích để
thần thông được sung mãn, để thần thông được
thuần thục, để thần thông được thi thiết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        413

Thế nào là bốn? Ở đây, vị Tỷ-kheo tu tập thần túc, câu hữu dục, thiền định tinh cần hành... tinh tấn thiền định... tâm thiền định... tu tập thần túc, câu hữu với tư duy thiền định, tinh cần hành.

Bốn pháp thần túc này đã được Thế Tôn, bậc Trí Giả, bậc Kiến Giả, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác khéo léo giải thích để thần thông được sung mãn, để thần thông được thuần thục, để thần thông được thi thiết.

Này các Thiện hữu, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào trong quá khứ đã thưởng thức thần túc thông
dưới một hay nhiều hình thức, tất cả đều tu tập và
phát triển thần túc này. Này các Thiện hữu, những
Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ
thưởng thức thần túc thông dưới một hay nhiều hình
thức, tất cả đều sẽ tu tập và phát triển bốn pháp thần
túc này. Này các Thiện hữu, những Sa-môn hay Bà-
la-môn nào trong hiện tại thưởng thức thần túc thông
dưới một hay nhiều hình thức, tất cả đều tu tập và
phát triển bốn pháp thần túc này.

Này chư Thiện hữu ở Tam thập tam thiên, Quý vị có thấy ở nơi tôi thần lực như vậy không?

" - Có như vậy, Phạm thiên!

" - Chư Thiện hữu, tôi nhờ tu tập và phát triển bốn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          414

thần túc này mà nay thành tựu đại thần lực như vậy, đại uy đức như vậy.

23. "Bạch Thế Tôn, đó là nội dung câu chuyện của Phạm thiên Sanamkumàra.

Bạch Thế Tôn, sau khi nói xong, Phạm thiên Sanamkumàra nói với chư Thiên ở Tam thập tam thiên:

 "- Chư Thiện hữu ở Tam thập tam thiên, quý vị
nghĩ thế nào? BA CON ĐƯỜNG TẮT hướng
đến an lạc đã được Thế Tôn bậc Trí Giả, bậc Kiến
Giả, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác chứng ngộ.
Thế nào là ba?

 " Chư Thiện hữu, ở đây có người thân cận dục
lạc, thân cận bất thiện pháp. Sau một thời gian,
vị này được nghe Thánh pháp, như lý tác ý,
chứng đắc Chánh pháp và tùy pháp.
 Và khi nghe được Thánh pháp, như lý tác ý,
chứng đắc Chánh pháp và tùy pháp vị này
sống không thân cận dục lạc, không thân cận
bất thiện pháp.
 Nhờ sống không thân cận dục lạc, không thân
cận bất thiện pháp, nên an lạc khởi lên, và hơn
cả an lạc, hoan hỷ khởi lên. Chư Thiện hữu,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       415

như từ thoải mái, hỷ duyệt sanh, cũng vậy, Chư
thiện hữu nhờ sống không thân cận dục lạc,
không thân cận bất thiện pháp, an lạc khởi lên,
và hơn cả an lạc, hoan hỷ khởi lên.
 Chư Thiện hữu, đó là con đường tắt thứ nhất
hướng đến an lạc đã được Thế Tôn, bậc Trí
Giả, bậc Kiến Giả, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng
Giác chứng ngộ.

24. " Chư Thiện hữu, lại nữa:

 Ở đây có người thân hành thô lậu, chưa được
an tịnh, khẩu hành thô lậu... ý hành thô lậu chưa
được an tịnh, sau một thời gian vị này được
nghe Thánh pháp, như lý tác ý, chứng đắc
Chánh pháp và tùy pháp.
 Sau khi được nghe Thánh pháp, thân hành thô
lậu của vị này được an tịnh, khẩu hành thô lậu
của vị này... ý hành thô lậu của vị này được an
tịnh.
 Nhờ thân hành, khẩu hành, ý hành thô lậu của
vị này được an tịnh, an lạc khởi lên, và hơn cả
an lạc, hoan hỷ khởi lên. Chư Thiện hữu, nhờ
từ thoải mái, hỷ duyệt sanh, cũng vậy chư
Thiện hữu, nhờ thân hành thô lậu của vị này
được an tịnh, khẩu hành... ý hành thô lậu của vị

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        416

này được an tịnh, an lạc khởi lên, và hơn cả an
lạc, hoan hỷ khởi lên.
 Chư Thiện hữu, đó là con đường tắt thứ hai
hướng đến an lạc đã được Thế Tôn, bậc Trí
Giả, bậc Kiến Giả, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng
Giác Chứng ngộ.

25. " Chư Thiện hữu, lại nữa:

 Ở đây có người không như thật biết: "Đây là
thiện", không như thật biết: "Đây là bất thiện",
không như thật biết: "Đây là có tội", "Đây là
không tội ", "Đây là hạ liệt ", "Đây là cao
thượng ", "Đây là đen trắng đồng đều ". Sau
một thời gian, vị này được nghe Thánh pháp,
như lý tác ý, chứng đắc Chánh pháp và tùy
pháp.
 Sau khi được nghe Thánh pháp, như lý tác ý,
chứng đắc Chánh pháp và tùy pháp, vị này như
thật biết: "Đây là thiện", như thật biết: "Đây là
bất thiện", như thật biết: "Đây là có tội", "đây
là không tội", "đây cần phải thuận theo", "đây
cần phải né tránh", "đây là hạ liệt", "đây là cao
thượng", "đây là đen trắng đồng đều".
 Nhờ biết như vậy, nhờ thấy như vậy, vô minh
của vị này được trừ diệt, minh được sanh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        417

khởi. Vị này nhờ vô minh được trừ diệt và
minh sanh khởi, nên an lạc khởi lên, và hơn cả
an lạc, hoan hỷ khởi lên.
 Chư Thiện hữu, đó là con đường tắt thứ ba
hướng đến an lạc, đã được Thế Tôn, bậc Trí
Giả, bậc Kiến Giả, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng
Giác chứng ngộ.

"Chư Thiện hữu, đó là ba con đường tắt
hướng đến an lạc đã được Thế Tôn, bậc Trí Giả, bậc
Kiến Giả, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác chứng
ngộ.

26. " Bạch Thế Tôn, đó là nội dung câu chuyện Phạm thiên Sanamkumàra.

Bạch Thế Tôn, sau khi nói xong, Phạm thiên Sanamkumàra nói với chư Thiên ở Tam thập tam thiên:

 " - Chư Thiện hữu ở Tam thập tam thiên, Quý vị
nghĩ thế nào? BỐN NIỆM XỨ hướng đến chơn
thiện đã được Thế Tôn, bậc Trí Giả, bậc Kiến Giả,
bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác chứng ngộ.

Thế nào là bốn? Chư Thiện hữu, ở đây vị Tỷ-kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        418

niệm để chế ngự tham ưu ở đời.

 Nhờ sống quán thân trên nội thân vị này được
chánh định và chánh an tịnh.
 Nhờ tâm chánh định và chánh an tịnh ở nơi đây,
tri kiến được sanh khởi đối với các thân
khác ngoài tự thân.

Vị Tỷ-kheo sống quán các cảm thọ từ nội thân... quán
tâm...quán pháp đối với các pháp, nhiệt tâm, tỉnh
giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Nhờ
sống quán pháp đối với các pháp, tâm được chánh
định và chánh an tịnh. Nhờ tâm chánh định và chánh
an tịnh ở nơi đây, tri kiến được sanh khởi, đối với các
pháp khác.

" Chư Thiện hữu, BỐN NIỆM XỨ này hướng đến
CHƠN THIỆN đã được Thế Tôn, bậc Trí Giả, bậc
Kiến Giả, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác chứng
ngộ ".

27. " Bạch Thế Tôn, đó là nội dung câu chuyện của Phạm thiên Sanamkumàra.

Bạch Thế Tôn, sau khi nói xong, Phạm thiên Sanamkumàra nói với chư Thiên ở Tam thập tam thiên:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          419

 " - Chư Thiện hữu ở Tam thập tam thiên, Quý vị
nghĩ thế nào về BẢY PHÁP ĐỊNH TƯ LƯƠNG
(Sa-màdhi-parikkhàrà) để tu hành chánh định,
để kiện toàn thiền định, đã được Thế Tôn, bậc
Trí Giả, bậc Kiến Giả, bậc Ứng Cúng, Chánh
Đẳng Giác chứng ngộ?

 Thế nào là bảy? Như chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm.

 Chư Thiện hữu, nhứt cảnh tánh của tâm do
bảy chi này sửa soạn, được gọi là Thánh
chánh định cùng với các y chỉ và cùng với các
tư lương.

- Chư Thiện hữu, chánh tư duy vừa đủ để chánh
tri kiến sanh khởi,
- Chánh ngữ vừa đủ để chánh tư duy sanh khởi,
- Chánh nghiệp vừa đủ để chánh ngữ sanh khởi,
- Chánh mạng vừa đủ để chánh nghiệp sanh
khởi,
- Chánh tinh tấn vừa đủ để chánh mạng sanh
khởi,
- Chánh niệm vừa đủ để chánh tinh tấn sanh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      420

khởi,
- Chánh định vừa đủ để chánh niệm sanh khởi,
- Chánh trí vừa đủ để chánh định sanh khởi,
- Chánh giải thoát vừa đủ để chánh trí sanh khởi.

" Chư Thiện hữu, nếu có người nói lời chánh ngữ sau đây: "Chánh pháp đã được Thế Tôn khéo léo thuyết giảng, pháp ấy có kết quả ngay trong hiện tại, vượt ngoài thời gian, đến để mà thấy, hướng dẫn đến đích, được những người có trí tự mình giác hiểu, cửa bất tử được rộng mở ". Nói như vậy là chánh ngữ. Chư Thiện hữu, vì chánh pháp thật sự đã được Thế Tôn khéo léo thuyết giảng, pháp ấy có kết quả ngay trong hiện tại, vượt ngoài thời gian, đến để mà thấy, hướng dẫn đến đích, được những người có trí tự mình giác hiểu, cửa bất tử được rộng mở.

" Chư Thiện hữu, những ai tin tưởng Phật không
có thối chuyển, tin tưởng Pháp không có thối
chuyển, tin tưởng Tăng không có thối chuyển, đầy
đủ giới hạnh khiến bậc Thánh hoan hỷ, tất cả
những vị được hóa sanh được Chánh pháp hướng
dẫn. Hơn hai trăm bốn mươi vạn vị cư sĩ ở Magadha
đã từ trần mệnh chung, những vị này đều diệt trừ ba
kiết sử, chứng quả Dự lưu, không còn đọa vào ác thú,
chắc chắn đạt đến chánh giáo. Lại có những vị Nhất

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         421

lai:

Với hạng chúng sanh này
Ước lường phần công đức.
Không thể ước lượng được
Sợ phạm tội vọng ngữ.

28. " Bạch Thế Tôn, đó là nội dung câu chuyện của Phạm thiên Sanamkumàra.

Bạch Thế Tôn, được biết nội dung câu chuyện của
Phạm thiên Sanamkumàra, đại vương Vessavana
khởi lên suy tư sau đây: "Chư Thiện hữu, thật là kỳ
diệu! Chư Thiện hữu, thật là hy hữu, được có một
Đại sư thù thắng như vậy, một pháp thoại thù
thắng như vậy, được một con đường đặc biệt như
vậy ".

" Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanamkumàra tự tâm mình biết được tâm trí của đại vương Vessavana như vậy, liền thưa với đại vương:

" - Đại vương Vessavana nghĩ như thế nào? Trong thời quá khứ đã có một Đại sư thù thắng như vậy, một pháp thoại thù thắng như vậy, đã được trình bày một con đường đặc biệt như vậy... Trong thời gian tương lai, sẽ có một Đại sư thù thắng như vậy, một pháp thoại thù thắng như vậy, sẽ được trình bày một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      422

con đường đặc biệt như vậy ".

29. Đó là nội dung câu chuyện của Phạm thiên Sanamkumàra nói với chư Thiên ở Tam thập tam thiên.

- Đại vương Vessavana sau khi tự thân nghe, tự
thân chấp nhận câu chuyện của Phạm thiên
Sanamkumàra nói với chư Thiên ở Tam thập
tam thiên, liền nói với chúng của mình.
- Dạ-xoa Janavasabha sau khi tự thân nghe, tự
thân chấp nhận câu chuyện của đại vương
Vessavana nói với hội chúng, liền bạch lại với
Thế Tôn.
- Thế Tôn sau khi tự thân nghe, tự thân chấp
nhận câu chuyện của Dạ-xoa Janavasabha, và
sau khi tự mình chứng tri liền nói lại cho tôn
giả Ananda.
- Tôn giả Ananda sau khi tự thân nghe, tự thân
chấp nhận câu chuyện của Thế Tôn liền nói lại
cho chúng Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo-ni, nam cư
sĩ và nữ cư sĩ.
- Phạm hạnh này được hưng thịnh, được quảng
bá, được truyền rộng cho đại chúng càng ngày
càng đông, vì được khéo léo trình bày cho loài
Người.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     423

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   424

41 Chỉ trong đạo Phật mới có 10 chánh đạo - Kinh CÁC PHÁP THANH TỊNH – Tăng IV, 564

CÁC PHÁP THANH TỊNH – Tăng IV, 564

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, thanh tịnh, trong sáng, chỉ có trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, thanh tịnh, trong sáng, chỉ có trong Luật, của bậc Thiện Thệ.

PHÁP CHƯA KHỞI – Tăng IV, 564

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, chưa khởi, chỉ khởi lên trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       425

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, chưa khởi, chỉ khởi lên trong Luật của bậc Thánh.

PHÁP CÓ QUẢ LỚN – Tăng IV, 565

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, có quả lớn, có lợi ích, chỉ có trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, có quả lớn, có lợi ích lớn, chỉ có trong Luật của bậc Thiện Thệ.

CỨU CÁNH NHIẾP PHỤC THAM – Tăng IV, 565

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     426

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, cứu cánh là
nhiếp phục tham, cứu cánh là nhiếp phục sân, cứu
cánh là nhiếp phục si, chỉ có mặt trong Luật của bậc
Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, cứu cánh là nhiếp
phục tham, cứu cánh là nhiếp phục sân, cứu cánh là
nhiếp phục si, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện
Thệ.

NHẤT HƯỚNG NHÀM CHÁN – Tăng IV, 566

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến nhất
hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng
trí, giác ngộ, Niết-bàn, chỉ có mặt trong Luật của bậc
Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến nhất hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         427

trí, giác ngộ, Niết-bàn, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ.

ĐƯỢC TU TẬP 1 – Tăng IV, 566

1.- Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, chưa khởi lên, chỉ khởi lên trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, chưa được khởi lên, chỉ khởi lên trong Luật của bậc Thiện Thệ.

ĐƯỢC TU TẬP 2 – Tăng IV, 566

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn,
chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là
mười:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         428

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

3. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ.

ĐƯỢC TU TẬP 3 – Tăng IV, 567

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn,
cứu cánh là nhiếp phục tham, cứu cánh là nhiếp phục
sân, cứu cánh là nhiếp phục si, chỉ có được trong
Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được
làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, cứu
cánh là nhiếp phục tham, cứu cánh là nhiếp phục sân,
cứu cánh là nhiếp phục si, chỉ có được trong Luật của
bậc Thiện Thệ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        429

ĐƯỢC TU TẬP 4 – Tăng IV, 567

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, đưa đến nhất hướng nhàm
chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ.
Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến nhất hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết- bàn, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          430

42 Chỉ trong đạo Phật mới có người chứng quả Thánh - TIỂU Kinh SƯ TỬ HỐNG – 11 Trung I, 151

TIỂU KINH SƯ TỬ HỐNG (Culasihanada suttam) – Bài kinh số 11 – Trung I, 151

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), trong vườn ông
Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đây, Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo.

– Bạch Thế Tôn,

Những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết như sau:

– Này các Tỷ-kheo, chỉ ở đây là có Sa-môn thứ nhất; ở đây là có Sa-môn thứ hai; ở đây là có Sa-môn thứ ba; ở đây là có Sa-môn thứ tư; các ngoại đạo khác không có Sa-môn. Này các Tỷ-kheo, các Ông hãy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        431

chân chánh rống tiếng rống sư tử như vậy.

Này các Tỷ-kheo, sự tình này xảy ra khi ở đây
những Du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Chư Tôn giả có
tin tưởng gì, có sức lực gì mà chư Tôn giả tuyên bố:
"Chỉ ở đây là có Sa-môn thứ nhất; ở đây là có Sa-
môn thứ hai; ở đây là có Sa-môn thứ ba; ở đây là có
Sa-môn thứ tư; các ngoại đạo khác không có Sa-
môn"?

Này các Tỷ-kheo, nếu được các Du sĩ ngoại đạo
nói như vậy, cần phải trả lời họ như sau: "Chư Hiền,
vì chúng tôi tự chánh kiến bốn pháp, được Thế Tôn
tuyên bố cho chúng tôi biết, bậc đã thấy, đã biết, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nên chúng tôi nói: "Chỉ
ở đây là có Sa-môn thứ nhất, ở đây là có Sa-môn thứ
hai; Sa-môn thứ ba; Sa-môn thứ tư". Thế nào là bốn?
Chư Hiền, chúng tôi có lòng tin bậc Đạo Sư, có lòng
tin Pháp, có sự thành tựu viên mãn các Giới luật, và
những pháp hữu của chúng tôi, những người cư sĩ và
những người xuất gia, được chúng tôi thương, chúng
tôi mến. Chư Hiền, vì chúng tôi tự chánh kiến bốn
pháp, được Thế Tôn tuyên bố cho chúng tôi biết, bậc
đã thấy, đã biết, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nên
chúng tôi nói: "Chỉ ở đây là Sa-môn... Sa-môn thứ
tư".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         432

Này các Tỷ-kheo, sự tình này xảy ra, khi ở đây,
những Du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Chư Hiền, chúng
tôi cũng có lòng tin bậc Đạo Sư, vị ấy là Đạo Sư của
chúng tôi. Chúng tôi có lòng tin Pháp, Pháp ấy là
Pháp của chúng tôi, chúng tôi thành tựu viên mãn các
Giới luật, những Giới luật ấy là Giới luật của chúng
tôi. Và những pháp hữu của chúng tôi, những người
cư sĩ và cả những người xuất gia, được chúng tôi
thương, được chúng tôi mến. Chư Hiền, như vậy có
sự sai biệt gì, có sự đặc thù gì, có sự khác biệt gì giữa
quý vị và chúng tôi?".

Chư Tỷ-kheo, nếu được các Du sĩ ngoại đạo nói như vậy, cần phải trả lời họ như sau:

 "Chư Hiền, cứu cánh là một hay cứu cánh là đa
diện?" Nếu trả lời đứng đắn, các Du sĩ ngoại
đạo phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh là một,
cứu cánh không phải đa diện"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có tham,
hay cho người không tham?" Nếu trả lời đứng
đắn, các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời:- "Chư
Hiền, cứu cánh ấy cho người không tham,
không phải cho người có tham"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có sân, hay
cho người không sân?" Nếu trả lời đứng đắn,
các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời: "Chư Hiền,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            433

cứu cánh ấy cho người không sân, không phải
cho người có sân"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có si hay
cho người không si? Nếu trả lời đứng đắn...
phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người
không si, không phải cho người có si"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có ái, hay
cho người không ái?" Nếu trả lời đứng đắn...
phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người
không ái, không phải cho người có ái"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có chấp thủ,
hay cho người không chấp thủ?" Nếu trả lời
đứng đắn... phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh
ấy cho người không chấp thủ, không phải cho
người chấp thủ".
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có trí, hay
cho người không có trí?" Nếu trả lời đứng
đắn... phải trả lời: "Cứu cánh ấy cho người có
trí, không phải cho người không có trí".
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người thuận ứng,
nghịch ứng hay cho người không thuận ứng,
không nghịch ứng?" Nếu trả lời đứng đắn...
phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người
không thuận ứng, không nghịch ứng, không
phải cho người thuận ứng, nghịch ứng".
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người ưa hý luận,
thích hý luận hay cho người không ưa hý luận,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     434

không thích hý luận?" Nếu trả lời đứng đắn, các
Du sĩ ngoại đạo cần phải trả lời: "Chư Hiền,
cứu cánh ấy cho người không ưa hý luận,
không thích hý luận, không phải cho người ưa
hý luận, thích hý luận".

Chư Tỷ-kheo, có hai loại tri kiến này: hữu kiến và phi hữu kiến.

 Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào chấp trước hữu kiến, thân thiết hữu kiến,
cố chấp hữu kiến; những vị ấy bị chướng ngại
đối với phi hữu kiến.
 Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào chấp trước phi hữu kiến, thân thiết phi hữu
kiến, cố chấp phi hữu kiến; những vị ấy bị
chướng ngại bởi hữu kiến.
 Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào không như thật tuệ tri sự tập khởi và sự
đoạn diệt của hai loại kiến này, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly của chúng, những vị này là
những vị có tham, có sân, có si, có ái, có chấp
thủ, không có trí, có thuận ứng, có nghịch ứng,
có ưa hý luận, có thích hý luận; những vị ấy
không giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não. Ta nói những vị ấy không giải
thoát khỏi đau khổ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        435

 Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào như thật tuệ tri sự tập khởi và sự đoạn diệt
của hai loại kiến này, vị ngọt, sự nguy hiểm, và
sự xuất ly của chúng; những vị này là những vị
không tham, không sân, không si, không ái,
không chấp thủ, có trí, không có thuận ứng,
không có nghịch ứng, không ưa hý luận, thích
hý luận; những vị ấy giải thoát khỏi sanh, già,
chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói những vị ấy
giải thoát khỏi đau khổ.

Chư Tỷ-kheo, có bốn chấp thủ. Thế nào là bốn? Dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã luận thủ.

 Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn, Bà-la-môn
tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng không
chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ
hiển thị sự liễu tri về dục thủ, nhưng không hiển
thị sự liễu tri về kiến thủ, về giới cấm thủ, về
ngã luận thủ. Vì sao vậy? Những Hiền giả Sa-
môn, Bà-la-môn ấy không như thật tuệ tri ba
sự. Do vậy, những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-
môn ấy tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng
không chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ.
Họ hiển thị sự liễu tri về dục thủ, nhưng không
hiển thị sự liễu tri về kiến thủ, về giới cấm thủ,
về ngã luận thủ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         436

 Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn hay Bà-la-
môn tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng không
chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ
hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri về kiến
thủ nhưng không hiển thị sự liễu tri về giới cấm
thủ, sự liễu tri về ngã luận thủ. Vì sao vậy?
Những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không
như thật tuệ tri hai sự. Do vậy, những Hiền giả
Sa-môn, Bà-la-môn ấy tuy tự xưng liễu tri tất
cả thủ, nhưng không chơn chánh hiển thị sự
liễu tri tất cả thủ. Họ hiển thị sự liễu tri về dục
thủ, sự liễu tri về kiến thủ; nhưng không hiển
thị sự liễu tri về giới cấm thủ, sự liễu tri về ngã
luận thủ.
 Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn, Bà-la-môn
tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng không
chơn chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ
hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri về kiến
thủ, sự liễu tri về giới cấm thủ, nhưng không
hiển thị sự liễu tri về ngã luận thủ. Vì sao vậy?
Những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không
như thật tuệ tri một sự. Do vậy, những Hiền giả
Sa-môn, Bà-la-môn ấy tuy tự xưng liễu tri tất
cả thủ, nhưng không chân chánh hiển thị sự liễu
tri tất cả thủ. Họ hiển thị sự liễu tri về dục thủ,
sự liễu tri về kiến thủ, sự liễu tri về giới cấm
thủ, nhưng không hiển thị sự liễu tri về ngã luận

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           437

thủ.

Chư Tỷ-kheo, trong pháp luật như vậy, nếu có
tịnh tín đối với Đạo Sư, tịnh tín ấy được xem là
không hoàn toàn; nếu có tịnh tín đối với Pháp, tịnh
tín ấy được xem là không hoàn toàn; nếu có thành
tựu viên mãn các Giới luật, sự thành tựu ấy được xem
là không hoàn toàn; nếu có sự thương mến đối với
những pháp hữu, sự thương mến ấy được xem là
không hoàn toàn. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, sự tình
là như vậy, trong một pháp luật không khéo thuyết
giảng, không khéo hiển thị, không có hướng thượng,
không dẫn đến tịch tịnh, không được bậc Chánh
Đẳng Giác hiển thị.

Và này chư Tỷ-kheo, bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tự xưng liễu tri tất cả thủ, chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Như Lai hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri về kiến thủ, sự liễu tri về giới cấm thủ, sự liễu tri về ngã luận thủ.

Chư Tỷ-kheo, trong một pháp luật như vậy, nếu có tịnh tín đối với bậc Đạo Sư, tịnh tín ấy được xem là hoàn toàn; nếu có tịnh tín đối với Pháp, tịnh tín ấy được xem là hoàn toàn; nếu có thành tựu viên mãn các Giới luật, sự thành tựu ấy được xem là hoàn toàn; nếu có sự thương mến đối với các pháp hữu, sự

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           438

thương mến ấy được xem là hoàn toàn. Vì sao vậy?
Chư Tỷ-kheo, sự tình là như vậy, trong một pháp luật
khéo thuyết giảng, khéo hiển thị, có hướng thượng,
dẫn đến tịch tịnh, được bậc Chánh Đẳng Giác hiển
thị.

 Chư Tỷ-kheo, bốn loại chấp thủ này, lấy gì làm
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm chủng,
lấy gì làm nhân? Bốn loại chấp thủ này lấy ái
làm duyên, lấy ái làm tập khởi, lấy ái làm
chủng, lấy ái làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, ái này lấy gì làm duyên, lấy gì
làm tập khởi, lấy gì làm chủng, lấy gì làm
nhân? Chư Tỷ-kheo, ái này lấy thọ làm duyên,
lấy thọ làm tập khởi, lấy thọ làm chủng, lấy thọ
làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, thọ này lấy gì làm duyên, lấy gì
làm tập khởi, lấy gì làm chủng, lấy gì làm
nhân? Chư Tỷ-kheo, thọ này lấy xúc làm
duyên, lấy xúc làm tập khởi, lấy xúc làm
chủng, lấy xúc làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, xúc này lấy gì làm duyên... lấy
gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, xúc này lấy sáu
nhập làm duyên... lấy sáu nhập làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, sáu nhập này lấy gì làm duyên...
lấy gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, sáu nhập này
lấy danh sắc làm duyên... lấy danh sắc làm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       439

nhân.
 Chư Tỷ-kheo, danh sắc này lấy gì làm duyên...
lấy gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, danh sắc này
lấy thức làm duyên... lấy thức làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, thức này lấy gì làm duyên... lấy
gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, thức này lấy hành
làm duyên... lấy hành làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, hành này lấy gì làm duyên... lấy
gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, hành này lấy vô
minh làm duyên... lấy vô minh làm nhân.

Và Chư Tỷ-kheo, khi một Tỷ-kheo đã đoạn trừ vô minh, đã làm minh sanh khởi, vị ấy do vô minh được đoạn trừ, do minh sanh khởi, nên không chấp thủ dục thủ, không chấp thủ kiến thủ, không chấp thủ giới cấm thủ, không chấp thủ ngã luận thủ. Nhờ không chấp thủ nên không tháo động. Nhờ không tháo động, nên tự thân chứng được Niết-bàn; vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       440

43 Con dao là đồng nghĩa với Thánh trí tuệ - Kinh THIỆN TINH – 105 Trung III, 79

KINH THIỆN TINH (Sunakkhatta suttam) – Bài kinh số 105 – Trung III, 79

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại Vesali (Tỳ-xá-ly), ở
Đại Lâm, tại Trùng Các giảng đường (Kutagarasala).
Lúc bấy giờ nhiều Tỷ-kheo, trước mặt Thế Tôn tuyên
bố đã chứng trí giác: "Chúng tôi biết rằng sanh đã
tận, Phạm hạnh đã thành, những điều nên làm đã làm,
không còn trở lại trạng thái này nữa". Sunakkhatta
Licchaviputta (Thiện Tinh Ly-xa Tử) được nghe:
"Nhiều Tỷ-kheo... (như trên)... này nữa". Rồi
sunakkhatta Licchaviputta đi đến chỗ Thế Tôn, sau
khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Sunakkhatta Licchaviputta
bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn con có được nghe như sau: "Nhiều Tỷ-kheo... (như trên)... này nữa". Bạch Thế

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      441

Tôn, những Tỷ-kheo ấy, trước mặt Thế Tôn tuyên bố đã chứng trí giác: "Chúng tôi biết rằng sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa". Bạch Thế Tôn, không biết các Tỷ-kheo ấy đã tuyên bố một cách chơn chánh chứng trí giác, hay ở đây có một số Tỷ-kheo, vì tăng thượng mạn đã tuyên bố chứng trí giác?

– Này Sunakkhatta, những vị Tỷ-kheo trước mặt Ta đã tuyên bố chứng trí giác: "Chúng tôi biết rằng, sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa". Ở đây, có một số Tỷ-kheo đã chơn chánh tuyên bố chứng trí giác; nhưng ở đây, cũng có một số Tỷ-kheo chính vì tăng thượng mạn, đã tuyên bố chứng trí giác.

 Ở đây, này Sunakkhatta, những vị Tỷ-kheo nào
đã chơn chánh tuyên bố chứng trí giác, thời đối
với các vị ấy, thật là đúng như vậy.
 Nhưng đối với các vị Tỷ-kheo nào, vì tăng
thượng mạn đã tuyên bố chứng tri giác, ở đây,
này Sunakkhatta, Như Lai nghĩ như sau: "Ta
hãy thuyết pháp cho những vị ấy". Và như vậy,
ở đây, này Sunakkhatta, Như Lai suy nghĩ: "Ta
hãy thuyết pháp cho những vị ấy".
 Nhưng ở đây, nếu có một số người ngu si, bày

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        442

đặt câu hỏi, đến hỏi Như Lai; ở đây, này
Sunakkhatta, Như Lai suy nghĩ như sau: "Ta
hãy thuyết pháp cho những người ấy". Như Lai
suy nghĩ như vậy, không có làm khác.

– Nay đã đúng thời để thuyết pháp, bạch Thế
Tôn! Nay đã đúng thời để thuyết pháp, bạch Thiện
Thệ! Thế Tôn thuyết pháp như thế nào, sau khi nghe
Thế Tôn xong, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Vậy này Sunakkhatta, hãy nghe và khéo tác ý kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Sunakkhatta Licchaviputta vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này Sunakkhatta, có năm dục trưởng dưỡng
này. Thế nào là năm? Các sắc do mắt nhận thức, khả
ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn;
các tiếng do tai nhận thức...; các hương do mũi nhận
thức...; các vị do lưỡi nhận thức...; các xúc do thân
cảm xúc khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến
dục, hấp dẫn. Này Sunakkhatta, những pháp này là
năm dục trưởng dưỡng.

 Nhưng này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra khi ở

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        443

đây có số người thiên nặng về vật chất thế gian.
Đối với người thiên nặng về vật chất thế gian, này
Sunakkhatta, câu chuyện (thích hợp với người ấy)
phải tùy thuộc như thế nào để phù hợp với điều
người ấy suy tầm và suy tư, và người ấy chỉ giao
thiệp với người nào người ấy thích thú. Nhưng
nếu câu chuyện chỉ nói liên hệ đến bất động, thời
người ấy không nghe, không lóng tai, và tâm
không an trú vào tri giác. Và người ấy không giao
thiệp với người mà người ấy không thích thú.

Ví như này Sunakkhatta, có người đã lâu không trú ở trong làng hay thị trấn của mình, và có thể thấy một người vừa mới từ làng ấy hay thị trấn ấy lại. Người này sẽ hỏi người ấy về sự an ninh của làng hay thị trấn ấy, về đồ ăn uống sung túc và về ít bệnh tật, và người ấy sẽ nói cho người này biết về sự an ổn của làng hay thị trấn ấy, về đồ ăn uống sung túc và về ít bệnh tật. Này Sunakkhatta, Ông nghĩ thế nào? Có phải người này sẽ nghe người kia, lóng tai, tâm an trú vào trí giác và người này sẽ giao thiệp với người ấy mà người này thích thú?

– Thưa phải vậy, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra khi ở đây có số người thiên nặng về vật chất thế gian.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         444

Đối với người thiên nặng về vật chất thế gian, này Sunakkhatta, câu chuyện thích hợp với người ấy phải tùy thuộc như thế nào để phù hợp với điều người ấy suy tầm và suy tư, và người ấy chỉ giao thiệp với người mà người ấy thích thú. Nhưng nếu câu chuyện chỉ nói liên hệ đến Bất động, thời người ấy không nghe, không lóng tai và tâm không an trú vào thượng trí, và người ấy không giao thiệp với người mà người ấy không thích thú. Người ấy cần được hiểu như vầy: "Là hạng người thiên nặng về vật chất thế gian".

 Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra, khi một số
người thiên nặng về Bất động. Đối với người
thiên nặng về Bất động, này Sunakkhatta, câu
chuyện thích hợp (với người ấy) phải tùy thuộc
như thế nào để phù hợp với điều người ấy suy tầm
và suy tư, và người ấy chỉ giao thiệp với người mà
người ấy thích thú. Nhưng nếu câu chuyện chỉ nói
liên hệ đến vật chất thế gian, thời người ấy không
nghe, không lóng tai và tâm không an trú vào
thượng trí, và người ấy không giao thiệp với
người mà người ấy không thích thú.

Ví như, này Sunakkhatta, một lá vàng khô đã rời khỏi cành, không còn xanh trở lại.

Cũng vậy, này Sunakkhatta, đối với hạng người

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       445

thiên nặng về Bất động, đã rời khỏi kiết sử vật chất
thế gian. Người ấy cần được hiểu như sau: "Đây là
hạng người không liên hệ với kiết sử vật chất thế
gian, thiên nặng về Bất động".

– Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra. Ở đây, có một số người thiên nặng về Vô sở hữu. Đối với người thiên nặng về Vô sở hữu, này Sunakkhatta, câu chuyện thích hợp với người ấy phải tùy thuộc như thế nào để phù hợp với điều người ấy suy tầm và suy tư, và người ấy chỉ giao thiệp với người mà người ấy thích thú. Nhưng nếu câu chuyện chỉ nói liên hệ đến Bất động, thời người ấy không nghe, không lóng tai, và tâm không an trú vào trí giác, và người ấy không giao thiệp với người mà người ấy không thích thú.

Ví như, này Sunakkhatta, một hòn đá bị vỡ làm đôi không thể nối liền lại được.

Cũng vậy, này Sunakkhatta, đối với hạng người
thiên nặng về Vô sở hữu, đã bị chặt đứt khỏi kiết sử
Bất động, người ấy cần được hiểu như sau: "Đây là
hạng người không liên hệ với kiết sử Bất động, thiên
nặng về Vô sở hữu".

 Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra. Ở đây, có một số người thiên nặng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đối với người thiên nặng về Phi tưởng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       446

phi phi tưởng xứ, này Sunakkhatta, câu chuyện
thích hợp với người ấy phải tùy thuộc như thế nào
để phù hợp với điều người ấy suy tầm và suy tư,
và người ấy chỉ giao thiệp với người mà người ấy
thích thú. Nhưng nếu câu chuyện chỉ nói liên hệ
đến Vô sở hữu xứ, thời người ấy không nghe,
không lóng tai, và tâm không an trú vào tri giác,
và người ấy không giao thiệp với người mà người
ấy không thích thú.

Ví như, này Sunakkhatta, một người đã ăn các
món ăn mỹ vị và đã quăng bỏ. Này Sunakkhatta, Ông
nghĩ thế nào? Người ấy có ưa ăn lại món ăn ấy
không?

– Bạch Thế Tôn không. Vì sao vậy? Vì rằng, bạch Thế Tôn, món ăn ấy được xem là ghê tởm rồi.

– Cũng vậy, này Sunakkhatta, đối với hạng
người thiên nặng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đã
để một bên kiết sử Vô sở hữu xứ. Người ấy cần được
hiểu như sau: "Đây là hạng người không liên hệ với
kiết sử Vô sở hữu xứ, thiên nặng về Phi tưởng phi phi
tưởng xứ".

 Này Sunakkhatta sự tình này xảy ra, khi ở đây, có số người thiên nặng về chánh Niết-bàn. Đối với hạng người thiên nặng về chánh Niết-bàn, này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        447

Sunakkhatta, câu chuyện thích hợp với người ấy
phải tùy thuộc như thế nào để phù hợp với điều
người ấy suy tầm và suy tư, và người ấy chỉ giao
thiệp với người mà người ấy thích thú. Nhưng nếu
câu chuyện chỉ nói liên hệ đến Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, thời người ấy không nghe, không lóng
tai, và tâm không an trú vào trí giác. Và người ấy
không giao thiệp với người mà người mà ấy
không thích.

Ví như, này Sunakkhatta, cây tala ngọn cây đã bị chặt đứt không thể lớn được nữa.

Cũng vậy, này Sunakkhatta, đối với hạng người
thiên nặng về chánh Niết-bàn, đã cắt đứt kiết sử Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, đã cắt đứt từ rễ, làm cho như
cây tala không thể tái sanh, không thể khởi lên lại
trong tương lai. Người ấy cần phải được hiểu như
sau: "Đây là hạng người không liên hệ với kiết sử
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thiên nặng về chánh
Niết-bàn".

 Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra, khi ở đây, có
một số người suy nghĩ như sau: "Tham ái được vị
Sa-môn gọi là mũi tên. Thuốc độc vô minh làm
não hại (con người) với dục, tham, sân. Mũi tên
tham ái đã được ta đoạn diệt; thuốc độc vô minh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        448

đã được trừ khử; ta thiên nặng về chánh Niết-
bàn". Vị ấy có thể tự hào với mục đích hiện tại.
Vị ấy có thể truy cầu những gì không thích hợp
với khuynh hướng chánh Niết-bàn, mắt vị ấy có
thể truy cầu sắc không thích hợp, tai có thể truy
cầu tiếng không thích hợp, mũi có thể truy cầu
hương không thích hợp, lưỡi có thể truy cầu vị
không thích hợp, thân có thể truy cầu xúc không
thích hợp, ý có thể truy cầu pháp không thích hợp.
Khi mắt truy cầu sắc không thích hợp, tai truy cầu
tiếng không thích hợp, mũi truy cầu hương không
thích hợp, lưỡi truy cầu vị không thích hợp, thân
truy cầu xúc không thích hợp, ý truy cầu pháp
không thích hợp, thời tham dục nhiễu loạn tâm vị
ấy. Vị ấy do tâm bị tham dục nhiễu loạn đi đến
chết hay đi đến khổ gần như chết.

Ví như, này Sunakkhatta, một người bị mũi tên bắn, tên ấy có tẩm thuốc độc rất dày. Bạn bè thân hữu, bà con huyết thống người ấy cho mời một y sĩ giải phẫu. Vị y sĩ giải phẫu ấy có thể cắt xung quanh miệng vết thương với con dao; sau khi cắt xung quanh miệng vết thương với con dao, vị y sĩ giải phẫu có thể dò tìm mũi tên với một vật dụng dò tìm. Sau khi dò tìm mũi tên với một vật dụng dò tìm, y sĩ có thể rút mũi tên ra. Y sĩ có thể trừ khử hết thuốc độc, còn để lại một ít nhưng nghĩ không có thuốc độc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        449

nào còn lại, y sĩ nói như sau: "Này Hiền giả, mũi tên
của Bạn đã được rút ra thuốc độc đã được trừ khử,
không còn dư tàn, và không còn gì nguy hiểm nữa
cho Bạn, nhưng Bạn phải chỉ ăn các đồ ăn thích hợp,
và hãy gìn giữ, nếu ăn đồ ăn không thích hợp, vết
thương của Bạn sẽ làm mủ lại, và thường thường
phải cho rửa vết thương, thường thường phải xức
thuốc cho miệng vết thương. Trong khi thường
thường cho rửa vết thương, thường thường xức thuốc
cho miệng vết thương, chớ có để máu cũ đóng khô
trên miệng vết thương và hãy cẩn thận khi đi ra giữa
gió và nắng; hãy cẩn thận khi đi ra giữa gió và nắng,
nếu không, bụi và nhớp có thể nhiễu hại miệng vết
thương. Và này Bạn, nếu Bạn chăm sóc vết thương,
thời vết thương sẽ được lành".

Người ấy suy nghĩ như sau: "Mũi tên đã được rút khỏi (thân) ta, nọc độc đã được trừ khử, không còn dư tàn, và ta đã thoát khỏi nguy hiểm". Và người ấy ăn những đồ ăn không thích hợp. Vì người ấy ăn những đồ ăn không thích hợp, nên vết thương làm mủ lại. Và thường thường người ấy không rửa vết thương, thường thường không xức thuốc miệng vết thương. Vì người ấy thường thường không rửa vết thương, vì người ấy thường thường không xức thuốc miệng vết thương, nên máu cũ đông lại trên miệng vết thương. Và người ấy thường hay đi giữa gió và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        450

nắng. Do người ấy thường hay đi giữa gió và nắng, bụi và nhớp nhiễu hại miệng vết thương; và vì người ấy không chăm sóc vết thương nên vết thương không được lành. Vì người ấy làm chính những việc không thích hợp, và do thuốc độc được trừ khử nhưng còn dư tàn, do cả hai điều ấy nên miệng vết thương có thể lở to hơn trước. Do vết thương lở to, người ấy có thể đi đến chết hay đau khổ gần như chết.

Cũng vậy, này Sunakkhatta, sự kiện này xảy ra, khi ở đây một số Tỷ-kheo nghĩ như sau: "Tham ái được bậc Sa-môn gọi là mũi tên, thuốc độc vô minh làm não hại (con người) với dục, tham, sân. Mũi tên tham ái đã được ta đoạn diệt; thuốc độc vô minh đã được trừ khử. Ta thiên nặng về chánh Niết-bàn". Vị ấy có thể tự hào với mục đích hiện tại. Vị ấy có thể truy cầu những gì không thích hợp với khuynh hướng chánh Niết-bàn. Mắt có thể truy cầu sắc không thích hợp, tai có thể truy cầu tiếng không thích hợp, mũi có thể truy cầu hương không thích hợp, lưỡi có thể truy cầu vị không thích hợp, thân có thể truy cầu xúc không thích hợp, ý có thể truy cầu pháp không thích hợp. Khi mắt truy cầu sắc không thích hợp, tai truy cầu tiếng không thích hợp, mũi truy cầu hương không thích hợp, lưỡi truy cầu vị không thích hợp, thân truy cầu xúc không thích hợp, ý truy cầu pháp không thích hợp. thời tham dục nhiễu loạn tâm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         451

vị ấy. Vị ấy do tham dục nhiễu loạn tâm, đi đến chết
hay đi đến khổ gần như chết. Như vậy, này
Sunakkhatta, là chết trong giới luật của bậc Thánh,
khi vị ấy từ bỏ tu tập, trở về hoàn tục, và như vậy,
này Sunakkhatta, là khổ như chết, khi vị ấy phạm
một ô uế tội nào.

 Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra, khi ở đây
một số Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: "Tham ái được
bậc Sa-môn gọi là mũi tên, thuốc độc vô minh làm
não hại (con người) với dục, tham, sân. Mũi tên
tham ái đã được ta đoạn diệt, thuốc độc vô minh
đã được trừ khử. Ta thiên nặng về chánh Niết-
bàn". Chính vì thiên nặng về chánh Niết-bàn, vị
ấy không truy cầu những gì không thích hợp với
(khuynh hướng) thiên nặng về Niết-bàn, mắt
không truy cầu sắc không thích hợp, tai không
truy cầu tiếng không thích hợp, mũi không truy
cầu hương không thích hợp, lưỡi không truy cầu
vị không thích hợp, thân không truy cầu xúc
không thích hợp, ý không truy cầu pháp không
thích hợp. Vì mắt vị ấy không truy cầu sắc không
thích hợp, vì tai không truy cầu tiếng không thích
hợp, vì mũi không truy cầu hương không thích
hợp, vì lưỡi không truy cầu vị không thích hợp, vì
thân không truy cầu xúc không thích hợp, vì ý
không truy cầu pháp không thích hợp, nên tham

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       452

dục không nhiễu loạn tâm, vì tham dục không nhiễu loạn tâm; nên vị ấy không đi đến chết hay đi đến khổ gần như chết.

Ví như, này Sunakkhatta, một người bị tên bắn, và mũi tên bị tẩm thuốc độc rất dày. Bạn bè thân hữu, bà con huyết thống người ấy cho mời một y sĩ giải phẫu. Vị y sĩ giải phẫu ấy có thể cắt xung quanh miệng vết thương với con dao; sau khi cắt xung quanh miệng vết thương với con dao, vị y sĩ giải phẫu có thể dò tìm tên với một vật dụng dò tìm. Sau khi dò tìm mũi tên với một vật dụng dò tìm, y sĩ có thể rút mũi tên ra... Y sĩ có thể trừ khử hết thuốc độc không còn để dư lại và biết rằng không còn để dư lại. Vị ấy nói như sau: "Này Bạn, mũi tên của Bạn đã được rút ra, thuốc độc đã được trừ khử, không có dư tàn, nhưng vẫn còn nguy hiểm cho Bạn. Và Bạn hãy ăn những đồ ăn thích hợp, chớ ăn những đồ ăn không thích hợp khiến vết thương có thể làm mủ; và thường thường hãy rửa vết thương, thường thường hãy xức thuốc miệng vết thương, thường thường rửa vết thương, thường thường xức thuốc miệng vết thương, chớ để máu cũ đóng khô lại trên miệng vết thương. Và chớ có đi ra giữa gió và nắng; đi ra giữa gió và nắng, chớ để bụi và nhớp làm nhiễu hại miệng vết thương, hãy sống gìn giữ vết thương, này Bạn, và vết thương sẽ lành".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          453

Người ấy suy nghĩ như sau: "Mũi tên đã được rút ra khỏi ta, thuốc độc đã được trừ khử, không có dư tàn. Và ta chưa thoát khỏi nguy hiểm".

 Và vị ấy có thể chỉ ăn các đồ ăn thích hợp.
Do chỉ ăn các đồ ăn thích hợp miệng vết
thương có thể không làm mủ.
 Và thường thường vị ấy có thể rửa vết
thương, thường thường có thể xức thuốc
miệng vết thương. Do thường thường rửa vết
thương, do thường thường xức thuốc miệng
vết thương, máu cũ không có thể đóng khô
lại trên miệng vết thương.
 Người ấy không sốt sắng đi giữa gió và nắng.
Do người ấy không sốt sắng đi giữa gió và
nắng, bụi và nhớp có thể không nhiễu hại
miệng vết thương và người ấy sống gìn giữ
vết thương, và vết thương được lành.
 Vì người ấy chỉ làm những điều thích hợp và
vì thuốc độc được trừ khử không còn dư tàn,
do hai (nhân duyên ấy) vết thương được khép
kín lại. Khi vết thương được da che kín lại,
người ấy không đi đến chết hay không đi đến
khổ gần như chết.

Cũng vậy, này Sunakkhatta, sự kiện này xảy ra,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      454

khi ở đây một số Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: "Tham
ái được bậc Sa-môn gọi là mũi tên, thuốc độc vô
minh làm não hại (con người) với dục, tham, sân.
Mũi tên tham ái đã được ta đoạn diệt.... (như trên)...
không có truy cầu những gì không thích hợp. Mắt
không truy cầu sắc không thích hợp, tai không truy
cầu tiếng không thích hợp, mũi không truy cầu
hương không thích hợp, lưỡi không truy cầu vị
không thích hợp, thân không truy cầu xúc không
thích hợp, ý không truy cầu pháp không thích hợp.
Do mắt người ấy không truy cầu sắc không thích
hợp, do tai không truy cầu tiếng không thích hợp, do
mũi không truy cầu hương không thích hợp, do lưỡi
không truy cầu vị không thích hợp, do thân không
truy cầu xúc không thích hợp, do ý không truy cầu
pháp không thích hợp, tham dục có thể không nhiễu
hại tâm. Do tâm không bị tham dục nhiễu hại, nên
người ấy không đi đến chết, hay không đi đến khổ
gần như chết.

Này Sunakkhatta, Ta nói ví dụ này với mục đích làm sáng tỏ ý nghĩa. Nghĩa ở đây như sau:

 Vết thương, này Sunakkhatta, là đồng nghĩa
với sáu xúc xứ (phassayatana);
 Thuốc độc, này Sunakkhatta, là đồng nghĩa
với vô minh;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         455

 Mũi tên, này Sunakkhatta, là đồng nghĩa với
ái;
 Vật dụng dò tìm, này Sunakkhatta, là đồng
nghĩa với niệm;
 Con dao, này Sunakkhatta, là đồng nghĩa với
Thánh trí tuệ.
 Vị y sĩ giải phẫu, này Sunakkhatta, là đồng
nghĩa với Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác.

Thật vậy, này Sunakkhatta, Tỷ-kheo tự mình phòng hộ đối với sáu xúc xứ, nghĩ rằng: "Sanh y (Upadhi) là căn bản của khổ", sau khi biết như vậy, vị ấy trở thành vô sanh y, giải thoát nhờ đoạn diệt sanh y. Vị ấy còn chú thân của mình trên sanh y hay để tâm đến sanh y, sự tình như vậy không xảy ra.

Ví như, này Sunakkhatta, một chén uống nước bằng đồng, đẹp đẽ và hương thơm, và chén ấy lại tẩm thuốc độc. Rồi một người đến, muốn sống, muốn không chết, muốn lạc, yếm ly khổ. Này Sunakkhatta, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có uống chén bằng đồng này không, nếu người ấy biết: "Sau khi tôi uống từ đây, tôi sẽ đi đến chết hoặc đi đến gần như chết?"

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      456

– Cũng vậy, này Sunakkhatta, Tỷ-kheo ấy chắc
chắn phòng hộ đối với sáu xúc xứ. "Sanh y là căn
bản của đau khổ", sau khi biết vậy, vị ấy trở thành vô
sanh y, giải thoát nhờ đoạn diệt sanh y. Còn chú thân
của vị ấy trên sanh y, để tâm đến sanh y, sự tình như
vậy không xảy ra.

Ví như, này Sunakkhatta, một con rắn độc hết
sức độc hại, và có một người đến, muốn sống, muốn
không chết, muốn lạc, yếm ly khổ. Này Sunakkhatta,
Ông nghĩ thế nào? Người ấy có đưa tay hay gót chân
cho con rắn độc hại này không, nếu người ấy biết:
"Nếu ta bị con rắn này cắn, ta sẽ đi đến chết hay khổ
gần như chết?"

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này Sunakkhatta, Tỷ-kheo ấy
chắc chắn phòng hộ sáu xúc xứ. "Sanh y là căn
bản đau khổ", sau khi biết vậy, vị ấy trở thành vô
sanh y, giải thoát nhờ đoạn diệt sanh y. Còn chú
thân của vị ấy trên sanh y, hay để tâm đến sanh
y, sự tình như vậy không xảy ra.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Sunakkhatta Licchaviputta hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         457

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   458

44 Con đường của bậc hữu học - Kinh HỮU HỌC – 53 Trung II, 39

KINH HỮU HỌC (Sekha suttam) – Bài kinh số 53 – Trung II, 39

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn sống giữa các Sakka, (Thích-
ca), thành Kapilavatthu, tại tinh xá Nigrodha. Lúc
bấy giờ, một ngôi giảng đường mới được dựng lên
không bao lâu cho các Sakya ở Kapilavatthu, và chưa
được một Sa-môn, Bà-la-môn, hay một người nào
đến ở. Rồi các Sakya ở Kapilavatthu đi đến chỗ Thế
Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Các Sakya ở Kapilavatthu đang ngồi một
bên, bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, có một ngôi giảng
đường mới, được dựng lên không bao lâu cho các
Sakya ở Kapilavatthu, và chưa được một Sa-môn,
Bà-la-môn, hay một người nào đến ở. Bạch Thế Tôn,
Thế Tôn hãy dùng nhà giảng đường ấy trước tiên, rồi
các Sakya ở Kapilavatthu sẽ dùng sau, và như vậy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      459

các vị Sakya ở Kapilavatthu sẽ hưởng hạnh phúc, an lạc lâu dài.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Các vị Sakya ở
Kapilavatthu, sau khi được biết Thế Tôn đã nhận lời,
từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía
hữu hướng về Ngài, rồi đi đến ngôi giảng đường, sau
khi đến, cho lấy nệm trải khắp giảng đường, sắp đặt
chỗ ngồi, đặt ghè nước, treo đèn dầu, rồi đi đến chỗ
Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng
một bên. Các Sakya ở Kapilavatthu đứng một bên,
bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ngôi giảng đường đã được trải
nệm tất cả, các chỗ ngồi đã được sắp đặt, ghè nước
đã được đặt sẵn, đèn dầu đã được treo lên. Bạch Thế
Tôn, Thế Tôn hãy làm những gì Thế Tôn nghĩ là hợp
thời.

Rồi Thế Tôn đắp y, cầm y bát, cùng với chúng
Tỷ-kheo Tăng đi đến giảng đường, sau khi đến Ngài
rửa chân, bước vào ngôi giảng đường và ngồi xuống,
dựa vào cột ở giữa, mặt hướng phía Đông. Chúng
Tỷ-kheo Tăng, sau khi rửa chân, bước vào giảng
đường, ngồi dựa vào bức tường phía Tây, mặt hướng
về phía Đông, với Thế Tôn ngồi trước họ. Các Sakya
ở thành Kapilavatthu cũng rửa chân, bước vào ngôi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       460

giảng đường, rồi ngồi xuống dựa vào bức tường phía
Đông, mặt hướng phía Tây, với Thế Tôn ngồi trước
mặt. Rồi Thế Tôn cho đến quá nửa đêm, thuyết pháp,
khai thị, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ các Sakya ở Kapilavatthu, rồi nói với Tôn giả
Ananda:

– Này Ananda, hãy giảng hữu học đạo cho các Sakya ở Kapilavatthu, Ta bị đau lưng. Ta sẽ nằm nghỉ.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế
Tôn trải đại y gấp bốn lại, nằm xuống phía bên hông
bên hữu như dáng nằm con sư tử chân gác trên chân
với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc
ngồi dậy lại.

Rồi Tôn giả Ananda nói với Sakya Mahanama:

– Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử:

 Thành tựu giới hạnh,
 Hộ trì các căn,
 Biết tiết độ trong ăn uống,
 Chú tâm cảnh giác,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      461

 Thành tựu bảy diệu pháp,
 Hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng
thượng tâm, chứng đắc không khó khăn,
chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc
không phí sức.
 Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử
thành tựu giới hạnh?

Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử có giới
hạnh, sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn
Patimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy
hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học các
học pháp. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ
tử thành tựu giới hạnh.

 Này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử hộ trì các căn?

Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử, khi mắt
thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm
giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì nhãn căn
không được chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất thiện
pháp khởi lên, vị ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ
trì nhãn căn, thực hành sự hộ trì nhãn căn.

Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp, vị ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         462

không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng
riêng. Những nguyên nhân gì vì ý căn không được
chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất thiện pháp khởi
lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thiệt
hành sự hộ trì ý căn. Này Mahanama, như vậy là vị
Thánh đệ tử hộ trì các căn.

 Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử biết tiết độ trong ăn uống?

Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử chơn
chánh giác sát, thọ dụng món ăn, không phải để vui
đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức,
không phải để tự làm đẹp mình, chỉ để thân này được
duy trì, được bảo dưỡng, khỏi bị gia hại, để chấp trì
Phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy ta diệt trừ các cảm
thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới; và ta
sẽ không phạm lỗi lầm, sống được an ổn". Này
Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử biết tiết độ
trong sự ăn uống.

 Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử chú tâm cảnh giác?

Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử ban ngày trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp, ban đêm trong canh một, trong khi đi kinh hành và trong khi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         463

đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại
pháp, ban đêm trong canh giữa, vị này nằm xuống
phía hông bên phải, như dáng nằm con sư tử, chân
gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng
niệm đến lúc ngồi dậy lại. Ban đêm trong canh cuối,
khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành và trong khi
đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại
pháp. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử chú
tâm cảnh giác.

 Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử thành tựu Bảy diệu pháp?

1. Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử có lòng
tin, có lòng tin ở sự giác ngộ của Như Lai: Ngài
là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân
Sư, Phật, Thế Tôn.
2. Vị này có lòng tàm, tự xấu hổ vì thân ác hạnh,
khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự xấu hổ vì thành tựu
ác, bất thiện pháp.
3. Vị này có lòng quý, tự sợ hãi vì thân ác hạnh,
khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự sợ hãi vì thành tựu
ác, bất thiện pháp.
4. Vị này là vị đa văn, nhớ nghĩ những điều đã

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        464

nghe, tích tụ những điều đã nghe. Những pháp
nào, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa,
có văn, nói lên phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ
thanh tịnh, những pháp như vậy, vị ấy nghe
nhiều, thọ trì, đọc tụng bằng lời, được ý suy tư,
được chánh kiến thể nhập.
5. Vị ấy sống tinh cần tinh tấn, trừ bỏ các pháp
bất thiện, thành tựu các thiện pháp, nỗ lực, kiên
trì, không từ bỏ gánh nặng đối với các thiện
pháp.
6. Vị ấy có niệm, thành tựu niệm tuệ tối thắng,
nhớ lại, nhớ lại nhiều lần những gì đã làm từ
lâu, đã nói từ lâu.
7. Vị ấy có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về sanh diệt,
thành tựu Thánh thể nhập đưa đến chơn chánh
đoạn tận khổ đau.
Này Mahanama, như vậy vị Thánh đệ tử thành
tựu bảy diệu pháp.

 Và này, Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử
hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng
tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc
không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức?

 Ở đây, này Mahanama, (vị ấy) ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Sơ thiền, một trạng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         465

thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.
 Diệt tầm và tứ, vị ấy chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
 Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự
lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú,
vị ấy chứng và trú Thiền thứ ba.
 Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, vị
ấy chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.
Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử hiện
tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng
đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc,
chứng đắc không phí sức.

Này Mahanama, khi một vị Thánh đệ tử thành
tựu giới hạnh như vậy, hộ trì các căn như vậy, biết
tiết độ trong ăn uống như vậy, chú tâm cảnh giác như
vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như vậy, hiện tại lạc trú
bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không
khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc
không phí sức như vậy, này Mahanama, vị Thánh
đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường hữu
học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá vỡ,
có khả năng giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô
thượng an ổn khỏi các ách phược.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       466

Này Mahanama, ví như có tám, có mười hay có
mười hai trứng gà, được gà mái khéo ấp ngồi, khéo
ấp nóng, khéo ấp dưỡng; dầu cho con gà mái ấy
không khởi lên ý muốn: "Mong rằng, các con gà con
của ta, sau khi phá vỡ vỏ trứng với móng chân, hay
với mỏ của chúng, thoát ra ngoài một cách an toàn".
Những con gà con ấy, sau khi phá vỡ vỏ trứng với
móng chân hay mỏ của chúng, có thể thoát ra ngoài
một cách an toàn.

Cũng vậy, này Mahanama khi một vị Thánh đệ
tử, thành tựu giới hạnh như vậy, hộ trì các căn như
vậy, biết tiết độ trong ăn uống như vậy, chú tâm cảnh
giác như vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như vậy, hiện tại
lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc
không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng
đắc không phí sức như vậy, này Mahanama, vị
Thánh đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường
hữu học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá
vỡ, có khả năng giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô
thượng an ổn khỏi các ách phược.

 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng
được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, nhớ
đến các đời sống quá khứ sai biệt, như một đời,
hai đời... (như trên)... nhớ đến nhiều đời sống quá
khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        467

Đây là sự phá vỡ thứ nhất của con gà con ra khỏi
vỏ trứng.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng
được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, với thiên
nhãn thuần tịnh siêu nhân thấy sự sống chết của
chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người
hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người
may mắn kẻ bất hạnh.. (như trên)... đều do hạnh
nghiệp của chúng. Đây là sự phá vỡ thứ hai của
con gà con ra khỏi vỏ trứng.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng
được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, với sự
đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong hiện tại
với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay
trong hiện tại, vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.
Đây là sự phá vỡ thứ ba của con gà con ra khỏi vỏ
trứng.
 Hạnh Đức:

 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào thành tựu
giới hạnh, như vậy thuộc về hạnh đức của vị
ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hộ trì các
căn, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào có tiết độ
trong ăn uống, như vậy thuộc về hạnh đức của

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           468

vị ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào chú tâm
cảnh giác, như vậy thuộc về hạnh đức của vị
ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào đầy đủ bảy
diệu pháp, như vậy thuộc về hạnh đức của vị
ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hiện tại lạc
trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng
đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt
nhọc, chứng đắc không phí sức, như vậy thuộc
về hạnh đức của vị ấy.
 Trí Đức:

 Mahanama, vị Thánh đệ tử nào, nhớ đến các
đời sống quá khứ sai biệt, như một đời, hai
đời... (như trên)... cùng với các nét đại cương
và các chi tiết như vậy thuộc về trí đức của vị
ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết
của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh
người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô
xấu, người may mắn kẻ bất hạnh... (như trên)...
đều do hạnh nghiệp của chúng, như vậy thuộc
về trí đức của vị ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      469

 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào với sự
đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong hiện
tại với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú
ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ
giải thoát, như vậy thuộc về trí đức của vị ấy.
Như vậy, này Mahanama, vị Thánh đệ tử được
gọi là Minh cụ túc, Hạnh cụ túc, Minh Hạnh cụ
túc.

Này Mahanama, Phạm thiên Sanankumara (Thường Đồng Hình Phạm thiên) có nói bài kệ như sau:

Chúng sanh tin giai cấp
Vương tộc là tối thượng.
Vị minh hạnh cụ túc,
Tối thắng ở Nhơn Thiên.
Này Mahanama, bài kệ ấy được Phạm thiên
Sanankumara khéo hát, không phải vụng hát, khéo
nói, không phải vụng nói, có ý nghĩa, không phải vô
nghĩa, và được Thế Tôn ấn khả.
Rồi Thế Tôn ngồi dậy, nói với Tôn giả Ananda:

– Lành thay, lành thay Ananda! Thật lành thay, này Ananda, người đã giảng hữu học đạo cho các Sakka (Thích tử) ở Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       470

Tôn giả Ananda thuyết giảng như vậy, bậc Đạo Sư ấn khả. Các vị Sakka ở Kapilavatthu hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Ananda dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     471

45 Con đường thoát ly 10 tà nghiệp - Kinh THOÁT LY – Tăng IV, 584

THOÁT LY – Tăng IV, 584

1. Pháp này, này các Tỷ-kheo, có con đường thoát ly, pháp này không phải không có con đường thoát ly.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào pháp này có con đường thoát ly, pháp này không phải không có con đường thoát ly?

Này các Tỷ-kheo,

1. Từ bỏ sát sanh, là con đường thoát ly sát
sanh.
2. Từ bỏ lấy của không cho, là con đường thoát ly
lấy của không cho.
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục, là con đường thoát
ly tà hạnh trong các dục.
4. Từ bỏ nói láo, là con đường thoát ly nói láo.
5. Từ bỏ nói hai lưỡi, là con đường thoát ly nói
hai lưởi.
6. Từ bỏ nói lời độc ác, là con đường thoát ly nói
lời độc ác.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       472

7.  Từ bỏ nói lời phù phiếm, là con đường thoát ly
nói lời phù phiếm.
8. Không tham dục, là con đường thoát ly tham
dục.
9. Không sân, là con đường thoát ly sân.
10. Chánh kiến, là con đường thoát ly tà kiến.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là con đường thoát ly.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, pháp này có con đường thoát ly, pháp này không phải không có con đường thoát ly.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       473

46 Con đường thẳng - Kinh CON NGỰA THUẦN THỤC – Tăng III, 543

CON NGỰA THUẦN THỤC – Tăng III, 543

1. - Đầy đủ với tám đức tánh, này các Tỷ-kheo, một
con ngựa của vua hiền thiện, thuần thục, xứng đáng
để vua dùng, thuộc quyền sở sữu của vua, và được
xem như là biểu tượng của vua.

2.Thế nào là tám?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, một con ngựa của vua
hiền thiện, thuần thục, khéo sanh cả hai từ mẫu
hệ và phụ hệ, tại phương hướng nào, các con
ngựa hiền thiện, thần thục không sanh trưởng,
tại phương hướng ấy, con ngựa ấy được sanh.
- Họ cho ăn các món ăn gì, ướt hay khô, con
ngựa ấy ăn một cách cẩn thận, không có làm
rơi rớt.
- Con ngựa ấy nhàm chán khi phải đứng hay
nằm gần phân hay nước tiểu.
- Con ngựa ấy sống hoan hỷ và dễ dàng sống
chung với các con ngựa khác, và không làm
các con ngựa khác hoảng sợ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      474

- Phàm có những gian dối, giả dối, xảo trá,
quanh co gì, nó nêu rõ như thật cho người đánh
xe biết, và người đánh xe cố gắng nhiếp phục
nó.
- Khi đang kéo xe, nó nghĩ: "Hãy để cho các con
ngựa khác muốn hay không muốn kéo, còn ta,
ta sẽ kéo".
- Khi đi, nó đi con đường thẳng.
- Kiên trì, nó kiên trì cho đến khi mạng sống
chấm dứt.

Thành tựu tám pháp này, này các Tỷ-kheo, một con
ngựa của vua hiền thiện, thuần thục, xứng đáng để
vua dùng, thuộc quyền sở sữu của vua, và được xem
như là biểu tượng của vua.

3. Như vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu tám pháp này, Tỷ-kheo xứng đáng được cung kính … là ruộng phương vô thượng ở đời. Thế nào là tám?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

- Giữ giới, sống chế ngự với sự chế ngự của giới
bổn, đầy đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi
trong các lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập
trong các học pháp.
- Phàm nhận các món đồ ăn gì, thô hay tế, vị ấy
ăn một cách cẩn thận, không có oán thán gì,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     475

- Vị ấy có nhàm chán, nhàm chán thân làm ác,
miệng nói ác, ý nghĩ ác, nhàm chán sự thành
tựu các pháp ác bất thiện.
- Vị ấy sống hoan hỷ và dễ dàng sống chung với
các Tỷ-kheo khác, và không làm các Tỷ-kheo
khác hoảng sợ.
- Phàm có những gian dối, giả dối, xảo trá,
quanh co gì, nêu rõ như thật cho vị Đạo Sư hay
các đồng Phạm hạnh có trí cố gắng để nhiếp
phục.
- Trong khi học tập, vị ấy khởi lên ý nghĩ: "Hãy
để cho các Tỷ-kheo khác học tập, hay không
học tập, còn ta, ta sẽ học tập ở đây ".
- Khi đi, vị ấy đi con đường thẳng, tại đây, con
đường thẳng này tức là Chánh tri kiến, Chánh
tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh
mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh
định.
- Vị ấy sống tinh cần, nghĩ rằng: "Dầu chỉ có da,
gân hay xương còn lại, dầu thịt và máu có khô
cạn trong thân, điều mà sự kiên trì của con
người, sự tinh tấn của con người, sự nỗ lực có
thể đạt được, nếu chưa đạt được thời tinh tấn
không có chấm dứt".

Thành tựu tám pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đáng được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      476

được cúng dường, đáng được chắp tay, là ruộng phước vô thượng ở đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                477

47 Con đường đưa đến chứng đạt chân lý - Kinh CANKI – 95 Trung II, 715

KINH CANKI (Canki suttam) – Bài kinh số 95 – Trung II, 715

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn du hành trong nước Kosala cùng với Đại chúng Tỷ-kheo, và đi đến một làng Bà- la-môn của dân chúng Kosala, tên là Opasada. Thế Tôn trú tại Opasada, tại rừng chư Thiên (Devavana), rừng cây sala (salavana), phía Bắc làng Opasada. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Canki trú ở Opasada, một chỗ dân cư đông đúc, cây cỏ, ao nước, lúa gạo phì nhiêu, một vương địa do vua Pasenadi, vua nước Kosala cấp, một ân tứ của vua, một tịnh ấp. Các Bà- la-môn gia chủ ở Opasada được nghe: "Sa-môn Gotama... (như kinh Ratthapala, số 82, trang 497- 498 thay chữ Thullakotthita bằng chữ Opasada)... được yết kiến một vị A-la-hán như vậy". Rồi các Bà- la-môn gia chủ ở Opasada, từng đoàn, từng đoàn lũ lượt đi ra khỏi Opasada và đi đến ngõ phía Bắc, rừng chư Thiên, rừng cây sala. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       478

Canki đi lên trên lầu để nghỉ trưa. Bà-la-môn Canki
thấy các Bà-la-môn gia chủ ở Opasada từng đoàn,
từng đoàn lũ lượt đi ra khỏi Opasada và đi đến ngõ
phía Bắc rừng chư Thiên, rừng cây sala. Thấy vậy,
Bà-la-môn Canki bèn gọi người gác cửa:

– Này người Gác cửa, vì sao các Bà-la-môn gia
chủ ở Opasada từng đoàn, từng đoàn lũ lượt đi ra
khỏi Opasada và đi đến ngõ phía Bắc, rừng chư
Thiên, rừng cây sala như vậy?

– Thưa Tôn giả Canki, có Sa-môn Gotama,
dòng họ Thích-ca, xuất gia từ gia tộc Thích-ca đang
du hành trong nước Kosala... (như kinh Ratthapala
số 82, trang 497) Phật, Thế Tôn. Nay những người
ấy đi đến yết kiến Tôn giả Gotama.

– Này người Gác cửa, hãy đi đến các Bà-la-môn
gia chủ ở Opasada, khi đến nơi, hãy nói với những
Bà-la-môn gia chủ: "Bà-la-môn Canki có nói: "Này
các Hiền giả, hãy chờ đợi. Bà-la-môn Canki sẽ tự
thân hành đến yết kiến Sa-môn Gotama".

Lúc bấy giờ, có khoảng năm trăm Bà-la-môn, từ
nhiều địa phương khác nhau, đến tại Opasada vì một
vài công vụ. Những Bà-la-môn nghe: "Bà-la-môn
Canki sẽ đi yết kiến Sa-môn Gotama". Những Bà-la-
môn ấy đến Bà-la-môn Canki, khi đến xong, liền

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      479

thưa với Bà-la-môn Canki:

– Có phải Tôn giả Canki sẽ đến yết kiến Sa-môn Gotama?

– Này các Hiền giả, đó là ý định của ta. Ta sẽ đến yết kiến Sa-môn Gotama.

– Tôn giả Canki, chớ có đến yết kiến Sa-môn
Gotama. Thật không xứng đáng cho tôn giả Canki
đến yết kiến Sa-môn Gotama; trái lại, thật xứng đáng
cho Sa-môn Gotama đến yết kiến Tôn giả Canki. Lại
nữa, Tôn giả Canki thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ
hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ
không bị một vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào
về vấn đề huyết thống thọ sanh. Vì Tôn giả Canki
thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh
tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một vết nhơ
nào, không bị một chỉ trích nào về vấn đề huyết
thống thọ sanh. Do điểm này, thật không xứng đáng
cho Tôn giả Canki đến yết kiến Sa-môn Gotama; trái
lại, thật xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến yết kiết
Bà-la-môn Canki.

Lại nữa, Tôn giả Canki là nhà giàu có, đại phú, sung túc... (như trên)... Lại nữa, Tôn giả Canki là nhà phúng tụng, nhà trì chú, thông hiểu ba tập Veda với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải và lịch sử

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          480

truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và văn phạm, biện tài về Thuận thế luận và Đại nhân tướng. Tôn giả Canki đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng người, với màu da thù thắng, khôi ngô tuấn tú, cử chỉ trang nhã, dáng điệu cao thượng. Tôn giả Canki có giới hạnh, trưởng thành trong giới hạnh, thành tựu sự trưởng thành trong giới hạnh. Tôn giả Canki thiện ngôn, dùng lời thiện ngôn, nói lời tao nhã, ý nghĩa minh bạch, giọng nói không bập bẹ phều phào, giải thích nghĩa lý minh xác. Tôn giả Canki là bậc Tôn sư của hàng Tôn sư nhiều người, dạy ba trăm thanh niên Bà-la-môn tụng đọc chú thuật. Tôn giả Candi được vua Pasenadi xứ Kosala kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng. Tôn giả Canki được Bà- la-môn Pokkarasati kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng. Tôn giả Canki sống ở Opasada, một địa phương dân chúng đông đúc, cỏ cây, ao nước phì nhiêu, lúa gạo sung túc, một vương lãnh địa, một tịnh thí địa, một ân tứ của vua Pasenadi nước Kosala. Vì rằng Tôn giả Canki sống ở Opasada... (như trên)... Do điểm này, thật không xứng đáng cho Tôn giả Canki đến yết kiến Sa-môn Gotama; trái lại, thật xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến yết kiết Tôn giả Canki.

Nghe nói vậy, Bà-la-môn Canki nói với những vị Bà-la-môn ấy:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         481

– Các Hiền giả hãy nghe ta giải thích, vì sao thật
xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến Sa-môn
Gotama; trái lại, thật không xứng đáng cho Sa-môn
Gotama đến yết kiến chúng ta.

- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống
thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một
vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào về vấn
đề huyết thống thọ sanh. Do điểm này thật
không xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến yết
kiến chúng ta, trái lại, thật xứng đáng cho
chúng ta đến yết kiến Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
xuất gia, từ bỏ rất nhiều vàng bạc, bỏ cả loại
đang chôn dưới đất lẫn loại trên mặt đất.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
trong tuổi thanh niên, tóc còn đen nhánh, trong
tuổi trẻ đẹp của thời niên thiếu, đã xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình.
- Này các Hiền giả, thật vậy Sa-môn Gotama,
dầu song thân không đồng ý, khóc than, nước
mắt thấm ướt cả mặt, vẫn cạo bỏ râu tóc, khoác
áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         482

đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng mọi người với
màu da thù thắng, khôi ngô tuấn tú, cử chỉ trang
nhã, dáng điệu cao thượng.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama có
giới hạnh, gìn giữ giới hạnh của bậc Thánh, có
thiện đức, đầy đủ thiện đức.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
thiện ngôn, dùng lời thiện ngôn, nói lời tao nhã,
ý nghĩa minh bạch, giọng nói không bập bẹ,
phều phào, giải thích nghĩa lý minh xác.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama là
bậc Tôn sư các hàng Tôn sư của nhiều người.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama đã
diệt trừ tham dục, đã diệt được mọi xao động
của tâm.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
chủ trương về nghiệp, chủ trương về hành
động, đặt trọng tâm vào chí thiện khi thuyết
pháp với chúng Bà-la-môn.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
xuất gia từ chủng tộc cao quý, từ dòng họ Sát-
đế-lỵ thanh tịnh.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
xuất gia từ chủng tộc khá giả, đại phú, tài sản
sung mãn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        483

- Này các Hiền giả, thật vậy, dân chúng băng
ngàn vượt biển (băng qua nhiều địa phương,
băng qua nhiều quốc độ) đến hỏi đạo Sa-môn
Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, có hàng ngàn Thiên
nhân đến quy y Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, tiếng đồn tốt đẹp
sau đây được truyền đi về Sa-môn Gotama:
"Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu,
Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn".
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama có
đầy đủ ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân.
- Này các Hiền giả, thật vậy, vua Seniya
Bimbisara nước Magadha, cùng với vương tử,
cung phi, thị tùng đều quy y Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, vua Pasenadi nước
Kosala, cùng với nương tử, cung phi, thị tùng
đều quy y Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Bà-la-môn
Pokkharasati cùng với các con, vợ, thị giả đều
quy y Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama đã
đến Opasada, nay đang ở tại Opasada về phía

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     484

Bắc Opasada, trong rừng chư Thiên, rừng cây
sala. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào đến ruộng
làng chúng ta đều là khách của chúng ta. Đối
với khách, chúng ta phải kính trọng, tôn sùng,
chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng.
Này các Hiền giả, nay Sa-môn Gotama đã đến
Opasada, hiện ở tại Opasada, về phía Bắc Opasada,
trong rừng chư Thiên, rừng cây sala. Như vậy Sa-
môn Gotama là khách của chúng ta. Và đã là khách,
chúng ta phải kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng,
kính lễ, trọng vọng. Do điểm này, thật không xứng
đáng cho Tôn giả Gotama đến yết kiến chúng ta, trái
lại, thật xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến Tôn giả
Gotama.

Này các Hiền giả, đó là những ưu điểm mà ta
được biết về Tôn giả Gotama. Tôn giả Gotama không
phải có chừng ấy ưu điểm mà thôi. Tôn giả Gotama
có đến vô lượng ưu điểm.

Này các Hiền giả, chỉ với một ưu điểm thôi, thật
không xứng đáng cho Tôn giả Gotama đến yết kiến
chúng ta; thật xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến
Tôn giả Gotama. Vậy tất cả chúng ta hãy đi đến yết
kiến Tôn giả Gotama.

Rồi Bà-la-môn Canki, cùng với đại chúng Bà-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        485

la-môn đi đến Thế Tôn, sau khi đến nói lên với Thế
Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những người chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi
xuống một bên.

Lúc bấy giờ Thế Tôn đang ngồi và nói lên với
những Bà-la-môn trưởng thượng những lời thân hữu
về vấn đề này, vấn đề khác. Khi ấy có thanh niên Bà-
la-môn tên Kapathika, trẻ tuổi, đầu cạo trọc, mới có
mười sáu tuổi, từ khi sanh, thông hiểu ba tập Veda
với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải và lịch
sử truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và
văn phạm, biệt tài về Thuận thế luận và Đại nhân
tướng, thanh niên này đang ngồi giữa hội chúng ấy.
Thanh niên này thỉnh thoảng cắt đứt cuộc đàm luận
giữa Thế Tôn và các vị Bà-la-môn trưởng thượng.
Rồi Thế Tôn khiển trách thanh niên Bà-la-môn
Kapathika:

– Hiền giả Bharadvaja, chớ có cắt ngang cuộc
đàm luận của các Bà-la-môn trưởng thượng. Hiền giả
Bharadvaja hãy chờ cho đến khi câu chuyện chấm
dứt.

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Canki bạch Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, chớ có khiển trách thanh niên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        486

Bà-la-môn Kapathika. Thanh niên Bà-la-môn
Kapathika là Thiện nam tử. Thanh niên Bà-la-môn
Kapathipa là bậc đa văn. Thanh niên Bà-la-môn
Kapathika phát ngôn thiện xảo. Và thanh niên Bà-la-
môn Kapathia là bậc có trí. Và thanh niên Bà-la-môn
Kapathika có thể đàm luận với Tôn giả Gotama trong
vấn đề này.

Thế Tôn nghĩ như sau: "Thật sự thanh niên Bà-
la-môn Kapathika này đã thông hiểu ba tập Veda, và
các Bà-la-môn tôn trọng người này". Và thanh niên
Bà-la-môn Kapathika nghĩ như sau: "Khi nào Sa-
môn Gotama lấy mắt nhìn con mắt ta, ta sẽ hỏi Sa-
môn Gotama".

Rồi Thế Tôn với tâm tư của mình biết được tâm
tư của thanh niên Bà-la-môn Kapathika liền lấy mắt
nhìn thanh niên Bà-la-môn Kapathika. Thanh niên
Bà-la-môn Kapathika suy nghĩ: "Sa-môn Gotama
chăm chú nhìn ta, vậy ta hãy hỏi Sa-môn Gotama
một câu hỏi". Rồi thanh niên Bà-la-môn Kapathika
bạch Thế Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, câu chú thuật
(mantapadam) của các cổ Bà-la-môn y cứ tiếng đồn,
truyền thống và Thánh tạng. Và ở đây, các vị Bà-la-
môn chắc chắn đi đến kết luận: "Chỉ đây là sự thật,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      487

ngoài ra đều là sai lầm". Ở đây, Tôn giả Gotama đã nói gì?

– Nhưng này Bharadvaja, có một Bà-la-môn
nào giữa các vị Bà-la-môn đã nói như sau: "Tôi biết
việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài
ra đều là sai lầm".

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Nhưng này Bharadvaja, có một vị Tôn sư nào của các vị Bà-la-môn, cho đến vị Tôn sư của các vị Tôn sư trở lui cho đến bảy đời, các vị Đại Tôn sư đã nói như sau: "Tôi biết việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm".?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Nhưng này Bharadvaja, thuở xưa những vị ẩn sĩ giữa các Bà-la-môn, những tác giả các chú thuật, những nhà tụng tán các chú thuật, đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm những Thánh cú mà nay những Bà-la- môn hiện tại cũng hát lên, nói lên, đọc lên giống như các vị trước đã làm. Như là Atthaka, Vamaka, Vamadeva, Vessamitta, Yamatagggi, Angirasa, Bharadvaja, Vasettha, Kassapa, Bhagu, những vị ấy đã nói như sau: "Tôi biết việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm".?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          488

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Như vậy này Bharadvaja, không có một Bà-
la-môn nào nói như vậy với một Bà-la-môn: "Tôi
biết việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật,
ngoài ra đều là sai lầm". Không có một vị Tôn sư nào
của các vị Bà-la-môn, một vị Đại Tôn sư, cho đến
bảy đời, vị Đại Tôn sư đã nói như sau: "Tôi biết việc
này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra
đều là sai lầm".

Thuở xưa những vị ẩn sĩ, giữa các Bà-la-môn,
những tác giả các chú thuật, những nhà tụng tán các
chú thuật, đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm những Thánh
cú và nay, những Bà-la-môn hiện tại cũng đã hát lên,
nói lên giống như các vị trước đã làm. Như là Attaka,
Vamaka, Vamadeva, Vessamitta, Yamataggi,
Angirasa, Bharadvaja, Vasettha, Kassapa, Bhagu,
những vị ấy không có nói như sau: "Chúng tôi biết
việc này, chúng tôi thấy việc này. Chỉ có đây là sự
thật, ngoài ta đều là sai lầm".

Ví như này, Bharadvaja, một chuỗi người mù ôm lưng nhau, người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy.

Cũng vậy, này Bharadvaja. Ta nghĩ rằng, lời nói của các Bà-la-môn cũng giống như chuỗi người

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        489

mù: người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy.

 Này Bharadvaja, Ông nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, có phải lòng tin của các vị Bà-la-môn trở thành không có căn cứ?

– Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn không phải chỉ dựa trên lòng tin, các Bà-la-môn ở đây còn dựa trên điều nghe (tùy văn: anussava).

– Trước hết, này Bharadvaja, Ông đi đến lòng tin, nay Ông nói đến tùy văn.

 Này Bharadvaja, năm pháp này có hai quả báo
ngay trong hiện tại. Thế nào là năm? Tín, tùy hỷ,
tùy văn, cân nhắc suy tư các lý do, và chấp nhận
quan điểm. Này Bharadvaja, năm pháp này có hai
quả báo ngay trong hiện tại.

- Tuy vậy, này Bharadvaja, có điều được khéo
tin tưởng, có thể là trống không, trống rỗng, hư
vọng. Trái lại, có điều không được khéo tin
tưởng, có thể là thật, chân, không thay đổi.
- Lại nữa này Bharadvaja, có điều được khéo tùy
hỷ... (như trên)
- ... được khéo tùy văn... (như trên)

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       490

- ... được khéo cân nhắc suy tư... (như trên)
- ... được khéo chấp nhận có thể là trống không,
trống rỗng, hư vọng. Trái lại, có điều không
được khéo chấp nhận có thể là thật, chân,
không thay đổi.

 Hộ trì chân lý, này Bharadvaja không đủ để một người có trí đi đến kết luận một chiều là: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm"

 Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cho đến mức độ nào
là hộ trì chân lý? Cho đến mức độ nào, chân lý
được hộ trì? Chúng con hỏi Tôn giả Gotama về
hộ trì chân lý.

– Này Bharadvaja, nếu có người có lòng tin và nói: "Đây là lòng tin của tôi", người ấy hộ trì chân lý. Nhưng người ấy không đi đến kết luận một chiều: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm". Cho đến như vậy, này Bharadvaja, là sự hộ trì chân lý. Cho đến như vậy, chân lý được hộ trì. Và cho đến như vậy, chúng tôi chủ trương hộ trì chân lý. Nhưng ở đây, chưa phải là giác ngộ chân lý.

Này Bharadvaja, nếu có người có lòng tùy hỷ...

Này Bharadvaja, nếu có người có lòng tùy văn...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         491

Này Bharadvaja, nếu có người có sự cân nhắc suy tư các lý do...

Này Bharadvaja, nếu có người chấp nhận một quan điểm và nói: "Đây là sự chấp nhận quan điểm của tôi", người ấy hộ trì chân lý. Nhưng người ấy không đi đến kết luận một chiều: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra là sai lầm". Cho đến như vậy, này Bharadvaja, là hộ trì chân lý. Cho đến như vậy, này Bharadvaja, chúng tôi chủ trương hộ trì và cho đến như vậy, này Bharadvaja, chúng tôi chủ trường hộ trì chân lý. Nhưng ở đây chưa phải sự giác ngộ chân lý.

– Cho đến như vậy, thưa Tôn giả Gotama là hộ
trì chân lý. Cho đến như vậy, thưa Tôn giả Gotama,
chân lý được hộ trì. Cho đến như vậy, thưa Tôn giả
Gotama chúng con nhìn thấy hộ trì chân lý.

 Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cho đến mức độ nào
là giác ngộ chân lý? Cho đến mức độ nào chân lý
được giác ngộ? Chúng con hỏi Tôn giả Gotama
về giác ngộ chân lý?

– Ở đây, này Bharadvaja, Tỷ-kheo sống gần một
làng hay một thị trấn. Một gia chủ hay con trai một
gia chủ đi đến vị ấy và tìm hiểu vị ấy trong ba
pháp, tức là tham pháp, sân pháp, si pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        492

Người này nghĩ rằng: "Không hiểu vị Tôn giả ấy có tham ái hay không, do những tham ái này, tâm vị ấy bị chi phối đến nỗi dầu không biết vẫn nói: "Tôi biết", dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy," hay xui khiến người khác có những hành động khiến người ấy không được hạnh phúc, phải đau khổ lâu dài". Trong khi xem xét vị ấy, người này biết như sau:

- "Vị Tôn giả ấy không có những tham pháp,
do những tham pháp này tâm vị ấy bị chi
phối đến nỗi dầu không biết vẫn nói: "Tôi
biết", dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy";
hay xui khiến người khác có những hành
động khiến người ấy không được hạnh phúc,
phải đau khổ lâu dài.
- Thân hành của vị ấy là như vậy, khẩu hành
là như vậy, là hành động của một người
không có lòng tham.
- Còn Tôn giả ấy thuyết pháp, pháp ấy thâm
sâu, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, thù
thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế nhị, được
người trí chấp nhận; pháp ấy không thể do
một người có lòng tham khéo giảng".

Sau khi xem xét vị ấy và thấy vị ấy trong sạch không có những tham pháp, người kia lại xem xét thêm vị ấy về các sân pháp: "Không hiểu vị Tôn giả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         493

ấy có sân pháp hay không, do những sân pháp này,
tâm vị ấy bị chi phối đến nỗi dầu không biết vẫn nói:
"Tôi biết", dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy", hay
xui khiến người khác có những hành động khiến
người ấy không được hạnh phúc, phải đau khổ lâu
dài". Trong khi xem xét vị ấy, người này biết như
sau:

- "Tôn giả ấy không có những sân pháp, do
những sân pháp này, tâm vị ấy bị chi phối
đến nỗi dầu không biết vẫn nói: "Tôi biết",
dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy", hay xui
khiến người khác có những hành động,
khiến người ấy không được hạnh phúc, phải
đau khổ lâu dài.
- Thân hành của vị ấy là như vậy, khẩu hành
là như vậy, là hành động của một người
không có lòng sân.
- Còn Tôn giả ấy thuyết pháp, pháp ấy thâm
sâu, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, thù
thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế nhị, được
người trí chấp nhận, pháp ấy không thể do
một người có lòng sân khéo giảng".

Sau khi xem xét vị ấy và thấy vị ấy trong sạch, không có những sân pháp, người kia lại xem xét thêm vị ấy về các si pháp: "Không hiểu tôn giả ấy có si

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        494

pháp hay không, do những si pháp này, tâm của vị
ấy bị chi phối đến nỗi dầu không biết, vẫn nói: "Tôi
biết", dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy", hay xui
khiến người khác có hành động khiến người ấy
không được hạnh phúc, phải đau khổ lâu dài". Trong
khi xem xét vị ấy, người này biết như sau:

- "Tôn giả ấy không có những si pháp, do
những si pháp này, tâm vị ấy bị chi phối đến
nỗi dầu không biết, vẫn nói: "Tôi biết", dầu
không thấy, vẫn nói: "Tôi thấy", hay xui
khiến người khác có những hành động khiến
người ấy không được hạnh phúc, phải đau
khổ lâu dài.
- Thân hành của vị ấy là như vậy, khẩu hành
là như vậy, là hành động của một người
không có lòng si.
- Còn Tôn giả ấy thuyết pháp, pháp ấy thâm
sâu, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, thù
thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế nhị, được
người trí chấp nhận, pháp ấy không thể do
một người có lòng si khéo giảng".

Sau khi xem xét vị ấy và thấy vị ấy trong sạch, không có những si pháp, người này sanh lòng tin đối với vị ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       495

 Với lòng tin sanh, người này đến gần,
 Khi đến gần liền thân cận giao thiệp,
 Do thân cận giao thiệp, nên lóng tai,
 Do lóng tai, người ấy nghe pháp,
 Sau khi nghe, liền thọ trì pháp,
 Rồi tìm hiểu ý nghĩa các pháp được thọ trì;
 Trong khi tìm hiểu ý nghĩa, các pháp được
hoan hỷ chấp nhận;
 Khi các pháp được hoan hỷ chấp nhận, ước
muốn sanh,
 Khi ước muốn sanh, liền cố gắng,
 Sau khi cố gắng liền cân nhắc,
 Sau khi cân nhắc, người ấy tinh cần.
 Trong khi tinh cần, người ấy tự thân chứng
ngộ tối thượng chân lý, và khi thể nhập chân
lý ấy với trí tuệ, người ấy thấy.

Cho đến mức độ này, này Bharadvaja là sự giác
ngộ chân lý, cho đến mức độ này, chân lý được giác
ngộ, và cho đến mức độ này, chúng tôi chủ trương
sự giác ngộ chân lý, nhưng như vậy chưa phải là
chứng đạt chân lý.

– Cho đến như vậy, thưa Tôn giả Gotama, là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        496

giác ngộ chân lý, cho đến như vậy, chân lý được giác ngộ, và cho đến như vậy chúng con thấy giác ngộ chân lý.

 Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cho đến mức độ nào
là chứng đạt được chân lý, cho đến mức độ nào
chân lý được chứng đạt. Chúng con hỏi Tôn giả
Gotama về sự chứng đạt chân lý.

– Này Bharadvaja, chính nhờ luyện tập, tu tập và hành tập nhiều lần, chân lý mới được chứng đạt. Cho đến như vậy, này Bharadvaja, là chứng đạt chân lý, cho đến như vậy, chân lý được chứng đạt, cho đến như vậy, chúng tôi chủ trương sự chứng đạt chân lý.

– Cho đến như vậy, thưa Tôn giả Gotama, là
chứng đạt chân lý, cho đến như vậy chân lý được
chứng đạt, và cho đến như vậy, chúng con thấy
chứng đạt chân lý.

 Nhưng trong sự chứng đạt chân lý, thưa Tôn giả
Gotama, pháp nào được hành trì nhiều? Chúng
con hỏi Tôn giả Gotama, trong sự chứng đạt chân
lý, pháp nào được hành trì nhiều?

– Trong sự chứng đạt chân lý, này Bharadvaja, tinh cần được hành trì nhiều. Nếu không tinh cần (theo đuổi) chân lý thì không thể chứng đạt chân lý.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       497

Nhưng nếu tinh cần thì chứng đạt được chân lý. Do vậy, trong sự chứng đạt chân lý, tinh cần được hành trì nhiều.

– Trong sự tinh cần, thưa Tôn giả Gotama, pháp
nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn giả
Gotama, trong sự tinh cần, pháp nào được hành trì
nhiều.

– Trong sự tinh cần, này Bharadvaja, sự cân
nhắc được hành trì nhiều. Nếu không cân nhắc thì
không thể tinh cần (theo đuổi) chân lý. Nếu có cân
nhắc sẽ được tinh cần; do vậy, trong sự tinh cần, cân
nhắc được hành trì nhiều.

– Trong sự cân nhắc, thưa Tôn giả Gotama,
pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn
giả Gotama, trong sự cân nhắc, pháp nào được hành
trì nhiều.

– Trong sự cân nhắc, này Bharadvaja, cố gắng
được hành trì nhiều. Nếu không cố gắng thì không
thể cân nhắc. Nhưng nếu có cố gắng thì có cân nhắc;
do vậy trong sự cân nhắc, thì cố gắng được hành trì
nhiều.

– Trong sự cố gắng, Tôn giả Gotama, pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn giả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        498

Gotama, trong sự cố gắng, pháp nào được hành trì nhiều.

– Trong sự cố gắng này Bharadvaja, ước muốn
được hành trình nhiều. Nếu ước muốn đối với chân
lý ấy không khởi lên thì không có cố gắng. Vì ước
muốn có khởi lên nên có cố gắng, do vậy, trong sự
cố gắng, ước muốn được hành trì nhiều.

– Trong ước muốn, thưa Tôn giả Gotama pháp
nào được hành trì nhiều? Chúng con muốn hỏi Tôn
giả Gotama, trong ước muốn, pháp nào được hành
trì nhiều.

– Trong ước muốn, này Bharadvaja, hoan hỷ
chấp nhận pháp được hành trì nhiều. Nếu không hoan
hỷ chấp nhận pháp thì ước muốn không khởi lên. Vì
có hoan hỷ chấp nhận pháp nên ước muốn khởi lên;
do vậy, trong ước muốn, hoan hỷ chấp nhận pháp
được hành trì nhiều.

– Nhưng trong sự hoan hỷ chấp nhận pháp, thưa
Tôn giả Gotama, pháp nào được hành trì nhiều?
Chúng con hỏi Tôn giả Gotama, trong sự hoan hỷ
chấp nhận pháp, pháp nào được hành trì nhiều.

– Trong sự hoan hỷ chấp nhận pháp, này Bharadvaja, tìm hiểu ý nghĩa được hành trì nhiều.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     499

Nếu không tìm hiểu ý nghĩa thì không hoan hỷ chấp
nhận pháp. Và vì có tìm hiểu ý nghĩa nên có sự chấp
nhận pháp; do vậy, trong sự hoan hỷ chấp nhận pháp,
tìm hiểu ý nghĩa được hành trì nhiều.

– Nhưng trong sự tìm hiểu ý nghĩa, thưa Tôn giả
Gotama, pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con
hỏi Tôn giả Gotama, trong sự tìm hiểu ý nghĩa, pháp
nào được hành trì nhiều.

– Trong sự tìm hiểu ý nghĩa, này Bharadvaja, thọ trì pháp được hành trì nhiều. Nếu không có thọ trì pháp thì không tìm hiểu ý nghĩa. Và vì có thọ trì pháp, nên có tìm hiểu ý nghĩa; do vậy, trong sự tìm hiểu ý nghĩa, thọ trì pháp được hành trì nhiều.

– Trong sự thọ trì pháp, thưa Tôn giả Gotama,
pháp nào được hành trì nhiều? Trong sự thọ trì
pháp, chúng con hỏi Tôn giả Gotama, pháp nào
được hành trì nhiều.

– Trong sự thọ trì pháp, này Bharadvaja, nghe
pháp được hành trì nhiều. Nếu không nghe pháp thì
không có thọ trì pháp. Và do có nghe pháp nên có
thọ trì pháp; do vậy, trong sự thọ trì pháp, nghe pháp
được hành trì nhiều.

– Trong sự nghe pháp, thưa Tôn giả Gotama,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         500

pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn giả Gotama, trong sự nghe pháp, pháp nào được hành trì nhiều.

– Trong sự nghe pháp, này Bharadvaja, lóng tai được hành trì nhiều. Nếu không có lóng tai thì không có nghe pháp. Và vì có lóng tai nên có nghe pháp; do vậy, trong sự nghe pháp, lóng tai được hành trì nhiều.

– Trong sự lóng tai, thưa Tôn giả Gotama, pháp
nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn giả
Gotama, trong sự lóng tai, pháp nào được hành trì
nhiều.

– Trong sự lóng tai, này Bharadvaja, thân cận giao thiệp được hành trì nhiều. Nếu không có thân cận giao thiệp thì không có lóng tai. Vì có thân cận giao thiệp nên có lóng tai; do vậy, trong sự lóng tai, thân cận giao thiệp được hành trì nhiều.

– Trong sự thân cận giao thiệp, thưa Tôn giả
Gotama, pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con
hỏi Tôn giả Gotama, trong sự thân cận giao thiệp,
pháp nào được hành trì nhiều.

– Trong sự thân cận giao thiệp, này Bharadvaja, đi đến gần được hành trì nhiều. Nếu không đi đến gần thì không có thân cận giao thiệp. Và vì có đi đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         501

gần nên có thân cận giao thiệp; do vậy, trong sự thân cận giao thiệp, đi đến gần được hành trì nhiều.

– Trong sự đi đến gần, thưa Tôn giả Gotama,
pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn
giả Gotama, trong sự đi đến gần, pháp nào được
hành trì nhiều.

– Trong sự đi đến gần, này Bharadvaja, lòng tin
được hành trì nhiều. Nếu lòng tin không sanh thì
không đi đến gần. Và vì lòng tin không sanh nên có
đi đến gần; do vậy, trong sự đi đến gần, lòng tin được
hành trì nhiều.

– Chúng con đã hỏi Tôn giả Gotama về hộ trì
chân lý. Tôn giả Gotama đã trả lời về hộ trì chân lý.
Chúng con tùy hỷ và chấp nhận, và do vậy, chúng
con hoan hỷ.

Chúng con đã hỏi Tôn giả Gotama về giác ngộ
chân lý. Tôn giả Gotama đã trả lời về giác ngộ chân
lý. Chúng con đã tùy hỷ và chấp nhận; do vậy, chúng
con hoan hỷ.

Chúng con đã hỏi Tôn giả Gotama về chứng đạt
chân lý. Tôn giả Gotama đã trả lời về chứng đạt chân
lý. Chúng con tùy hỷ và chấp nhận; do vậy, chúng
con hoan hỷ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         502

Trong sự chứng đạt chân lý, chúng con hỏi Tôn
giả Gotama về pháp nào được hành trì nhiều. Trong
sự chứng đạt chân lý, Tôn giả Gotama đã trả lời pháp
nào được hành trì nhiều. Chúng con tùy hỷ và chấp
nhận; do vậy, chúng con hoan hỷ.

Chúng con đã hỏi Tôn giả Gotama về bất cứ điều gì, Tôn giả Gotama đã trả lời các điều ấy. Chúng con tùy hỷ và chấp nhận; do vậy, chúng con hoan hỷ.

Thưa Tôn giả Gotama, xưa kia chúng con biết
(sự phân biệt) như sau: "Và ai là những Sa-môn trọc
đầu, tiện nô, hắc nô, sanh từ gót chân của Phạm thiên
(?) và ai là những người hiểu biết Chánh Pháp". Thật
sự Tôn giả Gotama đã làm sống dậy nơi con lòng ái
kính Sa-môn đối với các Sa-môn, lòng tin kính Sa-
môn đối với các Sa-môn.

Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu
thay, Tôn giả Gotama! ... (như trên)... Mong Tôn giả
Gotama nhận con làm cư sĩ, từ nay cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        503

48 Con đường đưa đến giải thoát tất cả lậu hoặc - Kinh TỰ HÀNH HẠ MÌNH – Tăng II, 214

TỰ HÀNH HẠ MÌNH – Tăng II, 214

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người tự hành
khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người tự hành
khổ người, chuyên tâm hành khổ người.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người tự hành
khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình, và hành
khổ người, chuyên tâm hành khổ người.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không
hành khổ mình, không chuyên tâm hành khổ
mình. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người
không hành khổ người, không chuyên tâm
hành khổ người.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không hành
khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình, không
hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người.
Hạng người ấy không hành khổ mình, không hành
khổ người, hiện tại sống không tham ái, tịch tịnh,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     504

cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào phạm thể.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất thực không chịu đứng một chỗ, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn dành riêng, không nhận mời đi ăn, không nhận từ nơi miệng nồi, không nhận từ nơi miệng chảo, không nhận tại ngưỡng cửa, không nhận giữa những cây gậy, không nhận giữa những cối giã gạo, không nhận từ hai người đang ăn, không nhận từ người đàn bà có thai, không nhận từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận từ người đàn bà đang đi đến giữa người đàn ông, không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận tại chỗ có chó đứng, không nhận tại chỗ có ruồi bu, không ăn cá, không ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu men, không uống nước cháo. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà hay chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà hay chỉ nhận ăn hai miếng, … hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà hay chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát … nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        505

một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy, vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho đến nửa tháng mới ăn một lần. Vị ấy chỉ ăn cỏ hoang, ăn lúa tắc, ăn lúa hoang, ăn da vụn, ăn rong nước, ăn bọt tấm, ăn váng gạo, ăn bột vừng, ăn cỏ hay ăn phân bò. Vị ấy ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái câu rụng để sống. Vị ấy mặc vải gai thô, vải gai thô lẫn các vải khác, mặc vải tẩn liệm, rồi quăng đi, mặc vải phấn tảo y, mặc vải vỏ cây tirita làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện từ từng mảnh da con sơn dương đen, mặc áo bằng vỏ cát tường, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người sống theo hạnh nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường đứng, từ bỏ chỗ ngồi, là người ngồi chò hỏ, chuyên sống theo hạnh ngồi chò hỏ một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường nằm ngủ trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi). Như vậy, dưới nhiều hình thức, vị ấy sống tự hành khổ mình. Như vậy, này các Tỷ- kheo, đây gọi là hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         506

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người là người giết trâu, bò, là người giết heo, là người giết vịt, săn thú, là thợ săn, người đánh cá, ăn trộm, người xử tử các người ăn trộm, cai ngục và các người làm các nghề ác độc khác. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm tự hành khổ người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm vua, thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, hay một vị Bà-la-môn triệu phú. Vị này cho xây một giảng đường về phía đông thành phố, cạo bỏ râu tóc, đắp áo da khô, toàn thân bôi thục tô và dầu, gãi lưng với một sừng nai, đi vào giảng đường với người vợ chính và một Bà-la-môn tế tự. Rồi vị ấy nằm xuống dưới đất trống trơn chỉ có lá cỏ. Vị vua sống với sữa từ vú một con bò cái, có con bò con cùng một màu sắc. Bà vợ chính sống với sữa từ vú thứ hai; và Bà-la-môn tế tự sống với sữa từ vú thứ ba, sữa từ vú thứ tư thường dùng để tế lửa. Còn con nghé con sống với đồ còn lại. Vua nói như sau: "Hãy giết một số bò đực để tế lễ, hãy giết một số nghé đực để tế lễ, hãy giết một số nghé cái để tế lễ, hãy giết một số dê để tế lễ, hãy giết một số cừu để tế lễ, hãy giết một số ngựa để tế lễ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            507

hãy chặt một số thân cây để làm cột tế lễ, hãy thâu
lượm một số cỏ dabbhà để làm chỗ tế lễ. Và những
người nô tỳ, những người phục vụ, những người làm
công, những người này vì sợ đòn gậy, vì sợ nguy
hiểm, với mặt tràn đầy nước mắt, khóc lóc làm các
công việc. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây gọi là
hạng người vừa hành khổ mình, chuyên tâm tự hành
khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm tự hành
khổ người.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa
không hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành khổ
mình, vừa không hành khổ người, không chuyên tâm
tự hành khổ người, hạng người này không tự hành
khổ mình, không hành khổ người, hiện tại sống
không tham ái, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm
thấy lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

6. Ở đây, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều ngự Trượng phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Nhơn, lại tuyên bố bốn điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện đầy đủ văn, đầy đủ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       508

nghĩa. Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ
thanh tịnh. Người gia trưởng hay con của người gia
trưởng, hay một người sanh ở giai cấp hạ tiện nghe
pháp ấy. Sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tin
ở Như Lai.

7. Khi có được lòng tin ấy, người ấy suy nghĩ: "Gò
bó là đời sống gia đình, con đường đầy những bụi
đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư
không. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia
đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy
đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc.
Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia,
từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Một thời gian
sau, người ấy từ bỏ tài sản nhỏ hay từ bỏ tài sản lớn,
bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bỏ bà con quyến
thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia,
từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

8. Vị ấy xuất gia như vậy, hành trì các học giới và hạnh sống của các vị Tỷ-kheo,

- Vị ấy đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, bỏ
trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống
thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và
loài hữu tình.
- Vị ấy đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy của
không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         509

những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có
trộm cướp.
- Vị ấy đoạn tận đời sống không Phạm hạnh,
sống theo Phạm hạnh, sống đời sống viễn ly,
tránh xa dâm dục hạ liệt.
- Vị ấy đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo, nói những
lời chân thật, liên hệ đến sự thật, chắc chắn,
đáng tin cậy, không lường gạt đời.
- Vị ấy đoạn tận nói hai lưỡi, từ bỏ nói hai lưỡi,
nghe điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói
để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, vị
này sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến
khích những kẻ hoà hợp, hoan hỷ trong hòa
hợp, thích thú trong hòa hợp hân hoan trong
hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp.
- Vị ấy đoạn tận lời nói độc ác, từ bỏ lời nói độc
ác, nói những lời dịu hiền, đẹp tai, dễ thương,
thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều
người, vị ấy nói những lời như vậy.
- Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói
phù phiếm, nói đúng thời, nói chân thật, nói
liên hệ đến nghĩa, nói Pháp, nói Luật, nói
những lời đáng giữ gìn, những lời hợp thời,
thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi.

9. Vị ấy từ bỏ không làm hại đến các loại hạt giống cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       510

từ bỏ các món ăn phi thời; từ bỏ không đi xem múa, hát, nhạc, các cuộc trình diễn; từ bỏ không dùng giường cao và giường lớn; từ bỏ không nhận vàng và bạc; từ bỏ không nhận các hạt sống; từ bỏ không nhận thịt sống; từ bỏ không nhận đàn bà con gái; từ bỏ không nhận nô tỳ gái và trai; từ bỏ không nhận cừu và dê; từ bỏ không nhận gia cầm và heo; từ bỏ không nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái; từ bỏ không nhận ruộng nương đất đai; từ bỏ không dùng người làm môi giới, hoặc từ mình làm người đưa tin; từ bỏ không buôn bán; từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo lường; từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo, gạt lường; từ bỏ không làm thương tổn, sát hại, câu thúc, cướp đường, cướp giật, cưỡng đoạt.

10. Vị ấy sống biết đủ, bằng lòng với tâm y để che
thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào
cũng mang theo (y và bình bát), như con chim bay
đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh. Cũng vậy, Tỷ-
kheo bằng lòng với tâm y để che thân, với đồ ăn khất
thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo. Vị
ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, nội tâm hưởng lạc
không có lỗi lầm.

11. Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Do nguyên nhân gì khiến nhãn căn này không được chế ngự, khiến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         511

tham ái, ưu bi, các bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự
chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thực hành
sự hộ trì nhãn căn. Vị ấy thành tựu Thánh hộ trì các
căn này, nội tâm hưởng vô uế lạc.

12. Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát, thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nếm đều tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh giác.

13. Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu
Thánh chánh niệm tỉnh giác này (thành tựu Thánh
biết đủ này), lựa một trú xứ thanh vắng như khu
rừng, gốc cây, đồi, núi, khe nước, hang đá, bãi thời
hạn ma, rừng rậm, ngoài trời, đống rơm. Sau khi ăn
xong và đi khất thực trở về, vị ấy ngồi kiết-già, lưng
thẳng tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước
mặt.

- Vị ấy đoạn tận tham ái ở đời, sống với tâm
thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái.
- Đoạn tận sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu
tình, gột rửa tâm hết sân hận.
- Đoạn tận hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát
ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           512

ánh sánh, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết
hôn trầm thụy miên.
- Đoạn tận trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo
cử hối quá, nội tâm trầm lặng, gột rửa hết tâm
trạo cử, hối quá.
- Đoạn tận nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi
ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết
nghi ngờ đối với pháp thiện.

14. Vị ấy, sau khi đoạn tận năm triền cái này, các pháp làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt:

- Vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ.
- Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm.
- Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân
cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm
lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
- Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ
trước, chứng và an trú Thiền thứ tư, không khổ,
không lạc, xả niệm thanh tịnh.

15. Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, tinh khiết, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       513

dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật: "Đây là khổ"; biết như thật: "Đây là khổ tập"; biết như thật: "Đây là khổ diệt"; biết như thật: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt"; biết như thật: "Đây là những lậu hoặc"; biết như thật: "Đây là nguyên nhân của những lậu hoặc"; biết như thật: "Đây là sự diệt trừ các lậu hoặc"; biết như thật: "Đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc". Nhờ biết như vậy, thấy như vậy, tâm vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy quán tri: "Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại, không có trở lui trạng thái này nữa".

16. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người vừa
không hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành
khổ mình, vừa không hành khổ người, không chuyên
tâm tự hành khổ người. Vị ấy không tự hành khổ
mình, không hành khổ người, hiện tại sống không
tham ái, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm thấy lạc
thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         514

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   515

49 Con đường đưa đến héo mòn các phiền não - Kinh VAPPA – Tăng II, 196

VAPPA – Tăng II, 196

1. Một thời, Thế Tôn ở giữa dân chúng Sakka, tại
Kapilavatthu khu vườn Nigrodha. Rồi thích tử
Vappa, đệ tử của Nigantha đi đến Tôn giả
Mahàmoggalàna; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả
Mahàmoggalàna rồi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahàmoggallàna nói với thích tử Vappa, đệ tử của
Nigantha đang ngồi một bên:

- Ở đây, này Vappa, có thể có người với thân chế
ngự, với lời chế ngự, với ý chế ngự, vô minh được
viễn ly, minh được sanh khởi. Ông có thấy người ấy,
do một nhân duyên nào, các lậu hoặc khiến họ cảm
thọ đau khổ có thể khởi lên cho người ấy trong
tương lai?

- Thưa Tôn giả, con có thể thấy trường hợp ấy. Ở đây
thưa Tôn giả, do ác nghiệp tạo ra về trước chưa đưa
đến quả dị thục, do một nhân duyên ấy, các lậu hoặc
khiến họ cảm thọ đau khổ có thể khởi lên cho người
ấy trong tương lai.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       516

Và câu chuyện này giữa Tôn giả Mahàmoggallàna và Thích tử Vappa, đệ tử của Niganthà bị bỏ dở.

2. Rồi Thế Tôn vào buổi chiều từ Thiền Tịnh đứng
dậy đi đến hội trường; sau khi đến, ngồi xuống trên
chỗ đã soạn sẵn. Ngồi xuống, Thế Tôn nói với Tôn
giả Mahàmoggallàna:

- Này Mahàmoggallàna, câu chuyện gì được nói đến, khi các Ông ngồi tụ họp ở đây? Và câu chuyện giữa các Ông chưa được nói xong?

- Ở đây, bạch Thế Tôn, con nói với Thích tử Vappa,
đệ tử của Nigantha: "Ở đây, này Vappa, có thể có
người với thân chế ngự, với lời chế ngự, với ý chế
ngự, vô minh được viễn ly, minh được sanh khởi.
Ông có thấy người ấy, do một nhân duyên nào, các
lậu hoặc khiến họ cảm thọ đau khổ có thể khởi lên
cho người ấy trong tương lai?" Bạch Thế Tôn, khi
người nói như vậy, Thích tử Vappa, đệ tử của
Nigantha nói với con như sau: "Thưa Tôn giả, con có
thể thấy trường hợp ấy. Ở đây thưa Tôn giả, do ác
nghiệp tạo ra về trước chưa đưa đến quả dị thục, do
một nhân duyên ấy, các lậu hoặc khiến họ cảm thọ
đau khổ có thể khởi lên cho người ấy trong tương
lai!". Bạch Thế Tôn, ở đây là câu chuyện giữa Thích
Tử Vappa, đệ tử của Nigantha và chúng con, câu
chuyện bị bỏ dở khi Thế Tôn đến!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      517

3. Rồi Thế Tôn nói với Thích tử Vappa, đệ tử của Nigantha:

- Này Vappa, nếu Ông có thể chấp nhận điều Ông có thể chấp nhận, và có thể bác bỏ điều đáng được bác bỏ, và trong trường hợp Ông không có thể biết được ý nghĩa lời nói của Ta, nếu Ông hỏi ta thêm về vấn đề ấy: "Bạch Thế Tôn, lời nói này, ý nghĩa là gì?", thời có thể có cuộc nói chuyện giữa chúng ta.

- Bạch Thế Tôn, con có thể chấp nhận điều con có
thể chấp nhận, và có thể bác bỏ điều đáng được bác
bỏ, và trong trường hợp con không có thể biết được
ý nghĩa lời nói của Thế Tôn, con sẽ hỏi Thế Tôn thêm
về vấn đề ấy: "Bạch Thế Tôn, lời nói này, ý nghĩa là
gì?", mong rằng ở đây có cuộc nói chuyện giữa
chúng ta.

4.- Ý Ông nghĩ thế nào, này Vappa? Nếu do nhân
duyên thân khởi động, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não
khởi lên; với người chế ngự được thân khởi động,
như vậy, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não ấy không có
nơi người ấy nữa. Người ấy không làm nghiệp mới,
còn hành động trước của người ấy, do cảm xúc
thường xuyên được chấm dứt; con đường đưa đến
sự héo mòn các phiền não là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        518

Này Vappa, Ông có thấy trường hợp ấy, do nhân duyên này, các lậu hoặc khiến cảm thọ khổ đau có thể khởi lên cho người ấy trong tương lai không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn!

5. - Ý Ông nghĩ thế nào, này Vappa? Nếu do nhân
duyên lời khởi động, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não
khởi lên; với người chế ngự được lời khởi động, như
vậy, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não ấy không có nơi
người ấy nữa. Người ấy không làm nghiệp mới, còn
hành động trước của người ấy, do cảm xúc thường
xuyên được chấm dứt; con đường đưa đến sự héo
mòn các phiền não là thiết thực hiện tại, không có
thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

Này Vappa, Ông có thấy trường hợp ấy, do nhân duyên này, các lậu hoặc khiến cảm thọ khổ đau có thể khởi lên cho người ấy trong tương lai không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

6.- Ý Ông nghĩ thế nào, này Vappa? Nếu do nhân duyên ý khởi động, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não khởi lên; với người chế ngự được ý khởi động, như vậy, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não ấy không có nơi người ấy nữa. Người ấy không làm nghiệp mới, còn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       519

hành động trước của người ấy, do cảm xúc thường
xuyên được chấm dứt; con đường đưa đến sự héo
mòn các phiền não là thiết thực hiện tại, không có
thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

Này Vappa, Ông có thấy trường hợp ấy, do nhân duyên này, các lậu hoặc khiến cảm thọ khổ đau có thể khởi lên cho người ấy trong tương lai không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn!

7.- Ý Ông nghĩ thế nào, này Vappa? Đối với các lậu
hoặc tàn hại, nhiệt não ấy do duyên vô minh khởi lên,
vô minh được ly tham, minh được khởi lên, như vậy,
các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não ấy không có với người
ấy nữa. Người ấy không làm nghiệp mới, còn hành
động trước của người ấy, do cảm xúc thường xuyên
được chấm dứt; con đường đưa đến sự héo mòn
các phiền não là thiết thực hiện tại, không có thời
gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng,
được người trí tự mình giác hiểu.

Này Vappa, Ông có thấy trường hợp ấy, do nhân duyên này, các lậu hoặc khiến cảm thọ khổ đau có thể khởi lên cho người ấy trong tương lai không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        520

8.- Như vậy, này Vappa, với vị Tỷ-kheo có tâm được chơn chánh giải thoát, sáu an trú thường hằng được chứng đắc. Vị ấy, khi mắt thấy sắc, không có ý đẹp, không có phật ý, trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Khi tai nghe tiếng…, khi mũi ngửi hương… khi lưỡi nếm vị… khi thân cảm xúc … khi ý thức tri pháp, không có ý đẹp, không có phật ý, trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy quán tri: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy quán tri: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy quán tri: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả các cảm thọ không còn có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh".

9. Ví như, này Vappa, duyên một thân cây, bóng cây hiện ra. Rồi có người đến cầm các cuốc và cái giỏ, chặt thân cây ấy ở nơi rễ. Sau khi chặt ở nơi rễ, người ấy đào cái mương. Sau khi đào cái mương, người ấy nhổ lên các rễ lớn cho đến các rễ con và rễ phụ. Rồi người ấy chặt cây ấy thành từng khúc, người ấy bửa. Sau khi bửa, người ấy chẻ thành từng miếng nhỏ. Sau khi chẻ thành từng miếng nhỏ, người ấy phơi giữa gió và nắng, người ấy lấy lửa đốt. Sau khi lấy lửa đốt, người ấy vun thành đống tro. Sau khi người ấy vun thành đống tro, người ấy sàng tro giữa gió lớn, hay để tro ấy vào dòng nước mạnh cho nước

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         521

cuốn đi. Như vậy, này Vappa, do duyên thân cây nên
có bóng cây. Bóng cây ấy, rễ bị chấm dứt, làm thành
như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh trong
tương lai, không thể sống lại được.

Cũng vậy, này Vappa, vị Tỷ-kheo có tâm được chơn chánh giải thoát, sáu an trú thường hằng được chứng đắc. Vị ấy, khi mắt thấy sắc, không có ý đẹp, không có phật ý, trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Khi tai nghe tiếng…, khi mũi ngửi hương… khi lưỡi nếm vị… khi thân cảm xúc … khi ý thức tri pháp, không có ý đẹp, không có phật ý, trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả các cảm thọ không còn hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh".

10. Khi được nói như vậy, Thích tử Vappa, đệ tử của Nigantha bạch Thế Tôn:

- Ví như, bạch Thế Tôn, một người mong ước được tài sản, lo nuôi dưỡng tài sản của mình, nhưng không được tăng trưởng gì, trái lại chỉ được mệt nhọc và dự phần vào phiền muộn. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con cầu mong được lợi ích khi con hầu hạ kẻ ngu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        522

Nigantha này. Con đã không được lợi ích gì, trái lại
con chỉ được mệt nhọc và dự phần vào phiền muộn.
Bắt đầu từ hôm này, bạch Thế Tôn, với lòng tin gì
con đã có với kẻ ngu Nigantha, con sẽ sàng lòng tin
ấy giữa gió lớn, hay để lòng tin ấy vào dòng nước
lạnh cho nước cuốn đi.

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       523

50 Con đường đưa đến thân kiến tập khởi - Kinh SÁU SÁU – 148 Trung III, 629

KINH SÁU SÁU (Chadhakka suttam) – Bài kinh số 148 – Trung III, 629

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm) tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, Bạch Thế Tôn".

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng pháp cho các
Ông, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có
văn. Ta sẽ nói lên Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn,
thanh tịnh, tức là sáu sáu. Hãy nghe và suy nghiệm
kỹ, Ta sẽ giảng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      524

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Sáu nội xứ cần phải được biết.
 Sáu ngoại xứ cần phải được biết.
 Sáu thức thân cần phải được biết.
 Sáu xúc thân cần phải được biết.
 Sáu thọ thân cần phải được biết.
 Sáu ái thân cần phải được biết.

Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết ", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ nhất.

Khi được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Sắc xứ,
thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Khi
được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được biết",
chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là
sáu sáu thứ hai.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       525

Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Do
duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương, khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị, khởi lên
thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc, khởi
lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải
được biết", chính do duyên này được nói đến như
vậy. Đây là sáu sáu thứ ba.

Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ tư.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       526

Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp
gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do
duyên tai và do duyên các tiếng khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt
thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên
thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc là thọ. Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần
phải được biết", chính do duyên này được nói đến
như vậy. Đây là sáu sáu thứ năm.

Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        527

sáu sáu thứ sáu.

Nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của mắt đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên
phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như
vậy không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Nhãn thức là tự ngã", như vậy
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của nhãn thức
đã được thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã
sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng:
"Nhãn thức là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như
vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức
là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự ngã, như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn xúc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        528

đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự
ngã", như vậy, là không hợp lý. Như vậy con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn
xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của thọ đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã, các
sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô
ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ái đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã,
nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô ngã, thọ là vô
ngã, ái là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Tai là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Mũi là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Lưỡi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         529

là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Thân là tự ngã"...

Nếu có ai nói rằng: "ý là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ý là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy ý là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Các pháp là tự ngã", như
vậy, là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các pháp
đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các pháp là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, ý là vô ngã,
các pháp là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như vậy,
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp
là vô ngã, ý thức là vô ngã.

Nếu có nói rằng: "Ý xúc là tự ngã ", như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý xúc đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            530

phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Ý xúc là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói: "Thọ là tự ngã", như vậy không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã dược thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Vì rằng sự sanh.. Do vậy nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã, ái là vô ngã.

Này các Tỷ-kheo, nhưng đây là con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến. Ai quán mắt là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi" Ai quán các sắc là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi... là tự ngã của tôi". Ai quán ái:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             531

"Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thân: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi".

Nhưng này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Ai quán mắt: ""Cái này không phải là của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Ai quán sắc: "Cái này không phải là của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải là của tôi... không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           532

Ai quán thân: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

 Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do duyên các
sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán,
trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy tùy
tăng.
 Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than
van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân
tùy miên của vị ấy tùy tăng.
 Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không
như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt,
sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô
minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        533

 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn
tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy
trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ
lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc
thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho
minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là
người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
không xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ- kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          534

chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.

 Này các Tỷ-kheo do duyên mắt và do duyên các
sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy cảm xúc lạc thọ, mà không hoan hỷ, tán
thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn,
than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh;
sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật
biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh
tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham
tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên
đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        535

đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện
tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên cảm xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy cảm xúc lạc thọ mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ mà không sầu muộn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh, làm cho minh khởi lên,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        536

có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Đa văn Thánh
đệ tử yếm ly mắt, yếm ly các sắc, yếm ly nhãn thức;
yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy yếm
ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các
hương; yếm ly lưỡi, yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm
ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm ly ý thức,
yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Do yếm ly, vị
ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải thoát. Trong sự
giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và
vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết
giảng này được nói lên, tâm của sáu mươi Tỷ-kheo
ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp
thủ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          537

51 Con đường đưa đến vượt qua 3 sợ hãi già bệnh chết - Kinh CÁC SỢ HÃI – Tăng I, 319

CÁC SỢ HÃI – Tăng I, 319

1. - Có ba sợ hãi này, này các Tỷ-kheo, làm chia rẽ
mẹ con, được người phàm phu không học nói đến.
Thế nào là ba?
Có một thời, này các Tỷ-kheo, một hỏa tai lớn khởi
lên. Khi hỏa tai lớn này khởi lên, này các Tỷ-kheo,
các làng bị thiêu, các thị trấn bị thiêu, các thành phố
bị thiêu. Khi các làng bị thiêu, các thị trấn bị thiêu,
các thành phố bị thiêu, mẹ không tìm được con, con
không tìm được mẹ. Đây là sợ hãi thứ nhất, này các
Tỷ-kheo, làm chia rẽ mẹ con, được kẻ phàm phu
không học nói đến.
2. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một thời có mưa lớn
khởi lên. Khi mưa lớn khởi lên, này các Tỷ-kheo, lụt
lớn sanh khởi. Do có lụt lớn sanh khởi, nên các làng
bị cuốn trôi, các thị trấn bị cuốn trôi, các thành phố
bị cuốn trôi. Khi các làng bị cuốn trôi, các thị trấn bị
cuốn trôi, các thành phố bị cuốn trôi, mẹ không tìm
được con, con không tìm được mẹ. Đây là sợ hãi thứ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           538

hai, này các Tỷ-kheo, làm chia rẽ mẹ con, được kẻ
phàm phu không học nói đến.
3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một thời có sợ hãi về
giặc cướp rừng nổi lên, và dân chúng leo lên xe chạy
trốn. Khi sợ hãi giặc cướp rừng nổi lên, này các Tỷ-
kheo, khi dân chúng leo lên xe chạy trốn, mẹ không
tìm được con, con không tìm được mẹ. Đây là sợ hãi
thứ ba, này các Tỷ-kheo, làm chia rẽ mẹ con, được
kẻ phàm phu không học nói đến.
Có ba sợ hãi này, này các Tỷ-kheo, làm chia rẽ mẹ
con, được kẻ phàm phu không học nói đến.
4. Có ba sợ hãi này, này các Tỷ-kheo, có khi chia rẽ
mẹ con, có khi không chia rẽ mẹ con, được kẻ phàm
phu không học nói đến.
Thế nào là ba?
- Có một thời, này các Tỷ-kheo, một hỏa tai lớn
khởi lên. Khi hỏa tai lớn này khởi lên … (xem
62-1) … khi các làng bị thiêu, các thị trấn bị
thiêu, các thành phố bị thiêu, trong khi ấy, có
thời có trường hợp mẹ có thể tìm được con, con
có thể tìm được mẹ. Này các Tỷ-kheo, đây là
sợ hãi thứ nhất, có khi làm chia rẽ mẹ con, có
khi không làm chia rẽ mẹ con, được kẻ phàm
phu không học nói đến.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       539

- Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một thời có mưa lớn
khởi lên..... Do có thủy tai lớn sanh khởi nên
các làng bị cuốn trôi, các thị trấn bị cuốn trôi,
các thành phố bị cuốn trôi....... Khi các thành
phố bị cuốn trôi, trong khi ấy, có thời có trường
hợp mẹ có thể tìm được con, con có thể tìm
được mẹ. Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ
hai, có khi làm chia rẽ mẹ con, có khi không
làm chia rẽ mẹ con, được kẻ phàm phu không
học nói đến.
- Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một thời có sợ hãi
về giặc cướp rừng nổi lên. Và dân chúng leo
lên xe chạy trốn. Khi sợ hãi về giặc cướp rừng
nổi nên, này các Tỷ-kheo, khi dân chúng leo
lên xe chạy trốn, trong khi ấy, có thời có trường
hợp mẹ có thể tìm được con, con có thể tìm
được mẹ. Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ
ba, có khi làm chia rẽ mẹ con, có khi không làm
chia rẽ mẹ con, được kẻ phàm phu không học
nói đến.
Có ba sợ hãi này, này các Tỷ-kheo, có khi làm chia
rẽ mẹ con, có khi không làm chia re mẹ con, được kẻ
phàm phu không học nói đến.
5. Có ba sợ hãi này, này các Tỷ-kheo, làm chia rẽ mẹ
con.
Thế nào là ba?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          540

- Sợ hãi về già,
- Sợ hãi về bệnh,
- Sợ hãi về chết.
Này các Tỷ-kheo, mẹ không muốn con mình bị già:
"Ta nay bị già, mong rằng con ta không bị già!". Hay
người con không muốn mẹ mình bị già: "Ta nay bị
già, mong rằng mẹ ta không bị già!".
Này các Tỷ-kheo, mẹ không muốn con mình bị bệnh:
"Ta nay bị bệnh, mong rằng con ta không bị bệnh!".
Hay người con không muốn mẹ mình bị bệnh: "Ta
nay bị bệnh, mong rằng mẹ ta không bị bệnh!".
Này các Tỷ-kheo, mẹ không muốn con mình bị chết:
"Ta nay bị chết, mong rằng con ta không bị chết!".
Hay người con không muốn mẹ mình bị chết: "Ta
nay bị chết, mong rằng mẹ ta không bị chết!". Đây là
ba sợ hãi, này các Tỷ-kheo, làm chia rẽ mẹ con.
6. Có con đường, này các Tỷ-kheo, có đạo lộ đưa
đến từ bỏ, vượt qua ba sợ hãi, không làm chia rẽ
mẹ con này, và ba sợ hãi làm chia rẽ mẹ con này.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường, thế nào
là đạo lộ đưa đến từ bỏ, vượt qua ba sợ hãi không
làm chia rẽ mẹ con này, và ba sợ hãi có làm chia rẽ
mẹ con này?
 Đây là con đường Thánh Tám ngành, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       541

nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định. Đây là con đường, đây là đạo lộ đưa
đến từ bỏ, vượt qua ba sợ hãi không làm chia rẽ
mẹ con này, và ba sợ hãi có làm chia rẽ mẹ con
này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    542

52 Con đường đưa đến đoạn trừ 5 hpks - ĐẠI Kinh MALUNKYAPUTTA – 64 Trung II, 205

ĐẠI KINH MALUNKYAPUTTA (Mahamalunkyaputta suttam) – Bài kinh số 64 – Trung II, 205

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại
tịnh xá ông Anathapindika. Ở đây, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". – "Bạch Thế Tôn".
Những vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn
nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thọ trì năm hạ phần kiết sử do Ta giảng dạy không?

Được nghe nói vậy, Tôn giả Malunkyaputta bạch Thế Tôn:

– Con có thọ trì năm hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       543

– Năm hạ phần kiết sử do Ta giảng dạy, này Malunkyaputta, Ông thọ trì như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, con thọ trì thân kiến là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn con thọ trì nghi là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì giới cấm thủ là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì dục tham là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì sân là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Như vậy, bạch Thế Tôn, con thọ trì năm hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy.

– Này Malunkyaputta, vì vấn đề gì (hay vì ai) Ông thọ trì năm hạ phần kiết này do Ta giảng dạy?

Này Malunkyaputta, có phải các tu sĩ ngoại đạo cật vấn Ông với ví dụ này về đứa con nít? Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang nằm ngủ không có tự thân, thời đâu nó có thể khởi lên thân kiến? Thân kiến tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ, đang nằm ngửa không có các pháp, thời từ đâu nó có thể khởi lên nghi hoặc đối với các pháp? Nghi tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang nằm ngửa không có giới, thời từ đâu nó có thể khởi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        544

lên giới cấm thủ trong các giới? Giới cấm thủ tùy
miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này
Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang
nằm ngửa không có những dục, thời từ đâu nó có thể
khởi lên lòng dục tham trong các dục? Dục tham, tùy
miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này
Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang
nằm ngửa không có các loài hữu tình, thời từ đâu nó
có thể khởi lên lòng sân đối với các loài hữu tình?
Sân tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó.

Này Malunkyaputta, có phải các tu sĩ ngoại đạo cật vấn Ông với ví dụ này về đứa con nít?

Được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời, Bạch Thiện
Thệ, nay đã đến thời để Thế Tôn thuyết giảng năm
hạ phần kiết sử. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo
sẽ thọ trì.

– Vậy Ananda, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      545

giảng như sau:

 Ở đây, này Ananda, có kẻ vô văn phàm phu,
không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần
thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các
bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân
nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân,
không tu tập pháp các bậc Chân nhân:

 Vị ấy sống với tâm bị triền phược bởi thân
kiến, bị chi phối bởi thân kiến, và không như
thật tuệ tri sự xuất ly thân kiến đã khởi lên.
Thân kiến này của vị ấy kiên cố, không được
nhiếp phục, trở thành một hạ phần kiết sử.
 Vị ấy sống với tâm bị nghi hoặc triền phược, bị
nghi hoặc chi phối, và không như thật tuệ tri sự
xuất ly nghi hoặc đã khởi lên. Nghi hoặc này
của vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở
thành một hạ phần kiết sử.
 Vị ấy sống với tâm bị giới cấm thủ triền phược,
bị giới cấm thủ chi phối và không như thật tuệ
tri sự xuất ly giới cấm thủ đã khởi lên. Giới cấm
thủ này của vị ấy kiên cố, không được nhiếp
phục, trở thành một hạ phần kiết sử.
 Vị ấy sống với tâm bị dục tham triền phược, bị
dục tham chi phối và không như thật biết sự

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        546

xuất ly dục tham đã khởi lên, dục tham này của
vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở thành
một hạ phần kiết sử.
 Vị ấy sống với tâm bị sân triền phược, bị sân
chi phối và không như thật tuệ tri, sự xuất ly
sân đã khởi lên. Sân này của vị ấy kiên cố,
không được nhiếp phục, trở thành một hạ phần
kiết sử.
 Và này Ananda, có vị Đa văn Thánh đệ tử, đến
yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc
Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến
các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân
nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân:
 Vị này sống với tâm không bị thân kiến triền
phược, không bị thân kiến chi phối, và vị này
như thật tuệ tri sự xuất ly dục tham đã khởi lên.
Thân kiến này của vị ấy với tùy miên được
đoạn trừ.
 Vị này sống với tâm không bị nghi hoặc triền
phược, không bị nghi hoặc chi phối, và vị này
như thật tuệ tri sự xuất ly nghi hoặc đã khởi lên.
Nghi hoặc này của vị ấy với tùy miên được
đoạn trừ.
 Vị ấy sống với tâm không bị giới cấm thủ triền

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         547

phược, không bị giới cấm thủ chi phối và vị này
như thật tuệ tri sự xuất ly giới cấm thủ đã khởi
lên, giới cấm thủ của vị ấy với tùy miên được
đoạn trừ.
 Vị này sống với tâm không bị dục tham triền
phược, không bị dục tham chi phối, và vị này
như thật tuệ tri sự xuất ly dục tham đã khởi lên.
Dục tham này của vị ấy với tùy miên được đoạn
trừ.
 Vị này sống với tâm không bị sân triền phược,
không bị sân chi phối, và vị này như thật tuệ tri
sự xuất ly sân được khởi lên. Sân này của vị ấy
với tùy miên được đoạn trừ.
 Này Ananda, con đường nào, lộ trình nào đưa
đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu
không thực hành con đường ấy, lộ trình ấy,
nhưng năm hạ phần kiết sử được biết rõ, hay
được thấy rõ, hay được đoạn trừ, sự tình như
vậy không xảy ra.
Ví như, này Ananda, đối với một cây lớn đứng
thẳng có lõi cây nếu người ấy không đẽo vỏ trong,
không đẽo giác cây, nhưng vẫn có thể đẽo được lõi
cây, sự tình này không xảy ra. Cũng vậy này Ananda,
con đường nào, lộ trình nào đưa đến sự đoạn trừ năm
hạ phần kiết sử, nếu không thực hành con đường ấy,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        548

lộ trình ấy, nhưng năm hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hay sẽ được thấy rõ, hay sẽ được đoạn trừ, sự tình như vậy không xảy ra.

 Và này Ananda, con đường nào, lộ trình nào
đưa đến đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu
thực hành con đường ấy, lộ trình ấy, thời năm
hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hãy sẽ được
thấy rõ, hay sẽ được đoạn trừ, sự tình như vậy
xảy ra.

Ví như, này Ananda, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, nếu người ấy sau khi đẻo vỏ trong, sau khi đẻo giác cây, thời sẽ đẻo được lõi cây, sự tình này xảy ra. Cũng vậy này Ananda, con đường nào, lộ trình nào đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu thực hành con đường ấy, đạo lộ ấy, thời năm hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hay sẽ được thấy rõ, hay sẽ được đoạn diệt, sự tình như vậy xảy ra.

Này Ananda, ví như sông Hằng, nước đầy tràn,
con quạ có thể uống được. Rồi một người ốm yếu đi
đến và nghĩ như sau: "Sau khi lội cắt ngang dòng
sông Hằng, với tay của ta, ta sẽ đến bờ bên kia an
toàn". Nhưng người ấy không thể sau khi lội cắt
ngang dòng sông Hằng, với tay của người ấy, đến
được bờ bên kia an toàn. Cũng vậy, này Ananda, bất

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          549

cứ ai, khi được giảng pháp để đoạn trừ thân kiến,
nếu tâm của vị ấy không thích thú, không hoan
hỷ, không có định tĩnh, không có giải thoát, thời
vị ấy cần phải được xem là giống người ốm yếu
kia.

Này Ananda, ví như sông Hằng, nước lớn, đầy
tràn, con quạ có thể uống được. Rồi một người lực sĩ
đi đến và nghĩ như sau: "Sau khi lội cắt ngang dòng
sông Hằng, với tay của ta, ta sẽ đến bờ bên kia an
toàn". Người ta có thể sau khi lội cắt ngang dòng
sông Hằng với tay của người ấy, đến được bờ bên
kia an toàn. Cũng vậy, này Ananda, bất cứ ai, khi
được giảng pháp để được đoạn trừ thân kiến, nếu
tâm của vị ấy thích thú, hoan hỷ, có định tĩnh, có
giải thoát, thời vị ấy được xem là giống như người
lực sĩ kia

 Và này Ananda, thế nào là con đường, thế nào là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử?

 Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo do viễn ly các
sanh y (Upadhiviveka) do đoạn trừ các bất
thiện pháp, do làm cho an tịnh thân thô ác hành
một cách toàn diện, ly dục, ly bất thiện pháp,
chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       550

lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.
 Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp,
tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô
thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi
tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như
kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã. Vị
này giải thoát tâm khỏi các pháp ấy.
 Sau khi giải thoát tâm khỏi các pháp ấy, vị ấy
tập trung tâm vào bất tử giới (Amatadhatu) và
nghĩ rằng: "Đây là tịch tịnh, đây là vi diệu, tức
là sự an chỉ tất cả hành, sự xả ly tất cả sanh y,
sự ái diệt, vô tham, đoạn diệt, Niết-bàn".
 Nếu an trú vững chắc ở đây, vị này đạt đến sự
đoạn tận các lậu hoặc.
 Nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn tận các lậu
hoặc, thời do sự tham pháp, hỷ pháp của mình,
thời do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy
được hóa sanh, nhập Niết-bàn ở đấy, không
phải trở lui đời này nữa.
Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình
đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhứt tâm...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        551

...Thiền thứ ba...

...chứng và trú Thiền thứ tư. Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô thường... (như trên)... không phải trở lui đời này nữa. Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo vượt lên mọi sắc
tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý
đối với dị tưởng, vị Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không
là vô biên", chứng và trú Hư không vô biên xứ. Vị
này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp,
hành pháp, thức pháp là vô thường... (như trên)...
không phải trở lui đời này nữa. Này Ananda, đây là
con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm
hạ phần kiết sử.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo vượt lên mọi Hư không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô biên xứ... (như trên)...

... vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ. Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        552

là vô ngã. Vị này giải thoát tâm khỏi các pháp ấy. Sau khi giải thoát tâm khỏi các pháp ấy, vị ấy tập trung vào bất tử giới và nghĩ rằng: "Đây là tịch tịnh, đây là vi diệu, tức là sự an chỉ tất cả hành, sự xả ly tất cả sanh y, sự ái diệt, vô tham, đoạn diệt, Niết- bàn". Nếu an trú vững chắc ở đây, vị này đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, thời do sự tham pháp, hỷ pháp của mình, do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn ở đấy, không phải trở lui đời này nữa.

Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

 Bạch Thế Tôn, nếu đây là con đường, đây là lộ
trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử
thời do hành trì như thế nào mà một số vị Tỷ-kheo
chứng tâm giải thoát, một số chứng tuệ giải
thoát?

– Ở đây, này Ananda, Ta nói rằng do sự sai khác về căn tánh.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda, hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         553

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   554

53 Cái gì là nhiều hơn - Kinh Núi Sineru Tu Di – Tương V, 662

Núi Sineru 1 – Tương V, 662 (Tu Di)

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đặt trên núi Sineru, vua các loài núi, các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu.

3) Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, cái gì là nhiều hơn, các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu được đặt như vậy hay núi chúa Sineru?

-- Cái này là nhiều hơn, bạch Thế Tôn, tức là vua núi Sineru. Rất ít là các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu được đặt như vậy, chúng không có thể ước tính được, chúng không có thể so sánh được, chúng không có thể thành một phần nhỏ được, khi đem đặt các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu so sánh với núi chúa Sineru.

4) -- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với vị Thánh đệ tử thành tựu chánh kiến, với người đã chứng ngộ, cái này là nhiều hơn, tức là sự khổ đã được đoạn tận, đã được tiêu mòn này. Rất ít là khổ còn tồn tại, không có thể ước tính, không có thể so sánh, không có thể

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        555

thành một phần nhỏ, nếu so sánh với khổ trước đã
được đoạn tận, đã được tiêu mòn. Tức là trong thời
gian tối đa là bảy lần đối với người đã rõ biết: "Đây
là Khổ"... đã rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

5) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

Núi Sineru 2 – Tương V, 663 (Tu Di)

1) ...

2) ... Ví như, này các Tỷ-kheo, núi chúa Sineru đi đến đoạn tận, đi đến tiêu diệt, chỉ còn lại các viên sạn, lớn bằng bảy hạt đậu.

3) Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, cái gì là
nhiều hơn, núi chúa Sineru ấy đi đến đoạn tận, đi đến
tiêu mòn hay các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu còn
tồn tại?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         556

-- Cái này là nhiều hơn, bạch Thế Tôn, tức là núi chúa Sineru đi đến đoạn tận, đi đến tiêu mòn. Và ít hơn là các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu được còn lại, không thể đem ước tính, không thể đem so sánh và không thể bằng một phần nhỏ, nếu so sánh các viên sạn lớn, bằng bảy hạt đậu còn lại với núi chúa Sineru đã đi đến đoạn tận, đã đi đến tiêu mòn.

4) -- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với vị Thánh đệ tử
thành tựu chánh kiến, với người đã chứng ngộ, cái
này là nhiều hơn, tức là sự khổ đã được đoạn tận,
được tiêu mòn này; và rất ít là khổ còn tồn tại, không
có thể ước tính, không có thể so sánh, không có thể
thành một phần nhỏ, nếu so sánh với khổ trước đã
được đoạn tận, đã được tiêu mòn, tức là trong thời
gian tối đa là bảy lần đối với người đã rõ biết: "Đây
là Khổ"... đã rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

5) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         557

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   558

54 Căn bản của Phạm hạnh - Kinh ĐẠI– CA–CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN GIẢ – 133 Trung III, 453

KINH ĐẠI–CA–CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN
GIẢ
(Kaccana Bhaddekaratta suttam)
– Bài kinh số 133 – Trung III, 453

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Rajagaha (Vương Xá),
tại Tinh xá Tapoda. Lúc bấy giờ, Tôn giả Samiddhi,
thức dậy vừa lúc bình minh đi đến Tapoda để tắm
rửa tay chân. Tắm rửa tay chân ở Tapoda xong, sau
khi lên khỏi (nước), vị ấy đứng mặc một y để tay
chân cho khô. Rồi sau khi đêm vừa mãn, một Thiên
thần, chói sáng với dung sắc thù thắng cả vùng
Tapoda, đi đến Tôn giả Samiddhi, sau khi đến, liền
đứng một bên. Đứng một bên, Thiên Thần ấy thưa
Tôn giả Samiddhi:

– Này Tỷ-kheo, Ngài có thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     559

– Này Hiền giả, tôi không có thọ trì tổng thuyết
và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Nhưng này Hiền
giả, Hiền giả có thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết về
Nhứt Dạ Hiền Giả không?

– Này Tỷ-kheo, tôi cũng không có thọ trì tổng
thuyết và biệt thuyết về Nhứt Da Hiền Giả. Nhưng
này Tỷ-kheo, Ngài có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền
Giả không?

– Này Hiền giả, tôi không có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền Giả. Nhưng này Hiền giả, Hiền giả có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền Giả không?

– Này Tỷ-kheo, tôi không có thọ trì bài kệ về
Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-kheo, hãy học tổng
thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-
kheo, hãy học cho thuần thục tổng thuyết và biệt
thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-kheo hãy thọ
trì tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả.
Vì rằng, này Tỷ-kheo, tổng thuyết và biệt thuyết về
Nhứt Dạ Hiền Giả là liên hệ đến mục đích và căn bản
của Phạm hạnh.

Thiên thần ấy nói như vậy. Sau khi nói vậy, vị ấy biến mất ở đấy. Rồi Tôn giả Samiddhi sau khi đếm ấy đã mãn, liền đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         560

bên Tôn giả Samiddhi bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, con thức dậy vừa lúc
bình mình đi đến Tapoda để tắm rửa tay chân. Tắm
rửa tay chân ở Tapoda xong, sau khi lên khỏi (nước),
con đứng mặc một y để tay chân cho khô. Rồi bạch
Thế Tôn, sau khi đêm vừa mãn một Thiên thần.. (như
trên).. ".... và là căn bản Phạm hạnh". Thiên thần ấy
nói như vậy. Sau khi nói như vậy, vị ấy biến mất ở
đấy. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn thuyết
giảng cho tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền
Giả!

– Vậy này Tỷ-kheo, hãy nghe và suy nghiệm kỹ Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Samiddhi vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
Quá khứ đã đoạn tận,
Tương lai lại chưa đến,
Chỉ có pháp hiện tại,
Tuệ quán chính ở đây.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        561

Không động, không rung chuyển,
Biết vậy nên tu tập
Hôm nay nhiệt tâm làm
Ai biết chết ngày mai?
Không ai điều đình được
Với đại quân thần chết,
Trú như vậy nhiệt tâm
Đêm ngày không mệt mỏi,
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Thế Tôn nói như vậy. Sau khi nói như vậy,
Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá,

Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi Thế Tôn đi không
bao lâu, liền suy nghĩ: "Này chư Hiền, Thế Tôn sau
khi thuyết giảng phần tổng thuyết một cách vắn tắt
cho chúng ta không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ
chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tịnh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách
rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn
nói lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      562

cách rộng rãi".

Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ như sau: "Tôn giả
Mahakaccana (Đại Ca-chiên-diên) này đã được Thế
Tôn tán thán và được các đồng Phạm hạnh có trí kính
trọng; Tôn giả Mahakaccana có thể giải nghĩa một
cách rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế
Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một
cách rộng rãi. Vậy chúng ta hãy đến Tôn giả
Mahakaccana, sau khi đến chúng ta hãy hỏi Tôn giả
Mahakaccana về ý nghĩa này".

Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến Tôn giả
Mahakaccana, sau khi đến nói lên với Tôn giả
Mahakaccana những lời chào đón hỏi thăm; sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-
kheo ấy thưa với Tôn giả Mahakaccana:

– Thưa Hiền giả Kaccana, Thế Tôn sau khi đọc tổng thuyết này, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       563

Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách
rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn
nói lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một
cách rộng rãi. Rồi này Hiền giả Kaccana, chúng tôi
suy nghĩ như sau: "Tôn giả Mahakaccana này đã
được Thế Tôn tán thán... (như trên).. chúng ta hãy
hỏi Tôn giả Mahakaccana về ý nghĩa này". Tôn giả
Mahakaccana hãy giải thích cho.

– Này chư Hiền, ví như một người cần thiết lõi cây, tìm cầu lõi cây, đang đi tìm cầu lõi cây, đứng trước một cây lớn có lõi cây. Người ấy bỏ rễ, bỏ thân cây, nghĩ rằng lõi cây cần phải tìm trong các nhánh cây, lá cây. Cũng vậy, là việc làm của chư Tôn giả... Chư Tôn giả đứng trước mặt Thế Tôn, chư Tôn giả lại vượt qua Thế Tôn, và nghĩ rằng cần phải hỏi tôi về ý nghĩa này. Nhưng này chư Hiền, Thế Tôn biết những gì cần biết, thấy những gì cần thấy, bậc có mắt, bậc Trí giả, bậc Pháp giả, bậc Phạm thiên, bậc Thuyết giả, bậc Tuyên thuyết giả, bậc dẫn đến mục đích, bậc đem cho bất tử, bậc Pháp chủ, bậc Như Lai. Nay đã đến thời chư Hiền hãy đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn giải thích cho chư Hiền như thế nào, chư Hiền hãy như vậy thọ trì.

– Thưa Hiền giả Kaccana, chắc chắn Thế Tôn biết những gì cần biết... (như trên)... Nay đã đến thời

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          564

chúng tôi đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn giải thích cho chúng tôi như thế nào, chúng tôi sẽ như vậy thọ trì. Nhưng Tôn giả Mahakaccana được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng Phạm hạnh kính trọng. Tôn giả Mahakaccana có thể giải thích một cách rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng rãi. Mong Tôn giả Mahakaccana giải thích cho nếu Tôn giả không cảm thấy phiền phức.

– Vậy chư hiền, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, tôi sẽ nói:

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahakaccana. Tôn giả Mahakaccana nói như sau:

– Này Hiền giả, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Về phần tổng thuyết này chỉ được Thế Tôn đọc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         565

lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng rãi, này chư Hiền, tôi hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

Này chư Hiền, thế nào là truy tìm quá khứ? "Mắt của tôi trong thời quá khứ là như vậy". Các sắc pháp là như vậy, và thức ở đấy bị ái và dục trói chặt. Vì thức bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Vì hân hoan trong ấy, vị ấy truy tìm quá khứ. "Tai của tôi trong quá khứ là như vậy. Các tiếng là như vậy... (như trên)... Mũi của tôi trong quá khứ là như vậy, các hương là như vậy... (như trên)... Lưỡi của tôi trong quá khứ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Thân của tôi trong quá khứ là như vậy, các xúc là như vậy.. (như trên)... Ý của tôi trong quá khứ là như vậy. Các pháp là như vậy", và thức ở đây, bị dục và ái trói chặt. Vì rằng thức bị dục và ái trói chặt, vi ấy hân hoan trong ấy. Vì hân hoan trong ấy, vị ấy truy tìm quá khứ.

Và này chư Hiền, thế nào là không truy tìm quá khứ? "Mắt của tôi trong thời quá khứ là như vậy. Các sắc pháp là như vậy", và thức ở đây không bị dục và ái trói chặt. Vì thức không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Vì không hân hoan trong ấy, vị ấy không truy tìm quá khứ. "Tai của tôi trong quá khứ là như vậy, các tiếng là như vậy... (như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            566

trên)... Mũi của tôi trong quá khứ là như vậy, các hương là như vậy.. (như trên)... Lưỡi của tôi trong quá khứ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Thân của tôi trong quá khứ là như vậy, các xúc là như vậy, ... (như trên) ... Ý của tôi trong quá khứ là như vậy. các pháp là như vậy" và thức ở đây không bị dục và ái trói chặt. Vì thức không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Vì không hân hoan trong ấy, vị ấy không truy tìm quá khứ. Như vậy, này chư Hiền, là không truy tìm quá khứ.

Và này chư Hiền, thế nào là ước vọng tương lai? "Mong rằng mắt của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các sắc pháp là như vậy", và vị ấy hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Vì duyên hướng tâm như vậy, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy ước vọng tương lai. "Mong rằng tai của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các tiếng là như vậy... (như trên)... Mong rằng mũi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các hương là như vậy... (như trên)... Mong rằng lưỡi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Mong rằng thân của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các xúc là như vậy... (như trên)... Mong rằng ý của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các pháp là như vậy", và vị ấy hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Vì duyên hướng tâm như vậy, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          567

ấy, vị ấy ước vọng tương lai. Như vậy, này chư Hiền là ước vọng tương lai.

Và này chư Hiền, thế nào là không ước vọng tương lai? Mong rằng mắt của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các sắc pháp là như vậy". Vị ấy không hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Do duyên không hướng tâm, vị ấy không hân hoan trong ấy, vị ấy không có ước vọng tương lai. "Mong rằng tai của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các tiếng là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng mũi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các hương là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng lưỡi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các vị là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng thân của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các xúc là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng ý của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các pháp là như vậy". Vị ấy không hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Do duyên không hướng tâm, vị ấy không hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị ấy không có ước vọng tương lai. Như vậy, này chư Hiền, là không ước vọng tương lai.

Và này chư Hiền, thế nào là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Này chư Hiền, nếu mắt và các sắc pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          568

này. Vì thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Này chư Hiền, nếu tai và các tiếng... (như trên)... nếu mũi và các hương ... (như trên)...; nếu lưỡi và các vị... (như trên)...; nếu thân và các xúc... (như trên)... Này chư Hiền nếu ý và các pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Như vậy, này chư Hiền, là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

Và này chư Hiền, thế nào là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Này chư Hiền, nếu mắt và các sắc pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy không bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức của vị ấy không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị ấy không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Này chư Hiền, nếu tai và các tiếng.. (như trên).. Này chư Hiền, nếu mũi và các hương.. (như trên)... Này chư Hiền, nếu lưỡi và các vị ... (như trên)... Này chư Hiền, nếu thân và các xúc ... (như trên)... Này chư Hiền, nếu ý và các pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy không bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           569

của vị ấy không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không
hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị
ấy không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Như
vậy, này chư Hiền là không bị lôi cuốn trong các
pháp hiện tại.

Này chư Hiền, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Phần tổng thuyết này, này chư Hiền, được Thế
Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa
một cách rộng rãi; này chư Hiền, tôi hiểu ý nghĩa một
cách rộng rãi như vậy. Và nếu chư Tôn giả muốn,
hãy đi đến Thế Tôn và hỏi ý nghĩa này. Thế Tôn giải
thích các Tôn giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ tín thọ lời
Tôn giả Mahakaccana giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy
đi đến Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo
ấy bạch Thế Tôn:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        570

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn sau khi đọc phần tổng
thuyết một cách vắn tắt cho chúng con, không giải
nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy, và đi
vào tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn đi không bao
lâu, chúng con suy nghĩ như sau: "Thế Tôn sau khi
đọc phần tổng thuyết một cách vắn tắt cho chúng
con, không giải nghĩa một cách rộng rãi, và đã đi vào
tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm nặng.
Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách
rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn
đọc lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một
cách rộng rãi".

Rồi bạch Thế Tôn, chúng con suy nghĩ như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        571

"Tôn giả Mahakaccana (Đại Ca chiên diên) này...
(như trên)... chúng ta hãy hỏi Tôn giả Mahakaccana
về ý nghĩa này. "Rồi bạch Thế Tôn, chúng con đi đến
Tôn giả Mahakaccana, sau khi đến chúng con hỏi
Tôn giả Mahakaccana về ý nghĩa này. Ý nghĩa của
những (chữ) ấy đã được Tôn giả Mahakaccana giải
thích cho chúng con với những phương pháp này,
các những câu này, với những chữ này.

– Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc Hiền
trí. Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc Đại trí tuệ.
Này các Tỷ-kheo nếu các Ông hỏi Ta về ý nghĩa này,
Ta cũng giải thích cho các Ông như vậy, như
Mahakaccana đã giải thích. Thật sự ý nghĩa ấy là
vậy, và các Ông hãy thọ trì như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        572

55 Căn bản của sự thanh tịnh - Kinh SỐNG VIỄN LY – Tăng I, 437

SỐNG VIỄN LY – Tăng I, 437

1. - Có ba hạnh viễn ly này được các du sĩ ngoại đạo
trình bày. Thế nào là ba?
 Viễn ly y áo,
 Viễn ly đồ ăn khất thực,
 Viễn ly sàng tọa.
Ở đây, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại đạo trình
bày về viễn ly y áo, mang vải gai thô, mặc vải gai thô
lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm quăng đi, mặc
vải lượm từ đống rác, y thì dùng vỏ cây tiritaka làm
áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện từng
mảnh da con sơn dương đen, mặc áo từ cỏ kusa bện
lại, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng đuôi ngựa bện
lại, mặc áo bằng lông cú. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
các du sĩ ngoại đạo trình bày về viễn ly y áo.
Ở đây, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại đạo trình
bày về viễn ly đồ ăn khất thực: ăn rau, cây kê, gạo
sống, gạo rừng, cây lau, bột gạo, bột gạo cháy, ăn bột
vừng, ăn cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong
rừng, ăn trái cây rụng để sống. Như vậy, này các Tỷ-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         573

kheo, các du sĩ ngoại đạo trình bày về viễn ly đồ ăn
khất thực.
Ở đây, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại đạo trình
bày về viễn ly sàng tọa: sống trong rừng, tại một gốc
cây, tại bãi tha ma, tại khóm rừng rậm, sống ngoài
trời, trên một đống rơm, trong nhà bằng tranh. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại đạo trình bày
về viễn ly sàng tọa.
Này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại đạo trình bày về ba
hạnh viễn ly này.
2. Này các Tỷ-kheo, có ba hạnh viễn ly này của vị
Tỷ-kheo trong Pháp và Luật. Thế nào là ba?
Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo gìn giữ giới luật, từ bỏ ác giới, viễn ly
ác giới,
- Có chánh tri kiến, từ bỏ tà kiến, viễn ly tà kiến,
- Đoạn tận các lậu hoặc, từ bỏ các lậu hoặc, viễn
ly các lậu hoặc.
Vì rằng, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo gìn giữ giới luật,
từ bỏ ác giới, viễn ly ác giới, có chánh tri kiến, từ bỏ
tà kiến, viễn ly tà kiến, đoạn tận các lậu hoặc, từ bỏ
các lậu hoặc, viễn ly các lậu hoặc, nên Tỷ-kheo này,
được gọi là đạt được tối thượng, đạt được căn bản
thanh tịnh, được an trú trên căn bản.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           574

3. Ví như, này các Tỷ-kheo, ruộng lúa của người
nông phu gia chủ đã chín, người nông phu gia chủ ấy
mau mắn gặt lúa; sau khi mau mắn gặt lúa, phải mau
mắn chất lúa thành đống; sau khi mau mắn chất lúa
thành đống, phải mau mắn chở lúa về; sau khi mau
mắn chở lúa về, phải mau mắn đánh lúa thành đống;
sau khi đánh lúa thành đống, phải mau mắn đập lúa;
sau khi mau mắn đập lúa, phải mau mắn giũ rơm; sau
khi mau mắn giũ rơm, phải mau mắn lấy thóc ra; sau
khi mau mắn lấy thóc ra, phải mau mắn quạt thóc;
sau khi mau mắn quạt thóc, phải mau mắn chứa thóc;
sau khi mau mắn chứa thóc, phải mau mắn xay thóc;
sau khi mau mắn xay thóc, phải mau mắn sàng cám
lấy gạo. Như vậy, này các Tỷ-kheo, với người nông
phu gia chủ ấy, lúa gạo ấy đạt được tối thượng, đạt
được căn bản thanh tịnh, đạt được an trú trên căn bản.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo gìn giữ giới
luật, từ bỏ ác giới, viễn ly ác giới, có chánh tri kiến,
từ bỏ tà kiến, viễn ly tà kiến, đoạn tận các lậu hoặc,
từ bỏ các lậu hoặc, viễn ly các lậu hoặc, nên Tỷ-kheo
này, này các Tỷ-kheo, được gọi là đạt được tối
thượng, đạt được căn bản thanh tịnh, đạt được an trú
trên căn bản.
4. Ví như, này các Tỷ-kheo, vào mùa thu, khi bầu
trời quang đãng, không có mây và mặt trời mọc lên
giữa bầu trời, phá sạch hắc ám khắp cả hư không, và
chói sáng, bừng sáng, rực sáng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           575

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với vị Thánh đệ tử, pháp
nhãn ly trần ly cấu khởi lên và do tri kiến này khởi
lên, ba kiết sử được đoạn tận, thân kiến, nghi, giới
cấm thủ.
Lại nữa, vị ấy được thoát khỏi hai pháp tham và
sân. Vị ấy ly dục, ly pháp bất thiện, chứng đạt và an
trú sơ Thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có
tầm có tứ. Trong thời gian ấy, này các Tỷ-kheo, vị
Thánh đệ tử nếu có mạng chung, sẽ không có kiết sử
nào, do kiết sử ấy, vị Thánh đệ tử phải đi đến thế giới
này nữa.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          576

56 Cần phải biết - Kinh PHÂN BIỆT SÁU XỨ – 137 Trung III, 499

KINH PHÂN BIỆT SÁU XỨ (Salayatanavibhanga suttam) – Bài kinh số 137 – Trung III, 499

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo"

– "Bạch Thế Tôn" . Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông phân biệt sáu xứ. Hãy lắng nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     577

– Có sáu nội xứ cần phải biết. Có sáu ngoại xứ
cần phải biết. Có sáu thức thân cần phải biết. Có
sáu xúc thân cần phải biết. Có mười tám ý hành
cần phải biết. Có ba mươi sáu loại hữu tình cần
phải biết. Tại đây, do y cứ cái này, đoạn tận cái này.
Có ba niệm xứ mà một bậc Thánh phải thực hành,
và có thực hành (niệm xứ) ấy, bậc Thánh mới xứng
là bậc Đạo sư diễn giảng đồ chúng. Trong các bậc
Huấn luyện sư, vị ấy được gọi là bậc Vô thượng
Điều ngự sư, điều phục các hạng người đáng được
điều phục. Đây là tổng thuyết về phân biệt sáu xứ.

 Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải biết", do
duyên gì, được nói đến như vậy? Nhãn xứ, nhĩ xứ,
tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Khi được nói đến:
"Sáu nội xứ cần phải biết", chính do duyên này,
được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải biết",
do duyên gì, được nói đến như vậy? Sắc xứ, thanh
xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Khi được
nói đến: "Sáu ngoại xứ cần phải biết", chính do
duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải biết", do duyên gì, được nói đến như vậy? Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Khi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          578

được nói đến: "Sáu thức thân cần phải biết", chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải biết",
do duyên gì được nói đến như vậy? Nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Khi được
nói đến: "Sáu xúc thân cần phải biết", chính do
duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Mười tám ý hành cần phải biết", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Sau khi mắt thấy sắc, (ý) chạy theo sắc trú xứ
của hỷ, chạy theo sắc trú xứ của ưu, chạy theo
sắc trú xứ của xả;
 Sau khi tai nghe tiếng.. (như trên)...;
 sau khi mũi ngửi hương... (như trên)...
 Sau khi lưỡi nếm vị... (như trên)....
 Sau khi thân cảm xúc.. (như trên)...
 Sau khi ý nhận thức pháp, ý chạy theo pháp
khởi lên hỷ, chạy theo pháp khởi lên ưu, chạy
theo pháp khởi lên xả.
 Như vậy, có sáu hỷ hành, có sáu ưu hành, có
sáu xả hành. Khi được nói đến "Mười tám ý
hành cần phải biết", chính do duyên này, được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       579

nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Ba mươi sáu loại hữu tình cần phải biết", do duyên gì, được nói đến như vậy?

 Sáu hỷ liên hệ tại gia,
 Sáu hỷ liên hệ xuất ly,
 Sáu ưu liên hệ tại gia,
 Sáu ưu liên hệ xuất ly,
 Sáu xả liên hệ tại gia,
 Sáu xả liên hệ xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu hỷ liên hệ tại gia? Có hỷ khởi lên, hoặc do nhận được hay thấy sự nhận được các sắc do con mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì đã nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ tại gia. Có hỷ khởi lên, hoặc do nhận được hay thấy sự nhận được các tiếng do tai nhận thức.. (như trên)... các hương do mũi nhận thức … (như trên) … các vị do lưỡi nhận thức.. (như trên)... các xúc do thân nhận thức.. (như trên)... các pháp do ý nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì đã nhận được về trước, đã qua,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         580

đã diệt, đã biến hoại. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến tại gia. Sáu hỷ này liên hệ đến tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu hỷ liên hệ đến xuất ly? Sau khi biết các sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt và nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và các sắc pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, có hỷ khởi lên. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến xuất ly. Sau khi biết được các tiếng... (như trên)...; các hương... (như trên)... các vị.. (như trên)... các xúc... (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt và nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, có hỷ khởi lên. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến xuất ly. Sáu hỷ này liên hệ đến xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu ưu liên hệ tại gia? Có ưu khởi lên; hoặc do không nhận được hay thấy sự không nhận được các sắc do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì không nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ tại gia. Có ưu khởi lên, hoặc do không nhận được hay thấy sự không nhận được các tiếng do

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              581

tai nhận thức.. (như trên)... các hương do mũi nhận thức.. (như trên)... các vị do lưỡi nhận thức.. (như trên)... các xúc do thân nhận thức ... (như trên) ... các pháp do ý nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì không nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ đến tại gia. Sáu ưu này liên hệ đến tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu ưu liên hệ đến xuất ly? Sau khi biết được các sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt và nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và các sắc pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, vị ấy khởi lên ước muốn đối với vô thượng giải thoát, nghĩ rằng: "Khi nào ta có thể chứng đạt và an trú trong xứ (ayatana) mà các bậc Thánh đang chứng đạt và an trú?" Như vậy, do ước muốn đối với các vô thượng giải thoát, ưu khởi lên do duyên ước muốn. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ xuất ly. Sau khi biết được các tiếng.... (như trên)... các hương.. (như trên)... các vị... (như trên)... các xúc... (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt và nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi sự thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, vị ấy khởi lên ước muốn đối với

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            582

các vô thượng giải thoát, nghĩ rằng: "Khi nào ta có thể chứng đạt và an trú trong xứ (ayatana) mà các bậc Thánh đang chứng đạt và an trú?" Như vậy, do ước muốn đối với các vô thượng giải thoát, ưu khởi lên do duyên ước muốn. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ xuất ly. Sáu ưu này liên hệ xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu xả liên hệ tại gia? Khi
một người ngu si, ám độn, phàm phu thấy sắc với
con mắt, xả khởi lên của một vô văn phàm phu,
không chinh phục được (phiền não), không chinh
phục được quả dị thục, không thấy sự nguy hiểm.
Loại xả như vậy không vượt khỏi sắc pháp. Do vậy,
đây được gọi là xả liên hệ tại gia. Khi một người ngu
si, ám độn, phàm phu nghe tiếng với tai... (như
trên)...; ngửi hương với mũi.. (như trên)...; nếm vị
với lưỡi.. (như trên)...; cảm xúc với thân... (như
trên)...; nhận thức pháp với ý, xả khởi lên của một vô
văn phàm phu, không chinh phục được (phiền não),
không chinh phục được quả dị thục, không thấy sự
nguy hiểm. Loại xả như vậy không vượt khỏi các
pháp. Do vậy, đây được gọi là xả liên hệ tại gia. Sáu
xả này liên hệ tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu xả liên hệ xuất ly? Sau khi biết sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt, nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và sắc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         583

pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, xả khởi lên. Loại xả như vậy được gọi là xả liên hệ xuất ly. Sau khi biết được các tiếng.. (như trên)...; các hương... (như trên).. các vị... (như trên).. các xúc.. (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt, nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến, hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, xả khởi lên. Loại xả như vậy được gọi là xả liên hệ xuất ly. Sáu xả này liên hệ xuất ly.

Khi được nói đến "Ba mươi sáu loại hữu tình cần phải biết", chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Ở đây, do y cứ cái này, đoạn tận cái này", do duyên gì, được nói đến như vậy?

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ do duyên sáu
hỷ liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu hỷ
liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận chúng;
như vậy là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu ưu liên hệ xuất ly; đoạn tận, vượt qua sáu
ưu liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận
chúng; như vậy là sự vượt qua chúng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             584

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu xả liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu
xả liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận chúng,
là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu hỷ liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu
ưu liên hệ xuất ly. Như vậy là sự đoạn tận
chúng, là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên xả
liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu hỷ liên
hệ xuất ly. Như vậy là sự đoạn tận chúng, là sự
vượt qua chúng.

Này các Tỷ-kheo, có xả đa diện, y cứ đa diện; có xả nhứt diện, y cứ nhứt diện.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là xả đa diện, y cứ đa diện? Này các Tỷ-kheo, có xả đối với các sắc pháp, có xả đối với các tiếng, có xả đối với các hương, có xả đối với các vị có xả đối với các xúc. Như vậy, này các Tỷ-kheo là xả đa diện, y cứ đa diện.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả nhứt diện, y
cứ nhứt diện? Có xả y cứ Hư không vô biên xứ, có
xả y cứ Thức vô biên xứ, có xả y cứ Vô sở hữu xứ,
có xả y cứ Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này
các Tỷ-kheo là xả nhứt diện, y cứ nhứt diện.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        585

Ở đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên xả
nhứt diện, xả y cứ nhứt diện, đoạn tận vượt qua xả
đa diện, xả y cứ đa diện. Như vậy là sự đoạn tận (xả)
này, như vậy là sự vượt qua (xả) này.

Này các Tỷ-kheo, do y cứ không tham dục, do
duyên không tham dục, đoạn tận, vượt qua xả nhứt
diện, xả y cứ nhứt diện ấy. Như vậy là sự đoạn tận
(xả) này, như vậy là sự vượt qua (xả) này. Khi được
nói đến "Tại đây do y cứ cái này, đoạn tận cái này",
chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến: "Có ba niệm xứ mà một bậc
Thánh phải thực hành, và có thực hành (niệm xứ)
ấy, bậc Thánh mới xứng là bậc Đạo sư diễn giảng
đồ chúng", do duyên gì, được nói đến như vậy?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo sư thuyết pháp cho các đệ tử, vì lòng từ mẫn, vì lo cho hạnh phúc của họ, vì thương tưởng họ, nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Một số đệ tử của bậc Đạo sư ấy không có khéo nghe, không có lóng tai, không có an trú tâm vào chánh trí, và hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai không có hoan hỷ, không có cảm giác hoan hỷ, nhưng sống không có dao động, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        586

đây là niệm xứ thứ nhất, một bậc Thánh phải thực hành, và có thực hành niệm xứ ấy, bậc Thánh mới xứng là bậc Đạo sư diễn giảng đồ chúng.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo sư thuyết pháp cho các đệ tử, vì lòng từ mẫn, vì lo cho hạnh phúc của họ, vì thương tưởng họ, nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Một số đệ tử bậc Đạo sư ấy không có khéo nghe, không có lóng tai, không có an trú tâm vào chánh trí, và hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Có một số đệ tử khéo nghe, lóng tai, an trú tâm vào chánh trí, và không hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai không có hoan hỷ, không có cảm giác hoan hỷ, không có không hoan hỷ, không có cảm giác không hoan hỷ; sau khi đoạn bỏ cả hai, hoan hỷ và không hoan hỷ, Như Lai trú xả, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, đây là niệm xứ hai, một bậc Thánh phải thực hành... (như trên).. diễn giảng đồ chúng.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có bậc Đạo Sư thuyết pháp cho các đệ tử ... (như trên) ... "... đây là an lạc cho các Ông". Đệ tử của bậc Đạo Sư ấy khéo nghe, lóng tai, an trú tâm vào chánh trí và không đi ngược lời dạy của bậc Đạo Sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như lai hoan hỷ, và cảm giác hoan hỷ, sống không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           587

dao động, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, đây là niệm xứ thứ ba, một bậc Thánh phải thực hành ... (như trên) ... diễn giảng cho đồ chúng.

Khi được nói đến "Có ba niệm xứ, một bậc
Thánh phải thực hành, và có (thực hành) niệm xứ ấy,
bậc Thánh mới xứng đáng là bậc Đạo sư diễn giảng
cho đồ chúng", chính do duyên này, được nói đến
như vậy.

 Khi được nói đến "Trong các vị Huấn luyện sư, vị
ấy được gọi là vị Vô thượng Điều ngự sư, điều
phục hạng người đáng được điều phục", do duyên
gì được nói đến như vậy?

Này các Tỷ-kheo, một con voi được điều phục
do một vị điều ngự tượng sư dắt dẫn chỉ chạy về một
phương... phương Đông, phương Tây, phương Bắc
hay phương Nam. Này các Tỷ-kheo, một con ngựa
được điều phục do một vị điều ngự mã sư dắt dẫn chỉ
chạy về một phương... hay phương Nam. Này các
Tỷ-kheo, một con bò được điều phục do một vị điều
ngự sư dắt dẫn chỉ chạy về một phương ... hay
phương Nam.

Này các Tỷ-kheo, một người được điều phục do Như Lai, bậc A-La-Hán, Chánh Đẳng Giác dắt dẫn, được chạy cùng khắp cả tám phương:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      588

 Có sắc, thấy các sắc pháp; đó là phương thứ
nhất.
 Không có tưởng nội sắc, thấy các ngoại sắc;
đó là phương thứ hai.
 Nghĩ đến thanh tịnh, chú tâm trên ấy; đó là
phương thứ ba.
 Vượt qua một cách hoàn toàn các sắc tưởng,
diệt trừ đối ngại tưởng, không tác ý sai biệt
tưởng; và nghĩ rằng "Hư không là vô biên",
chứng đạt và an trú Không vô biên xứ; đó là
phương thứ tư.
 Vượt qua một cách hoàn toàn Không vô biên
xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên", chứng đạt
và an trú Thức vô biên xứ; đó là phương thứ
năm.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có gì cả", chứng đạt và an trú Vô sở hữu xứ; đó là phương thứ sáu.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Không vô sở hữu xứ; chứng đạt và an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ; đó là phương thứ bảy.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng đạt và an trú Diệt thọ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     589

tưởng (định); đó là phương thứ tám.

Này các Tỷ-kheo, một người đáng được điều
phục do Như Lai, bậc A-La-Hán, Chánh Đẳng Giác
dắt dẫn, được chạy cùng khắp tám phương này. Khi
được nói đến "Trong các vị Huấn luyện sư, vị ấy
được gọi là Vô thượng Điều ngự sư, điều phục hạng
người đáng điều phục", chính do duyên này, được
nói đến như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    590

57 Cận tử nghiệp đưa đến tái sanh ntn - Kinh ĐẠI NGHIỆP PHÂN BIỆT – 136 Trung III, 483

KINH ĐẠI NGHIỆP PHÂN BIỆT (Mahakammavibhanga suttam) – Bài kinh số 136 – Trung III, 483

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng sóc. Lúc
bấy giờ Tôn giả Samiddhi trú tại một cái cốc trong
rừng. Rồi du sĩ ngoại đạo Potaliputta tiêu dao tản bộ,
tuần tự du hành, đi đến Tôn giả Samiddhi; sau khi
đến, nói lên với Tôn giả Samiddhi những lời chào
đón hỏi thăm. Sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một
bên, du sĩ ngoại đạo Potaliputta thưa với Tôn giả
Samiddhi:

– Này Hiền giả Samiddhi, trước mặt Thế Tôn,
tôi tự thân nghe, tự thân ghi nhận như sau: "Hư vọng
là thân nghiệp, hư vọng là khẩu nghiệp, chỉ có ý
nghiệp là chân thật. Và có một Thiền chứng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         591

(samapatti), do thành tựu Thiền chứng này, sẽ không có cảm giác gì".

– Này Hiền giả Potaliputta, chớ có nói vậy. Này
Hiền giả Potaliputta, chớ có nói vậy. Chớ có phỉ báng
Thế Tôn; phỉ báng Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn
không có nói như vậy: "Hư vọng là thân nghiệp, hư
vọng là khẩu nghiệp, chỉ có ý nghiệp là chân thật".
Và Hiền giả, có một Thiền Chứng, do thành tựu thiền
chứng này, sẽ không có cảm giác gì.

– Ngài xuất gia đã bao lâu, thưa Hiền giả Samiddhi?

– Không lâu, thưa Hiền giả. Có ba năm.

– Nay ở đây chúng tôi còn hỏi các Tỷ-kheo
trưởng lão làm gì khi một tân Tỷ-kheo nghĩ rằng cần
phải bảo vệ vị Đạo sư như vậy. Thưa Hiền giả
Samiddhi, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp,
khẩu nghiệp, ý nghiệp thời người ấy có cảm giác gì?

– Này Hiền giả Potaliputta, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp thời người ấy cảm giác khổ đau.

Rồi du sĩ ngoại đạo Potaliputta, không tán thán cũng không phản đối lời nói của Tôn giả Samiddhi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        592

Không tán thán, không phản đối, du sĩ ngoại đạo Potaliputta từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi.

Rồi Tôn giả Samiddhi, sau khi du sĩ ngoại đạo
Potaliputta ra đi không bao lâu, liền đi đến Tôn giả
Ananda; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Ananda
những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những
lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Samiddhi kể lại
cho Tôn giả Ananda tất cả cuộc đàm thoại với du sĩ
ngoại đạo Potaliputta. Sau khi nghe nói vậy, Tôn giả
Ananda nói với Tôn giả Samiddhi:

– Này Hiền giả Samiddhi, đây là đề tài một câu
chuyện cần phải yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả
Samiddhi, chúng ta hãy đi đến Thế Tôn, sau khi đến
hãy trình bày lên Thế Tôn rõ ý nghĩa này. Thế Tôn
trả lời chúng ta như thế nào, chúng ta hãy như vậy
thọ trì.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Samiddhi vâng đáp Tôn giả Ananda.
Rồi Tôn giả Ananda và Tôn giả Samiddhi đi đến Thế
Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda, trình lên
Thế Tôn tất cả câu chuyện giữa Tôn giả Samiddhi
với du sĩ ngoại đạo Potaliputta.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       593

Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, Ta chưa từng thấy du sĩ ngoại
đạo Potaliputta, thời câu chuyện này từ đây xảy ra?
Này Ananda, câu hỏi đáng lý phải trả lời phân tích
rõ ràng cho du sĩ ngoại đạo Potaliputta, lại được kẻ
ngu si Samiddhi này trả lời theo một chiều.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Udayi bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, nếu đây là ý nghĩa của Tôn giả Samiddhi nói lên, thời cảm giác gì người ấy cảm thọ là cảm giác khổ đau.

Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, hãy xem con đường sai lạc của
kẻ ngu si Samiddhi này. Này Ananda, Ta biết rằng,
nếu nay kẻ ngu si Samiddhi này mở miệng ra (đề cập
vấn đề gì), ông ấy sẽ mở miệng đề cập một cách
không như lý (ayoniso). Này Ananda, thật sự chỗ
khởi thủy của du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi là về ba
cảm thọ.

Này Ananda, nếu kẻ ngu si Samiddhi này được du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi như vậy và trả lời như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         594

 "Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp, có khả năng đưa đến lạc thọ, người
ấy sẽ cảm giác lạc thọ.

 « Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp có khả năng đưa đến khổ thọ, người
ấy sẽ cảm giác khổ thọ.

 "Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp có khả năng đưa đến bất khổ bất lạc
thọ, người ấy sẽ cảm giác bất khổ bất lạc thọ".

Nếu trả lời như vậy, này Ananda, kẻ ngu si Samiddhi đã trả lời một cách chơn chánh cho du sĩ ngoại đạo Potaliputta.

Và lại nữa, này Ananda, những kẻ du sĩ ngoại
đạo ngu si, kém học, họ sẽ hiểu được đại phân biệt
về nghiệp của Như Lai, này Ananda, nếu Ông nghe
Như Lai phân tích Đại phân biệt về nghiệp".

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời; bạch Thiện Thệ nay đã đến thời, Thế Tôn hãy phân tích đại phân biệt về nghiệp! Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        595

sẽ thọ trì.

– Vậy này Ananda, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói:

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này Ananda, có bốn loại người này có mặt ở đời. Thế nào là bốn?

1. Ở đây, này Ananda, có người sát sanh, lấy
của không cho, sống tà hạnh trong các dục,
nói láo, nói hai lưỡi, nói lời ác khẩu, nói lời
phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà
kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
2. Nhưng ở đây, này Ananda, có người sát
sanh... (như trên)... có tà kiến; sau khi thân
hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này.
3. Ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát sanh,
từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong
các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          596

bỏ nói ác khẩu, từ bỏ nói lời phù phiếm, từ
bỏ tham dục, từ bỏ sân tâm, có chánh kiến;
sau khi thân hoại mạng chung, người ấy được
sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.
4. Nhưng ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát
sanh, ... (như trên)... có chánh kiến; sau khi
thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Ở đây, này Ananda, có vị Sa-môn hay Bà-la- môn nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh tác ý, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, nhờ thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, vị ấy thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Vị ấy nói như sau: "Thật sự có những ác nghiệp, có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho... nói hai lưỡi... có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh, lấy của không cho ... (như trên) ... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            597

cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của
họ thuộc tà trí. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự
mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ,
chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực,
ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn hay Bà-la-môn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, ... (như trên).. vị ấy thấy có người sát sanh, lấy của không cho... (như trên).. có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những ác nghiệp, không có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho... (như trên).... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến; "sau khi thân hoại mạng chung, họ đều được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến". Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn hay Bà-la-môn,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           598

nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, ... (như trên).. vị ấy thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự có những thiện nghiệp, có quả báo thiện hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... có chánh kiến sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí". Như vậy, điều này vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn ... (như trên) ... vị ấy thấy có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những thiện nghiệp, không có quả báo thiện hạnh. Và Ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           599

sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên).... có
chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy
bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Vị ấy
nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát
sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có
chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều bị
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Những ai
biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến".
Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự
mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều
là hư vọng".

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn có ác nghiệp, có quả báo ác
nghiệp". Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy.
 Vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người sát sanh, lấy của không cho.. (như
trên)... có tà kiến, sau khi thân hoại mạng
chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục". Như vậy, Ta cũng
chấp nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         600

những ai sát sanh, lấy của không cho (như
trên)....; sau khi thân hoại mạng chung, họ
đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục", như vậy, Ta không chấp nhận cho vị
ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc
tà kiến"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị
ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như
vậy, này Ananda, là trí của Như Lai về Đại
phân biệt về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn không có ác nghiệp, không có quả
báo ác hạnh". Như vậy, Ta không chấp nhận
cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       601

người sát sanh, lấy của không cho... (như
trên)... có ta kiến; sau khi thân hoại mạng
chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này". Như vậy, Ta chấp
nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả
những ai sát sanh, lấy của không cho... (như
trên)... tất cả sau khi thân hoại mạng chung, họ
đều sanh vào thiện thú Thiên giới, cõi đời này";
như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,
này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt
về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       602

 "Chắc chắn có thiện nghiệp, có quả báo thiện
hạnh". Như vậy Ta chấp nhận cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho...
(như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại
mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này". Như vậy, Ta cũng
chấp nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả
những ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không
cho ... (như trên) ... tất cả sau khi thân hoại
mạng chung; họ đều sanh vào thiện thú, Thiên
giới, cõi đời này"; như vậy, Ta không chấp
nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến", như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho
vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       603

này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn không có thiện nghiệp, không có
quả báo thiện hạnh ". Như vậy, Ta không chấp
nhận cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho...
(như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại
mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục". Như vậy, Ta chấp
nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn những
ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như
trên)... có chánh kiến, tất cả sau khi thân hoại
mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục"; như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến"; như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        604

vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,
này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân
biệt về nghiệp.

1. Ở đây, này Ananda, người nào sát sanh, lấy
của không cho.. (như trên)... có tà kiến; sau khi thân
hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục.... Hoặc là một ác nghiệp đưa
đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm lúc trước, hay
một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy
làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến
được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau
khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục. Và ai ở đây sát sanh, lấy của
không cho.. (như trên)... có tà kiến, người ấy phải
lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay
trong một đời khác.

2. Ở đây, này Ananda, người nào sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Hoặc là một thiện nghiệp

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          605

đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm lúc trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

3. Ở đây, này Ananda, người nào từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Hoặc là một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm từ trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại, hay trong một đời khác.

4. Ở đây, này Ananda, người nào từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          606

cói dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục... Hoặc là một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm từ trước, hay một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Như vậy, này Ananda,

 Có nghiệp vô hữu tợ vô hữu,
 Có nghiệp vô hữu tợ hữu,
 Có nghiệp hữu tợ hữu,
 Có nghiệp hữu tợ vô hữu.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        607

58 Do duyên gì khởi lên các tư duy tầm - Kinh TÔN GIẢ SAMIDDHI – Tăng IV, 113

TÔN GIẢ SAMIDDHI – Tăng IV, 113

1. Rồi Tôn giả Samiddhi đi đến Tôn giả Sàriputta,
sau khi đến, chào đón hỏi thăm Tôn giả Sàriputta,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên.

Rồi Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Samiddhi đang ngồi xuống một bên:

- Do sở duyên gì, này Samiddhi, một người khởi lên các tư duy tầm?

- Do danh sắc làm sở duyên, thưa Tôn giả.

- Nhưng này Samiddhi, cái gì khiến chúng đi đến sai khác?

- Các giới, thưa Tôn giả.

- Nhưng này Samiddhi, chúng lấy gì làm tập khởi?

- Lấy xúc làm tập khởi, thưa Tôn giả.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       608

- Này Samiddhi, chúng qui tụ ở đâu?

- Chúng qui tụ ở các cảm thọ, thưa Tôn giả.

- Nhưng này Samiddhi, chúng lấy gì làm thượng thủ?

- Chúng lấy định làm thượng thủ, thưa Tôn giả.

- Nhưng này Samiddhi, chúng lấy gì làm tăng thượng?

- Chúng lấy niệm làm tăng thượng, thưa Tôn giả.

- Này Samiddhi, chúng lấy cái gì làm tối thượng?

- Chúng lấy tuệ làm tối thượng, thưa Tôn giả.

- Này Samiddhi, chúng lấy gì làm lõi cây?

- Chúng lấy giải thoát làm lõi cây, thưa Tôn giả.

- Này Samiddhi, chúng thể nhập vào gì?

- Chúng thể nhập vào bất tử, thưa Tôn giả.

2. - Khi được hỏi: "Này Samiddhi, do sở duyên gì một người khởi lên các tư duy tầm?", Hiền giả đáp: "Do danh sắc làm sở duyên, thưa Tôn giả".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        609

Này Samiddhi, khi được hỏi: "Cái gì khiến chúng đi đến sai khác?", Hiền giả đáp:" Trong các giới, thưa Tôn giả".

Khi được hỏi: "Này Samiddhi, chúng lấy gì làm tập khởi?", Hiền giả đáp: "Lấy xúc làm tập khởi, thưa Tôn giả".

Khi được hỏi: "Này Samiddhi, chỗ qui tụ của chúng là gì?", Hiền giả đáp: "Chỗ qui tụ của chúng là thọ, thưa Tôn giả".

Khi được hỏi: "Này Samiddhi, chúng lấy gì làm thượng thủ?", Hiền giả đáp: "Chúng lấy định làm thượng thủ, thưa Tôn giả".

Khi được hỏi: "Này Samiddhi, chúng lấy gì làm tăng thượng?", Hiền giả đáp: "Chúng lấy niệm tăng thượng, thưa Tôn giả".

Khi được hỏi: "Này Samiddhi, chúng lấy gì làm tối thượng?" Hiền giả đáp: "Chúng lấy tuệ làm tối thượng, thưa Tôn giả".

Khi được hỏi: "Này Samiddhi, chúng lấy gì làm lõi cây?", Hiền giả đáp: "Chúng lấy giải thoát làm lõi cây, thưa Tôn giả".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       610

Khi được hỏi: "Này Samiddhi, chúng thể nhập vào gì?", Hiền giả đáp: "Chúng thể nhập vào bất tử, thưa Tôn giả".

Lành thay, lành thay, này Samiddhi! Lành thay, này Samiddhi! Hiền giả đã trả lời các câu hỏi. Nhưng Hiền giả chớ có kiêu mạn về vấn đề này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       611

59 Do thấy với Chánh kiến nên sanh yểm ly - TIỂU Kinh GIÁO GIỚI LA–HẦU– LA – 147 Trung III, 623

TIỂU KINH GIÁO GIỚI LAHẦULA (Cula Rahulovada suttam) – Bài kinh số 147 – Trung III, 623

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana
(Kỳ-đà lâm) tại tinh xá ông Anathapindika. Rồi Thế
Tôn trong khi nhàn tịnh độc cư, khởi lên tư niệm sau
đây: "Đã thuần thục là những pháp đã đưa đến giải
thoát cho Rahula. Vậy Ta hãy huấn luyện Rahula hơn
nữa trong sự đoạn tận các lậu hoặc". Rồi Thế Tôn
vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Savatthi để
khất thực. Sau khi đi khất thực ở Savatthi, sau buổi
ăn, trên con đường đi khất thực trở về, Thế Tôn cho
gọi Tôn giả Rahula và nói:

– Này Rahula, hãy cầm tọa cụ, chúng ta sẽ đi đến Andhavana để nghỉ ban ngày.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       612

Tôn giả Rahula vâng đáp Thế Tôn, cầm lấy tọa cụ và đi theo sau lưng Thế Tôn.

Lúc bấy giờ hàng ngàn chư Thiên đi theo Thế
Tôn và nghĩ rằng: "Hôm nay, Thế Tôn sẽ huấn luyện
cho Tôn giả Rahula hơn nữa trong sự đoạn tận các
lậu hoặc".

Rồi Thế Tôn đi sâu vào rừng Andhavana và ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn dưới một gốc cây. Tôn giả Rahula đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Rahula đang ngồi một bên:

– Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Con mắt là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường.

– Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

– Bạch Thế Tôn, là khổ

– Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, thời có hợp lý chăng khi quán cái ấy: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi?"

_ Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        613

_Này Rahula. Ông nghĩ thế nào? Sắc là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường

– Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

– Bạch Thế Tôn, là khổ.

– Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, thời có hợp lý chăng khi quán cái ấy: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi?"

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Rahula. Ông nghĩ thế nào? Nhãn thức là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường

– Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

– Bạch Thế Tôn, là khổ.

– Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, thời có hợp lý chăng khi quán cái ấy: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi?"

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        614

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn

– Này Rahula. Ông nghĩ thế nào? Nhãn xúc là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường.

– ... (như trên)...

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Do duyên
nhãn xúc này, được khởi lên thọ, tưởng, hành,
thức; pháp được khởi lên ấy là thường hay vô
thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường.

– ... (như trên)...

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Tai là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường.

– ... (như trên)...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    615

– Mũi là thường hay vô thường?... (như trên)...
Lưỡi là thường hay vô thường?... (như trên)... Thân
là thường hay vô thường... (như trên)... Ý là thường
hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường.

– ... (như trên)...

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Pháp là thường hay vô thường?

_... (như trên)...

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Ý thức là thường hay vô thường?

– .... (như trên)...

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Ý xúc là thường hay vô thường?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       616

– ... (như trên)...

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Do duyên ý xúc này, được khởi lên thọ, tưởng, hành, thức, các pháp (được khởi lên) ấy là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường.

– ... (như trên)...

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Rahula, do thấy vậy, vị Đa văn Thánh đệ tử yếm ly con mắt, yếm ly các sắc, yếm ly nhãn thức, yếm ly nhãn xúc, do duyên nhãn xúc này, được khởi lên thọ, tưởng, hành, thức. Vị ấy yếm ly pháp (được khởi lên) ấy. Vị ấy yếm ly tai, yếm ly các tiếng... yếm ly mũi, yếm ly các hương... yếm ly các hương... yếm ly lưỡi, yếm ly các vị... yếm ly thân, yếm ly các xúc, .. yếm ly ý, yếm ly các pháp, yếm ly ý thức, yếm ly ý xúc. Do duyên ý xúc này, được khởi lên thọ, tưởng, hành, thức. Vị ấy yếm ly các pháp (được khởi lên) ấy. Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát ". Và vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          617

còn trở lui trạng thái này nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Rahula,
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết
giảng này được nói lên, tâm của Tôn giả Rahula được
giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ. Và
đối với hàng ngàn chư Thiên ấy, được khởi lên pháp
nhãn ly trần, vô cấu: "Phàm cái gì được khởi lên,
tất cả đều bị diệt tận".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       618

60 Dòng chảy của Chánh kiến - Kinh Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237

Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237

1) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy mắt vô
thường là vô thường, thấy vậy là chánh tri kiến. Do
thấy chơn chánh, vị ấy nhàm chán. Do diệt hỷ tiêu
tận (nandi) nên tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên
diệt hỷ tiêu tận. Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm
được gọi là khéo giải thoát.

4-7) Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy tai vô
thường là vô thường... thấy mũi vô thường là vô
thường... thấy lưỡi vô thường là vô thường... thấy
thân vô thường là vô thường...

8) Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy ý vô thường
là vô thường, thấy vậy là chánh tri kiến. Do thấy
chơn chánh, vị ấy nhàm chán. Do diệt hỷ tiêu tận nên
tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận.
Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo
giải thoát.

Diệt Hỷ Tiêu Tận 2 – Tương IV, 238

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        619

(Như kinh trên, chỉ khác là thế vào các sắc, các tiếng, các hương, các vị, các xúc, các pháp).

Diệt Hỷ Tiêu Tận 3 – Tương IV, 238

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý mắt, và hãy
như thật chánh quán con mắt là vô thường. Này
các Tỷ-kheo, do như lý tác ý con mắt và như thật
chánh quán con mắt là vô thường, Tỷ-kheo nhàm
chán đối với con mắt. Do diệt hỷ tiêu tận nên tham
tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận. Do
diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo giải
thoát.

4-7) Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý tai... mũi... lưỡi... thân...

8) Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý và như thật
chánh quán ý là vô thường. Này các Tỷ-kheo, do như
lý tác ý và như thật chánh quán ý là vô thường, Tỷ-
kheo nhàm chán đối với ý. Do diệt hỷ tiêu tận nên
tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận.
Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo
giải thoát.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          620

Diệt Hỷ Tiêu Tận 4 – Tương IV, 239

(Như kinh trên chỉ thế vào các sắc, các tiếng, các hương, các vị, các xúc và các pháp)

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     621

61 Dòng chảy của giới - Kinh ÁC GIỚI – Tăng II, 332

ÁC GIỚI – Tăng II, 332

1. - Này các Tỷ-kheo,

- Với người ác giới, với người phá giới, chánh
định do vậy bị phá hoại.
- Khi chánh định không có mặt, với người chánh
định bị phá hoại, như thật tri kiến do vậy bị
phá hoại.
- Khi như thật tri kiến không có mặt, với người
như thật tri kiến bị phá hoại, nhàm chán, ly
tham do vậy bị phá hoại.
- Khi nhàm chán ly tham không có mặt, với
người nhàm chán ly tham bị phá hoại, giải
thoát tri kiến do vậy bị phá hoại.

2. Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây, với cành và lá bị phá hoại, thời đọt cây ấy không đi đến viên mãn, vỏ cây không đi đến viên mãn, giác cây không đi đến viên mãn, lõi cây không đi đến viên mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với người ác giới, với người phá giới, chánh định do vậy bị phá hoại. Khi chánh định không có mặt, với người chánh định bị

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      622

phá hoại, như thật tri kiến nhân vậy bị phá hoại. Khi
như thật tri kiến không có mặt, với người như thật tri
kiến bị phá hoại, nhàm chán, ly tham do vậy bị phá
hoại. Khi nhàm chán, ly tham không có mặt, với
người nhàm chán ly tham bị phá hoại, giải thoát tri
kiến do vậy bị phá hoại.

3. Này các Tỷ-kheo,

- Với người có giới, với người gìn giữ giới,
chánh định do vậy được đầy đủ.
- Do chánh định có mặt, với người chánh định
được thành tựu, như thật tri kiến do vậy được
thành tựu.
- Do như thật tri kiến có mặt, với người như
thật tri kiến có mặt, nhàm chán, ly tham do
vậy được thành tựu.
- Do nhàm chán, ly tham có mặt, với người
nhàm chán ly tham được thành tựu, giải thoát
tri kiến do vậy được thành tựu.

4. Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây, với cành và lá
được đầy đủ, thời đọt cây ấy đi đến viên mãn vỏ cây
đi đến viên mãn, giác cây đi đến viên mãn, lõi cây đi
đến viên mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với người có giới, với người giữ gìn giới, chánh định nhân vậy được đầy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         623

đủ. Do chánh định có mặt, với người chánh định
được thành tựu, như thật tri kiến do vậy được thành
tựu. Do như thật tri kiến có mặt, với người như thật
tri kiến được thành tựu, nhàm chán, ly tham do vậy
được thành tựu. Do nhàm chán, ly tham có mặt, với
người nhàm chán, ly tham được thành tựu, giải thoát
tri kiến do vậy được thành tựu.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       624

62 Dòng chảy của tâm không cung kính - Kinh KHÔNG CÓ CUNG KÍNH 1 – Tăng II, 325

KHÔNG CÓ CUNG KÍNH 1 – Tăng II, 325

1- Này các Tỷ-kheo,

- Tỷ-kheo không cung kính, không thận trọng,
không sống tương hòa với các vị đồng Phạm
hạnh, sẽ làm cho viên mãn thắng hạnh pháp, sự
kiện này không xảy ra.
- Sau khi không làm cho viên mãn thắng hạnh
pháp, vị ấy sẽ làm cho viên mãn hữu học pháp,
sự kiện này không xảy ra.
- Không làm cho viên mãn hữu học pháp, vị ấy
sẽ làm cho viên mãn các giới luật, sự kiện này
không xảy ra.
- Sau khi không làm cho viên mãn các giới luật,
vị ấy sẽ làm cho viên mãn chánh tri kiến, sự
kiện này không xảy ra.
- Sau khi không làm cho viên mãn chánh tri kiến,
vị ấy sẽ làm cho viên mãn chánh định, sự kiện
này không xảy ra.

2. Này các Tỷ-kheo,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     625

- Tỷ-kheo có cung kính có thận trọng, sống
tương hòa với các vị đồng Phạm hạnh sẽ làm
cho viên mãn thắng hạnh pháp, sự kiện này có
xảy ra.
- Sau khi làm cho viên mãn thắng hạnh, pháp, vị
ấy sẽ làm cho viên mãn hữu học pháp, sự kiện
này có xảy ra.
- Sau khi làm cho viên mãn hữu học pháp, vị ấy
sẽ làm cho viên mãn các giới luật, sự kiện này
có xảy ra.
- Sau khi làm cho viên mãn các giới luật, vị ấy
sẽ làm cho viên mãn chánh tri kiến, sự kiện này
có xảy ra.
- Sau khi làm cho viên mãn chánh tri kiến, vị ấy
sẽ làm cho viên mãn chánh định, sự kiện này
có xảy ra.

KHÔNG CÓ CUNG KÍNH 2 – Tăng II, 326

1. - Này các Tỷ-kheo,

- Tỷ-kheo, không cung kính, không thận trọng,
không sống tương hòa với các vị đồng Phạm
hạnh, sẽ làm viên mãn thắng hạnh pháp, sự
kiện này không xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      626

- Sau khi không làm cho viên mãn thắng hạnh
pháp, vị ấy sẽ làm viên mãn hữu học pháp, sự
kiện này không xảy ra.
- Sau khi không làm cho viên mãn hữu học pháp,
vị ấy sẽ làm cho viên mãn giới uẩn, sự kiện này
không xảy ra.
- Sau khi không làm cho viên mãn giới uẩn, vị
ấy sẽ làm cho viên mãn định uẩn, sự kiện này
không xảy ra.
- Sau khi không làm cho viên mãn định, vị ấy sẽ
làm cho viên mãn tuệ uẩn, sự kiện này không
xảy ra.

2. Này các Tỷ-kheo,

- Tỷ-kheo có cung kính, có thận trong, sống
tương hòa với các vị đồng Phạm hạnh, vị ấy sẽ
làm cho viên mãn thắng hạnh pháp, sự kiện
này có xảy ra.
- Sau khi làm cho viên mãn thắng hạnh pháp, vị
ấy sẽ làm cho viên mãn hữu học pháp, sự kiện
này có xảy ra.
- Sau khi làm viên mãn hữu học pháp, vị ấy sẽ
làm cho viên mãn giới uẩn, sự kiện này có xảy
ra.
- Sau khi làm cho viên mãn giới uẩn, vị ấy sẽ làm
cho viên mãn định uẩn, sự kiện này có xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      627

- Sau khi làm cho viên mãn định uẩn, vị ấy sẽ làm cho viên mãn tuệ uẩn, sự kiện này có xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   628

63 Giáo giới vị mới xuất gia - Kinh TẠI ANDHAKAVINDA – Tăng II, 532

TẠI ANDHAKAVINDA – Tăng II, 532

1. Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Magadha,
tại Andhakavinda. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế
Tôn; sau khi đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Ànanda đang ngồi một
bên:

- Những Tỷ-kheo nào, này Ànanda, là tân học xuất
gia không bao lâu, mới đến trong Pháp và Luật này,
các Tỷ-kheo ấy, này Ànanda, thật sự cần phải khích
lệ, cần phải làm cho nhập vào và làm cho an trú trong
năm pháp.

Thế nào là trong năm pháp?

2. "Hãy đến, này các Hiền giả, các Thầy cần phải giữ
giới, sống được bảo vệ với sự bảo vệ của giới bổn,
đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi trong các lỗi
nhỏ nhiệm, chấp nhận và học tập trong các học
pháp". Như vậy, họ cần được khích lệ, cần phải làm
cho nhập vào và làm cho an trú trong sự bảo vệ của
giới bổn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        629

3. "Hãy đến, này các Hiền giả, các Thầy cần phải
sống với các căn môn phải được chế ngự, thành tựu
với niệm được phòng hộ, với niệm thận trọng sáng
suốt, với ý được khéo phòng hộ, với tâm được chánh
niệm bảo vệ". Như vậy, họ cần được khích lệ, cần
phải làm cho nhập vào, cần làm cho an trú trong sự
bảo vệ các căn.

4. "Hãy đến, này các Hiền giả, hãy nói ít lại, hãy hạn
chế lời nói". Như vậy, họ cần được khích lệ, cần phải
làm cho nhập vào, cần làm cho an trú trong sự hạn
chế lời nói.

5. "Hãy đến, này các Hiền giả, hãy là những người
sống trong rừng, hãy sử dụng các trú xứ núi rừng cao
nguyên xa vắng". Như vậy, họ cần phải được khích
lệ, cần làm cho nhập vào, cần làm cho an trú trong
nếp sống thân viễn ly.

6. "Hãy đến, này các Hiền giả, hãy có chánh tri kiến,
thành tựu chánh kiến". Như vậy, họ cần phải được
khích lệ, cần làm cho nhập vào, cần làm cho an trú
trong chánh kiến.

Này Ànanda, các Tỷ-kheo nào tân học, xuất gia không bao lâu, mới đến trong Pháp Luật này, này Ànanda, các Tỷ-kheo ấy cần phải được thầy khích lệ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         630

cần phải làm cho nhập vào, cần làm cho an trú trong năm pháp này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      631

64 Giới Định Tuệ - Hành trì một phần, thành tựu một phần - Kinh HỮU HỌC 1 – Tăng I, 419

HỮU HỌC 1 – Tăng I, 419

1. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
- Hữu học, hữu học, bạch Thế Tôn, được nói đến như
vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, là hữu học?
- Học tập, nên được gọi là hữu học. Và học tập cái
gì? Học tập tăng thượng giới, học tập tăng thượng
tâm, học tập tăng thượng tuệ. Vị ấy, này Tỷ-kheo, do
vậy được gọi là vị Hữu học.
Bậc hữu học, học tập,
Đi theo con đường thẳng,
Ở trong sự diệt tận,
Trí thứ nhất khởi lên.
Tiếp theo không gián đoạn,
Chánh trí mới sanh khởi.
Rồi chánh trí giải thoát,
Trí như vậy khởi lên.
Bất động ta giải thoát,
Hữu kiết sử đoạn tận.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       632

HỮU HỌC 2 – Tăng I, 420

1. - Này các Tỷ-kheo, bản tụng đọc này gồm hơn 150
học giới cần phải đọc nửa tháng một lần, ở đây các
người thiện nam tử muốn được lợi ích, học tập bản
tụng ấy. Này các Tỷ-kheo, tất cả được thâu nhiếp
hợp lại làm thành ba học giới này.
Thế nào là ba?
- Tăng thượng giới học,
- Tăng thượng tâm học,
- Tăng thượng tuệ học.
Chính ba học giới này, này các Tỷ-kheo, thâu nhiếp
tất cả.
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo đối với các giới luật, hành trì toàn
phần,
- Đối với định, hành trì một phần,
- Đối với tuệ, hành trì một phần.
Vị ấy có vi phạm học pháp nhỏ nhặt nhỏ nhiệm nào,
vị ấy được xem là thanh tịnh. Vì cớ sao? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, Ta không tuyên bố chúng làm cho vị
ấy không có khả năng. Phàm có những học pháp nào

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      633

là căn bản Phạm hạnh, tương xứng Phạm hạnh, ở
đây, vị ấy kiên trì giới ấy, kiên trú giới ấy, chấp nhận
và học tập trong các học pháp. Vị ấy, do đoạn tận ba
kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị thối đọa, quyết
chắc đạt đến Chánh giác.
3. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo đối với các giới luật, hành trì toàn
phần,
- Đối với định, hành trì một phần,
- Đối với tuệ, hành trì một phần.
Vị ấy có vi phạm học pháp nhỏ nhặt nhỏ nhiệm nào,
vị ấy được xem là thanh tịnh. Vì cớ sao? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, Ta không tuyên bố chúng làm cho vị
ấy không có khả năng. Phàm có những học pháp nào
là căn bản Phạm hạnh, tương xứng Phạm hạnh, ở
đây, vị ấy kiên trì giới ấy, kiên trú giới ấy, chấp nhận
và học tập trong các học pháp. Vị ấy, do đoạn tận ba
kiết sử, làm cho muội lược tham, sân, si là bậc Nhất
lai, chỉ trở về thế giới này một lần, rồi đoạn tận khổ
đau.
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo đối với các giới luật, hành trì toàn
phần,
- Đối với định, hành trì toàn phần,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           634

- Đối với tuệ, hành trì một phần.
Vị ấy có vi phạm học pháp nhỏ nhặt nhỏ nhiệm nào,
vị ấy được xem là thanh tịnh. Vì cớ sao? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, Ta không tuyên bố chúng làm cho vị
ấy không có khả năng. Phàm có những học pháp nào
là căn bản Phạm hạnh, tương xứng Phạm hạnh, ở
đây, vị ấy kiên trì giới ấy, kiên trú giới ấy, chấp nhận
và học tập trong các học pháp. Vị ấy, do đoạn tận
năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, tại đấy nhập
Niết-bàn, không còn phải trở lui đời này nữa.
5. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo đối với các giới luật, hành trì toàn
phần,
- Đối với định, hành trì toàn phần,
- Đối với tuệ, hành trì toàn phần.
Vị ấy có vi phạm học pháp nhỏ nhặt nhỏ nhiệm nào,
vị ấy được xem là thanh tịnh. Vì cớ sao? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, Ta không tuyên bố chúng làm cho vị
ấy không có khả năng. Phàm có những học pháp nào
là căn bản Phạm hạnh, tương xứng Phạm hạnh, ở
đây, vị ấy kiên trì giới ấy, kiên trú giới ấy, chấp nhận
và học tập trong các học pháp. Vị ấy, do đoạn tận các
lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí,
chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát,
tuệ giải thoát.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           635

Như vậy, này các Tỷ-kheo, người hành trì có một
phần, thành tựu được một phần; người hành trì
toàn phần, thành tựu được toàn phần. Ta tuyên bố
rằng, này các Tỷ-kheo, các học giới không phải là
rỗng không.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    636

65 Giới Định Tuệ - Kinh NGƯỜI HỌ THÍCH – Tăng I, 397

NGƯỜI HỌ THÍCH – Tăng I, 397

1. Một thời, Thế Tôn trú giữa dân chúng Thích tử, tại
Kapilavatthu, ở khu vườn Nigrodha.
Lúc bấy giờ, Thế Tôn khỏi bệnh, được khỏi bệnh
không bao lâu. Rồi họ Thích Mahànàma đi đến Thế
Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống
một bên. Ngồi xuống một bên, họ Thích (Sakka)
bạch Thế Tôn:
- Đã lâu ngày, bạch Thế Tôn, con đã biết pháp đã
được dạy như sau: "Trí đến với người định tĩnh,
không đến với người không định tĩnh". Bạch Thế
Tôn, định đến trước rồi trí đến sau? Hay trí đến
trước rồi định đến sau?
2. Rồi Tôn giả Ànanda suy nghĩ như sau: "Thế Tôn
mới khỏi bệnh, khỏi bệnh không bao lâu. Họ Thích
Mahànàma này hỏi một câu rất thâm sâu. Vậy ta hãy
đưa họ Thích Mahànàma qua một bên và thuyết pháp
cho họ Thích".
Rồi Tôn giả Ànanda cầm tay họ Thích Mahànàma,
kéo qua một bên rồi nói với họ Thích Mahànàma:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        637

3- Giới của bậc Hữu học, này Mahànàma, được Thế
Tôn nói đến. Và giới của bậc Vô học cũng được Thế
Tôn nói đến. Định bậc Hữu học được Thế Tôn nói
đến. Định bậc Vô học cũng được Thế Tôn nói đến.
Tuệ bậc Hữu học được Thế Tôn nói đến. Tuệ bậc Vô
học cũng được Thế Tôn nói đến
4. Này Mahànàma, thế nào là giới bậc Hữu học?
- Ở đây, này Mahànàma, vị Tỷ-kheo giữ giới, sống
hộ trì với sự hộ trì của giới bổn, đầy đủ quy nghi
chánh hạnh, thấy sợ hãi trong những lỗi nhỏ nhặt,
chấp nhận và học tập các học giới. Này
Mahànàma, đây là giới bậc Hữu học.
5. Và này Mahànàma, thế nào là định bậc Hữu học?
- Ở đây, này Mahànàma, ly dục, ly bất thiện pháp,
vị Tỷ-kheo chứng đạt và an trú sơ Thiền … chứng
đạt và an trú Thiền thứ tư. Này Mahànàma, đây là
định của bậc Hữu học.
6. Và này Mahànàma, thế nào là trí tuệ của bậc Hữu
học?
- Ở đây, này Mahànàma, vị Tỷ-kheo như thật quán
tri: "Đây là Khổ" … như thật quán tri: "Đây là con
Đường đưa đến Khổ diệt". Này Mahànàma, đây
gọi là trí tuệ của bậc Hữu học.
Vị Thánh đệ tử như vậy đầy đủ giới, như vậy đầy đủ
định, như vậy đầy đủ tuệ, do đoạn tận các lậu hoặc,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        638

ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí, chứng ngộ,
chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải
thoát.
Như vậy, này Mahànàma, là giới bậc Hữu học được
Thế Tôn thuyết, là giới bậc Vô học được Thế Tôn
thuyết, là định bậc Hữu học được Thế Tôn thuyết, là
định bậc Vô học được Thế Tôn thuyết, là tuệ bậc
Hữu học được Thế Tôn thuyết, là tuệ bậc Vô học
được Thế Tôn thuyết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         639

66 Giới Định Tuệ cụ túc là gì              - Kinh KASSAPA – 8 Trường I, 281

KINH KASSAPA – Bài kinh số 8 – Trường I, 281

1. - Như vầy tôi nghe. Một thời đức Thế Tôn ở tại
Ujunnà (Uy-nhã-quốc), tại vườn nai Kannakatthala.
Lúc bấy giờ, lõa thể Kassapa (Ca-diếp) đến chỗ đức
Phật, nói những lời chào đón hỏi thăm xã giao với
đức Thế Tôn và đứng một bên. Sau khi đứng một
bên, lõa thể Kassapa thưa với Thế Tôn:

2. - Tôn giả Gotama, tôi nghe như vầy: "Sa-môn
Gotama chỉ trích mọi khổ hạnh, tuyệt đối phỉ báng,
mạt sát mọi khổ hạnh, mọi lối sống khắc khổ", có
phải những vị ấy nói đúng lời của Tôn giả Gotama?
Có phải những vị ấy đã vu oan không xác thật cho
Tôn giả Gotama? Có phải những vị ấy đã tuyên bố
như pháp, thuận pháp không? Có những chủ trương
nào chính và phụ gặp phải cật nạn không? Thật sự
chúng tôi không muốn chỉ trích sai lạc Tôn giả
Gotama.

3. - Này Kassapa, những ai nói: "Sa-môn Gotama chỉ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     640

trích mọi khổ hạnh, tuyệt đối phỉ báng, mạt sát mọi
khổ hạnh, mọi lối sống khắc khổ", những vị ấy nói
không đúng lời của Ta, đã vu oan không xác thật cho
Ta.

-     Này Kassapa, ở đời này, với thiên nhãn thanh
tịnh, siêu nhân, Ta thấy một số người tu khổ
hạnh, sống khắc khổ... Sau khi thân hoại mạng
chung, phải sinh vào ác sanh, ác thú, đọa xứ,
địa ngục.
- Này Kassapa, ở đời này, với thiên nhãn thanh
tịnh, siêu nhân, Ta thấy một số người tu khổ
hạnh, sống khắc khổ... Sau khi thân hoại mạng
chung, được sinh vào thiện chú, thiên giới, cõi
đời này.
- Này Kassapa, ở đời này, thanh tịnh, siêu nhân,
Ta thấy một số người tu khổ hạnh nhưng sống
ít khắc khổ hơn... Sau khi thân hoại mạng
chung, phải sinh vào ác sanh, ác thú, đọa xứ,
địa ngục.
- Này Kassapa, ở đời này, với thiên nhãn thanh
tịnh, siêu nhân, Ta thấy một số người tu khổ
hạnh nhưng sống ít khắc khổ hơn... Sau khi
thân hoại mạng chung, được sinh vào thiện thú,
thiên giới, cõi đời này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       641

 Này Kassapa, khi đã biết đúng với sự thật sự
lai, khứ, sanh, diệt của những người tu khổ
hạnh như vậy, làm sao Ta lại chỉ trích mọi khổ
hạnh và tuyệt đối phỉ báng mạt sát mọi khổ
hạnh, mọi lối sống khắc khổ.

4. Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn là
những nhà bác học, tế nhị, biệt tài trong tranh luận,
(nhà thiện xạ) bắn chẻ hai sợi tóc, đi chỗ này chỗ kia
như đả phá mọi tà kiến với trí tuệ của mình. Giữa Ta
và những vị này, có những điểm tương đồng và có
những điểm không tương đồng. Có điểm những vị
này công nhận là phải, chúng tôi cũng công nhận là
phải. Có điểm những vị này công nhận là không phải,
chúng tôi cũng công nhận là không phải. Có điểm
những vị này không công nhận là phải, chúng tôi
công nhận là phải. Có điểm chúng tôi công nhận là
phải, các vị này cũng công nhận là phải. Có điểm
chúng tôi không công nhận là phải, các vị này cũng
không công nhận là phải. Có điểm chúng tôi công
nhận là phải, các vị này không công nhận là phải. Có
điểm chúng tôi không công nhận là phải, các vị này
công nhận là phải.

5. Ta đến các vị ấy và nói: "Này các Hiền giả, những điểm bất đồng ý, hãy để chúng yên như vậy. Những điểm đồng ý, các vị có trí hãy hỏi nhau, tìm hiểu và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         642

đàm luận với nhau, giáo sư với giáo sư, hay chúng
đệ tử với chúng đệ tử: "Những pháp bất thiện hay
được xem là bất thiện, những pháp lỗi lầm hay được
xem là lỗi lầm, những pháp không nên tuân hành hay
được xem là không nên tuân hành, những pháp
không xứng bậc Thánh hay được xem là không xứng
đáng bậc Thánh, giữa những pháp ô nhiễm hay được
xem là ô nhiễm, giữa quí vị hiền giả này, ai đã hoàn
toàn xả ly những pháp ấy, Sa-môn Gotama hay
những vị Tôn giả, sư trưởng các giáo phái kia?"

6. Này Kassapa, và sự tình này xảy ra. Khi các vị có
trí hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau. Các vị
này nói: "Những pháp bất thiện hay được xem là bất
thiện, những pháp lỗi lầm hay được xem là lỗi lầm,
những pháp không nên tuân hành hay được xem là
không nên tuân hành, những pháp không xứng bậc
Thánh hay được xem là không xứng bậc Thánh,
những pháp ô nhiễm hay được xem là ô nhiễm, giữa
những vị hiền giả này, Sa-môn Gotama đã hoàn toàn
xả ly những pháp ấy, còn những vị tôn giả, sư trưởng
các giáo phái kia chỉ xả ly một phần thôi". Như vậy,
này Kassapa, những vị có trí khi hỏi nhau, tìm hiểu
và đàm luận với nhau, một phần lớn tán thán chúng
tôi về vấn đề này.

7. Này Kassapa, lại nữa các vị có trí lại hỏi nhau, tìm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          643

hiểu và đàm luận với nhau, giữa giáo sư với giáo sư,
giữa chúng đệ tử với chúng đệ tử: "Những pháp thiện
hay được xem là thiện, những pháp không lỗi lầm
hay được xem là không lỗi lầm, những pháp nên tuân
hành hay được xem là nên tuân hành, những pháp
xứng bậc Thánh hay được xem là xứng bậc Thánh,
những pháp thanh tịnh hay được xem là thanh tịnh,
giữa quí vị hiền giả này ai đã hoàn toàn thành tựu
những pháp này, Sa-môn Gotama hay những vị tôn
giả, sư trưởng các giáo phái kia?

8. Này Kassapa, và sự tình này xảy ra. Khi các vị có
trí hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau, các vị
này nói: "Những pháp thiện hay được xem là thiện,
những pháp không lỗi lầm hay được xem là không
lỗi lầm, những pháp nên tuân hành hay được xem là
nên tuân hành, những pháp xứng bậc Thánh hay
được xem là xứng bậc Thánh, những pháp thanh tịnh
hay được xem là thanh tịnh, Sa-môn Gotama đã hoàn
toàn thành tựu những pháp này, còn những vị tôn
giả, sư trưởng các giáo phái kia chỉ thành tựu một
phần". Như vậy này Kassapa, những vị có trí hỏi
nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau, một phần lớn
tán thán chúng tôi về vấn đề này.

9. Này Kassapa, lại nữa, các vị có trí lại hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau, giữa giáo sư với giáo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       644

sư, giữa chúng đệ tử với chúng đệ tử: "Những pháp
bất thiện hay được xem là bất thiện, những pháp lỗi
lầm hay được xem là lỗi lầm, những pháp không nên
tuân hành hay được xem là không nên tuân hành,
những pháp không xứng bậc Thánh hay được xem là
không xứng bậc Thánh, những pháp ô nhiễm hay
được xem là ô nhiễm, giữa những vị hiền giả này ai
đã hoàn toàn xả ly những pháp ấy, chúng đệ tử của
Gotama hay chúng đệ tử của những tôn giả, sư
trưởng các giáo phái kia?".

10. Này Kassapa, và sự tình này xảy ra khi các vị có trí hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau. Các vị này nói: "Những pháp bất thiện hay được xem là bất thiện, những pháp lỗi lầm hay được xem là lỗi lầm, những pháp không nên tuân hành hay được xem là không nên tuân hành, những pháp không xứng bậc Thánh hay được xem là không xứng bậc Thánh, những pháp ô nhiễm hay được xem là ô nhiễm, giữa những vị hiền giả này, chúng đệ tử của Gomata đã hoàn toàn xả ly những pháp ấy, còn chúng đệ tử của những vị tôn giả, sư trưởng các giáo phái kia chỉ xả ly một phần thôi". Như vậy, này Kassapa, những vị có trí khi hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau một phần lớn tán thán chúng tôi về vấn đề này.

11. Này Kassapa, lại nữa, các vị có trí lại hỏi nhau,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        645

tìm hiểu và đàm luận với nhau, giữa giáo sư với giáo
sư, giữa chúng đệ tử với chúng đệ tử: "Những pháp
thiện hay được xem là thiện, những pháp không lỗi
lầm hay được xem là không lỗi lầm, những pháp nên
tuân hành hay được xem là nên tuân hành, những
pháp xứng bậc Thánh hay được xem là xứng bậc
Thánh, những pháp thanh tịnh hay được xem là
thanh tịnh, giữa những vị hiền giả này ai đã hoàn
toàn thành tựu những pháp này, chúng đệ tử của
Gotama hay chúng đệ tử của những tôn giả, sư
trưởng các giáo phái kia?"

12. Này Kassapa, sự tình này xảy ra khi các vị có trí
hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau. Các vị này
nói: "Những pháp thiện hay được xem là thiện,
những pháp không lỗi lầm hay được xem là không
lỗi lầm, những pháp nên tuân hành hay được xem là
nên tuân hành, những pháp xứng bậc Thánh hay
được xem là xứng bậc Thánh, những pháp thanh tịnh
hay được xem là thanh tịnh, giữa những vị hiền giả
này, chúng đệ tử của Gotama đã hoàn toàn thành tựu
những pháp này, còn chúng đệ tử của những vị tôn
giả, sư trưởng các giáo phái kia chỉ thành tựu một
phần thôi". Như vậy này Kassapa, những vị có trí hỏi
nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau, một phần lớn
tán thán chúng tôi về vấn đề này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        646

13. Này Kassapa, có con đường, có phương pháp
khiến ai tuân theo sẽ tự thấy và tự biết: "Sa-môn
Gotama nói đúng thời, nói chân thật, nói lợi ích,
nói hợp pháp, nói đúng luật". Này Kassapa, con
đường ấy là gì, phương pháp ấy là gì khiến ai tuân
theo sẽ tự thấy và biết: "Sa-môn Gotama nói đúng
thời, nói chân thật, nói lợi ích, nói hợp pháp, nói
đúng luật "?

- Chính là con đường Thánh tám ngành tức
là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định. Này Kassapa, chính con đường này,
chính phương pháp này khiến ai tuân theo sẽ tự thấy
và tự biết: "Sa-môn Gotama nói đúng thời, nói lời
chân thật, nói lợi ích, nói hợp pháp, nói đúng luật".

14. Nghe nói vậy, lõa thể Kassapa bạch đức Thế Tôn:

- Hiền giả Gotama, những pháp khổ hạnh này được những Sa-môn và Bà-la-môn công nhận là đưa đến Sa-môn quả và Bà-la-môn quả: Sống lõa thể, - Sống phóng túng, không theo lễ nghi (như đứng mà đi đại tiểu tiện, đứng ăn, không chịu ngồi theo lễ nghi), - Liếm tay cho sạch (sau khi ăn, không chịu rửa), - Đi khất thực không chịu bước tới (theo yêu cầu để thí chủ bỏ đồ ăn vào bát), - Không nhận đồ ăn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        647

mang đến (cho mình, trước khi đi khất thực), - Không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình. - Không nhận mời đi ăn. - Không nhận đồ ăn từ nơi nồi chảo (sợ nồi chảo bị nạo, bị cạy để cúng dường đồ ăn), - Không nhận đồ ăn tại ngưỡng cửa (sợ dành riêng cho mình), - Không nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy (sợ dành riêng cho mình), - Không nhận đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo (sợ dành riêng cho mình), - Không nhận đồ ăn từ hai người đang ăn (sợ đồ ăn chỉ do một người cho), - Không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai (sợ đứa con trong bụng mẹ bị thiệt thòi), - Không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú (sợ sữa đàn bà sẽ bớt đi), - Không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu (sợ làm trở ngại sự giao cấu), - Không nhận đồ ăn đi quyên (bởi tín đồ khi có nạn đói), - Không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng (sợ chó mất phần ăn), - Không nhận đồ ăn tại chỗ ruồi bu (sợ ruồi mất phần ăn), - Không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu men. - Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một miếng hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà, vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy chỉ nuôi sống với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         648

Này Hiền giả Gotama, những pháp khổ hạnh
này được chúng Sa-môn, Bà-la-môn công nhận là
đưa đến Sa-môn quả và Bà-la-môn quả. Vị này chỉ
ăn cỏ lúa để sống, lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivara,
ăn da vụn, ăn trấu, ăn nước bột gạo, ăn bột vừng, ăn
cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn
trái cây rụng để sống.

Này Hiền giả Gotama, những pháp khổ hạnh này được công nhận bởi những Sa-môn, Bà-la-môn là đưa đến Sa-môn và Bà-la-môn quả. Vị ấy mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm rồi quăng đi, mặc vải phấn tảo y, mặc vỏ cây tititaka làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện bằng từng mảnh da của con sơn dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường (kusa), mặc áo vỏ cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người theo tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường dùng, không dùng chỗ ngồi, là người ngồi chò hỏ, sống theo hạnh ngồi chò hỏ một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên giường gai, sống dùng ván gỗ làm giường, sống nằm trên đất trần, thường nằm ngủ một bên hông, sống để bụi và nhớp che dính thân mình, sống và ngủ ngoài trời, theo hạnh bạ đâu nằm đấy, sống ăn các uế

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          649

vật, theo hạnh ăn các uế vật (phân bò, nước tiểu bò, tro và đất), sống không uống nước lạnh, theo hạnh không uống nước lạnh, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi).

15. - Này Kassapa nếu một người sống lõa thể, sống
phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay... như vậy
sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng
chỉ ăn một lần, nhưng nếu vị này không tu và không
chứng được giới cụ túc, tâm cụ túc, tuệ cụ túc, thời
vị ấy cách rất xa Sa-môn vị, cách rất xa Bà-la-môn
vị. Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi
tâm, không hận thù, không ác hại và với sự diệt
tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay
hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này
Kassapa Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi
là Bà-la-môn .

Này Kassapa, nếu một người chỉ ăn cỏ lúa để sống, này Kassapa nếu người ấy chỉ ăn lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivàra... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống, nhưng nếu vị này không tu và không chứng được giới cụ túc, tâm cụ túc, tuệ cụ túc thời vị ấy cách rất xa Sa-môn vị, cách rất xa Bà- la-môn vị. Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            650

tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa, Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la- môn .

Này Kassapa, nếu một người mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn với các vải khác,... sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi), nhưng nếu vị này không tu và không chứng được giới cụ túc, tâm cụ túc, tuệ cụ túc, thời vị ấy cách rất xa Sa-môn vị, cách rất xa Bà-la-môn vị. Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa, Tỷ- kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la-môn .

16. Khi nghe nói đến đây, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la-môn hạnh!

- Này Kassapa, đó là lời nói thường tình ở đời: "Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la- môn hạnh! Này Kassapa, như một người sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay... như vậy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho đến nửa tháng chỉ ăn một lần. Này Kassapa, nếu sự khó

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           651

hành, sự rất khó hành của Sa-môn hạnh, của Bà-la-
môn hạnh chỉ tùy thuộc khổ hạnh này và chỉ tùy
thuộc sự thiệt hành khổ hạnh này, thời thật không
xứng mà nói: "Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó
hành thay Bà-la-môn hạnh!" Một người cư sĩ, hay
con một người cư sĩ cho đến một người đầy tớ gái
đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi sống
lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm
tay... . như vậy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho
đến nửa tháng ăn một lần". Này Kassapa, vì ngoài
khổ hạnh này, ngoài sự thiệt hành khổ hạnh này, Sa-
môn hạnh hay Bà-la-môn hạnh vẫn khó hành trì, vẫn
thật khó hành trì, do vậy thật xứng đáng mà nói:
"Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la-
môn hạnh!" Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập
từ bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự tận
diệt các lậu hoặc tự giác chứng và an trú ngay hiện
tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa,
Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la-
môn .

Này Kassapa, nếu một người chỉ ăn cỏ lúa để sống, ăn lúa tắc, gạo lức... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống, nếu sự khó hành, sự rất khó hành của Sa-môn hạnh, của Bà-la-môn hạnh chỉ tùy thuộc khổ hạnh này, và chỉ tùy thuộc sự thực hành khổ hạnh này thời thật không xứng mà nói:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           652

"Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la- môn hạnh". Một người cư sĩ, hay con một người cư sĩ, cho đến một người đầy tớ gái đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi chỉ ăn cỏ lúa để sống, ăn lúa tắc, gạo lức... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rừng để sống". Này Kassapa, vì ngoài khổ hạnh này, ngoài sự thực hành khổ hạnh này, Sa-môn hạnh hay Bà-la-môn hạnh vẫn khó hành trì, vẫn thật khó hành trì, do vậy thật xứng đáng mà nói: "Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la-môn hạnh!" Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa, Tỷ- kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la-môn!

Này Kassapa, nếu một người mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn lẫn với các vải khác... sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi), nếu có sự khó hành, sự rất khó hành của Sa-môn hạnh, của Bà-la-môn hạnh chỉ tùy thuộc khổ hạnh này và chỉ tùy thuộc sự thi hành khổ hạnh này, thời thật không xứng mà nói: "Khó hành thay Sa- môn hạnh! Khó hành thay Bà-la-môn hạnh!" Một người cư sĩ hay con một người cư sĩ cho đến một người đầy tớ gái đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi chỉ mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          653

lẫn với các vải khác... sống một đêm tắm ba lần, theo
hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi)", này
Kassapa, vì ngoài khổ hạnh này, ngoài sự thực hành
khổ hạnh này, Sa-môn hạnh hay Bà-la-môn hạnh vẫn
khó hành trì, vẫn thật khó hành trì, do vậy thật xứng
đáng mà nói: "Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó
hành thay Bà-la-môn hạnh!" Này Kassapa, nếu Tỷ-
kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác
hại, và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và
an trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô
lậu, này Kassapa, Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn,
được gọi là Bà-la-môn .

17. Khi nghe nói vậy, lão thể Kassapa bạch đức Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, khó biết thay một vị Sa- môn! Khó biết thay một Bà-la-môn!

- Này Kassapa, đó là lời nói thường tình ở đời:
"Khó biết thay một Sa-môn! Khó biết thay một Bà-
la-môn!" Này Kassapa, nếu một người sống lõa thể,
sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay... như
vậy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho đến nửa
tháng chỉ ăn một lần.

Này Kassapa, nếu trở thành một Sa-môn, nếu trở thành một Bà-la-môn chỉ tùy thuộc khổ hạnh này,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          654

và chỉ tùy thuộc sự thi hành khổ hạnh này, thời thật
không xứng mà nói: "Khó biết thay một Sa-môn!
Khó biết thay một Bà-la-môn!" Một người cư sĩ, hay
con một người cư sĩ cho đến một người đầy tớ gái
đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi sống
lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm
tay... như vậy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho
đến nửa tháng chỉ ăn một lần". Này Kassapa, vì ngoài
khổ hạnh này, ngoài sự thực hành khổ hạnh này, vẫn
khó biết vẫn thật khó biết một người Sa-môn hay một
người Bà-la-môn, do vậy thật xứng đáng mà nói:
"Khó biết thay, một Sa-môn! Khó biết thay một Bà-
la-môn!" Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ
bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự diệt
tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện
tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa,
vị Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-
la-môn .

Này Kassapa, nếu một người chỉ ăn cỏ lúa để sống, ăn lúa tắc, gạo lức... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống. Này Kassapa, nếu trở thành một Sa-môn, trở thành một Bà-la-môn chỉ tùy thuộc khổ hạnh này và chỉ tùy thuộc sự thực hành khổ hạnh này, thời thật không xứng đáng mà nói: "Khó biết thay một Sa-môn! Khó biết thay một Bà- la-môn!" Một người cư sĩ, hay con một người cư sĩ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           655

cho đến một người đầy tớ gái đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi chỉ ăn lúa để sống, ăn lúa tắc, gạo lức... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống". Này Kassapa, vì ngoài khổ hạnh này, ngoài sự thực khổ hạnh này, vẫn khó biết một người Sa-môn hay một người Bà-la-môn . Do vậy thật xứng đáng mà nói: "Khó biết thay, một Sa-môn! Khó biết thay, một Bà-la-môn! ". Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa, Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la-môn .

Này Kassapa, nếu một người mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn lẫn với các vải khác... sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi). Này Kassapa, nếu trở thành một Sa- môn, trở thành một Bà-la-môn chỉ tùy thuộc khổ hạnh này, và chỉ tùy thuộc sự thực hành khổ hạnh này thời thật không xứng mà nói: "Khó biết thay một Sa-môn! Khó biết thay một Bà-la-môn!" Một người cư sĩ hay con một người cư sĩ, cho đến một người đầy tớ gái đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn lẫn với các vải khác ... sống một đêm tắm ba lần". Này Kassapa, vì ngoài khổ hạnh này vẫn rất khó biết một người Sa-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          656

môn hay một người Bà-la-môn . Do vậy thật xứng
đáng mà nói: "Khó biết thay một Sa-môn! Khó biết
thay một Bà-la-môn!" Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo
sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại,
và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an
trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu,
này Kassapa, Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được
gọi là Bà-la-môn .

18. Khi nghe nói vậy, lõa thể Kassapa bạch đức Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, thế nào là giới cụ túc? Thế là tâm cụ túc? Thế nào là tuệ cụ túc?

- Này Kassapa, nay ở đời, Như Lai xuất hiện,
là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri... (xem kinh Sa-môn
Quả, từ số 40-42)... thấy nguy hiểm trong những lỗi
nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học trong giới pháp, thân
nghiệp, ngữ nghiệp thanh tịnh, sanh hoạt trong sạch,
giới hạnh cụ túc, thủ hộ các căn, đầy đủ chánh niệm,
chánh trí và biết tri túc.

Này Kassapa, thế nào là Tỷ-kheo giới hạnh cụ túc? Ở đây, này Kassapa, Tỷ-kheo từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Như vậy là giới hạnh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            657

của vị ấy trong giới luật. (Như Kinh Sa-môn Quả, số 43-61,... ) Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng, như dùng các ảo thuật để được an ổn, để khỏi làm các điều đã hứa... (như Kinh Sa-môn Quả, số 62)... . ngăn ngừa công hiệu của thuốc. Còn vị ấy thì tránh xa các tà mạng kể trên. Như vậy là giới cụ túc của vị ấy. Và như vậy, này Kassapa, vị Tỷ-kheo ấy, nhờ giới luật cụ túc nên không thấy sợ hãi từ một chỗ nào về sự hộ trì giới luật. Này Kassapa, như một Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, đã hàng phục kẻ thù địch, không còn thấy sợ hãi chỗ nào về sự thù địch. Cũng vậy, này Kassapa, Tỷ-kheo ấy nhờ giới luật cụ túc, nên không thấy sợ hãi từ một chỗ nào về sự hộ trì giới luật. Vị ấy nhờ cụ túc giới luật cao quý này, nên hưởng lạc thọ, nội tâm thanh tịnh. Như vậy, này Kassapa, Tỷ-kheo giới luật cụ túc.

19. Này Kassapa, thế nào là vị Tỷ-kheo bảo hộ các căn? Này Kassapa, khi mắt thấy sắc, Tỷ-kheo không nắm giữ tướng chung... (như Kinh Sa-môn Quả, số 64)... những nguyên nhân gì vì ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thiệt hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy, nhờ sự hộ trì cao quý các căn ấy, nên hưởng lạc thọ, nội tâm thanh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         658

tịnh... Như vậy, này Kassapa Tỷ-kheo hộ trì các căn... (như kinh Sa-môn Quả, số 64-75)

... khi quán tự thân đã xả ly năm triền cái ấy, hân
hoan sanh; do hân hoan nên hỷ sanh; do tâm hoan
hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ
sanh; do lạc thọ, tâm được định tỉnh. Tỷ-kheo ly dục,
ly ác pháp, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng
thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm với tứ. Tỷ-kheo
thấm nhuần, tẩm ướt làm cho sung mãn tràn đầy thân
mình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ nào
trên toàn thân không do hỷ lạc từ ly dục sanh ấy thấm
nhuần. Này Kassapa, như một người hầu tắm lão
luyện hay đệ tử người hầu tắm. Sau khi rắc bột tắm
trong thau bằng đồng, liền nhồi bột ấy với nước, cục
bột tắm ấy được thấm nhuần nước ướt, trào trộn với
nước ướt, thấm ướt cả trong lẫn ngoài với nước
nhưng không chảy thành giọt. Cũng vậy, này
Kassapa Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung
mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do ly dục sanh,
không một chỗ nào trên toàn thân không được hỷ lạc
do ly dục sanh ấy thấm nhuần. Như vậy là tâm cụ
túc của vị ấy.

Lại nữa, này Kassapa, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm... (như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        659

Kinh Sa-môn Quả số 77-79)... đệ tam thiền (như
Kinh Sa-môn Quả số 79-81)... chứng và trú vào thiền
thứ tư... (số 81-82)... đó là tâm cụ túc của vị ấy. Này
Kassapa, đó là tâm cụ túc.

20. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm,
không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc
bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến
chánh trí, chánh kiến. Vị ấy biết: "Thân này của ta là
sắc pháp, do bốn đại thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm
cháo nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, phân toái,
đoạn tuyệt, hoại diệt, trong thân ấy thức ta lại nương
tựa và bị trói buộc."

Này Kassapa, ví như một hòn lưu ly bảo châu, đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt khéo giũa, khéo mài, sáng chói, không uế trược, đầy đủ tất cả mỹ tướng. Và một sợi dây được xâu qua hòn ngọc ấy, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu nhạt. Một người có mắt cầm hòn ngọc ấy ở trên tay sẽ thấy: "Hòn ngọc lưu ly bảo châu này, đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt, khéo giũa, khéo mài, sáng chói, không uế trược, đầy đủ tất cả mỹ tướng. Và sợi dây này được xâu qua hòn ngọc ấy, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng, hay màu vàng nhạt". Cũng vậy, này Kassapa, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          660

sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, vị Tỷ-kheo
dẫn tâm, hướng tâm đến chánh trí, chánh kiến. Vị ấy
biết: "Thân này của ta là sắc pháp, do bốn đại thành,
do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi dưỡng, vô
thường, biến hoại, phân toái, đoạn tuyệt, hoại diệt.
Trong thân ấy, thức ta lại nương tựa và bị trói buộc".
Đó là tuệ cụ túc của vị ấy... (như kinh Sa-môn Quả,
số 85-98)... Vị ấy biết: "... không có đời sống nào
khác nữa". Đó là tuệ cụ túc của vị ấy. Này Kassapa,
đó là tuệ cụ túc.

Này Kassapa, và không có một giới cụ túc,
tâm cụ túc, tuệ cụ túc nào khác cao thượng hơn,
thù thắng hơn giới cụ túc, tâm cụ túc và tuệ cụ túc
này.

21. Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn chủ
trương giới luật. Những vị này dùng nhiều phương
tiện tán thán giới luật. Này Kassapa, nói về giới luật
tôn kính cao thượng nhất, Ta nhận thấy không có
một ai bằng giới luật của Ta, làm sao có ai hơn
được. Như vậy Ta hơn trên tất cả về giới luật, tức là
tăng thượng giới.

Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương khổ hạnh, yểm ly. Những vị này dùng nhiều phương tiện tán thán khổ hạnh, yểm ly. Này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         661

Kassapa, nói về khổ hạnh yểm ly tôn kính cao
thượng nhất, Ta nhận thấy không có một ai bằng
được khổ hạnh yểm ly của Ta, làm sao có ai hơn
được. Như vậy Ta hơn trên tất cả về khổ hạnh yểm
ly, tức là tăng thượng yểm ly.

Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
chủ trương trí tuệ. Những vị này dùng nhiều phương
tiện tán thán trí tuệ. Này Kassapa, nói về trí tuệ tôn
kính cao thượng nhất, Ta nhận thấy không có một
ai bằng được trí tuệ của Ta, làm sao có ai hơn được.
Như vậy Ta hơn trên tất cả về trí tuệ, tức là tăng
thượng trí tuệ.

Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
chủ trương giải thoát. Những vị này dùng nhiều
phương tiện tán thán giải thoát. Này Kassapa, nói về
giải thoát tôn kính cao thượng nhất, Ta nhận thấy
không có một ai bằng được giải thoát của Ta, làm
sao có ai hơn được. Như vậy, Ta hơn trên tất cả về
giải thoát, tức là tăng thượng giải thoát.

22. Này Kassapa, sự tình này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Sa-môn Gotama rống tiếng rống con sư tử nhưng chỉ tại chỗ vắng người, không ở giữa đại chúng". Nên nói với chúng: "Chớ có nói như vậy. Sa-môn Gotama rống tiếng rống con sư tử

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         662

tại chỗ vắng người và cả giữa đại chúng". Này Kassapa, nên nói với chúng như vậy.

Này Kassapa, sự tình này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể hỏi: "Sa-môn Gotama rống tiếng rống con sư tử giữa đại chúng, nhưng rống không với tinh thần vô úy... với tinh thần vô úy... và "Không có ai hỏi Sa-môn Gotama câu hỏi gì... và "có người hỏi Sa-môn Gotama"... "Khi có người hỏi, Sa-môn Gotama không thể trả lời"... và "Khi có người hỏi, Sa-môn Gotama trả lời cho chúng"... và "Dầu cho có trả lời, câu trả lời không làm tâm người ta thỏa mãn"... và "Câu trả lời làm tâm người ta thỏa mãn"... "Nhưng người ta không xem ý kiến của Sa-môn Gotama là đáng được nghe"... . "Người ta xem ý kiến của Sa-môn Gotama là đáng được nghe"... . "Dầu cho có được nghe, người ta cũng không tin tưởng"... "Người ta nghe có lòng tin tưởng"... "Dầu cho người ta có lòng tin tưởng, người ta không biểu lộ lòng tin tưởng"... "Người ta có lòng tin tưởng và biểu lộ lòng tin tưởng" ... "Dầu cho có biểu lộ lòng tin tưởng, người ta không đạt đến chỗ như thực"... . "Người ta đạt đến chỗ như thực"... . "Dầu cho đạt đến chỗ như thực, người ta không đem ra thực hành được". Nên nói với chúng: "Chớ có nói như vậy. Sa-môn Gotama rống tiếng rống con sư tử, rống ở giữa đại chúng, rống với tinh thần vô úy, có người hỏi Sa-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         663

môn Gotama, Sa-môn Gotama trả lời khi được hỏi,
câu trả lời làm tâm người ta được thỏa mãn, người
ta xem ý kiến của Sa-môn Gotama đáng được nghe,
sau khi được nghe người ta tin tưởng, khi có lòng
tin tưởng người ta biểu lộ lòng tin tưởng, người ta
đạt đến chỗ như thực, đạt đến chỗ như thực, người
ta đem ra thực hành". Này Kassapa, nên nói với
chúng như vậy.

23. Này Kassapa, một thời Ta ở tại Vương Xá trên núi Linh Thứu. Lúc bấy giờ, có người Phạm chí tu khổ hạnh tên là Nigrodha đến hỏi về tối thắng khổ hạnh yểm ly. Khi được hỏi về tối thắng khổ hạnh yểm ly, Ta đã trả lời. Và khi được Ta trả lời, vị ấy phát tâm hoan hỷ như với một hoan lạc tối thượng.

- Bạch Đại đức, ai có thể sau khi nghe Thế Tôn thuyết pháp, lại không hoan hỷ như với một hoan lạc tối thượng? Thật vi diệu thay, bạch Đại đức! Thật vi diệu thay, bạch Đại đức! Bạch Đại đức, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Và nay con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp, quy y Tỷ-kheo Tăng. Bạch Đại đức, con xin xuất gia

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        664

với Thế Tôn, con xin thọ đại giới.

24. - Này Kassapa, ai trước kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, chúng Tăng nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng ta nhận thấy cá tánh con người sai biệt nhau.

- Bạch Đại đức, nếu những người xưa kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này phải sống bốn tháng biệt trú, sau khi sống bốn tháng biệt trú chúng Tăng nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu chúng Tăng đồng ý, mong chúng Tăng xuất gia cho con, thọ đại giới cho con để thành vị Tỷ-kheo.

Và lõa thể Kassapa được xuất gia với Thế Tôn và được thọ đại giới. Thọ đại giới không bao lâu, Đại đức Kassapa ở một mình an tịnh, không phóng dật, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia từ bỏ gia đình sống không gia đình hướng đến ... Đó là vô thượng cứu cánh phạm hạnh ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng, ngộ và an trú: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         665

những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có đời sống khác nữa". Đại đức Kassapa liễu tri như vậy.

Và đại đức Kassapa trở thành một vị A-la-hán nữa.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        666

67 Giới, văn, luận nghị, chỉ, quán - Kinh NHIẾP THỌ – Tăng II, 334

NHIẾP THỌ – Tăng II, 334

1. - Do nhiếp thọ năm chi phần, này các Tỷ-kheo,
chánh tri kiến được thành thục với tâm giải thoát
quả và với các lợi ích của tâm giải thoát quả, với tuệ
giải thoát quả và với các lợi ích của tuệ giải thoát
quả.

2. Với năm pháp gì?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh tri kiến được giới nhiếp thọ, được văn nhiếp thọ, được luận nghị nhiếp thọ, được chỉ nhiếp thọ, được quán nhiếp thọ.

Do được năm chi phần này nhiếp thọ, này các Tỷ- kheo, chánh tri kiến được thành tựu với tâm giải thoát quả và các lợi ích của tâm giải thoát quả, với tuệ giải thoát quả và các lợi ích của tuệ giải thoát quả.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            667

68 Giới, văn, thảo luận, chỉ, quán - ĐẠI Kinh PHƯƠNG QUẢNG – 43 Trung I, 639

ĐẠI KINH PHƯƠNG QUẢNG (Mahavedalla suttam) – Bài kinh số 43 – Trung I, 639

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Jetavana, tịnh
xá ông Anathapindika. Lúc bấy giờ, Tôn giả
Mahakotthita (Đại Câu-hy-la), vào buổi chiều, khi
thiền định xong, đứng dậy, đi đến chỗ Tôn giả
Sariputta ở, sau khi đến nói lên với Tôn giả Sariputta
những lời chào đón, hỏi thăm xã giao rồi ngồi xuống
một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahakotthita nói với Tôn giả Sariputta:

– Này Hiền giả, liệt tuệ, liệt tuệ (Duppanna) được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là liệt tuệ?

– Này Hiền giả, vì không tuệ tri, không tuệ tri (Nap-pajanati), này Hiền giả nên được gọi là liệt tuệ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         668

Không tuệ tri gì? Không tuệ tri: đây là Khổ, không
tuệ tri: đây là Khổ tập, không tuệ tri: đây là Khổ diệt,
không tuệ tri: đây là con đường đưa đến Khổ diệt. Vì
không tuệ tri, không tuệ tri, này Hiền giả, nên được
gọi là liệt tuệ.

– Lành thay, Hiền giả!

Tôn giả Mahakotthita hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta nói, rồi hỏi Tôn giả Sariputta một câu hỏi nữa:

– Này Hiền giả, trí tuệ, trí tuệ được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào là được gọi là trí tuệ?

– Vì có tuệ tri, có tuệ tri, này Hiền giả, nên được gọi là trí tuệ. Có tuệ tri gì? Có tuệ tri: đây là Khổ, có tuệ tri: đây là Khổ tập, có tuệ tri: đây là Khổ diệt, có tuệ tri: đây là Con đường đưa đến Khổ diệt. Vì có tuệ tri, có tuệ tri, này Hiền giả, nên được gọi là trí tuệ.

– Thức, thức, này Hiền giả, được gọi là như vậy, Này Hiền giả, như thế nào được gọi là thức?

– Này Hiền giả, vì thức tri, thức tri, này Hiền giả nên được gọi là có thức. Thức tri gì? Thức tri lạc, thức tri khổ, thức tri bất khổ bất lạc. Vì thức tri, thức tri, này Hiền giả, nên được gọi là có thức.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            669

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy,
những pháp này được kết hợp hay không được kết
hợp? Có thể chăng, nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần?

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy,
những pháp này được kết hợp, không phải không kết
hợp. Không có thể nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần. Này
Hiền giả, điều gì tuệ tri được là thức tri được, điều gì
thức tri được là tuệ tri được. Do vậy, những pháp này
được kết hợp, không phải không kết hợp, và không
có thể nêu lên sự sai khác giữa những pháp này, sau
khi phân tích chúng nhiều lần.

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy, thế nào là sự sai khác giữa những pháp được kết hợp, không phải không kết hợp này?

– Này Hiền giả, Trí tuệ như vậy, thức như vậy,
giữa những pháp được kết hợp, không phải không
được kết hợp này, trí tuệ cần phải được tu tập
(Bhavetabba), còn thức cần phải được liễu tri
(Parinneyyam) như vậy là sự sai khác giữa những
pháp này.

– Cảm thọ, cảm thọ, này Hiền giả, được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là cảm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           670

thọ?

– Này Hiền giả, cảm thọ, cảm thọ (Vedeti), nên
được gọi là cảm thọ. Và cảm thọ gì? Cảm thọ lạc,
cảm thọ khổ, cảm thọ bất khổ bất lạc thọ. Này Hiền
giả, cảm thọ, cảm thọ, nên được gọi là cảm thọ.

– Này Hiền giả, tưởng, tưởng (Sanna) được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là tưởng?

– Tưởng tri, tưởng tri (Sanjanati), này Hiền giả,
nên được gọi là tưởng, Và tưởng tri gì? Tưởng tri
màu xanh, tưởng tri màu vàng, tưởng tri màu đỏ,
tưởng tri màu trắng. Tưởng tri, tưởng tri, này Hiền
giả, nên được gọi là tưởng.

– Này Hiền giả, thọ như vậy, tưởng như vậy,
những pháp này được kết hợp hay không được kết
hợp? Có thể chăng, nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần?

– Này Hiền giả, cảm thọ như vậy, tưởng như
vậy, những pháp này được kết hợp, không phải
không được kết hợp. Không có thể nêu lên sự sai
khác giữa những pháp này, sau khi phân tích chúng
nhiều lần. Này Hiền giả, điều gì cảm thọ được là
tưởng tri được, điều gì tưởng tri được là cảm thọ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         671

được. Do vậy, những pháp này được kết hợp, không
phải không được kết hợp, và không có thể nêu lên sự
sai khác giữa những pháp này, sau khi phân tích
chúng nhiều lần.

– Này Hiền giả, ý thức thanh tịnh, không liên hệ đến năm căn có thể đưa đến gì?

– Này Hiền giả, ý thức thanh tịnh, không liên hệ
đến năm căn, có thể đưa đến Hư không vô biên xứ;
hư không là vô biên, có thể đưa đến Thức vô biên
xứ; thức là vô biên, có thể đưa đến Vô sở hữu xứ,
không có sự vật gì.

– Này Hiền giả, pháp gì đưa đến nhờ gì có thể tuệ tri được?

– Này Hiền giả, nhờ tuệ nhãn, pháp được đưa đến có thể tuệ tri.

– Này Hiền giả, trí tuệ có ý nghĩa gì?

– Này Hiền giả, trí tuệ có ý nghĩa là thắng tri (Abhinnattha), có nghĩa là liễu tri (Parinnattha), có nghĩa là đoạn tận (Pahanattha).

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên khiến chánh tri kiến sanh khởi?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        672

– Này Hiền giả, có hai duyên khiến chánh tri
kiến sanh khởi: Tiếng của người khác và như lý tác
ý. Này Hiền giả, do hai duyên này, chánh tri kiến
sanh khởi.

– Này Hiền giả, chánh tri kiến phải được hỗ trợ
bởi bao nhiêu chi phần để có tâm giải thoát quả, tâm
giải thoát quả công đức, và tuệ giải thoát quả, tuệ
giải thoát quả công đức?

– Này Hiền giả, chánh tri kiến phải được hỗ trợ
bởi năm chi phần để có tâm giải thoát quả, tâm giải
thoát quả công đức, tuệ giải thoát quả và tuệ giải
thoát quả công đức. Ở đây, này Hiền giả, chánh tri
kiến có giới hỗ trợ, có văn (Suta) hỗ trợ, có thảo
luận hỗ trợ, có chỉ (Samatha) hỗ trợ, có quán
(Samadhi) hỗ trợ. Này Hiền giả, chánh tri kiến được
hỗ trợ bởi năm chi phần này để có tâm giải thoát quả,
tâm giải thoát quả công đức, tuệ giải thoát quả và tuệ
giải thoát quả công đức.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu hữu (Bhava)?

– Này Hiền giả, có ba hữu: dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu.

– Này Hiền giả, như thế nào sự tái sanh trong tương lai được xảy ra?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         673

– Này Hiền giả, bị vô minh ngăn che, bị tham ái trói buộc, các loài hữu tình thích thú chỗ này chỗ kia, như vậy, sự tái sinh trong tương lai được xảy ra.

– Này Hiền giả, như thế nào sự tái sanh trong tương lai không xảy ra?

– Này Hiền giả, vô minh được xả ly, minh khởi, tham ái được đoạn diệt, như vậy sự tái sanh trong tương lai không xảy ra.

– Này Hiền giả, thế nào là Thiền thứ nhất?

– Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo ly dục, ly ác
bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Như
vậy, này Hiền giả, gọi là Thiền thứ nhất.

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất có bao nhiêu chi phần?

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất có năm chi phần.
Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo thành tựu Thiền thứ
nhất, có tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm. Này Hiền giả,
Thiền thứ nhất có năm chi phần như vậy.

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất từ bỏ bao nhiêu chi phần và thành tựu bao nhiêu chi phần?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          674

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất từ bỏ năm chi
phần và thành tựu năm chi phần. Ở đây, này Hiền
giả, vị Tỷ-kheo thành tựu Thiền thứ nhất từ bỏ tham
dục, từ bỏ sân, từ bỏ hôn trầm thụy miên, từ bỏ trạo
hối, từ bỏ nghi, thành tựu tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm.
Này Hiền giả, như vậy Thiền thứ nhất từ bỏ năm chi
phần, và thành tựu năm chi phần.

– Này Hiền giả, năm căn này, có cảnh giới khác
nhau, có hành giới khác nhau, không có lẫn lộn cảnh
giới, hành giới với nhau. Tức là mắt, tai, mũi, lưỡi,
thân. Này Hiền giả, giữa năm căn này, có cảnh giới
sai khác, có hành giới sai khác, không có thọ lãnh
cảnh giới, hành giới lẫn nhau, cái gì làm sở y cho
chúng, cái gì lãnh thọ cảnh giới, hành giới của
chúng?

– Nầy Hiền giả, năm căn này, có cảnh giới sai khác, có hành giới sai khác, không có lãnh thọ cảnh giới, hành giới lẫn nhau, tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Này Hiền giả, giữa năm căn này, có cảnh giới sai khác, có hành giới sai khác, không có lẫn lộn cảnh giới, hành giới với nhau, ý làm sở y cho chúng, và ý lãnh thọ cảnh giới và hành giới của chúng.

– Này Hiền giả, năm căn này là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Này Hiền giả, năm căn này, do duyên gì

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           675

mà chúng an trú?

– Này Hiền giả, năm căn này là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Này Hiền giả, năm căn này do duyên tuổi thọ (Ayu) mà chúng an trú.

– Này Hiền giả, tuổi thọ do duyên gì mà an trú?

– Tuổi thọ do duyên hơi nóng mà an trú.

– Này Hiền giả, hơi nóng do duyên gì mà an trú?

– Hơi nóng do duyên tuổi thọ mà an trú.

– Này Hiền giả, nay chúng tôi được biết từ lời
nói của Tôn giả Sariputta là tuổi thọ do duyên hơi
nóng mà an trú. Nay chúng tôi lại được biết từ lời nói
của Tôn giả Sariputta là hơi nóng do duyên tuổi thọ
mà an trú. Này Hiền giả, như thế nào, cần phải hiểu
ý nghĩa lời nói này?

– Này Hiền giả, tôi sẽ cho một ví dụ. Nhờ ví dụ,
ở đây, một số người có trí sẽ hiểu ý nghĩa lời nói.
Này Hiền giả, ví như khi một cây đèn dầu được thắp
sáng, duyên tim đèn, ánh sáng được hiện ra, do
duyên ánh sáng, tim đèn được thấy. Cũng vậy này
Hiền giả, tuổi thọ do duyên hơi nóng mà an trú, và
hơi nóng do duyên tuổi thọ mà an trú.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         676

– Này Hiền giả, những pháp thọ hành
(Ayusankhara) này là những pháp được cảm thọ
(Vedaniya) này, hay những pháp thọ hành này khác
với những pháp được cảm thọ này?

– Này Hiền giả, những pháp thọ hành này không phải là những pháp được cảm thọ này. Này Hiền giả, nếu những pháp thọ hành này là những pháp được cảm thọ này thì không thể nêu rõ sự xuất khởi của vị Tỷ-kheo đã thành tựu Diệt thọ tưởng định. Này Hiền giả, vì rằng những pháp thọ hành khác, những pháp được cảm thọ khác nên có thể nêu rõ sự xuất khởi của vị Tỷ-kheo đã thành tựu Diệt thọ tưởng định.

– Này Hiền giả, đối với thân này, khi nào có bao nhiêu pháp được từ bỏ, thì thân này được nằm xuống, quăng đi, vất bỏ, như một khúc gỗ vô tri?

– Này Hiền giả, đối với thân này, khi nào ba
pháp được từ bỏ: Tuổi thọ, hơi nóng và thức, thì thân
này nằm xuống, được quăng đi, vất bỏ như một khúc
gỗ vô tri.

– Này Hiền giả, có sự sai khác gì giữa vật chết, mạng chung này với vị Tỷ-kheo thành tựu Diệt thọ tưởng định?

– Này Hiền giả, vật chết, mạng chung này, thân

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        677

hành của nó chấm dứt, dừng lại, khẩu hành chấm dứt,
dừng lại, tâm hành chấm dứt, dừng lại, tuổi thọ diệt
tận, hơi nóng tiêu diệt, các căn bị bại hoại. Còn vị
Tỷ-kheo thành tựu Diệt thọ tưởng định, thì thân hành
của vị này được chấm dứt, được dừng lại, khẩu hành
được chấm dứt, được dừng lại, tâm hành được chấm
dứt, được dừng lại, nhưng tuổi thọ không diệt tận,
hơi nóng không tiêu diệt, các căn được sáng suốt.
Này Hiền giả, như vậy là sự sai khác giữa vật chết,
mạng chung này với vị Tỷ-kheo thành tựu Diệt thọ
tưởng định.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên để chứng nhập tâm giải thoát bất khổ bất lạc?

– Này Hiền giả, có bốn duyên để chứng nhập tâm giải thoát bất khổ bất lạc. Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này Hiền giả, do bốn duyên này mà chứng nhập tâm giải thoát bất khổ bất lạc.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên để chứng nhập vô tướng tâm giải thoát?

– Này Hiền giả, có hai duyên để chứng nhập vô tướng tâm giải thoát: không có tác ý nhất thiết tướng và tác ý vô tướng giới. Này Hiền giả, do hai

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       678

duyên này mà chứng nhập vô tướng tâm giải thoát.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên để an trú vô tướng tâm giải thoát?

– Này Hiền giả, có ba duyên để an trú vô tướng
tâm giải thoát: không tác ý nhất thiết tướng, tác ý
vô tướng giới, và một sự sửa soạn trước. Này Hiền
giả, do ba duyên này mà an trú vô tướng tâm giải
thoát.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên để xuất khởi vô tướng tâm giải thoát?

– Này Hiền giả, có hai duyên để xuất khởi vô
tướng tâm giải thoát: tác ý nhất thiết tướng và
không tác ý vô tướng giới. Này Hiền giả, do hai
duyên này mà xuất khởi vô tướng tâm giải thoát.

– Này Hiền giả, vô lượng tâm giải thoát này, vô
sở hữu tâm giải thoát này, không tâm giải thoát này
và vô tướng tâm giải thoát này, những pháp này
nghĩa sai biệt và danh sai biệt, hay nghĩa đồng nhất
và danh sai biệt?

– Này Hiền giả, vô lượng tâm giải thoát, vô sở hữu tâm giải thoát, không tâm giải thoát và vô tướng tâm giải thoát này, có một pháp môn, này Hiền giả,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       679

do pháp môn này, các pháp ấy nghĩa sai biệt và danh
sai biệt. Và này Hiền giả, lại có một pháp môn, do
pháp môn này, các pháp ấy có nghĩa đồng nhất và
danh sai biệt.

Này Hiền giả, thế nào là có pháp môn, do pháp môn này các pháp ấy có nghĩa sai khác và có danh sai khác?

Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo an trú biến mãn
một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy
phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy
phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên,
dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô
biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với
từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Với
tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu với hỷ... an trú
biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả, cũng
vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng
vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới,
trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp
vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu
với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.
Như vậy, này Hiền giả, gọi là vô lượng tâm giải
thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là vô sở hữu tâm giải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         680

thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo vượt lên mọi
Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật gì" chứng
và trú Vô sở hữu xứ. Như vậy, này Hiền giả, gọi là
Vô sở hữu tâm giải thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là không tâm giải
thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo đi đến khu
rừng, hay đi đến gốc cây, hay đi đến chỗ nhà trống
và suy nghĩ như sau: "Đây trống không, không có tự
ngã hay không có ngã sở". Như vậy, này Hiền giả,
gọi là không tâm giải thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là vô tướng tâm giải
thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo không tác ý
với nhất thiết tướng, đạt và an trú vô tướng tâm định.
Như vậy, này Hiền giả, gọi là vô tướng tâm giải
thoát.

Như vậy là có pháp môn và do pháp môn này những pháp ấy nghĩa sai biệt và danh sai biệt.

Và này Hiền giả, thế nào là có pháp môn và do pháp môn này các pháp ấy có nghĩa đồng nhất nhưng danh sai biệt?

Tham, này Hiền giả, là nguyên nhân của hạn lượng; sân là nguyên nhân của hạn lượng; si là nguyên nhân của hạn lượng. Đối với vị Tỷ-kheo đã

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         681

đoạn trừ các lậu hoặc và tham, sân, si này đã được chặt tận gốc như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô lượng, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động tâm giải thoát không có tham, không có sân, không có si.

Tham, này Hiền giả, là một vật gì (chướng ngại), sân là một vật gì (chướng ngại), si là một vật gì (chướng ngại). Đối với vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, thì tham, sân, si này đã được chặt tận gốc, như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô sở hữu, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động tâm giải thoát ấy không có tham, không có sân, không có si.

Tham, này Hiền giả, là nhân tạo ra tướng, sân là nhân tạo ra tướng, si là nhân tạo ra tướng. Đối với vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, thì tham, sân, si này được chặt tận gốc, như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô tướng, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         682

tâm giải thoát này không có tham, không có sân, không có si.

Như vậy, này Hiền giả, là pháp môn này, những pháp ấy là đồng nghĩa nhưng danh sai biệt.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahakotthita hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       683

69 Khi nào không phải nương tựa một ai - TIỂU Kinh SACCAKA - 35 Trung I, 499

TIỂU KINH SACCAKA (Culasaccaka suttam) – Bài kinh số 35 – Trung I, 499

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Vesali, rừng Đại Lâm,
tại giảng đường Trùng Các. Lúc bấy giờ
Niganthaputta Saccaka ở tại Vesali tánh ưa luận
chiến, biện luận thiện xảo, được số đông tôn kính. Vị
này thường xuyên bố cho hội chúng ở Vesali: "Ta
không thấy một Sa-môn hay một Bà-la-môn nào, là
vị Hội chủ, là vị Giáo trưởng, vị Sư trưởng Giáo hội,
dầu tự cho là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khi
đối thoại với ta, không ai là không run sợ, không
hoảng sợ, không khiếp sợ, không ai là không toát mồ
hôi nách. Dầu ta có đối thoại với một cột trụ vô tình,
cột trụ ấy khi đối thoại với ta cũng run sợ, cũng
hoảng sợ, cũng khiếp sợ, huống nữa là một người
thường".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         684

Rồi Tôn giả Assaji vào buổi sáng đắp y, cầm bát
vào Vesali để khất thực. Niganthaputta Saccaka,
thường hay ngao du thiên hạ, thấy Tôn giả Assaji từ
xa đi lại. Sau khi thấy, Niganthaputta Saccaka liền
đến gần Tôn giả Assaji, nói lên những lời hỏi thăm,
chào đón, xã giao rồi đứng một bên. Sau khi đứng
một bên, Niganthaputta Saccaka nói với Tôn giả
Assaji:

– Này Tôn giả Assaji, Sa-môn Gotama huấn
luyện đệ tử như thế nào? Và có những bộ môn nào
mà phần lớn Sa-môn Gotama giảng dạy được dành
cho đệ tử?

– Này Aggivessana, như thế này, Thế Tôn huấn
luyện đệ tử. Với những bộ môn như thế này, phần
lớn Sa-môn Gotama giảng dạy được dành cho đệ tử:
"Này các Tỷ-kheo, sắc là vô thường, thọ là vô
thường, tưởng là vô thường, hành là vô thường, thức
là vô thường. Này các Tỷ-kheo, sắc là vô ngã, thọ là
vô ngã, tưởng là vô ngã, hành là vô ngã, thức là vô
ngã. Tất cả hành là vô thường, tất cả pháp là vô ngã".
Như vậy này Aggivessana, Thế Tôn huấn luyện các
đệ tử. Như vậy là các bộ môn mà phần lớn Thế Tôn
giảng dạy được dành cho đệ tử.

– Này Tôn giả Assaji, thật sự chúng tôi đã thất

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         685

vọng khi nghe Sa-môn Gotama thuyết giảng như
vậy. Rất có thể chúng tôi sẽ gặp Tôn giả Gotama một
thời nào đó và tại một chỗ nào đó. Rất có thể sẽ có
một cuộc thảo luận. Rất có thể chúng tôi sẽ đoạn trừ
ác tà kiến ấy.

Lúc bấy giờ, có khoảng độ năm trăm vị Licchavi
tập hợp tại giảng đường vì một vài công vụ. Rồi
Niganthaputta Saccaka đến chỗ các Licchavi ấy, sau
khi đến, liền nói các vị ấy như sau:

– Hãy đến, các Tôn giả Licchavi; hãy đến các Tôn giả Licchavi. Hôm nay sẽ có cuộc đàm luận giữa Sa-môn Gotama với ta. Nếu Sa-môn Gotama đứng đối thoại với ta như Tỷ-kheo Assaji, một vị đệ tử danh tiếng của ông ta đã làm, thì như một lực sĩ tay nắm chặt lông một con cừu có lông dài, có thể kéo tới, dặc lui, vần quanh; cũng vậy, ta dùng lời nói, kéo tới, dặc lui, vần quanh Sa-môn Gotama. Cũng như một người lực sĩ nấu rượu, sau khi nhận chìm một thùng rượu lớn xuống hồ nước sâu, nắm một góc thùng có thể kéo tới, dặc lui, vần quanh; cũng vậy, ta dùng lời nói, kéo tới, dặc lui, vần quanh Sa-môn Gotama. Và cũng như một lực sĩ nghiện rượu, sống phóng đãng, sau khi nắm góc một cái sàng, lắc qua lắc lại, lắc xoay quanh. Cũng vậy, ta sẽ dùng lời nói, lắc qua lắc lại, lắc xoay quanh Sa-môn Gotama. Và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          686

cũng như một con voi lớn sáu mươi tuổi, sau khi lặn
xuống một hồ nước sâu, lại chơi trò phun nước; cũng
vậy, ta nghĩ ta sẽ chơi trò chơi phun nước với Sa-
môn Gotama. Hãy đến, các Tôn giả Licchavi. Hãy
đến các Tôn giả Licchavi. Hôm nay sẽ có cuộc đàm
luận giữa Sa-môn Gotama với ta.

Một số Licchavi nói như sau:

– Làm sao Sa-môn Gotama có thể luận thắng Niganthaputta Saccaka? Niganthaputta Saccaka sẽ luận thắng Sa-môn Gotama.

Một số Licchavi lại nói như sau:

– Làm sao chỉ là Niganthaputta Saccaka lại có thể luận thắng Thế Tôn? Thế Tôn sẽ luận thắng Niganthaputta Saccaka.

Rồi Niganthaputta Saccaka với khoảng năm trăm Licchavi vây quanh, cùng đi đến Đại Lâm, giảng đường Trùng Các.

Lúc bấy giờ một số đông các Tỷ-kheo đang đi qua lại giữa trời. Niganthaputta Saccaka đến các Tỷ- kheo, sau khi đến, liền nói với các vị ấy:

– Chư Tôn giả, nay Tôn giả Gotama ở đâu?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       687

Chúng tôi muốn yết kiến Tôn giả Gotama.

– Này Aggivessana, Thế Tôn sau khi đi sâu vào rừng Đại Lâm, đang ngồi dưới một gốc cây để nghỉ trưa.

Rồi Niganthaputta Saccaka cùng với đại chúng
Licchavi, sau khi đi sâu vào rừng Đại Lâm, đến tại
chỗ Thế Tôn. Sau khi đến Niganthaputta Saccaka nói
lên với Thế Tôn những lời chúc tụng, hỏi thăm xã
giao rồi ngồi xuống một bên. Một số Licchavi đảnh
lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số Licchavi
nói lên với Thế Tôn những lời chúc tụng, hỏi thăm
xã giao rồi ngồi xuống một bên; một số Licchavi
chấp tay vái Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một
số Licchavi xưng tên họ của mình rồi ngồi xuống
một bên; một số Licchavi im lặng ngồi xuống một
bên.

Niganthaputta Saccaka sau khi ngồi xuống một bên nói với Thế Tôn:

– Tôi muốn hỏi Tôn giả Gotama một vấn đề, nếu Tôn giả Gotama cho phép tôi được hỏi.

– Này Aggivessana, hãy hỏi như Ông muốn.

– Tôn giả Gotama huấn luyện đệ tử như thế nào?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      688

Những bộ môn nào mà phần lớn Sa-môn Gotama giảng dạy được dành cho đệ tử?

– Này Aggivessana, như thế này Ta huấn luyện
đệ tử. Với những bộ môn này, phần lớn Ta giảng dạy
được dành cho đệ tử: "Này các Tỷ-kheo, sắc là vô
thường, thọ là vô thường, tưởng là vô thường, hành
là vô thường, thức là vô thường. Này các Tỷ-kheo,
sắc là vô ngã, thọ là vô ngã, tưởng là vô ngã, hành
là vô ngã, thức là vô ngã. Tất cả hành là vô thường,
tất cả pháp là vô ngã". Như vậy này Aggivessana,
Ta huấn luyện các đệ tử. Các bộ môn như vậy, phần
lớn ta giảng dạy được dành cho đệ tử.

– Này Tôn giả Gotama, tôi có một ví dụ.

Thế Tôn nói:

– Này Aggivessana, hãy nói lên ví dụ ấy.

– Như các hột giống, các cây cỏ này được lớn lên, được trưởng thành, được hưng thịnh là vì tất cả chúng đều y cứ vào đất, nương tựa vào đất. Nhờ vậy các hột giống, các cây cỏ này được lớn lên, được trưởng thành, được hưng thịnh. Tôn giả Gotama, như các công nghiệp nặng nhọc này được tạo tác, tất cả chúng đều y cứ vào đất, nương tựa vào đất. Nhờ vậy, các công nghiệp nặng nhọc này được tạo tác. Cũng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       689

vậy, này Tôn giả Gotama, như người này mà tự ngã
là sắc, nhờ nương tựa sắc làm thiện sự hay ác sự; như
người này mà tự ngã là thọ, nhờ nương tựa thọ làm
thiện sự hay ác sự; như người này mà tự ngã là tưởng,
nhờ nương tựa tưởng làm thiện sự hay ác sự; như
người này mà tự ngã là các hành, nhờ nương tựa các
hành làm thiện sự hay ác sự; như người này mà tự
ngã là thức, nhờ nương tựa thức làm thiện sự hay ác
sự.

– Này Aggivessana, như vậy có phải ông nói:
"Sắc là tự ngã của ta, thọ là tự ngã của ta, tưởng là tự
ngã của ta, hành là tự ngã của ta, thức là tự ngã của
ta"?

– Tôn giả Gotama, như vậy tôi nói: "Sắc là tự
ngã của ta, thọ là tự ngã của ta, tưởng là tự ngã của
ta, hành là tự ngã của ta, thức là tự ngã của ta". Và
như đại chúng này cũng vậy.

– Này Aggivessana, đại chúng này có quan hệ gì với Ông? Này Aggivessana, hãy giải thích lời nói của Ông.

– Tôn giả Gotama, như vậy tôi nói: "Sắc là tự ngã của ta, thọ là tự ngã của ta, tưởng là tự ngã của ta, hành là tự ngã của ta, thức là tự ngã của ta".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           690

– Này Aggivessana, Ta sẽ hỏi Ông trở lại về vấn
đề này. Ông có thể trả lời nếu Ông muốn. Này
Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Một vị vua Sát-đế-
lỵ đã làm lễ quán đảnh, như vua Pasenadi nước
Kosala, vua Ajatasattu con bà Vedehi nước
Magadha, vua này có quyền hành trong quốc gia của
mình, muốn giết những ai đáng bị giết, muốn tước
đoạt những ai đáng bị tước đoạt, muốn tẩn xuất
những ai đáng bị tẩn xuất không?

– Tôn giả Gotama, một vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, như vua Pasenadi nước Kosala, vua Ajatasattu, con bà Vedehi nước Magadha, vua này có quyền hành trong quốc gia của mình, muốn giết những ai đáng bị giết, muốn tước đoạt những ai đáng bị tước đoạt, muốn tẩn xuất những ai đáng bị tẩn xuất. Này Tôn giả Gotama, cho đến các giáo đoàn, các đoàn thể, như các Vajji, các Malla, vẫn có quyền hành trong quốc gia của mình, muốn giết những ai đáng bị giết, muốn tước đoạt những ai đáng bị tước đoạt, muốn tẩn xuất những ai đáng bị tẩn xuất, còn nói gì một vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, như vua Pasenadi nước Kosala, vua Ajatasattu con bà Vedehi nước Magadha. Này Tôn giả Gotama, vị ấy có quyền hành ấy và xứng đáng có quyền hành ấy.

– Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       691

Ông nói: "Sắc là tự ngã của ta", Ông có quyền hành
gì đối với sắc ấy và có nói được rằng: "Sắc của tôi
như thế này, sắc của tôi không phải như thế này"
không?

Được nói vậy Niganthaputta Saccaka giữ im lặng. Lần thứ hai, Thế Tôn nói với Niganthaputta Saccaka:

– Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Như
Ông nói: "Sắc là tự ngã của ta", Ông có quyền hành
gì đối với sắc ấy và có nói được rằng: "Sắc của tôi
phải như thế này, sắc của tôi không phải như thế này"
không?

– Lần thứ hai, Niganthaputta Saccaka vẫn giữ im lặng.

Rồi Thế Tôn nói với Niganthaputta Saccaka:

– Này Aggivessana, nay Ông phải trả lời. Nay
không phải lúc Ông giữ im lặng nữa. Này
Aggivessana, ai được Như Lai hỏi đến lần thứ ba một
câu hỏi hợp lý mà không trả lời, thời đầu của người
ấy sẽ bị bể ra làm bảy mảnh tại chỗ.

Lúc bấy giờ thần Dạ xoa Vajirapani (Kim Cang Thủ) đang cầm một chùy sắt to lớn, cháy đỏ, sáng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        692

chói, đứng trên không trên đầu Niganthaputta
Saccaka với ý định: "Nếu Thế Tôn hỏi đến câu hỏi
thứ ba, một câu hỏi hợp lý mà Niganthaputta Saccaka
không trả lời, thì ta sẽ đánh bể đầu nó ra làm bảy
mảnh". Chỉ có Thế Tôn và Niganthaputta Saccaka
mới thấy thần Dạ xoa Vajirapani. Niganthaputta
Saccaka sợ hãi, hoảng hốt, lông tóc dựng, ngược, chỉ
tìm thấy sự che chở nơi Thế Tôn, chỉ tìm thấy sự an
ổn nơi Thế Tôn, chỉ tìm thấy sự nương tựa nơi Thế
Tôn, liền bạch Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama hãy hỏi tôi, tôi sẽ trả lời.

– Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Như
Ông nói: "Sắc là tự ngã của ta", thì Ông có quyền
hành gì đối với sắc ấy và có nói được rằng: "Sắc của
tôi phải như thế này, sắc của tôi không phải như thế
này" không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Hãy suy nghiệm kỹ, này Aggivessana. Sau khi suy nghiệm kỹ, này Aggivessana, Ông hãy trả lời. Lời nói cuối của Ông không phù hợp lời nói đầu của Ông, lời nói đầu của Ông không phù hợp lời nói cuối của Ông. Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Như Ông nói: "Thọ là tự ngã của ta", Ông có quyền hành gì đối với thọ ấy và có nói được, rằng: "Thọ của tôi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        693

phải như thế này, thọ của tôi không phải như thế này" không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Hãy suy nghiệm kỹ, này Aggivessana. Sau khi
suy nghiệm kỹ, này Aggivessana, Ông hãy trả lời.
Lời nói cuối của Ông không phù hợp lời nói đầu của
Ông, lời nói đầu của Ông không phù hợp lời nói cuối
của Ông. Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Như
Ông nói: "Tưởng là tự ngã của ta", Ông có quyền
hành gì đối với tưởng ấy và có nói được rằng:
"Tưởng của tôi phải như thế này, tưởng của tôi không
phải như thế này" không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Hãy suy nghiệm kỹ, này Aggivessana. Sau khi
suy nghiệm kỹ, này Aggivessana, Ông hãy trả lời.
Lời nói cuối của Ông không phù hợp lời nói đầu của
Ông, lời nói đầu của Ông không phù hợp lời nói cuối
của Ông. Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Như
Ông nói: "Các hành là tự ngã của ta", Ông quyền
hành gì đối với tự ngã ấy và có nói được rằng: "Các
hành của tôi phải như thế này, các hành của tôi không
phải như thế này" không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        694

– Hãy suy nghiệm kỹ, này Aggivessana. Sau khi
suy nghiệm kỹ, này Aggivessana, Ông hãy trả lời.
Lời nói cuối của Ông không phù hợp lời nói đầu của
Ông, lời nói đầu của Ông không phù hợp lời nói cuối
của Ông. Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Như
Ông nói: "Thức là tự ngã của ta", Ông quyền hành gì
đối với tự ngã ấy và có nói được rằng: "Thức của tôi
phải như thế này, thức của tôi không phải như thế
này" không?

- Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Hãy suy nghiệm kỹ, này Aggivessana. Sau khi
suy nghiệm kỹ, này Aggivessana, Ông hãy trả lời.
Lời nói cuối của Ông không phù hợp lời nói đầu của
Ông, lời nói đầu của Ông không phù hợp lời nói cuối
của Ông.

Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Sắc là thường hay vô thường?

– Vô thường, Tôn giả Gotama.

– Cái gì vô thường thì cái ấy là khổ hay lạc?

– Là khổ, Tôn giả Gotama.

– Cái gì vô thường, khổ, biến hoại; có hợp lý

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        695

chăng khi chánh quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Thọ...
(như trên)... tưởng... (như trên)... các hành... (như
trên)... Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Thức là
thường hay vô thường?

– Vô thường, Tôn giả Gotama.

– Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

– Là khổ, Tôn giả Gotama.

– Cái gì vô thường, khổ, biến hoại; có hợp lý chăng khi chánh quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Ai ái luyến khổ, chấp trước khổ, tham đắm khổ, quán khổ và nói: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Người ấy có thể liễu tri cái khổ của tự mình hay có thể sống trừ diệt khổ không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          696

– Làm sao có thể được, Tôn giả Gotama? Không thể như vậy, Tôn giả Gotama.

– Này Aggivessana, như một người muốn được
lõi cây, tìm cầu lõi cây, đi chỗ này chỗ kia tìm kiếm
lõi cây. Người ấy cầm một cái búa sắc bén, đi vào
rừng. Người ấy có thể thấy ở đây thân một cây chuối
lớn thẳng đứng, còn trẻ, không có khúc đốt. Người
ấy có thể chặt gốc cây ấy. Sau khi chặt gốc cây,
người ấy chặt ngọn cây. Sau khi chặt ngọn cây, người
ấy có thể lột ra các lá cuộn tròn. Nhưng khi lột ra các
lá cuộn tròn, người ấy không tìm được giác cây, còn
nói gì đến lõi cây.

Cũng vậy này Aggivessana, khi được Ta hỏi, Ta cật vấn, Ta chất vấn về những lời của Ông, Ông đã tự tỏ ra trống rỗng, trống không, thất bại. Nhưng này Aggivessana, những lời nói mà Ông tuyên bố cho hội chúng ở Vesali: "Ta không thấy một Sa-môn hay Bà- la-môn nào, là vị Hội chủ, là vị Giáo trưởng, vị Sư trưởng Giáo hội, dầu có tự cho là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khi đối thoại với Ta, không ai là không run sợ, không hoảng sợ, không khiếp sợ, không ai là không bị toát mồ hôi nách. Dầu Ta có đối thoại với một cột trụ vô tình, cột trụ ấy khi đối thoại với ta cũng run sợ, cũng hoảng sợ, cũng khiếp sợ, huống nữa là một người thường". Nhưng chính

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          697

từ nơi trán của Ông, này một người thường. Nhưng
chính từ nơi trán của ông, này Aggivessana, những
giọt mồ hôi đang chảy xuống, sau khi thấm qua
thượng y, đang rơi xuống đất. Còn Ta, này
Aggivessana, nay không có mồ hôi nào trên thân Ta.

Rồi Thế Tôn để lộ kim thân cho Hội chúng ấy
thấy. Khi nghe nói vậy, Niganthaputta Saccaka im
lặng, hổ thẹn, thụt vai, cúi đầu, ngồi bàng hoàng,
không nói một lời.

Rồi Dummukha, một người con Licchavi, biết
được Niganthaputta Saccaka im lặng, hổ thẹn, thụt
vai, cúi đầu, ngồi bàng hoàng, không nói một lời, liền
bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, con có một ví dụ.

Thế Tôn nói:

– Này Dummukha, hãy nói lên ví dụ ấy.

– Bạch Thế Tôn, như một hồ sen không xa làng hay thị trấn bao nhiêu, ở đây có con cua. Bạch Thế Tôn, rồi một số đông con trai hay con gái đi ra khỏi làng hay thị trấn ấy, đến tại hồ sen kia, sau khi đến, lặn xuống hồ nước ấy bắt con cua lên và đặt nó trên đất khô. Bạch Thế Tôn, khi con cua này thò ra cái

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         698

càng nào, thì các đứa con trai hay con gái ấy, với cái
gậy hay miếng sành, chặt, bẻ gãy và đập nát cái càng
ấy. Như vậy, bạch Thế Tôn, con cua ấy bị chặt, bị bẻ
gãy, bị đập nát tất cả càng, không thể lội xuống hồ
sen ấy như trước.

Cũng vậy, bạch Thế Tôn, mọi khúc thuyết, gian
kế, tranh luận của Niganthaputta Saccaka đã bị Thế
Tôn chặt đứt, bẻ gãy, đập tan. Và nay, bạch Thế Tôn,
Niganthaputta Saccaka, không thể đến gặp Thế Tôn,
chớ đừng nói là có ý định đàm luận.

Khi được nghe nói vậy, Niganthaputta Saccaka nói với Licchavi Dummukha:

– Ông hãy ngừng nói, Dummukha! Ông hãy
ngừng nói, Dummukha! Chúng tôi không đàm luận
với Ông. Chúng tôi đang đàm luận với Tôn giả
Gotama. Tôn giả Gotama, hãy để yên những lời nói
của chúng tôi và lời nói của các Sa-môn, Bà-la-môn
khác. Tôi nghĩ cuộc đàm luận vô bổ này thật đáng
hối tiếc! Cho đến mức độ nào, một đệ tử Thanh văn
của Tôn giả Gotama trở thành tuân phụng giáo điển,
chấp nhận giảng huấn, nghi ngờ được đoạn trừ, do
dự được diệt tận, thành tựu vô úy, sống trong giáo
hội Bổn Sư, khỏi phải nương tựa vào ai?

– Ở đây, này Aggivessana, đệ tử Thanh văn của

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         699

Ta, đối với mọi sắc pháp, quá khứ, tương lai, hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, thấy như thật với chánh trí tuệ là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Đối với mọi cảm thọ... đối với mọi tưởng... đối với mọi hành... đối với mọi thức, quá khứ, tương lai, hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, thấy như thật với chánh trí tuệ là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Cho đến mức độ như vậy, này Aggivessana, một đệ tử Thanh văn của Ta trở thành tuân phụng giáo điển, chấp nhận giảng huấn, nghi ngờ được đoạn trừ, do dự được diệt tận, thành tựu vô úy, sống trong giáo hội Bổn Sư, khỏi phải nương tựa một ai.

– Cho đến mức độ nào, này Tôn giả Gotama,
Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu
hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt
gánh nặng xuống, các mục tiêu đạt, hữu kiết sử đã
đoạn trừ, được chánh trí giải thoát?

– Ở đây, này Aggivessana, Tỷ-kheo đối với bất cứ sắc pháp nào, quá khứ, tương lai, hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, tất cả các sắc pháp, sau khi như thật quán sát với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         700

là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", chứng được vô chấp thủ giải thoát. Đối với bất cứ thọ nào... bất cứ tưởng nào... bất cứ hành nào... đối với bất cứ thức nào, quá khứ, tương lai, hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, tất cả các thức, sau khi như thật quán sát với chánh trí tuệ: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", chứng được vô chấp thủ giải thoát. Cho đến mức độ này, này Aggivessana, Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm đã đặt gánh nặng xuống, các mục tiêu đã đạt, hữu kiết sử đã đoạn trừ, được chánh trí giải thoát. Với tâm giải thoát như vậy, này Aggivessana, Tỷ-kheo thành tựu ba pháp vô thượng: Kiến vô thượng, Đạo vô thượng, Giải thoát vô thượng. Được giải thoát như vậy, này Aggivessana, vị ấy chỉ kính lễ, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường Như Lai: "Thế Tôn đã giác ngộ, Ngài thuyết pháp để giác ngộ. Thế Tôn đã điều phục, Ngài thuyết pháp để điều phục. Thế Tôn đã tịch tĩnh, Ngài thuyết pháp để tịch tĩnh. Thế Tôn đã vượt qua, Ngài thuyết pháp để vượt qua. Thế Tôn đã chứng Niết- bàn, Ngài thuyết pháp để chứng Niết-bàn".

Được nghe nói vậy, Niganthaputta bạch với Thế Tôn:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           701

– Tôn giả Gotama, chúng tôi thật là lỗ mãng,
chúng tôi thật là khinh suất. Chúng tôi đã dám nghĩ
dùng lời nói để luận chiến với Tôn giả Gotama! Này
Tôn giả Gotama, rất có thể còn có sự an toàn cho một
người chiến đấu với con voi điên, nhưng không thể
có sự an toàn cho một người chiến đấu chống Tôn
giả Gotama! Này Tôn giả Gotama, rất có thể còn có
sự an toàn cho một người chiến đấu chống đám lửa
hừng, nhưng không thể có sự an toàn cho một người
chiến đấu chống Tôn giả Gotama! Này Tôn giả
Gotama, rất có thể còn có sự an toàn cho một người
chiến đấu với con rắn độc dữ tợn, nhưng không thể
có sự an toàn cho một người chiến đấu với Tôn giả
Gotama! Tôn giả Gotama, chúng tôi thật lỗ mãng,
chúng tôi thật là khinh xuất. Chúng tôi đã dám nghĩ,
dùng lời nói để luận chiến với Tôn giả Gotama!
Mong Tôn giả Gotama nhận lời, ngày mai dùng bữa
ăn của tôi cùng với chúng Tỷ-kheo!

Thế Tôn im lặng nhận lời.

Rồi Niganthaputta Saccaka, sau khi biết Thế Tôn đã nhận lời, liền nói với các Licchavi:

– Các Tôn giả Licchavi hãy nghe tôi. Sa-môn Gotama ngày mai được mời ăn với chúng Tỷ-kheo. Hãy đem đến cho tôi những gì quý vị nghĩ là hợp

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       702

thời.

Rồi những Licchavi ấy, sau khi đêm ấy đã mãn
cho đem đến Niganthaputta Saccaka khoảng năm
trăm phần cơm cúng dường nấu với sữa. Rồi
Niganthaputta Saccaka, tại vườn của mình, cho soạn
các món ăn thịnh soạn, loại cứng và loại mềm, rồi
cho báo tin giờ cho Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, nay đã đến giờ. Cơm đã sửa soạn xong.

Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi
đến khu vườn của Niganthaputta Saccaka, sau khi
đến, Ngài ngồi trên chỗ đã soạn sẵn cùng với chúng
Tỷ-kheo. Rồi Niganthaputta Saccaka, tự tay hầu hạ
các món ăn thịnh soạn loại cứng và loại mền cho
chúng Tỷ-kheo, cầm đầu là đức Phật. Rồi
Niganthaputta sau khi biết Thế Tôn dùng bữa ăn đã
xong, tay đã rời khỏi bát, liền lấy một chiếc ghế thấp
khác và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một
bên, Niganthaputta Saccaka bạch Thế Tôn:

– Này Tôn giả Gotama, trong cuộc bố thí này, nếu có công đức và công đức địa, mong rằng những vị bố thí sẽ được hưởng hạnh phúc.

– Này Aggivessana, sẽ có (công đức) cho những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         703

người bố thí, đối với người đáng được cúng dường
như Ông, dầu Ông không phải là không có tham,
không phải là không có sân, không phải là không có
si; sẽ có (công đức) cho Ông, này Aggivessana, đối
với người đáng được cúng dường như Ta, và Ta là
người không có tham, không có sân, không có si.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     704

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   705

70 Không như thật giác ngộ 4 Thánh đế, không thể đoạn tận khổ đau - Kinh Nhà Có Nóc Nhọn – Tương V, 655

Nhà Có Nóc Nhọn – Tương V, 65

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Không có
như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ... Thánh đế về
Khổ tập... Thánh đế về Khổ diệt... Thánh đế về Con
Đường đưa đến Khổ diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn tận
khổ đau"; sự kiện này không xảy ra.

3) Ví như, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Không
xây dựng tầng dưới của ngôi nhà có nóc nhọn, tôi sẽ
xây dựng tầng trên của ngôi nhà", sự kiện này không
xảy ra.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Không
có như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ... Thánh đế về
Con Đường đưa đến Khổ diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn
tận khổ đau"; sự kiện này không xảy ra.

4) Ví như, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Sau khi xây dựng tầng dưới của căn nhà có nóc nhọn, tôi sẽ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       706

xây dựng tầng trên của ngôi nhà"; sự kiện này có xảy ra.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Sau khi
như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ... Thánh đế về
Khổ tập... Thánh đế về Khổ diệt... Thánh đế về Con
Đường đưa đến Khổ diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn tận
khổ đau"; sự kiện này có xảy ra.

5) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       707

71 Không thể bước vào quyết định tánh - Kinh KHÔNG ƯA NGHE – Tăng III, 252

KHÔNG ƯA NGHE –Tăng III, 252

1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, dầu được
nghe diệu pháp, cũng không có thể bước vào quyết
định tánh trong các thiện pháp.
2. Thế nào là sáu?
- Khi Pháp và Luật được Như Lai thuyết giảng,
không ưa nghe,
- Không có lóng tai,
- Không có an trú tâm liễu giải,
- Nắm giữ điều không lợi ích,
- Bỏ qua điều lợi ích,
- Không thành tựu tùy thuận nhẫn nhục.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, dầu cho
có nghe diệu pháp, không có thể bước vào quyết định
tánh trong các thiện pháp.
3. Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, nếu được
nghe diệu pháp, có thể bước vào quyết định tánh
trong các thiện pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      708

4. Thế nào là sáu?
- Khi Pháp và Luật được Như Lai thuyết giảng,
có ưa nghe,
- Có lóng tai,
- Có an trú tâm liễu giải,
- Nắm giữ điều lợi ích,
- Bỏ qua điều không lợi ích,
- Thành tựu tùy thuận nhẫn nhục.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, nếu được
nghe diệu pháp, có thể bước vào quyết định tánh
trong các thiện pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    709

72 Không thể bước vào quyết định tánh - Kinh CHƯỚNG NGẠI – Tăng III, 250

CHƯỚNG NGẠI –Tăng III, 250

1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, dầu có
nghe diệu pháp, không có thể bước vào quyết định
tánh trong các thiện pháp.
2. Thế nào là sáu?
- Thành tựu nghiệp chướng,
- Thành tựu phiền não chướng,
- Thành tựu dị thục chướng,
- Không có lòng tin,
- Không có ước muốn,
- Ác tuệ.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, dầu có
nghe pháp, không có thể bước vào quyết định tánh
trong các thiện pháp.
3. Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, nếu có nghe
diệu pháp, có thể bước vào quyết định tánh trong các
thiện pháp.
4. Thế nào là sáu?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       710

- Không thành tựu nghiệp chướng,
- Không thành tựu phiền não chướng,
- Không thành tựu dị thục chướng,
- Có lòng tin,
- Có ước muốn,
- Và có trí tuệ.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, nếu có
nghe diệu pháp, có thể bước vào quyết định tánh
trong các thiện pháp.

NGHIỆP CHƯỚNG –Tăng III, 251

1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, dầu có
nghe diệu pháp, cũng không có thể bước vào quyết
định tánh trong các thiện pháp.
2. Thế nào là sáu?
- Đoạn mạng sống của mẹ;
- Đoạn mạng sống của cha;
- Đoạn mạng sống của A-la-hán;
- Với ác tâm làm Như Lai chảy máu;
- Phá hòa hiệp Tăng;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   711

- Ác tuệ, si mê, câm ngọng.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, dầu cho
có nghe diệu pháp, không có thể bước vào quyết định
tánh trong các thiện pháp.
3. Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, được nghe
diệu pháp, có thể bước vào quyết định tánh trong các
thiện pháp.
4. Thế nào là sáu?
- Không đoạn mạng sống của mẹ;
- Không đoạn mạng sống của cha;
- Không đoạn mạng sống của A-la-hán;
- Không với ác tâm làm Như Lai chảy máu;
- Không phá hòa hợp Tăng;
- Có trí tuệ, không si mê, câm ngọng.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, nếu được
nghe diệu pháp, có thể bước vào quyết định tánh
trong các thiện pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       712

73 Không thể chứng Chánh kiến nếu không đoạn tận 6 pháp - Kinh CẦN PHẢI ĐOẠN TẬN – Tăng III, 253

CẦN PHẢI ĐOẠN TẬN –Tăng III, 25

1. - Không đoạn tận sáu pháp, này các Tỷ-kheo,
không có thể chứng tri kiến đầy đủ.
2. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,
- Tham đưa đến đọa xứ,
- Sân đưa đến đọa xứ,
- Si đưa đến đọa xứ.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, không
chứng tri kiến đầy đủ. Thế nào là sáu?
3. Đoạn tận sáu pháp, này các Tỷ-kheo, có thể chứng
tri kiến đầy đủ.
4. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,
- Tham đưa đến đọa xứ, sân đưa đến đọa xứ, si
đưa đến đọa xứ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      713

Đoạn tận sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể chứng tri kiến đầy đủ.

CHÚNG ĐƯỢC ĐOẠN TẬN –Tăng III, 254

1. - Sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, được người đầy
đủ tri kiến đoạn tận.
2. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,
- Tham đưa đến đọa xứ, sân đưa đến đọa xứ, si
đưa đến đọa xứ.
Sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, được người đầy đủ
tri kiến đoạn tận.

LÀM CHO SANH KHỞI –Tăng III, 254

1. - Một người đầy đủ tri kiến, này các Tỷ-kheo,
không có thể làm cho sanh khởi sáu pháp.
2. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,
- Tham đưa đến đọa xứ, sân đưa đến đọa xứ, si
đưa đến đọa xứ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     714

Một người đầy đủ tri kiến, này các Tỷ-kheo, không có thể làm cho sanh khởi sáu pháp này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    715

74 Không thể thêm bớt, nếu thêm bớt là thấy mà không thấy - Kinh THANH TỊNH – 29 Trường II, 441

KINH THANH TỊNH – Bài kinh số 29 – Trường II, 44

Như vầy tôi nghe.

1. Một thời, Thế Tôn trú giữa giòng tộc Sakya (Thích ca) trong vườn xoài của một gia đình Thích ca tên là Vedhannà.

Lúc bấy giờ, Nigantha Nàthaputta vừa mới tạ thế ở Pàvà.

Sau khi vị này tạ thế, các vị Nigantha chia ra làm hai phái, chia rẽ nhau, tranh chấp nhau, tranh luận nhau và sống tàn hại nhau với binh khí bằng miệng - "Ngươi không biết pháp luật này, ta biết pháp luật này. Sao Ngươi có thể biết pháp luật này? Ngươi theo tà hạnh, ta theo chánh hạnh. Lời nói của ta tương ưng, lời nói Ngươi không tương ưng. Điều đáng nói trước, Ngươi nói sau; điều đáng nói sau, Ngươi nói trước. Điều Ngươi quan niệm trình bày, đã bị đảo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         716

lộn. Quan điểm của Ngươi đã bị thách đố. Ngươi đã bị đánh bại. Hãy đi giải tỏa quan điểm của Ngươi! Hãy tự thoát khỏi bế tắc nếu Ngươi có thể làm được." Hình như các đệ tử của Nigantha Nàthaputta muốn tàn hại lẫn nhau. Chính các đệ tử cư sĩ mặc đồ trắng của Nigantha Nàthaputta cũng chán ngấy, cơ hiềm, và phản đối các vị Nigantha, vì pháp luật của họ đã được trình bày, tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, pháp y chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ.

2. Rồi Sa di Cunda, sau khi an cư mùa mưa ở Pàvà
đến thăm tôn giả Ananda ở Sàmàgama, sau khi đến,
đảnh lễ tôn giả Ananda và ngồi xuống một bên. Sau
khi ngồi xuống một bên. Sa di Cunda bạch tôn giả
Ananda:

- Bạch Tôn giả, Nigantha Nàthaputta đã từ trần ở
Pàvà sau khi vị này tạ thế, các Nigantha chia ra làm
hai phái... Pháp y chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ y
chỉ.

Khi nghe nói vậy, tôn giả Ananda nói với Sa di Cunda:

- Này Hiền giả Cunda, đây là vấn đề đáng đưa ra để yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả Cunda, chúng ta hãy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       717

đi yết kiến Thế Tôn; sau khi đến xong, chúng ta hãy trình bày vấn đề này để Thế Tôn biết.

- Bạch Tôn giả, vâng!

- Sa di Cunda vâng lời tôn giả Ananda.

3. Rồi tôn giả Ananda cùng với Sa di Cunda, đi đến
yết kiến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, tôn giả
Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Sa di Cunda có nói: "Nigantha
Nàthaputta đã từ trần ở Pàvà. Sau khi vị này từ trần,
các vị Nigantha chia ra làm hai phái... Pháp y chỉ đã
bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ."

- Này Cunda, như vậy ở đây pháp luật đã được trình
bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng
hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

4. Này Cunda, ở đây có vị đạo sư không phải là
Chánh Đẳng Giác, có pháp luật đã được trình bày
tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng
hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và người đệ tử trong
pháp này, không thành tựu và an trú trong pháp và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        718

tùy pháp, không sống đúng chánh hạnh, không sống
đúng tùy pháp, sống vượt ra ngoài pháp. Người đệ tử
ấy cần được nói như sau: "Này Hiền giả, thật là lợi
ích cho Ngươi. Thật khéo chứng đắc cho Ngươi. Đạo
sư của Ngươi không phải là vị Chánh Đẳng Giác.
Pháp của Ngươi đã được trình bày, tuyên bố một
cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không
hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác
tuyên bố. Và Ngươi trong pháp này, không thành tựu
và an trú trong pháp và tùy pháp, không sống đúng
chánh hạnh, không sống đúng tùy pháp, vượt ra
ngoài pháp.

 Này Cunda, như vậy ở đây, vị đạo sư đáng quở
trách, ở đây pháp đáng quở trách, nhưng ở đây đệ
tử đáng tán thán. Này Cunda, với vị đệ tử như vậy,
nên nói như sau:" Này Đại đức, dầu Đại đức thực
hành đúng như pháp vị đạo sư đã dạy và trình bày,
ai có suy tầm, ai có bị suy tầm, ai có suy tầm rồi
như thực thi hành, tất cả đều không có phước báo.
Vì sao vậy? Vì pháp luật đã được trình bày tuyên
bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng
dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh
Đẳng Giác tuyên thuyết."

5. Này Cunda, ở đây, vị đạo sư không là vị Chánh Đẳng Giác, và pháp được trình bày tuyên bố một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       719

cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không
hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác
tuyên thuyết, và vị đệ tử trong pháp này, sống thành
tựu pháp và tùy pháp, sống theo chánh hạnh, sống
đúng tùy pháp, sống luận theo pháp. Người này nên
được nói như sau: "Này Hiền giả, thật không lợi ích
cho Ngươi, thật không khéo chứng đắc cho Ngươi.
Vị đạo sư của Ngươi không là vị Chánh Đẳng Giác
và pháp được trình bày tuyên bố một cách vụng về,
không có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an
tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết,
những người trong pháp này sống thành tựu pháp và
tùy pháp, sống theo chánh hạnh, sống đúng tùy pháp,
sống thuận theo pháp".

 Này Cunda, ở đây vị đạo sư đáng quở trách, ở đây
pháp đáng quở trách, ở đây vị đệ tử cũng đáng quở
trách. Này Cunda, với vị đệ tử như vậy, có ai, nên
nói như sau: "Thật vậy, Đại đức thành tựu theo
chánh hạnh, tinh tấn trong chánh hạnh, người
khen, người được khen, người được khen như vậy
lại càng tinh tấn hơn nữa, tất cả đều không được
phước đức." Vì sao vậy? Này Cunda, vì pháp
được trình bày tuyên bố một cách vụng về, không
có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an
tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       720

6. Này Cunda, ở đây vị đạo sư là vị Chánh Đẳng
Giác, pháp được khéo giảng và trình bảy, có hiệu
năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh
Đẳng Giác tuyên thuyết. Vị đệ tử trong pháp này
sống không thành tựu pháp và tùy pháp, sống không
theo chánh hạnh, sống không đúng tùy pháp, sống
không thuận theo pháp. Vị đệ tử ấy cần phải được
nói: "Này Hiền giả, thật không lợi ích cho Ngươi,
thật không khéo chứng đắc cho Ngươi. Vị đạo sư của
Ngươi là vị Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên
bố trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an
tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Nhưng
Ngươi trong pháp này sống không thành tựu pháp,
sống không theo chánh hạnh, sống không đúng tùy
pháp, sống không thuận theo pháp."

 Này Cunda, ở đây vị đạo sư đáng được tán thán,
ở đây pháp đáng được tán thán, ở đây vị đệ tử đáng
quở trách. Nếu có ai, hãy nói với vị đệ tử ấy như
sau: "Đại đức hãy thực hành đúng như pháp do vị
đạo sư của Đại đức trình bày và tuyên thuyết. Ai
có điều tra, ai có bị điều tra, ai có bị điều tra rồi
như thực thi hành, tất cả đều được phước báo". Vì
sao vậy? Này Cunda, pháp luật này khéo thuyết
khéo trình bày là như vậy, có hiệu năng hướng
dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác
tuyên thuyết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          721

7. Này Cunda ở đây vị đạo sư là Chánh Đẳng Giác,
và pháp được khéo tuyên thuyết, khéo trình bày, có
hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị
Cháng Đẳng Giác tuyên thuyết, và vị đệ tử trong
pháp này sống thành tựu pháp và tùy pháp, sống
thành tựu chánh hạnh, sống đúng tùy pháp, sống
thuận theo pháp. Nếu có ai, hãy nói vị đệ tử ấy nói
như sau: "Này Hiền giả, thật là lợi ích cho Ngươi,
thật khéo chứng đắc cho Ngươi. Vị đạo sư của Ngươi
là vị A la hán Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo
tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng
hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết. Và Ngươi trong pháp này sống
thành tựu pháp và tùy pháp, sống thành tựu chánh
hạnh, sống đúng tùy pháp, sống thuận theo pháp".

 Này Cunda, như vậy ở đây vị đạo sư đáng được
tán thán, ở đây pháp đáng được tán thán, ở đây vị
đệ tử cũng đáng được tán thán. Này Cunda, nếu
có ai, hãy nói vị đệ tử ấy như sau: "Thật vậy, Đại
đức thành tựu như pháp, tinh tấn như pháp, người
khen, người được khen, người được khen như vậy
lại càng tinh tấn thực hành, tất cả đều được nhiều
công đức". Vì sao vậy? Này Cunda, vì pháp luật
được khéo tuyên thuyết, khéo trình bày như vậy,
có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       722

8. Này Cunda, ở đây vị đạo sư xuất hiện ở đời, bậc
A la hán, Chánh Đẳng Giác, và pháp được khéo
tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng
hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết. Và các vị đệ tử chưa được tinh
thông diệu pháp, và phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
chưa được tỏ lộ cho các vị này, chưa được trình bày
rõ ràng, với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, chưa được
trở thành diệu dụng, chưa được khéo trình bày cho
loài Người, và vị đạo sư viên tịch. Này Cunda, đối
với vị đạo sư như vậy, nếu viên tịch, các đệ tử sẽ ưu
tư rất nhiều. Vì sao vậy? Vì đạo sư của chúng ta xuất
hiện ở đời, và pháp được khéo tuyên thuyết, khéo
trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an
tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Nhưng
chúng ta chưa được tinh thông diệu pháp, và phạm
hạnh hoàn toàn viên mãn chưa được tỏ lộ cho chúng
ta với tất cả thứ bậc, vị trí liên hệ, chưa được trở
thành diệu dụng, chưa được khéo trình bày cho loài
Người, và vị đạo sư của chúng ta viên tịch. Này
Cunda, vị Đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử có
sự ưu tư.

9. Này Cunda, ở đây vị đạo sư xuất hiện ở đời, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên bố và được khéo trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        723

thuyết. Và các vị đệ tử được tinh thông diệu pháp, và Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn được tỏ lộ cho các vị ấy với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo trình bày cho loài Người, và vị đạo sư của những vị ấy viên tịch. Này Cunda, vị đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử không có ưu tư. Vì cớ sao? Vị đạo sư của chúng ta xuất hiện ở đời là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, được vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Còn chúng ta được tinh thông diệu pháp, và phạm hạnh hoàn toàn viên mãn được tỏ lộ cho chúng ta biết với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo trình bày cho loài Người, và vị Đạo sư của chúng ta viên tịch. Này Cunda, vị đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử không có ưu tư.

10. Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những
chi phần như vậy, nếu không có một vị đạo sư là một
vị Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu
ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng
thành, một phạm hạnh như vậy được xem là không
viên mãn, trong trường hợp như vậy.

Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những chi phần như vậy, và nếu có vị đạo sư là một vị Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu ngày, đã đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            724

tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, một Phạm hạnh như vậy được xem là viên mãn, trong trường hợp như vậy.

11. Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những
chi phần như vậy, và có vị đạo sư là vị Thượng tọa
có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu ngày, đã đến tuổi
trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, nhưng
không có các vị Thượng tọa Tỷ kheo, những vị đệ tử
là những vị sáng suốt, tự điều phục, vô úy, đa văn,
đã đạt đến sự an ổn, có thể thuyết diệu pháp, với giáo
lý ngoại đạo được khởi lên có thể khéo nhiếp phục
với giáo pháp của mình, có thể thuyết diệu pháp bất
tư nghì; như vậy Phạm hạnh này không thể viên mãn
bởi chi tiết này.

12. Này Cunda, khi nào Phạm hạnh được đầy đủ về những phương diện này, vị đạo sư là vị Thượng tọa, có nhiều kinh nghiệm, xuất gia đã lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, và những vị Thượng tọa Tỷ kheo, những vị đệ tử... nếu không có các vị Trung lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... có các vị Trung lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Hạ lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... có các Hạ lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Trưởng lão Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Trung lạp Tỷ kheo ni, các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         725

vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Hạ lạp Tỷ kheo
ni, các vị đệ tử... có các vị Hạ lạp Tỷ kheo ni, các vị
đệ tử... nhưng nếu không có Nam cư sĩ đệ tử, những
vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... có
những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo
trắng, sống theo Phạm hạnh... nhưng nếu không có
những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo
trắng, chấp nhận dục lạc... có những Nam cư sĩ đệ tử,
những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc...
nhưng nếu không có những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị
tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... có
những Nư cư sĩ đệ tử, những vị tại giam mặc áo
trắng, sống theo Phạm hạnh... nhưng nếu không có
những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng
chấp nhận dục lạc... có những Nữ cư sĩ đệ tử, những
vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục lạc ...Phạm
hạnh như vậy nếu không được thành công, hưng
thịnh, phát triển và phổ thông một cách rộng rãi,
khéo tuyên bố giữa các người, nhưng không đạt được
danh xưng và lợi dưỡng một cách tối thắng, Phạm
hạnh như vậy không được viên mãn về phương diện
này.

13. Này Cunda, khi nào Phạm hạnh được đầy đủ với những phương diện này, vị đạo sư là Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia đã lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, và những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          726

vị Thượng tọa là những bậc Tỷ kheo, những vị đệ tử sáng suốt, tự điều phục... thuyết pháp diệu dụng, có Trung lạp Tỷ kheo đệ tử, có Hạ lạp Tỷ kheo đệ tử, có Trưởng lão Ni đệ tử, có Trung lạp Ni đệ tử, có Hạ lạp Ni đệ tử, có Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh, có Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc, có Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh, có những vị Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc; Phạm hạnh như vậy được thành công, hưng thịnh, phát triển, và phổ thông một cách rộng rãi, khéo tuyên bố giữa các người, đạt được danh xưng và lợi dưỡng một cách tối thắng, Phạm hạnh như vậy được viên mãn về phương diện này.

14. Này Cunda, nay Ta hiện tại là bậc Đạo sư xuất
hiện ở đời, là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, và
pháp được khéo tuyên bố, khéo trình bày, có hiệu
năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, được vị
Chánh Đẳng Giác trình bày, và các vị đệ tử của
Ta tinh thông diệu pháp, và Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn được tỏ lộ với tất cả thứ bậc vị trí
liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo
trình bày cho loài Người. Này Cunda, nay Ta là vị
Đạo sư Trưởng lão, có nhiều kinh nghiệm, xuất gia
đã lâu ngay, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         727

trưởng thành.

15. Này Cunda, nay Ta có những vị Thượng tọa Tỷ kheo đệ tử sáng suốt, tự biết điều phục, vô úy, đa văn, đã đạt đến sự an ổn, có thể thuyết diệu pháp, đối với giáo lý ngoại đạo được khởi lên, có thể khéo chiết phục với giáo pháp của mình, có thể thuyết diệu pháp bất khả tư nghì. Này Cunda, Ta lại có những Trung lạp Tỷ kheo sáng suốt. Này Cunda, nay Ta có những vị Hạ lạp Tỷ kheo đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Trưởng lão Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Trung lạp Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Hạ lạp Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Nam cư sĩ, là những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh. Này Cunda, nay Ta có những vị Nam cư sĩ, là những vị tại gia mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc. Này Cunda, nay Ta có những vị Nữ cư sĩ, là những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh. Này Cunda, nay Ta có những vị Nữ cư sĩ là những vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục lạc...

Này Cunda, nay Phạm hạnh của Ta được thành công, hưng thịnh, phát triển, và phổ thông một cách rộng rãi, khéo tuyên bố giữa mọi người.

16. Này Cunda, đối với tất cả những vị đạo sĩ nay

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          728

xuất hiện ở đời; này Cunda, Ta không thấy một vị đạo sư nào khác có thể bằng Ta về phương diện lợi dưỡng và danh xưng tối thượng.

Này Cunda, đối với tất cả các đoàn thể, các hội chúng nay xuất hiện ở đời; này Cunda, Ta không thấy một đoàn thể nào khác có thể bằng đoàn thể Tỷ-kheo về phương diện lợi dưỡng và danh xưng tối thượng.

Nếu có ai, khi tả một Phạm hạnh, thành tựu hết thảy
tướng, không thiếu sót, không quá đáng, được khéo
tuyên bố một cách viên mãn, vị ấy nếu tuyên bố đúng
đắn sẽ tuyên bố như sau: "Thành tựu hết thảy tướng...
Phạm hạnh được khéo tuyên bố".

Này Cunda, Uddaka con của Ràma thường nói:
"Thấy mà không thấy". Thấy cái gì mà không thấy?
Với một con dao sắc bén, chỉ thấy lưỡi dao không
thấy khía cạnh sắc bén của dao. Này Cunda, đấy là
nghĩa của câu: "Thấy mà không thấy". Này Cunda,
ở đây Uddaka con của Ràma đề cập đến một vật đê
tiện, hạ liệt, thuộc về phàm phu, không xứng bậc
Thánh, không có lợi ích, nói về con dao.

 Này Cunda, nếu nói đúng đắn câu "Thấy mà không thấy", thời phải nói như sau: "Thấy mà không thấy". Vị ấy thấy cái gì mà không thấy?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        729

 Một Phạm hạnh, thành tựu hết thảy tướng,
đầy đủ hết thảy tướng, không thiếu sót,
không quá đáng, được khéo tuyên bố một
cách viên mãn, được khéo trình bày. Chính
vị ấy thấy Phạm hạnh này.

 Nếu vị ấy trừ bớt một phương diện nào tại một chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy sẽ được rõ ràng hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Nếu vị ấy thêm vào một phương diện nào tại chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy sẽ được rõ ràng hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Nếu vị ấy thêm vào một phương diện nào tại chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy được viên mãn hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Như vậy gọi là "Thấy mà không thấy".

 Này Cunda, nếu có ai khi tả một Phạm hạnh thành
tựu hết thảy tướng... Phạm hạnh được khéo tuyên
bố, vị ấy sẽ tuyên bố đúng đắn như sau: "Phạm
hạnh này thành tựu hết thảy tướng, cụ túc hết
thảy tướng, không thiếu thốn, không quá đáng,
được khéo tuyên bố một cách viên mãn, được
khéo trình bày".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    730

17. Do vậy, này Cunda, những pháp do Ta tự
chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả các
Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi
lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau, các
câu với nhau để cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu
dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc cho muôn loài,
vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài
Người.

Này Cunda, thế nào là những pháp do Ta tự chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả các Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau, các câu với nhau, để cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài Người?

 Những pháp ấy là Bốn Niệm xứ, Bốn Chánh
cần, Bốn Như ý túc, Năm Căn, Năm Lực,
Bảy Giác chi, Tám Thánh đạo. Này Cunda,
những pháp ấy do Ta tự chứng tri và tuyên bố
cho các Ngươi, tất cả Ngươi hãy hội họp lại và
tụng đọc lại, chớ có cãi lộn nhau, nhưng hãy so
sánh các nghĩa với nhau, các câu với nhau, để
cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu dài, được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         731

an trú lâu dài, vì hạnh phúc của muôn loài, vì
an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho
loài Người.

18. Này Cunda, các Ngươi hãy hội họp với nhau trong tinh thần hòa đồng và tương kính, không có tranh luận nhau. Có vị đồng phạm hạnh nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng "Vị Đại đức này nắm nghĩa sai lạc hay hành văn sai lạc", các Ngươi không nên tán thán, không nên bác bỏ. Không tán thán không bác bỏ, các Ngươi nên nói với vị ấy:

"Này Hiền giả, với nghĩa này, cách hành văn này hay
cách hành văn kia, cách nào thích hợp hơn? Giữa
những cách hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia,
nghĩa nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Này
Hiền giả, với nghĩa này, cách hành văn này thích hợp
hơn cách hành văn kia. Giữa những cách hành văn
này, nghĩa này thích hợp hơn nghĩa kia", các Ngươi
không nên bác bỏ vị ấy, không nên phỉ báng vị ấy.
Không bác bỏ, không phỉ báng, các Ngươi phải giải
thích cho vị ấy một cách cẩn thận cả nghĩa lẫn hành
văn.

19. Lại nữa này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       732

"Vị Đại đức ấy nắm nghĩa sai lạc nhưng hành văn
đúng đắn", các Ngươi không nên tán thán, không nên
bác bỏ. Không thán thán, không bác bỏ, các ngươi
nên nói với vị ấy: Này Hiền giả, giữa những cách
hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa nào
thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Này Hiền giả,
giữa những cách hành văn này, nghĩa này thích hợp
hơn nghĩa kia", các Ngươi không nên bác bỏ, không
phỉ báng, các Ngươi phải giải thích một cách cẩn
thận ý nghĩa đúng đắn cho vị ấy.

20. Này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng: "Vị Đại đức này nắm nghĩa đúng đắn, nhưng hành văn sai lạc", các Ngươi không nên tán thán, không nên bác bỏ. Không tán thán không bác bỏ, các Ngươi nên nói với vị ấy: "Này Hiền giả, giữa những cách hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Giữa những cách hành văn này, nghĩa này thích hợp hơn nghĩa kia", các Ngươi không nên bác bỏ vị ấy, không nên phỉ báng vị ấy. Không bác bỏ, không phỉ báng, các ngươi phải giải thích một cách cẩn thận cách hành văn cho vị ấy.

21. Này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng, nếu các Ngươi nghĩ rằng: "Vị Đại đức này nắm nghĩa đúng đắn và hành văn đúng đắn",

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     733

các Ngươi nên tán đồng và tán thán vị ấy với câu:
"Thật là tốt đẹp", các Ngươi phải nói với vị ấy" "Thật
là tốt đẹp", các Ngươi phải nói với vị ấy: "Này Hiền
giả thật là lợi ích cho chúng tôi, này Hiền giả thật là
lợi ích cho chúng tôi; này Hiền giả, thật là may mắn
cho chúng tôi; này Hiền giả, thật là may mắn cho
chúng tôi, khi chúng tôi thấy một vị đồng Phạm hạnh
như Hiền giả, tinh thông nghĩ lý như vậy, tinh thông
hành văn như vậy".

22. Này Cunda, một pháp mới, Ta thuyết giảng để
ngăn chận các lậu hoặc ngay trong hiện tại. Này
Cunda, Ta không thuyết pháp, chỉ để diệt trừ các
lậu hoặc trong tương lai mà thôi. Này Cunda, Ta
thuyết pháp vừa để ngăn chận các lậu hoặc ngay
trong hiện tại mà cũng để diệt trừ các lậu hoặc
trong tương lai nữa.

 Do vậy, này Cunda, tấm y mà Ta cho phép các
Ngươi mặc, như vậy vừa đủ cho các Ngươi
ngăn chận lạnh, ngăn chận nóng, ngăn chận sự
xúc chạm của các loài ruồi muỗi, của gió, mặt
trời và các loài rắn, và các che dấu sự hổ thẹn.

 Các món ăn khất thực mà Ta cho phép các Ngươi dùng, như vậy vừa đủ để nuôi dưỡng thân thể, giúp thân thể sống còn, tránh khỏi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          734

nguy hại và giúp đời sống Phạm hạnh với hy
vọng: "Như vậy ta diệt trừ các cảm thọ củ và
không cho khởi lên các cảm thọ mới. Nhờ vậy
đời sống của ta mới khỏi bị lỗi lầm và ta sống
an lạc"

 Nhà cửa mà ta cho phép các ngươi an trú như
vậy vừa đủ cho các Ngươi ngăn chận lạnh,
ngăn chận nóng, ngăn chận sự xúc chạm của
ruồi muỗi, gió, mặt trời và các loài rắn, chỉ với
mục đích tránh thoát sự nguy hiểm của thời tiết,
và an hưởng đời sống tịnh cư.

 Các dược phẩm và thuốc trị bịnh mà Ta cho
phép các Ngươi dùng, như vậy vừa đủ để ngăn
chận các cảm thọ đau ốm khởi lên và để gìn giữ
sức khỏe.

23. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra, các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Các Sa-môn Thích tử sống đam mê hỷ lạc".

 Này Cunda, nếu được nói như vậy, các du sĩ ngoại
đạo phải được trả lời như vậy: "Này Hiền giả, thế
nào là đam mê hỷ lạc? Đam mê hỷ lạc có nhiều
loại, có nhiều cách". Này Cunda, bốn loại đam mê
hỷ lạc này là thấp kém, hạ liệt, thuộc phàm phu,
không xứng Thánh hạnh, không có lợi ích, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        735

hướng đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết-bàn.

Thế nào là bốn?

- Này Cunda, ở đây có người ngu si, sau khi sát
sanh, tự mình sung sướng hoan hỷ, đó là hỷ lạc
thứ nhất.
- Lại nữa, này Cunda, ở đây có người sau khi lấy
của không cho, tự mình sung sướng, hoan hỷ,
đó là hỷ lạc thứ hai.
- Lại nữa này Cunda, ở đây có người sau khi nói
láo, tự mình sung sướng hoan hỷ, đó la hỷ lạc
thứ ba.
- Lại nữa này Cunda, ở đây có người say đắm,
đam mê sống vây quanh với năm món dục lạc,
đó là hỷ lạc thứ tư.

Này Cunda, bốn loại hỷ lạc này là thấp kém, hạ liệt, thuộc phàm phu, không xứng Thánh hạnh, không có lợi ích, không hướng đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết-bàn.

24. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra, các ngoại đạo có thể hỏi: "Các Sa-môn Thích tử có phải sống đam mê bốn loại hỷ lạc này không?"

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       736

 Họ cần phải được trả lời: "Chớ có nói như vậy. Các ông nói như vậy là nói không đúng đắn. Nói như vậy là các ông xuyên tạc, không đúng sự thật, không thực có". Này Cunda, có bốn loại hỷ lạc nhất định đưa đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Thế nào là bốn?

- Này Cunda, ở đây vị Tỷ-kheo, ly dục, ly ác
pháp, chứng và an trú Sơ thiền, một trạng thái
hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. Đó là hỷ
lạc thứ nhất.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ,
chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ
lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tình
nhất tâm. Đó là hỷ lạc thứ hai.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo ly hỷ... Đó là
hỷ lạc thứ ba.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo xả lạc... Đó là
hỷ lạc thứ tư. Này Cunda, bốn loại hỷ lạc nhất
định đưa đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Các vị Sa-môn Thích tử đang sống đam mê bốn loại hỷ lạc này". Họ cần phải được trả lời: "Nói như vậy là phải; các ông nói như vậy là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         737

nói đúng đắn. Nói như vậy là các ông không xuyên tạc, đúng sự thật, và thực có".

25. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, những ai sống
đam mê theo bốn loại hỷ lạc ấy có thể mong đợi kết
quả gì, lợi ích gì?"

 Được nói vậy, phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo
như sau: "Này Hiền giả, những ai sống đam mê
bốn loại hỷ lạc ấy, có thể mong đợi bốn kết quả,
bốn sự lợi ích. Thế nào là bốn?

- Này Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo diệt trừ ba kiết
sử, được nhập vào dòng Thánh, không còn bị
đọa lạc, nhất định sẽ được giác ngộ. Đó là kết
quả thứ nhất.
- Lại nữa này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ ba
kiết sử, làm muội lược tham, sân, si, chứng bậc
Nhất lai, chỉ còn trở lại đời này một lần nữa
trước khi diệt tận khổ đau. Đó là kết quả thứ
hai, lợi ích thứ hai.
- Lại nữa, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ năm
hạ phần kiết sử, được hóa sanh ở tại chỗ ấy mà
nhập Niết-bàn, không còn phải trở lại đời này
nữa. Như vậy là kết quả thứ ba, lợi ích thứ ba.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       738

- Lại nữa, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ các
lậu hoặc, tự mình chứng tri, chứng ngộ và an
trú ngay trong hiện tại vô lậu Tâm giải thoát,
Tuệ giải thoát. Như vậy là kết quả thứ tư.

Này Hiền giả, vị nào sống đam mê bốn loại hỷ lạc này, có thể mong đợi bốn kết quả, bốn lợi ích như vậy".

26. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Các Sa-môn Thích tử sống không giữ vững lập trường".

Này Cunda, các vị du sĩ ngoại đạo nói vậy cần phải được trả lời như sau: "Này Hiền giả, Thế Tôn, vị đã biết, đã thấy, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã thuyết, đã trình bày những pháp cho các đệ tử cho đến trọn đời. Này Hiền giả, giống như cột trụ bằng đá hay bằng sắt, chân cột được khéo chôn sâu vào đất, không lắc qua lại, không có rung động.

Này Hiền giả, vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, đã diệt trừ
các lậu hoặc, phạm hạnh đã thành, các việc phải làm
đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, mục tiêu đã đạt, hữu
kiết sử đã diệt trừ, chánh trí giải thoát, không thể làm
chín việc sau đây:

1. Này Hiền giả, vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           739

hoặc, không thể cố ý tước đoạt sanh mạng của
loài hữu tình;
2. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
lấy của không cho, tức là ăn trộm;
3. Vị Tỷ kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
hành dâm;
4. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc, không thể
biết mà nói láo;
5. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
cất chứa tiền của để hưởng thọ dục lạc, như khi
còn tại gia;
6. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc không thể
đi con đường hành tham;
7. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc không thể
di con đường hành sân;
8. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc, không thể
đi con đường hành si;
9. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc, không thể
đi con đường hành theo sợ hãi.

Này Hiền giả, một vị Tỷ-kheo, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã diệt tận các lậu hoặc, (Phạm hạnh) đã thành, các việc phải làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, mục tiêu đã đạt, hữu kiết sử đã diệt trừ, chánh trí giải thoát, không thể làm chín việc như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        740

vậy".

27. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: "Đối với quá khứ, Sa- môn Gotama có tri kiến siêu việt. Nhưng đối với tương lai, Sa-môn Gotama không có tri kiến siêu việt; như sự việc xảy ra như thế nào và vì sao lại xảy ra như vậy?" Như vậy, các vị du sĩ ngoại đạo này chủ trương rằng tri kiến về vấn đề này có thể được trình bày nêu rõ bởi tri kiến một vấn đề khác, như những kẻ ngu si không thông minh khác.

- Này Cunda, về vấn đề quá khứ, Như Lai có thức nhớ đến đời sống quá khứ. Ngài muốn như thế nào, Ngài có thể nhớ xa được như vậy.

- Về vấn đề vị lai, Như Lai có trí do tuệ sanh: "Đây là đời sống cuối cùng, nay không còn đời sống nào khác nữa".

28.

- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là
chơn chánh, như thật, nhưng không lợi ích,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         741

Như Lai cũng không trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là
chơn chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết
thời trả lời câu hỏi ấy.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là chơn
chánh, như thật, nhưng không lợi ích, Như Lai
cũng không trả lời.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời
trả lời câu hỏi ấy một cách vắn tắt.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại và
chơn chánh, như thật, nhưng không lợi ích,
Như Lai cũng không trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời
trả lời câu hỏi ấy.

Như vậy, này Cunda, đối với các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại, Như Lai là vị nói phải thời nói chơn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      742

chánh, nói như thật, nói có lợi ích, nói đúng Pháp, nói đúng Luật. Do vậy mới gọi là Như Lai.

29. Này Cunda, trong thế giới này với chư Thiên, Ma
vương, Phạm thiên, với chúng Sa-môn và Bà-la-
môn, với chư Thiên và loài Người, những gì được
thấy, được nghe, được cảm giác, được phân biệt,
được đạt đến, được tìm cầu, được suy đạt với ý,
tất cả đều được Như Lai biết rõ. Do vậy mới gọi là
Như Lai.

Này Cunda, trong thời gian giữa đêm Như Lai chứng
ngộ Vô thượng Chánh Đẳng Giác và đêm Như Lai
nhập Vô dư y Niết-bàn giới, trong thời gian ấy,
những gì Như Lai nói trong khi thuyết giảng, nói
chuyện hay trình bày, tất cả là như vậy, chớ
không gì khác. Do vậy mới gọi là Như Lai.

Này Cunda, Như Lai nói gì thời làm vậy, làm gì thời nói vậy. Nói gì thời làm vậy, làm gì thời nói vậy nên được gọi là Như Lai.

Đối với thế giới với chư Thiên, Ma vương, Phạm
thiên, với chúng Sa-môn và Bà-la-môn, với chư
Thiên và loài Người, Như Lai là bậc Toàn Thắng,
không ai có thể thắng nổi, bậc Toàn kiến, bậc Tự
Tại.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         743

30. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai có tồn tại sau khi chết không. Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm?" Này Cunda, được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai có tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm!"

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai
không có tồn tại sau khi chết, có phải không? Như
vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm?" Này
Cunda, được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ
ngoại đọa như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai
không có tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra là sai lầm!"

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết... Như lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết? Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm?" Này Cunda được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai không có tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm!".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         744

31. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, vì sao Sa môn
Gotama lại không nói?" Này Cunda, được nói vậy,
Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Này
Hiền giả, vì không liên hệ đến lợi ích, không liên hệ
đến Pháp, không liên hệ đến căn bản Phạm hạnh,
không hướng đến yểm ly, vô tham, đoạn diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ và Niết bàn. Do vậy Thế Tôn
không trả lời."

32. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, Sa môn
Gotama nói điều gì?" Này Cunda, được nói vậy,
Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Đây
là Khổ, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn nói. Đây
là Khổ tập, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn nói.
Đây là Khổ diệt, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn
nói. Đây là con đường đưa đến Khổ diệt, này Hiền
giả, đó là điều Thế Tôn nói."

33. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, vì sao Thế Tôn lại nói vậy?" Này Cunda, được nói như vậy, Ngươi phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo như sau: "Này Hiền giả, vì liên hệ đến lợi ích, liên hệ đến Pháp, liên hệ đến căn bản Phạm hạnh, vì nhất định hướng đến yểm ly, vô tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           745

ngộ và Niết bàn. Do vậy, Thế Tôn mới nói."

34. Này Cunda, mọi biện luận về các tà kiến liên hệ đến quá khứ tối sơ, những biện luận nào đáng nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại sẽ nói cho các Ngươi? Này Cunda, mọi biện luận về các tà kiến liên hệ đến tương lai, những biện luận nào đáng nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại sẽ nói cho các Ngươi?

Này Cunda, thế nào là những biện luận về tà kiến
liên hệ đến quá khứ tối sơ, những biện luận nào đáng
nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi, và
những biện luận không đáng nói cho các Ngươi?

Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những
quan điểm như sau, có những tri kiến như sau: "Bản
ngã và thế giới là thường còn, như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra là sai lầm". Có một số Sa-môn, Bà-la-
môn có những quan điểm như sau, có những tri kiến
như sau:

- "Bản ngã và thế giới là không thường còn... - "Bản ngã và thế giới là thường còn và không thường còn...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         746

- "Bản ngã và thế giới là không thường còn và
không không thường còn...
- "Bản ngã và thế giới là do mình tự tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là do người khác tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là do mình tạo ra và do
người khác tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là không do mình tự tạo
ra và cũng không phải không do mình tự tạo
ra...
- "Bản ngã và thế giới là tự nhiên sanh, không do
mình tạ tạo ra, không do người khác tạo ra. Như
vậy là đúng sự thực, ngoài ra sai lầm.
- "Lạc, khổ là thường còn...
- "Lạc, khổ là vô thường...
- "Lạc, khổ là thường còn và vô thường...
- "Lạc, khổ là do tự mình tạo ra...
- "Lạc, khổ là do người khác tạo ra...
- "Lạc, khổ là do tự nhiên sanh, không do mình
tự tạo ra, không do người khác tạo ra. Như vậy
là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm".

35. Này Cunda, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngả và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          747

thế giới là thường còn, như vậy là đúng sự thật, ngoài
ra đều là sai lầm". Ta đến những vị ấy và nói: "Này
Hiền giả có phải Hiền giả nói rằng: "Bản ngã và thế
giới là thường còn" không?" Nếu các vị ấy trả lời:
"Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra đều là sai lầm",
thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Có
một số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Ta cũng
không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của
Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây Ta cao hơn
về thượng trí.

36. Này Cunda, những Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngã và thế giới là thường còn...

"Bản ngã và thế giới là vô thường...

"Bản ngã và thế giới là thường còn và vô thường...

"Bản ngã và thế giới là không thường còn và không không thường còn...

"Bản ngã và thế giới là do mình tự tạo ra...

"Bản ngã và thế giới là do người khác tạo ra...

"Bản ngã và thế giới là do tự mình tạo ra và do người khác tạo ra..." "Bản ngã và thế giới là do tự mình tạo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         748

ra và không do người khác tạo ra. "Bản ngã và thế giới do tự nhiên sanh, không do mình tự tạo, không do người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là thường còn...

"Lạc, khổ là vô thường...

"Lạc, khổ là thường còn và vô thường...

"Lạc, khổ không thường còn và không vô thường...

"Lạc, khổ là tự mình tạo ra...

"Lạc, khổ là tự người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là tự mình tạo ra và tự người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là tự nhiên sanh, không tự mình tạo ra và không do người khác tạo ra. Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm".

Ta đến những vị ấy và nói: Này Hiền giả, có phải Hiền giả nói rằng: "Lạc, khổ là tự nhiên sanh, không tự mình tạo ra và không do người khác tạo ra?" Nếu các vị ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Có một số hữu tình có những ý tưởng sai

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         749

khác. Này Cunda Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây Ta cao hơn về thượng trí.

Này Cunda, những biện luận về các tà kiến liên hệ
đến quá khứ tối sơ này, biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại
sẽ nói cho các Ngươi?

37. Này Cunda, thế nào là những biện luận về tà kiến
liên hệ đến tương lai, những biện luận nào đáng nói
cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi; và những
biện luận không đáng nói cho các Ngươi?

- Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có
những quan điểm như sau, có những tri kiến
như sau: "Bản ngã là có sắc, không bệnh, sau
khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là
sai lầm".
- Lại nữa này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-
môn có những quan điểm như sau, có những tri
kiến như sau:
- "Bản ngã là vô sắc...
- "Bản ngã là không phải sắc, không phải vô
sắc...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       750

- "Bản ngã là có tưởng...
- "Bản ngã là vô tưởng...
- "Bản ngã là không có tưởng, không vô tưởng...
- "Bản ngã là đoạn diệt, biến hoại, sau khi chết
không có tồn tại, như vậy là đúng sự thật ngoài
ra là sai lầm".

38. Này Cunda, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngã là có sắc, không bệnh sau khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", Ta đến những vị ấy và nói: "Này Hiền giả có phải Hiền giả có nói: "Bản ngã là có sắc, không có bệnh sau khi chết?" Nếu các vị ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Này Cunda, vì có mọt số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Này Cunda, Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây, Ta cao hơn về thượng trí.

39. Này Cunda, có những Sa-môn, Bà-la-môn có những quan điểm như sau, có những tri kiến như sau:

"Bản ngã là vô sắc...

"Bản ngã là có sắc và vô sắc...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           751

"Bản ngã là không có sắc và không không có sắc...

"Bản ngã là có tưởng...

"Bản ngã là không tưởng...

"Bản ngã là không có tưởng và không không có tưởng...

"Bản ngã là đoạn diệt, biến hoại, sau khi chết không có tồn tại. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm".

Ta đến những vị ấy và nói: "Này Hiền giả, có phải Hiền giả nói rằng: "Bản ngã là đoạn diệt biến hoại, sau khi chết không có tồn tại?" Này Cunda nếu những vị ấy nói: "Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Vì có một số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Này Cunda, Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây, Ta cao hơn về thượng trí.

Này Cunda, những biện luận về những tà kiến liên
hệ đến tương lai, những biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại
sẽ nói cho các Ngươi?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        752

40. Này Cunda, với mục đích đoạn trừ và vượt qua
những biện luận về các tà kiến liên hệ đến quá khứ
tối sơ này và các biện luận về các tà kiến liên hệ đến
tương lai này, mà bốn pháp Niệm xứ được ta
truyền thuyết, trình bày. Thế nào là bốn?

Này Cunda, ở đây vị Tỷ kheo sống quan thân trên
thân, tinh thần, tỉnh giác, chánh niệm, với mục đích
nhiếp phục tham, sân ở đời, sống quán thọ trên các
cảm thọ... trong các tâm... quán pháp trên các pháp,
tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, với mục đích nhiệp
phục tham, sân ở đời.

 Này Cunda, với mục đích đoạn trừ và vượt qua
các biện luận về các tà kiến liên hệ đến quá khứ
tối sơ này và các biện luận về các tà kiến liên hệ
đến tương lai này mà bốn Niệm xứ được Ta
truuyền thuyết trình bày.

41. Lúc bấy giờ, Tôn giả Upavàna đang đứng sau lưng hầu quạt Thế Tôn. Tôn giả Upavàna bạch Thế Tôn:

- Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thật kỳ diệu thay,
bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này thật là
thanh tịnh! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này thật là
tuyệt đối thanh tịnh! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này
tên là gì?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         753

- Này Upavàna, pháp thoại này là Thanh tịnh (Pàsàdikà), hãy như vậy mà phụng trì.

Thế Tôn thuyết dạy như vậy. Tôn giả Upavàna hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   754

75 Không được công nhận là... - Kinh TRƯỚC KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468

TRƯỚC KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468

1. - Này các Tỷ-kheo, trước khi Ta giác ngộ, chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau:
"Cái gì là vị ngọt ở đời? Cái gì là nguy hại, cái gì là
xuất ly?".
Rồi này các Tỷ-kheo, về vấn đề ấy, tư tưởng sau đây
khởi lên nơi Ta:
 "Do duyên với đời, khởi lên lạc hỷ gì, đấy là vị
ngọt ở đời.
 Cái gì ở đời là vô thường, khổ, chịu sự biến
hoại, đấy là nguy hại ở đời.
 Điều phục dục tham ở đời, đoạn tận tham dục,
đấy là xuất ly ở đời".
2. Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta chưa thật
giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại,
xuất ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo,
Ta không có xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng
Chánh đẳng Chánh giác, cùng với thế giới gồm có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           755

Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần
chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người.
Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta như thật giác
tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại, xuất
ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo, Ta
mới xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng Chánh đẳng
Chánh giác, cùng với thế giới gồm có Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người. Và tri kiến khởi
lên nơi Ta: "Bất động là tâm giải thoát của Ta. Đây
là đời sống cuối cùng. Nay không còn tái sanh nữa".
3. Này các Tỷ-kheo, Ta đã đi tìm cầu vị ngọt ở đời.
Vị ngọt ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến như thế
nào, vị ngọt có mặt ở đời, với trí tuệ Ta khéo thấy vị
ấy ngọt.
- Này các Tỷ-kheo, Ta đã tìm được cầu nguy hại ở
đời. Nguy hại ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến
như thế nào, nguy hại có mặt ở đời, với trí tuệ Ta
khéo thấy nguy hại ấy.
- Này các Tỷ-kheo Ta đã đi tìm cầu xuất ly ở đời.
Xuất ly ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến như
thế nào, xuất ly có mặt ở đời, với trí tuệ Ta khéo
thấy xuất ly ấy.
4. Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta chưa như
thật giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy
hại, xuất ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           756

kheo, Ta không có xác nhận Ta đã giác liễu vô
thượng Chánh đẳng Chánh giác, cùng với thế giới
gồm có Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng
với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và
loài Người.
Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta như thật giác
tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại, xuất
ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo, ta mới
xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng Chánh đẳng
Chánh giác, cùng với thế giới gồm có Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người. Và tri kiến khởi
lên nơi Ta: "Bất động là tâm giải thoát của Ta. Đây
là đời sống cuối cùng. Nay không còn tái sanh nữa".

VỊ NGỌT – Tăng I, 470

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu không có vị ngọt ở đời,
thời các loài hữu tình không có tham nhiễm đối với
đời. Vì rằng, có vị ngọt ở đời, nên các loài hữu tình
có tham nhiễm ở đời.
Này các Tỷ-kheo, nếu không có nguy hại ở đời, thời
các loài hữu tình không có nhàm chán đối với đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           757

Vì rằng, có nguy hại ở đời, nên các loài hữu tình có
nhàm chán đối với đời.
Này các Tỷ-kheo, nếu không có xuất ly ra khỏi đời,
thời các loài hữu tình không có xuất ly đối với đời.
Vì rằng, có xuất ly đối với đời, nên các loài hữu tình
có xuất ly ra khỏi đời.
- Và này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào các loài hữu
tình chưa như thật giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt,
nguy hại là nguy hại, xuất ly là xuất ly, cho đến
khi ấy, các loài hữu tình không có thể an trú với
tâm thoát ly, không có hệ phược, giải thoát, không
bị hạn cuộc khỏi thế giới gồm có Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-
môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người.
- Và này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào các loài hữu
tình đã như thật giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt,
nguy hại là nguy hại, xuất ly là xuất ly, cho đến
khi ấy, các loài hữu tình có thể an trú với tâm
thoát ly, không có hệ phược, giải thoát, không bị
hạn cuộc khỏi thế giới gồm có Thiên giới, Ma giới,
Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người.
 Các Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-kheo,
không như thật rõ biết là vị ngọt là vị ngọt, nguy
hại là nguy hại, xuất ly là xuất ly, các Sa-môn hay
Bà-la-môn ấy, này các Tỷ-kheo, đối với Ta, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          758

được công nhận là Sa-môn trong các hàng Sa-
môn, không được công nhận là các Bà-la-môn
trong các hàng Bà-la-môn. Với các Tôn giả ấy,
ngay trong hiện tại, không có chứng ngộ với thắng
trí, chứng đạt và an trú mục đích của Sa-môn
hạnh hay mục đích của Bà-la-môn hạnh.
 Các Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-kheo,
như thật rõ biết vị ngọt là vị ngọt, nguy hại là nguy
hại, xuất ly là xuất ly, các Sa-môn hay Bà-la-môn
ấy, này các Tỷ-kheo, đối với Ta, được công nhận
là Sa-môn trong các hàng Sa-môn, được công
nhận là các Bà-la-môn trong các hàng Bà-la-
môn. Với các Tôn giả ấy, ngay trong hiện tại, sẽ
có chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú
mục đích của Sa-môn hạnh hay mục đích của Bà-
la-môn hạnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          759

76 Kinh CHÁNH KIẾN – Tăng I, 698

CHÁNH KIẾN – Tăng I, 698

 Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-
kheo thực hành con đường thông suốt và có những
căn bản thẳng tấn để đoạn diệt các lậu hoặc. Thế
nào là bốn?

-   Tầm viễn ly,
-   Tầm không sân,
-   Tầm không hại,
-   Chánh tri kiến.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo thực hành con đường thông suốt và có những căn bản thẳng tấn để đoạn diệt các lậu hoặc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     760

77 Kinh CON ĐƯỜNG KHÔNG CÓ LỖI LẦM – Tăng I, 201

CON ĐƯỜNG KHÔNG CÓ LỖI LẦM – Tăng I,
201
 Thành tựu ba pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
thực hành con đường không có lỗi lầm, và có
những căn bản thắng tấn để đoạn diệt các lậu hoặc.
Thế nào là ba? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hộ
trì các căn, tiết độ trong ăn uống và chú tâm cảnh
giác.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo hộ trì các
căn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc,
không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng
riêng. Những nguyên nhân gì, vì nhãn căn không
được bảo vệ, khiến tham ưu, các ác bất thiện pháp
khởi lên, Tỷ-kheo tự bảo vệ nguyên nhân ấy, phòng
hộ nhãn căn, thật hành phòng hộ nhãn căn. Khi tai
nghe tiếng … mũi ngửi hương … lưỡi nếm vị … thân
cảm xúc … ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm
giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những
nguyên nhân gì, ví ý căn không được bảo vệ, khiến
tham mưu, các ác bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo
bảo vệ nguyên nhân ấy, phòng hộ ý căn, thật hành

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        761

phòng hộ ý căn. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo hộ trì các căn.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo tiết độ
trong ăn uống?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như lý giác sát thọ
dụng các món ăn, không phải để vui đùa, không phải
để đam mê, không phải để trang sức, không phải để
tự làm đẹp mình, mà chỉ để thân này được an trú và
được bảo dưỡng, để (thân này) khỏi bị thương hại,
để hộ trợ Phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy, ta diệt trừ
các cảm thọ cũ, và không cho khởi lên các cảm thọ
mới, và ta sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn".
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo tiết độ trong
ăn uống.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo chú tâm
cảnh giác?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ban ngày trong khi
đi kinh hành và ngồi, gột sạch tâm khỏi các triền cái,
ban đêm trong canh một, trong khi đi kinh hành và
ngồi, gột sạch tâm khỏi các triền cái, ban đêm trong
giữa canh, nằm xuống như con sư tử về phía hông
bên phải, hai chân gác lên nhau, chánh niệm tỉnh
giấc, tác ý tưởng thức dậy, ban đêm trong canh cuối,
sau khi thức dậy trong khi đi kinh hành và ngồi, gột
sạch tâm khỏi các triền cái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo chú tâm cảnh giác.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         762

Thành tựu ba pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thực hành con đường không có lỗi lầm, và có những căn bản thắng tấn để đoạn diệt các lậu hoặc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    763

78 Kinh CỘI RỄ CỦA SỰ VẬT – Tăng IV, 47

CỘI RỄ CỦA SỰ VẬT – Tăng IV, 47

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo đến hỏi: "Thưa Hiền giả:

1. Tất cả pháp lấy gì làm căn bản?
2. Tất cả pháp lấy gì làm sanh khởi?
3. Tất cả pháp lấy gì làm tập khởi?
4. Tất cả pháp lấy gì làm chỗ tụ hội?
5. Tất cả pháp lấy gì làm thượng thủ?
6. Tất cả pháp lấy gì làm tăng thượng?
7. Tất cả pháp lấy gì làm tối thượng?
8. Tất cả này pháp lấy gì làm lõi cây?"

Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy trả lời các du sĩ ngoại đạo ấy như thế nào?

2. - Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết ý nghĩa lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      764

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

3. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo có hỏi
như sau: "Thưa Hiền giả, tất cả pháp lấy gì làm căn
bản? Tất cả pháp lấy gì làm sanh khỏi? Tất cả pháp
lấy gì làm tập khởi? Tất cả pháp lấy gì làm chỗ tụ
hội? Tất cả pháp lấy gì làm thượng thủ? Tất cả pháp
lấy gì làm tăng thượng? Tất cả pháp lấy gì làm tối
thượng? Tất cả này pháp lấy gì làm lõi cây?" Được
hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy trả lời như sau:
"Này chư Hiền:

1. Tất cả pháp lấy dục làm căn bản.
2. Tất cả pháp lấy tác ý làm sanh khởi.
3. Tất cả pháp lấy xúc làm tập khởi.
4. Tất cả pháp lấy thọ làm chỗ tụ hội.
5. Tất cả pháp lấy định làm thượng thủ.
6. Tất cả pháp lấy niệm làm tăng thượng.
7. Tất cả pháp lấy tuệ làm tối thượng.
8. Tất cả pháp lấy giải thoát làm lõi cây".

Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy hãy trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       765

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   766

79 Kinh KHÔNG GÌ CHUYỂN HƯỚNG - 60 Trung II, 145

KINH KHÔNG GÌ CHUYỂN HƯỚNG (Apannaka suttam) – Bài kinh số 60 – Trung II, 145

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn du hành giữa dân chúng Kosala với Đại chúng Tỷ-kheo và đến tại Sala, một làng Bà-la-môn của dân chúng Kosala. Các Bà-la- môn gia chủ ở Sala được nghe tiếng đồn như sau: "Sa-môn Gotama, giòng họ Thích-ca, xuất gia từ gia tộc Thích-ca, đang du hành giữa dân chúng Kosala với Đại chúng Tỷ-kheo, đã đến Sala". Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Sa-môn Gotama: "Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Với thắng trí, Ngài tự thân chứng ngộ thế giới này cùng với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, các loài Trời, loài Người. Khi đã chứng ngộ. Ngài còn tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp, sơ thiện,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      767

trung thiện, hậu thiện, văn nghĩa đầy đủ. Ngài truyền
dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ trong sạch. Tốt
đẹp thay, sự chiêm ngưỡng một vị A-la-hán như vậy".
Rồi các Bà-la-môn gia chủ ở Sala đi đến chỗ Thế
Tôn, sau khi đến, một số người đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên; có người nói lời chào đón hỏi
thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên; có
người chắp tay vái chào Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên; có người xưng tên và dòng họ rồi ngồi xuống
một bên; có người yên lặng ngồi xuống một bên. Thế
Tôn nói với các Bà-la-môn gia chủ ở tại Sala đang
ngồi xuống một bên:

– Này các Gia chủ, các Ông có vị Đạo sư khả ý nào mà các Ông có lý do đặt được lòng tin không?

– Bạch Thế Tôn, chúng con không có vị Đạo sư khả ý nào để chúng con có lý do đặt được lòng tin.

 Này các Gia chủ, nếu các Ông không có một vị
Đạo sư khả ý nào, thời hãy lấy pháp không gì
chuyển hướng này mà thực hành. Này các Gia
chủ, pháp không gì chuyển hướng này được khéo
thọ trì, khéo thành tựu, sẽ đưa đến hạnh phúc an
lạc lâu dài cho các Ông.

Và này các Gia chủ, thế nào là pháp "không gì

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        768

chuyển hướng"?

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những lập thuyết như sau, có những quan điểm
như sau: "Không có (kết quả của) bố thí, không
có (kết quả của) lễ hy sinh, không có (kết quả của)
tế tự, không có kết quả, quả báo của các nghiệp
thiện ác, không có đời này, không có đời sau,
không có mẹ, không có cha, không có các loại hóa
sanh, trên đời không có những vị Sa-môn, Bà-la-
môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thực hành,
và những vị này tuyên bố về đời này và về đời sau,
sau khi đã tự chứng ngộ với thắng trí".

 Nhưng này các Gia chủ, lại có một số Sa-môn, Bà-
la-môn nói đối nghịch với các vị Sa-môn, Bà-la-
môn kia, những vị này nói như sau: "Có (kết quả
của) bố thí, có (kết quả của) lễ hy sinh, có (kết
quả của) tế tự, có kết quả, quả báo của các nghiệp
thiện ác, có đời này, có đời sau, có mẹ, có cha, có
các loại hóa sanh, trên đời có những vị Sa-môn,
Bà-la-môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thực
hành, và những vị này tuyên bố về đời này và về
đời sau, sau khi đã chứng ngộ với thắng trí".

Này các Gia chủ, các Ông nghĩ thế nào, có phải những vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy nói những lời đối

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        769

nghịch với nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà- la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không có (kết quả của) bố thí, không có (kết quả của) lễ hy sinh, không có (kết quả của) tế tự, không có kết quả, quả báo của các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời sau, không có mẹ, không có cha, không có các loại hóa sanh, trên đời không có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thành tựu, và những vị này tuyên bố về đời này và về đời sau, sau khi đã chứng ngộ với thắng trí". => Đối với những vị này sự kiện này sẽ chờ đợi xảy ra: Sau khi từ bỏ ba thiện pháp này, thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, và sau khi chấp nhận ba ác pháp này, thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, các vị này thực hành theo. Vì sao vậy? Vì những vị Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không thấy sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các thiện pháp.

 Vì rằng có đời sau, nếu có quan điểm nào nói rằng không có đời sau, thời đó là một tà kiến.  Vì rằng có đời sau, nếu có ai suy tư rằng không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          770

có đời sau, thời đó là tà tư duy.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói rằng không có
đời sau, thời đó là tà ngữ.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói rằng không có
đời sau, thời tự mâu thuẫn đối nghịch với các
vị A-la-hán đã biết được có đời sau.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai thuyết phục người
khác là không có đời sau, thời sự thuyết phục
ấy chống lại diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy
chống lại diệu pháp, người ấy khen mình chê
người.
 Như vậy, trước khi thiện giới của người ấy bị
từ bỏ, các ác giới đã được chấp trì.
 Và tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, sự đối nghịch với
các bậc Thánh, sự thuyết phục chống lại diệu
pháp, sự khen mình chê người, như vậy các ác
bất thiện pháp sai biệt này khởi lên do duyên tà
kiến.
 Ở đây, này các Gia chủ, vị có trí suy nghĩ như
sau:

 "Nếu không có đời sau, thời vị này sau khi thân
hoại mạng chung, tự ngã cảm thấy an toàn. Nếu
có đời sau, thời vị này sau khi thân hoại mạng
chung sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       771

ngục. Nếu muốn đời sau không có đi nữa, nếu
lời nói của các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy là
đúng sự thật, thời vị này, ngay trong hiện tại bị
những người có trí quở trách: "Người này theo
ác giới, có tà kiến, chủ trương hư vô luận".

 Còn nếu có đời sau, thời vị này cả hai mặt đều
gặp bất hạnh: ngay trong hiện tại, bị những
người có trí quở trách; sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đoạn xứ, địa
ngục. Như vậy pháp "không gì chuyển hướng"
này bị chấp trì, bị thực hành sai lạc, bởi vị này
chỉ có chấp nhận một phía, và bỏ phía thiện
pháp.

Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-la- môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có (kết quả của) bố thí, có (kết quả của) lễ hy sinh, có (kết quả của) tế tự, có kết quả, quả báo của các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời sau, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh, trên đời có những vị Sa- môn, Bà-la-môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thành tựu, và những vị này tuyên bố về đời này và về đời sau, sau khi đã chứng ngộ với thắng trí". => Đối với những vị này, sự kiện này sẽ chờ xẩy ra: Sau khi từ bỏ ba ác pháp này, thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, và sau khi chấp nhận ba thiện pháp này, thân

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         772

thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, các vị này
thực hành theo. Vì sao vậy? Vì những vị Sa-môn,
Bà-la-môn này thấy sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu
uế của các bất thiện pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và
sự thanh tịnh của các thiện pháp.

 Vì rằng có đời sau, nếu có quan điểm nào nói
rằng có đời sau, thời đó là một chánh kiến.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai suy tư rằng có đời
sau, thời đó là chánh tư duy.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói rằng có đời
sau thời đó là chánh ngữ.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói rằng có đời
sau, thời không tự mâu thuẫn đối nghịch với
các vị A-la-hán đã biết được có đời sau.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai thuyết phục người
khác là có đời sau, thời sự thuyết phục ấy thuận
với diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy thuận
với diệu pháp, vị ấy không khen mình chê
người.
 Như vậy, trước khi ác giới của vị ấy được từ
bỏ, các thiện giới đã được chấp trì.
 Và chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, sự
không đối nghịch với các bậc Thánh, sự thuyết
phục thuận với diệu pháp, sự không khen mình

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        773

chê người, như vậy những thiện pháp sai biệt
này khởi lên, do duyên chánh kiến.
 Ở đây, này các Gia chủ, vị có trí suy nghĩ như
sau:

 Nếu có đời sau, thời vị này sau khi thân hoại
mạng chung sẽ được sanh lên thiện thú, Thiên
giới, cõi đời này. Nếu muốn cho đời sau không
có đi nữa, nếu lời nói của các vị Sa-môn, Bà-
la-môn ấy là đúng sự thật, thời vị này ngay
trong hiện tại được những người có trí tán thán:
"Người này theo thiện giới, có chánh kiến,
chủ trương hữu luận".
 Còn nếu có đời sau, thời vị này cả hai mặt đều
gặp sự may mắn: ngay trong hiện tại, được
những người trí tán thán; sau khi thân hoại
mạng chung, sẽ sanh lên thiện thú, Thiên giới,
cõi đời này. Như vậy, "pháp không gì chuyển
hướng" này được chấp trì, được thực hành
đúng đắn bởi vị này chấp nhận cả hai phía, bỏ
qua hai phía bất thiện pháp.
 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn,
có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Tự
làm hay khiến người làm, chém giết hay khiến
người chém giết, đốt nấu hay khiến người đốt nấu,
gây phiền muộn hay khiến người gây phiền muộn,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       774

gây áo não hay khiến người gây áo não, tự mình
gây ra sợ hãi, hay khiến người gây ra sợ hãi, sát
sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào,
cướp bóc, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường
cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo, hành động
như vậy không có tội ác gì. Nếu lấy một bánh xe
sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất
thành một đống thịt, thành một chồng thịt, cũng
không vì vậy có tội ác, có gây ra sự tiếp tục của
tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Nam sông
Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người
chém giết, đốt nấu, khiến người đốt nấu, cũng
không vì vậy có tội ác, có gây ra sự tiếp tục của
tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông
Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người
tế lễ, cũng không vì vậy có phước báo, có tạo
thành sự tiếp tục của phước báo".

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
nói những lời đối nghịch với các Sa-môn, Bà-la-
môn kia. Các vị này nói như sau: "Tự làm hay
khiến người làm, chém giết hay khiến người chém
giết, đốt nấu hay khiến người đốt nấu, gây phiền
muộn hay khiến người gây phiền muộn, gây ác
não hay khiến người gây ác não, tự mình gây sợ
hãi, hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của
không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp bóc, đánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        775

cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo, hành động như vậy là có tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một đống thịt, thành một chồng thịt, thì do nhân duyên này có tội ác, có gây ra sự tiếp tục của tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt nấu khiến người đốt nấu, thì do nhân duyên này có tội ác, có gây ra sự tiếp tục của tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông Hằng, bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ, thì do nhân duyên này, có phước báo, có tạo thành sự tiếp tục của phước báo. Bố thí, điều phục, tự chế, nói thật, đều có phước báo, có tạo thành sự tiếp tục của phước báo".

Và này các Gia chủ, các ông nghĩ thế nào, có phải những Sa-môn, Bà-la-môn này nói lời đối nghịch với nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây, này các Gia chủ, có những Sa-môn, Bà- la-môn có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Tự làm hay khiến người làm,... (như trên)... không đưa đến phước báo". => Đối với những vị này, sự kiện này chờ đợi sẽ xảy ra: Sau khi từ bỏ ba thiện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        776

pháp thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành,
và sau khi chấp nhận ba ác pháp này, thân ác hành,
khẩu ác hành, ý ác hành, các vị này thực hành theo.
Vì sao vậy? Những Sa-môn, Bà-la-môn này không
thấy sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất
thiện pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của
các thiện pháp.

 Vì rằng có tác dụng, nếu có quan điểm nào nói
rằng không có tác dụng, thời đó là một tà kiến.
 Vì rằng có tác dụng, nếu ai có suy tư rằng
không có tác dụng, thời đó là tà tư duy.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai nói rằng không
có tác dụng, thời đó là tà ngữ.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai nói rằng không
có tác dụng, thời tự mâu thuẫn đối nghịch với
các vị A-la-hán đã biết được có tác dụng.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai thuyết phục
người khác là không có tác dụng, thời sự thuyết
phục ấy chống lại diệu pháp, và vì sự thuyết
phục ấy chống lại diệu pháp, người ấy khen
mình chê người.
 Như vậy, trước khi thiện giới của người ấy bị
từ bỏ, các ác giới đã được chấp trì.
 Và tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, sự đối nghịch với

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           777

các bậc Thánh, sự thuyết phục chống lại diệu
pháp, sự khen mình chê người, như vậy những
ác bất thiện pháp sai biệt này khởi lên do duyên
tà kiến.
Ở đây, này các Gia chủ, người có trí suy nghĩ
như sau: Nếu không có tác dụng, thời vị này, sau khi
thân hoại mạng chung, tự ngã cảm thấy an toàn. Nếu
có tác dụng, thời vị này sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Nếu muốn không có tác dụng đi nữa, nếu lời nói của
các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy là đúng sự thật, thời vị
này, ngay trong hiện tại, bị những người có trí quở
trách: "Người này theo ác giới, có tà kiến, chủ trương
không tác dụng". Còn nếu có tác dụng, thời vị này cả
hai mặt đều gặp sự bất hạnh: ngay trong hiện tại, bị
những người có trí quở trách; sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Như vậy pháp "không gì chuyển hướng" này bị chấp
trì, bị thực hành sai lạc, bởi vị này chỉ có chấp nhận
một phía, và bỏ qua phía thiện pháp.

Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-la- môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Tự làm hay khiến người làm... (như trên)... có đưa đến phước báo". Đối với những vị này, sự kiện này chờ đợi sẽ xảy ra: Sau khi từ bỏ ba ác pháp này, thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, và sau khi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         778

chấp nhận ba thiện pháp này, thân thiện hành, khẩu
thiện hành, ý thiện hành, các vị này thật hành theo.
Vì sao vậy? Vì những Sa-môn, Bà-la-môn này thấy
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện
pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các
thiện pháp.

 Vì rằng có tác dụng, nếu có quan điểm nào nói
rằng có tác dụng, thời đó là chánh kiến.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai suy tư rằng có
tác dụng, thời đó là chánh tư duy.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai nói rằng có tác
dụng, thời đó là chánh ngữ.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai nói rằng có tác
dụng thời không tự mâu thuẫn đối nghịch với
các vị A-la-hán đã biết được có tác dụng.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai thuyết phục
người khác là có tác dụng, thời sự thuyết phục
ấy thuận với diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy
thuận với diệu pháp, vị ấy không khen mình
chê người.
 Như vậy trước khi ác giới của vị ấy được từ bỏ,
các thiện giới đã được chấp trì.
 Và chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, sự
không đối nghịch với các bậc Thánh, sự thuyết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         779

phục thuận với diệu pháp, sự không khen mình
chê người, như vậy những thiện pháp sai biệt
này khởi lên, do duyên chánh kiến.
Ở đây, này các Gia chủ, vị có trí suy nghĩ như
sau: Nếu có tác dụng, thời vị này, sau khi thân hoại
mạng chung, sẽ được sanh lên thiện thú, Thiên giới,
cõi đời này. Nếu muốn tác dụng không có đi nữa, nếu
lời nói của các Sa-môn, Bà-la-môn ấy là đúng sự
thật, thời vị này ngay trong hiện tại được những
người có trí tán thán: "Người này theo thiện giới, có
chánh kiến, chủ trương có tác dụng". Còn nếu có tác
dụng, thời vị này cả hai mặt đều gặp sự may mắn:
ngay trong hiện tại, được những người trí tán thán;
sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh lên thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này. Như vậy, pháp "không gì
chuyển hướng" này được chấp trì, được thực hành
đúng đắn, bởi vị này chấp nhận cả hai phía, và bỏ
qua phía bất thiện pháp.

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau:
"Không có nhơn, không có duyên, các loài hữu
tình bị nhiễm ô; vô nhân vô duyên, các loài hữu
tình bị nhiễm ô. Không có nhân, không có duyên,
các loài hữu tình được thanh tịnh, vô nhân vô
duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh. Không
có lực, không có tinh tấn, không có nhân lực,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        780

không có sự cố gắng của người. Tất cả loài chúng
sanh, tất cả loài hữu tình, tất cả sanh loại, tất cả
sanh mạng đều không tự tại, không lực, không
tinh tấn. Các chúng sanh ấy bị dắt dẫn, chi phối
bởi định mệnh, bởi sự tình cờ, bởi bản tánh của
họ. Các chúng sanh ấy hưởng thọ khổ lạc, y theo
sáu loại thác sanh của họ".

 Này các Gia chủ, lại có một số Sa-môn, Bà-la-
môn nói lời mâu thuẫn đối nghịch với những Sa-
môn, Bà-la-môn ấy. Những vị này đã nói như sau:
"Có nhân có duyên, các loài hữu tình bị nhiễm
ô; không có nhân, không có duyên các loài hữu
tình bị nhiễm ô. Có nhân, có duyên, các loài hữu
tình được thanh tịnh. Không có nhân, không có
duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh. Có lực,
có tinh tấn, có nhân lực, có sự cố gắng của người.
Tất cả loài chúng sanh, tất cả loài hữu tình, tất cả
sanh loại, tất cả sanh mạng đều không phải không
tự tại, không có lực, không có tinh tấn. (Không
phải) các chúng sanh ấy bị dẫn dắt, chi phối bởi
định mệnh bởi sự tình cờ, bởi bản tánh của họ.
(Không phải) họ hưởng thọ khổ lạc y theo sáu loại
thác sanh của họ".

Này các Gia chủ, các Ông nghĩ thế nào? Có phải những vị Sa-môn, Bà-la-môn này nói lên những lời

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         781

mâu thuẫn, đối nghịch nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như
sau: "Không có nhân, không có duyên... (như trên)...
họ cảm thọ khổ lạc..". Đối với những vị này, sự kiện
này chờ đợi sẽ xảy ra: Sau khi từ bỏ ba thiện pháp
thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, và
sau khi chấp nhận ba ác pháp này, thân ác hành, khẩu
ác hành, ý ác hành, các vị này sẽ thực hành theo. Vì
sao vậy? Những Sa-môn, Bà-la-môn này không thấy
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện
pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các
thiện pháp.

 Vì rằng có nhân, nếu có quan điểm nào nói rằng
không có nhân, thời đó là một tà kiến.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai suy tư rằng không có
nhân thời đó là tư duy.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai nói rằng không có nhân,
thời đó là tà ngữ.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai nói rằng không có nhân,
thời tự mâu thuẫn, đối nghịch với các vị A-la-hán
đã biết được có nhân.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         782

 Vì rằng có nhân, nếu có ai thuyết phục người khác
là không có nhân, thời sự thuyết phục ấy chống lại
diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy chống lại diệu
pháp, người ấy khen mình chê người.
 Như vậy, trước khi thiện giới của người ấy bị từ
bỏ, các ác giới đã được chấp trì.
 Và tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, sự đối nghịch với các
bậc Thánh, sự thuyết phục chống lại diệu pháp, sự
khen mình chê người, như vậy những ác bất thiện
pháp sai biệt này khởi lên do duyên tà kiến.
Ở đây, này các Gia chủ, người có trí suy nghĩ
như sau: Nếu không có nhân, thời vị này, sau khi
thân hoại mạng chung, tự cảm thấy an toàn. Nếu có
nhân thời vị này, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Nếu muốn
không có nhân đi nữa, nếu lời nói của các Sa-môn,
Bà-la-môn ấy là đúng sự thật, thời vị này ngay trong
hiện tại, bị những người có trí quở trách. "Người này
theo ác giới, có tà kiến, chủ trương không nhân". Còn
nếu có nhân, thời vị này, cả hai mặt đều gặp sự bất
hạnh: ngay trong hiện tại, bị những người có trí quở
trách; sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy, pháp "không
có chuyển hướng" này bị chấp trì, bị thực hành sai
lạc, bởi vị này chỉ có chấp nhận một phía, và bỏ qua
phía thiện pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         783

Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như
sau: "Có nhân, có duyên... (như trên)... họ cảm thọ
hưởng lạc". Đối với những vị này, sự kiện này chờ
đợi sẽ xảy ra: Sau khi từ bỏ ba ác pháp này, thân ác
hành, khẩu ác hành, ý ác hành, và sau khi chấp nhận
ba thiện pháp này, thân thiện hành, khẩu thiện hành,
ý thiện hành, các vị này thực hành theo. Vì sao vậy?
Vì những Sa-môn, Bà-la-môn này thấy sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện pháp, sự
thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các thiện
pháp.

 Vì rằng có nhân, nếu có quan điểm nào nói
rằng có nhân, thời đó là chánh kiến.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai suy tư rằng có nhân,
thời đó là chánh tư duy.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai nói rằng có nhân,
thời đó là chánh ngữ.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai nói rằng có nhân,
thời không tự mâu thuẫn, đối nghịch với các vị
A-la-hán đã biết được có nhân.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai thuyết phục người
khác là có nhân, thời sự thuyết phục ấy thuận
với diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy thuận
với diệu pháp, vị ấy không khen mình chê

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         784

người.
 Như vậy, trước khi ác giới của vị ấy được từ
bỏ, các thiện giới đã được chấp trì. Và chánh
kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, sự không đối
nghịch với các bậc Thánh, sự thuyết phục thuận
với diệu pháp, sự không khen mình chê người,
như vậy những thiện pháp sai biệt này khởi lên,
do duyên chánh kiến.
Ở đây, này các Gia chủ, vị có trí suy nghĩ như
sau: Nếu có nhân, thời vị này sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ được sanh lên thiện thú, Thiên giới, cõi đời
này. Nếu muốn không có nhân đi nữa, nếu lời nói của
các Sa-môn; Bà-la-môn ấy là đúng sự thật, thời vị
này ngay trong hiện tại, được những người có trí tán
thán: "Người này theo thiện giới, có chánh kiến, chủ
trương có nhân". Còn nếu có nhân thời vị này cả hai
mặt đều gặp sự may mắn: ngay trong hiện tại, được
những người có trí tán thán, sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời
này". Như vậy, pháp "không gì chuyển hướng" này
được chấp trì, được thực hành đúng đắn, bởi vị này
chấp nhận cả hai phía và bỏ qua phía bất thiện pháp.

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có luận thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có một vô sắc toàn diện".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         785

 Lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn nói lời mâu
thuẫn, đối nghịch với các Sa-môn, Ba la môn ấy.
Các vị này đã nói như sau: "Có thể có một vô sắc
toàn diện".

Này các Gia chủ, các Ông nghĩ thế nào? Có phải những vị Sa-môn, Bà-la-môn này nói những lời mâu thuẫn, đối nghịch nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây, này các Gia chủ, một người có trí suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan niệm như sau: "Không thể có một không sắc toàn diện", ta không có thấy như vậy. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có một không sắc toàn diện", ta không có biết như vậy. Và nếu ta không biết, không thấy mà chỉ chấp nhận một bên và tuyên bố: "Đây là sự thật, ngoài ra đều là mê lầm," thời như vậy không xứng đáng với ta. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có một không sắc toàn diện", nếu lời nói của những Sa-môn, Ba la môn ấy đúng sự thật, thời sự kiện này xảy ra: Ta chắc chắn sẽ tái sanh tại chỗ các chư Thiên có sắc do ý sở thành. Còn nếu những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          786

như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có một
không sắc toàn diện", nếu lời nói của những Sa-môn,
Bà-la-môn ấy đúng sự thật, thời sự kiện này xảy ra:
Ta chắc chắn sẽ tái sanh tại chỗ các chư Thiên không
sắc, do tưởng sở thành. Do duyên với cái gì có sắc,
chấp gậy, chấp kiếm, đấu tranh, tránh tranh, luận
tranh, kháng tranh, ly gián ngữ, vọng ngữ đều được
thấy. Nhưng sẽ không có những sự việc này trong
một không sắc toàn diện". Do suy tư như vậy, vị ấy
thành tựu sự yểm ly, sự ly tham, sự diệt tận các sắc
pháp.

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn. Bà-la-môn
có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau:
"Không thể có một sự hữu diệt (Bhavanirodha)
toàn diện".

 Này các Gia chủ, lại có một số Sa-môn, Bà-la-
môn nói lời mâu thuẫn đối nghịch với các Sa-môn,
Bà-la-môn. Các vị này đã nói như sau: "Có thể có
một sự hữu diệt toàn diện".

Này các Gia chủ, các Ông nghĩ thế nào? Có phải những Sa-môn, Bà-la-môn này nói những lời mâu thuẫn đối nghịch nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       787

– Ở đây, này các Gia chủ, một người có trí suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có sự hữu diệt toàn diện", ta không có thấy như vậy. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có một sự hữu diệt toàn diện", ta không có biết như vậy. Và nếu ta không biết, không thấy mà chỉ chấp nhận một bên và tuyên bố: "Đây là sự thật, ngoài ra đều là mê lầm", thời như vậy không xứng đáng với ta. Những Sa- môn, Bà-la-môn nào, có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có một sự hữu diệt toàn diện", nếu lời nói của những Sa-môn, Bà-la-môn ấy đúng sự thật, thời sự kiện này xảy ra: Ta chắc chắn sẽ tái sanh chỗ các chư Thiên không sắc do tưởng sở thành. Còn nếu những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có một sự hữu diệt toàn diện", nếu lời nói của những Sa- môn, Bà-la-môn ấy đúng sự thật, thời sự kiện này xảy ra: Ta chắc chắn sẽ nhập Niết-bàn ngay trong hiện tại. Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có một sự hữu diệt toàn diện", thời quan điểm này của các vị ấy gần với tham ái, gần với kiết sử, gần với ái lạc, gần với chấp trước, gần với chấp thủ. Còn những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có sự hữu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        788

diệt toàn diện", thời quan điểm này của những vị ấy là gần với ly tham, gần với không kiết phược, gần với không ái lạc, gần với không chấp trước, gần với không chấp thủ". Do suy tư như vậy, vị ấy thành tựu sự yểm ly, sự vô tham, sự diệt tận đối với các hữu.

 Này các Gia chủ, có bốn hạng người này có mặt ở trong đời.

Thế nào là bốn?

 Ở đây, này các Gia chủ, có người tự hành khổ
mình chuyên tâm tự hành khổ mình.
 Ở đây, này các Gia chủ, có người hành khổ
người, chuyên tâm hành khổ người.
 Ở đây, này các Gia chủ, có người vừa tự hành
khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa
hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.
 Ở đây, này các Gia chủ, có người vừa tự không
tự hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành
khổ mình, vừa không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người. Vị này không
hành khổ mình, không hành khổ người, ngay
trong hiện tại, không có tham dục, không có
khao khát, cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ,
tự ngã trú vào Phạm thể.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      789

 Và này các Gia chủ, thế nào là người tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình?

Ở đây, này các Gia chủ, có người sống lõa thể,
sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho
sạch... (như kinh Kandarakasuttam số 51)... Như vậy
người ấy dưới nhiều hình thức, sống chuyên tâm
hành khổ thân mình. Như vậy, này các Gia chủ, được
gọi là hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự
hành khổ mình.

 Và này các Gia chủ, thế nào là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

Ở đây, này các Gia chủ, có người là người đồ tể
giết trâu bò, là người đồ tể giết heo... (như trên)... và
những người làm các nghề ác độc khác. Như vậy,
này các Gia chủ, được gọi là người hành khổ người,
chuyên tâm hành khổ người.

 Và này các Gia chủ, thế nào là người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

Ở đây, này các Gia chủ, có người làm vua, thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ, đã làm lễ quán đảnh... (như trên)... vì sợ đòn gậy, vì sợ nguy hiểm, với mặt tràn đầy nước mắt, khóc lóc làm các công việc. Như vậy, này các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            790

Gia chủ, được gọi là hạng người vừa tự hạnh khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.

 Và này các Gia chủ, thế nào là hạng người vừa
không tự hành khổ mình, không chuyên tâm hành
khổ mình, vừa không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người; ngay trong hiện tại
không có tham dục, không có khao khát, tịch tịnh,
cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, thân trú vào
Phạm thể?

Ở đây, này các Gia chủ, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri... (như trên)... sau khi từ bỏ năm triền cái này, các pháp làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt, vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm với tứ... Thiền thứ hai.... Thiền thứ ba... chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, định tĩnh như vậy, vị ấy dẫn tâm hướng tâm đến túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ như một đời, hai đời... (như trên)... như vậy vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ, cùng với các nét

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           791

đại cương và các chi tiết.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, định tĩnh như vậy, vị ấy dẫn tâm, hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và sự chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc định tĩnh như vậy, vị ấy dẫn tâm hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật: Đây là khổ,... (như trên)... biết như thật: Đây là con đường đưa đến sự đoạn trừ các lậu hoặc. Nhờ hiểu biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm, đã làm sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa".

Như vậy, này các Gia chủ, được gọi là hạng người không tự hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành khổ mình, không hành khổ người, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             792

chuyên tâm hành khổ người; ngay trong hiện tại, không có tham dục, không có khao khát, cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

Khi được nói vậy, các Bà-la-môn, gia chủ trú ở Sala bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama,
như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối
để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Chúng con xin quy y Tôn
giả Gotama, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo
Tăng. Mong Tôn giả Gotama chấp nhận cho chúng
con làm những người cư sĩ. Từ nay cho đến mạng
chung, chúng con xin trọn đời quy ngưỡng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       793

80 Kinh KHÔNG PHÓNG DẬT – Tăng II, 42

KHÔNG PHÓNG DẬT – Tăng II, 42

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, cần phải không phóng dật. Thế nào là bốn?

- Hãy từ bỏ thân làm ác, hãy tu tập thân làm lành,
và ở đây chớ có phóng dật.
- Hãy từ bỏ lời nói ác, hãy tu tập lời nói lành, và
ở đây chớ có phóng dật.
- Hãy từ bỏ ý nghĩ ác, hãy tu tập ý nghĩ lành, và
ở đây chớ có phóng dật.
- Hãy từ bỏ tà kiến, hãy tu tập chánh kiến, và ở
đây chớ có phóng dật.

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã từ bỏ thân
làm ác, tu tập thân làm lành … (như trên) … đã từ
bỏ tà kiến, đã tu tập chánh kiến, vị ấy không sợ hãi
về đời sau, về chết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        794

81 Kinh Khổ Pháp – Tương IV, 306

Khổ Pháp – Tương IV, 306

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, khi nào một Tỷ-kheo như thật rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt của tất cả khổ pháp, khi ấy, các dục được thấy. Khi vị ấy thấy dục (kàmà), thời dục (kàmachanda), dục ái, dục mê, dục nhiệt não đối với các dục không có tùy miên nơi vị ấy. Như vậy, sở hành và sở trú của vị ấy được giác tri. Vì rằng, do sở hành như vậy, các tham ái, ưu, bi, các ác bất thiện pháp không có tồn chỉ.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo như thật rõ biết sự tập khởi, và sự chấm dứt tất cả khổ pháp?

Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ đoạn diệt. Đây là tưởng... Đây là các hành... Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức đoạn diệt.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thật rõ biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của tất cả khổ pháp.

5) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo thấy được các dục?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         795

Khi các dục được thấy, thời dục, dục ái, dục mê, dục nhiệt não đối với các dục không có tùy miên.

Ví như, này các Tỷ-kheo, có một hố than sâu hơn
thân người, đầy vun than hừng, không có ngọn,
không có khói. Rồi có người đi đến, muốn sống,
không muốn chết, muốn lạc, ghét bỏ khổ. Rồi hai
người lực sĩ đến, kẹp người ấy vào trong các cánh
tay, và kéo người ấy đến hố than hừng. Người ấy vật
vã thân bên này, bên kia. Vì sao? Này các Tỷ-kheo,
người ấy được biết rằng: "Ta sẽ rơi vào trong hố
than hừng này. Do nhân này, ta sẽ đi đến chết hay
đau khổ gần như chết".

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thấy các dục
như hố than hừng và ai thấy được các dục, thời
dục, dục ái, dục mê, dục nhiệt não đối với các dục
không có tùy miên.

6) Thế nào, này các Tỷ-kheo, là sở hành và sở trú của Tỷ-kheo được giác tri?

Vì rằng, do sở hành như vậy, các tham ái, ưu bi, các ác bất thiện pháp không có tồn chỉ.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đi vào một khu rừng đầy những gai góc, trước mặt người ấy là gai, phía Tây... phía Bắc... phía Nam... người ấy là gai,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       796

phía dưới người ấy là gai, phía trên người ấy là gai. Chỗ nào người ấy đi tới hay chỗ nào người ấy đi lui, người ấy nghĩ: "Mong sao tôi chớ có bị vướng gai".

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với sự vật gì khả ái, khả lạc, sự vật ấy được gọi là gai trong giới luật của bậc Thánh.

7) Sau khi biết vậy, này các Tỷ-kheo, hộ trì và không hộ trì cần phải được hiểu.

8) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không hộ trì?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc, thiên chấp các sắc khả ái, ghét bỏ các sắc không khả ái, sống với thân niệm không an trú, với tâm nhỏ hẹp. Vị ấy không như thật rõ biết tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính ở nơi đây, các ác bất thiện pháp ấy khởi lên không được đoạn diệt không có dư tàn. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không hộ trì.

9) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là được hộ trì?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc, không thiên chấp các sắc khả ái, không ghét bỏ các sắc không khả ái, sống với thân niệm an trú, với tâm vô lượng. Vị ấy như thật rõ biết tâm giải thoát, tuệ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         797

giải thoát. Chính ở nơi đây, các ác bất thiện pháp ấy khởi lên được đoạn diệt không có dư tàn.

... khi lưỡi nếm vị... khi ý biết pháp, không thiên chấp
các pháp khả ái, không ghét bỏ các pháp không khả
ái, sống với thân niệm an trú, với tâm vô lượng. Vị
ấy như thật rõ biết tâm giải thoát, tuệ giải thoát.
Chính ở đây, các ác bất thiện pháp ấy khởi lên được
đoạn diệt không có dư tàn. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là có hộ trì.

10) Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sở hành như vậy, sở
trú như vậy, đôi lúc và đôi khi niệm bị thất thoát,
khởi lên các ác bất thiện pháp, các ức niệm, ước
vọng liên hệ đến kiết sử. Chậm chạp, này các Tỷ-
kheo, là niệm được khởi lên. Mau lẹ, vị ấy từ bỏ
(trạng thái ấy), gột sạch, chấm dứt, không cho hiện
hữu.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người làm rơi hai hay
ba giọt nước trên một nồi sắt được hơ nóng cả
ngày. Chậm chạp, này các Tỷ-kheo, là sự rơi xuống
của các giọt nước. Mau chóng, chúng đi đến đoạn
diệt, hoại diệt.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sở hành như vậy, sở trú như vậy, đôi lúc và đôi khi niệm bị thất thoát, khởi lên các ác bất thiện pháp, các ức

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           798

niệm, ước vọng liên hệ đến kiết sử. Chậm chạp, này
các Tỷ-kheo, là niệm được khởi lên. Mau lẹ, vị ấy từ
bỏ (trạng thái ấy), gột sạch, chấm dứt, không cho
hiện hữu.

11) Như vậy, này các Tỷ-kheo, sở hành như vậy, sở
trú như vậy của Tỷ-kheo được giác tri. Do sở hành,
sở trú như vậy, các tham ái, ưu, bi, các ác bất thiện
pháp không có tồn chỉ.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy với sở hành như vậy,
sở trú như vậy, nếu có quốc vương hay đại thần của
vua, bạn bè, thân hữu hay bà con huyết thống đến
dâng cúng tài sản và nói: "Hãy đến đây, này Bạn!
Sao lại để những y vàng ấy hành hạ Bạn? Sao lại
sống với đầu trọc và bình bát? Hãy hoàn tục, thọ
hưởng tài sản và làm các công đức". Này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo ấy có sở hành như vậy, có sở trú như
vậy, sẽ từ bỏ học pháp và hoàn tục; sự việc như vậy
không xảy ra.

12) Ví như, này các Tỷ-kheo, sông Hằng hướng về phía Đông, xuôi về phía Đông, nghiêng nhập vào phía Đông. Rồi một đám dân chúng đông người đến với xuổng, cuốc, giỏ và nói: "Chúng ta hãy làm cho sông Hằng này hướng về phía Tây, xuôi về phía Tây, nghiêng nhập vào phía Tây". Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, đám dân chúng đông người ấy có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        799

thể làm cho sông Hằng hướng về phía Tây, xuôi về phía Tây và nghiêng nhập vào phía Tây không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Vì sao?

-- Vì sông Hằng này, bạch Thế Tôn, hướng về phía
Đông, xuôi về phía Đông, nghiêng nhập vào phía
Đông; không có dễ gì làm cho hướng về phía Tây,
xuôi về phía Tây, nghiêng nhập vào phía Tây được.
Chỉ có đám dân chúng đông người ấy chuốc lấy mệt
mỏi và thất vọng thôi.

13) -- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy với
sở hành như vậy, sở trú như vậy, nếu có quốc vương
hay đại thần của vua, bạn bè, thân hữu, hay bà con
huyết thống đến dâng cúng tài sản và nói: "Hãy đến
đây, này Bạn. Sao lại để những y vàng ấy hành hạ
Bạn? Sao lại sống với đầu trọc và bình bát? Hãy
hoàn tục, thọ hưởng tài sản và làm các công đức".
Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy có sở hành như vậy,
có sở trú như vậy, sẽ từ bỏ học pháp và hoàn tục; sự
việc như vậy không xảy ra. Vì sao? Này các Tỷ-
kheo, vì tâm của vị ấy đã lâu ngày hướng về viễn ly,
xuôi về viễn ly, nghiêng nhập vào viễn ly; do vậy sự
hoàn tục không xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       800

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   801

82 Kinh MORANIVÀPA – Tăng I, 535

MORANIVÀPA – Tăng I, 535

1. Một thời, Thế Tôn ở Ràjagaha tại Moranivàpa. Tại
đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo.
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói
như sau:
- Đầy đủ ba pháp, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đạt
đến tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ ách,
tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, tối thượng
giữa chư Thiên và loài Người. Thế nào là ba?
- Với vô học giới uẩn,
- Với vô học định uẩn,
- Với vô học tuệ uẩn,
Đầy đủ ba pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là
tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ ách, tột
cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối thượng
giữa chư Thiên và loài Người.
2. Đầy đủ với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-
kheo là tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         802

ách, tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối
thượng giữa chư Thiên và loài Người. Thế nào là ba?
- Với thần biến thần thông,
- Với ký thuyết thần thông,
- Với giáo giới thần thông;
Đầy đủ với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-
kheo là tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ
ách, tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối
thượng giữa chư Thiên và loài Người
3. Đầy đủ với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-
kheo là tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ
ách, tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối
thượng giữa chư Thiên và loài Người. Thế nào là ba?
- Với chánh tri kiến,
- Với chánh trí,
- Với chánh giải thoát,
Đầy đủ với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-
kheo là tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ
ách, tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối
thượng giữa chư Thiên và loài Người.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        803

83 Kinh MẸ VÀ CON – Tăng II, 414

MẸ VÀ CON – Tăng II, 414

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi tại Jetavana, khu vườn ông Anàthapindika.

Lúc bấy giờ, tại Sàvatthi, cả hai mẹ và con đều an cư
vào mùa mưa, nhân danh Tỷ-kheo và Tỷ-kheo-ni, họ
thường xuyên muốn thấy mặt nhau. Mẹ thường xuyên
muốn thấy mặt con, và con cũng thường xuyên muốn
thấy mặt mẹ. Vì họ luôn luôn thấy nhau, nên có sự
liên hệ. Do có sự liên hệ, nên có sự thân mật. Do có
sự thân mật, nên có sự sa ngã. Với tâm sa ngã, buông
bỏ sự học tập, làm lộ liễu sự yếu đuối, họ rơi vào
thông dâm với nhau.

2. Rồi một số đông Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Ở đây, bạch Thế Tôn, tại Sàvatthi, cả hai mẹ con
cùng an cư vào mùa mưa, nhân danh Tỷ-kheo và Tỷ-
kheo-ni, họ thường xuyên muốn thấy mặt nhau, mẹ
thường xuyên muốn thấy mặt con và con cũng
thường xuyên muốn thấy mặt mẹ. Vì họ thường
xuyên thấy nhau, nên có sự liên hệ. Do có sự liên hệ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        804

nên có sự thân mật. Do có thân mật, nên có sự sa ngã. Với tâm sa ngã, buông bỏ sự học tập, làm lộ liễu sự yếu đuối, họ rơi vào thông dâm với nhau.

3.- Sao, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu si này lại nghĩ rằng: "Mẹ không tham đắm con, hay con không tham đắm mẹ"?

Này các Tỷ-kheo, Ta không thấy một sắc nào khác
lại khả ái như vậy, đẹp đẽ như vậy, mê ly như vậy,
trói buộc như vậy, say sưa như vậy, chướng ngại như
vậy cho sự đạt đến an ổn khỏi các khổ ách, tức là,
này các Tỷ-kheo, sắc đẹp của nữ nhân.

Và này các Tỷ-kheo, loài hữu tình nào ái nhiễm,
tham luyến, tham đắm, say đắm, say mê, sắc đẹp của
nữ nhân, chúng sẽ sầu ưu lâu dài, vì bị rơi vào uy
lực nữ sắc.

Này các Tỷ-kheo, Ta không thấy một tiếng nào
khác... một hương nào khác... một vị nào khác... một
xúc nào khác lại khả ái như vậy, đẹp đẽ như vậy, mê
ly như vậy, trói buộc như vậy, say sưa như vậy,
chướng ngại như vậy cho sự đạt đến an ổn khỏi các
khổ ách, tức là, này các Tỷ-kheo, cảm xúc của nữ
nhân.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         805

Và này các Tỷ-kheo, loài hữu tình nào ái nhiễm,
tham luyến, tham đắm, say đắm, say mê cảm xúc nữ
nhân, chúng sẽ bị sầu ưu lâu dài, vì bị rơi vào uy lực
của nữ xúc. Nữ nhân, khi đang đi, sẽ đứng lại để
chinh phục tâm người đàn ông; khi đứng, khi ngồi,
khi nằm, khi cười, khi nói, khi hát, khi khóc, khi bất
tỉnh, khi chết, sẽ đứng lại để chinh phục tâm người
đàn ông.

Này các Tỷ-kheo, nếu có ai nói rằng: "Là bẩy mồi
toàn diện của Màra", thời người ấy đã nói một cách
chơn chánh về nữ nhân, thật là "một bẩy mồi hoàn
toàn của Màra".

Hãy nói chuyện với người,
Có kiếm ở trong tay,
Nói chuyện với ác quỷ,
Hay ngồi thật gần kề.
Con rắn có nọc độc,
Bị cắn liền mệnh chung,
Nhưng chớ có một mình,
Nói chuyện với nữ nhân.
Thất niệm, họ trói lại,
Với nhìn, với nụ cười,
Với xiêm áo hở hang,
Với lời nói ngọt lịm,
Người ấy vẫn không thỏa,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         806

Bất tỉnh bị mệnh chung.
Năm dục công đức ấy,
Được thấy trong nữ sắc
Sắc, thanh, hương, vị, xúc,
Hấp dẫn và đẹp ý.
Bị thác nước dục vọng,
Tràn ngập và cuốn trôi,
Kẻ ngu si vô trí,
Không liễu tri các dục.
Loài người khi mạng chung,
Sanh thú hữu, phi hữu,
Họ phải bị dẫn đầu,
Trong nhiều kiếp luân hồi.
Ai liễu tri các dục,
Sở hành không sợ hãi,
Họ đến bờ bên kia,
Đạt được lậu hoặc tận.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN          807

84 Kinh PHÁP MÔN CĂN BỔN – 1 Trung I, 9

KINH PHÁP MÔN CĂN BỔN (Mulapariyaya sutta) – Bài kinh số 1 – Trung I, 9

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại (tụ lạc) Ukkattha, trong rừng Subhaga (rừng Hạnh phúc), dưới gốc cây Sa la vương. Tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn", những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói:

– "Này các Tỷ-kheo. Ta sẽ giảng cho các Người "Pháp môn căn bản tất cả pháp". Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

Này các Tỷ-kheo, ở đây, có kẻ phàm phu ít nghe,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        808

không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục
pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc
Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhân, không
thuần thục pháp các bậc Chơn nhân, không tu tập
pháp các bậc Chơn nhân, tưởng tri địa đại là địa đại.
Vì tưởng tri địa đại là địa đại, người ấy nghĩ đến địa
đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, nghĩ đến
(tự ngã) như là địa đại, người ấy nghĩ: "Địa đại là của
ta" - dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói người ấy
không liễu tri địa đại.

 Người ấy tưởng tri thủy đại là thủy đại. Vì
tưởng tri thủy đại là thủy đại, người ấy nghĩ đến
thủy đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với thủy
đại, nghĩ đến (tự ngã) như là thủy đại, người ấy
nghĩ: "Thủy đại là của ta" - dục hỷ thủy đại. Vì
sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri thủy
đại.
 Người ấy tưởng tri hỏa đại là hỏa đại. Vì tưởng
tri hỏa đại là hỏa đại, người ấy nghĩ đến hỏa
đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với hỏa đại,
nghĩ đến (tự ngã) như là hỏa đại, người ấy nghĩ:
"Hỏa đại là của ta"- dục hỷ hỏa đại. Vì sao vậy?
Ta nói người ấy không liễu tri hỏa đại.
 Người ấy tưởng tri phong đại là phong đại. Vì
tưởng tri phong đại là phong đại, người ấy nghĩ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          809

đến (tự ngã) đối chiếu với phong đại, nghĩ đến
(tự ngã) như là phong đại, người ấy nghĩ:
"Phong đại là của ta"- dục hỷ phong đại. Vì sao
vậy? Ta nói người ấy không liễu tri phong đại.
 Người ấy tưởng tri Sanh vật là Sanh vật...
 Người ấy tưởng tri chư Thiên là chư Thiên...
 Người ấy tưởng tri Sanh chủ là Sanh chủ...
 Người ấy tưởng tri Phạm Thiên là Phạm
Thiên...
 Người ấy tưởng tri Quang âm thiên là Quang
âm thiên...
 Người ấy tưởng tri Biến tịnh thiên là Biến tịnh
thiên...
 Người ấy tưởng tri Quảng quả thiên là Quảng
quả thiên...
 Người ấy tưởng tri Abhibhù (Thắng Giả) là
Abhibhù...
 Người ấy tưởng tri Không vô biên xứ là Không
vô biên xứ...
 Người ấy tưởng tri Thức vô biên xứ là Thức vô
biên xứ...
 Người ấy tưởng tri Vô sở hữu xứ là Vô sở hữu
xứ...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       810

 Người ấy tưởng tri Phi tưởng phi phi tưởng xứ
là Phi tưởng phi phi tưởng xứ...
 Người ấy tưởng tri sở kiến là sở kiến...
 Người ấy tưởng tri sở văn là sở văn...
 Người ấy tưởng tri sở tư niệm là sở tư niệm...
 Người ấy tưởng tri sở tri là sở tri...
 Người ấy tưởng tri đồng nhất là đồng nhất...
 Người ấy tưởng tri sai biệt là sai biệt...
 Người ấy tưởng tri tất cả là tất cả...
 Người ấy tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì
tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn, người ấy nghĩ
đến Niết-bàn, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
Niết-bàn. Nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn,
người ấy nghĩ: "Niết-bàn là của ta" - dục hỷ
Niết-bàn, Vì sao vậy? Ta nói: Người ấy không
liễu tri Niết-bàn.

Này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo hữu học tâm chưa thành tựu, đang sống cần cầu vô thượng an ổn, khỏi khổ ách. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy đã không nghĩ đến địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) như là địa đại, đã không nghĩ: "Địa đại là của ta", - không dục hỷ địa đại. Vì sao

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           811

vậy? Ta nói vị ấy có thể liễu tri địa đại. ... Thủy đại... hỏa đại... phong đại... Sanh vật... chư Thiên Sanh chủ... Phạm thiên... Quang âm thiên... Biến tịnh thiên... Quảng quả thiên... Abhibhù (Thắng Giả)... Không vô biên xứ... Thức vô biên xứ... Vô sở hữu xứ... Phi tưởng phi phi tưởng xứ... sở kiến... sở văn... sở tư niệm... sở tri... đồng nhất... sai biệt... tất cả...

 Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn; vì thắng
tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy đã không nghĩ
đến Niết-bàn, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu
với Niết-bàn, đã không nghĩ (tự ngã) như là
Niết-bàn, đã không nghĩ: "Niết-bàn là của ta" –
không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vị
ấy có thể liễu tri Niết-bàn.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-la- hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy đã liễu tri địa đại... thủy đại... hỏa đại... phong đại... sanh vật... chư Thiên... Sanh chủ... Phạm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             812

thiên... Quang âm thiên... Biến tịnh thiên... Quảng quả thiên... Abhibhù (Thắng Giả)... Không vô biên xứ... Thức vô biên xứ... Vô sở hữu xứ... Phi tưởng phi phi tưởng xứ... sở kiến... sở văn... sở tư niệm... sở tri... đồng nhất... sai biệt... tất cả...

 Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng
tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến
Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến (tự ngã) đối
chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã)
như là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của
ta" – không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta
nói vị ấy đã liễu tri Niết-bàn".

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-la- hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ tham dục đã được đoạn trừ... thủy đại... hỏa đại... Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã)

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            813

đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như
là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của ta" – không
dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham
dục, nhờ tham dục đã được đoạn trừ.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-la- hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ sân hận đã được đoạn trừ... thủy đại... hỏa đại... Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết- bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết- bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của ta" – không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ sân hận đã được đoạn trừ.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-la- hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           814

thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có si mê, nhờ si mê đã được đoạn trừ.

Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, Ngài không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vì Như Lai đã liễu tri địa đại.... thủy đại... hỏa đại... Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không nghĩ đến Niết- bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của ta" – không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vì Như Lai đã liễu tri Niết-bàn.

Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, Như Lai không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          815

đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết rằng: "Dục hỷ là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và già và chết đến với loài sinh vật". Do vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự từ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác"... thủy đại... hỏa đại... ... Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của Ta" – không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết rằng: "Dục hỷ là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và già chết đến với loài sinh vật". Do vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự trừ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Như vậy, Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           816

85 Kinh RẤT XA XĂM – Tăng I, 647

RẤT XA XĂM – Tăng I, 647

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn sự việc này, rất xa, rất xa với nhau. Thế nào là bốn?

- Trời và đất, là sự việc thứ nhứt rất xa, rất xa với
nhau.
- Bờ biển bên này với bờ biển bên kia, là sự việc
thứ hai rất xa, rất xa với nhau.
- Từ chỗ mặt trời mọc lên đến chỗ mặt trời lặn
xuống, là sự việc thứ ba rất xa, rất xa với nhau.
- Pháp của hạng người bất thiện với pháp của
hạng người thiện, là sự việc thứ tư rất xa, rất xa
với nhau.

Này các Tỷ-kheo, đây là bốn sự việc rất xa, rất xa với nhau này.

2. Rất xa là bầu trời,
Cũng rất xa, quả đất,
-Người ta nói rất xa,
Là bờ biển bên kia.
-Từ chỗ mặt trời mọc,
Chói sáng, tỏa ánh sáng,
Đến chỗ mặt trời lặn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          817

Rằng xa, thật là xa,
-Người ta nói xa hơn,
Là pháp của bậc thiện,
Với pháp kẻ bất thiện,
Thật xa, xa hơn nhiều.

Hòa hợp với bậc thiện,
Thường hằng, không hoại diệt,
Khi nào còn đứng vững,
Vẫn như vậy kiên trì,

Còn hòa hợp bất thiện,
Rất mau bị phá hoại,
Do vậy pháp bậc thiện,
Rất xa pháp kẻ ác.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN    818

86 Kinh THIỆN BẤT THIỆN – Tăng IV, 603

THIỆN BẤT THIỆN – Tăng IV, 603

1. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về lành và không lành. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là không lành? Sát sanh, lấy của không cho... tà kiến. Này các Tỷ-kheo đây gọi là không lành.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lành? Từ bỏ sát sanh... có chánh kiến. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là lành.

603tc4

(II-XI) (179-188)

- Thánh và phi thánh. Thiện và bất thiện. Mục đích, phi mục đích. Pháp và phi pháp. Với lậu hoặc hay không với lậu hoặc. Phạm tội, không phạm tội. Hối

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       819

quá và không hối quá. Tăng trưởng và tổn giảm. Đưa đến khổ và đưa đến lạc. Quả khổ, quả lạc.

604tc4

(I-X)(189-198)

(Như kinh trên. Các đề kinh khác như sau: Thánh đạo
và phi Thánh đạo, Hắc đạo và bạch đạo. Diệu pháp,
phi diệu pháp. Chân nhân pháp, phi chân nhân pháp.
Cần làm cho sanh khởi, không cần làm cho sanh
khởi. Cần phải thân cận. Cần phải tu tập. Cần phải
làm cho sung mãn. Cần phải ức niệm... Cần phải
cảnh giác ngộ (191, Diệu pháp).

192. Chân nhân pháp... 198. Cần phải chứng ngộ...

605tc4

KHÔNG NÊN THÂN CẬN

(Giống như phẩm XVI, 155, 156-166 không nên thân cận...).

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        820

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   821

87 Kinh THÀNH TRÌ – Tăng III, 426

THÀNH TRÌ –Tăng III, 426

1. - Này các Tỷ-kheo, khi nào một thành trì biên địa của vua được khéo trang bị với bảy trang bị của một thành trì, và bốn loại đồ ăn có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức, thời này các Tỷ-kheo, thành trì biên địa ấy được gọi là không bị chinh phục bởi quân địch ở bên ngoài và kẻ đồng minh phản nghịch ở bên trong.

Thế nào là được khéo trang bị với bảy trang bị của một thành trì?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có một cột trụ đâm sâu vào đất, khéo đào sâu, không bị dao động, không bị lay chuyển. Với trang bị thành trì thứ nhất này là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có một đường thông hào sâu và rộng. Với trang bị thành trì thứ hai này là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           822

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có một đường chạy vòng xung quanh vừa cao và vừa rộng. Với trang bị thành trì thứ ba này của một thành trì, là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có nhiều vũ khí được cất chứa như Salàkam (cung tên) và Jevanìyam (cây lao) với trang bị thành trì thứ tư này là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có nhiều quân đội đồn trú, như những người cưỡi voi, những người cưỡi ngựa, những người cưỡi xe, những người cầm cung, những người cầm cờ, các quan lo chỗ ở, các lính lo vấn đề lương thực, những người con vua dõng mãnh, những bộ đội xung kích, đội voi lớn, các dũng sĩ, các binh sĩ mặc áo giáp, những người con của các nô tỳ. Với trang bị thành trì thứ năm này là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua, có người giữ cửa thành là người hiền trí,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         823

thông minh, có trí, ngăn chặn những người lạ mặt,
cho vào những người quen biết. Với sự trang bị thành
trì thứ sáu này là thành trì biên địa của vua được khéo
trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để
chống cự những người bên ngoài.

8. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có bức thành vừa cao vừa rộng, ngoài mặt
có trét vôi hồ. Với sự trang bị thành trì thứ bảy này
là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để
bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự
những người bên ngoài.

Với bảy loại trang bị thành trì này, thành trì được xem là được khéo trang bị.

Thế nào là bốn loại đồ ăn có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có nhiều cỏ, củi, nước được tích trữ để
những người ở trong thành được an vui, khỏi sự lo
ngại, được lạc trú và để chống cự những người bên
ngoài.

10. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có cất chứa nhiều lúa và lùa mì để những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          824

người ở trong thành được an vui, khỏi sự lo ngại, được lạc trú và để chống cự những người bên ngoài.

11. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có cất chứa nhiều mè, đậu, các loại giả đậu
và ngũ cốc để những người ở trong thành... để chống
cự những người bên ngoài.

12. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có cất chứa nhiều dược phẩm, như thục tô, sanh tô, dầu, mật, đường bánh, muối để những người ở trong thành... để chống cự những người bên ngoài.

Bốn loại đồ ăn này, có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức.

Khi nào, này các Tỷ-kheo, một thành trì biên địa của vua, được khéo trang bị với bảy món trang bị này của một thành trì và bốn loại đồ ăn có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức, thời này các Tỷ-kheo, thành trì biên địa ấy được gọi là không bị chinh phục với quân địch ở bên ngoài và kẻ đồng minh phản nghịch ở bên trong.

 Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi nào Thánh đệ tử
thành tựu với bảy diệu pháp và bốn Thiền thuộc
tăng thượng tâm, hiện tại lạc trú, có được không
khó khăn, có được không mệt nhọc, có được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         825

không phí sức, thời này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử này được gọi là không bị Ma chinh phục, không bị ác chinh phục.

Vị ấy thành tựu bảy pháp gì?

13. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có một cột trụ đâm sâu vào đất, khéo đóng,
không bị dao động, không bị lay chuyển để bảo vệ
những người ở trong thành và để chống cự những
người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử có lòng tin, tin tưởng ở sự giác ngộ của Như Lai: "Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn". Với lòng tin làm cột trụ, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập thiện, từ bỏ có tội, tu tập không có tội, gìn giữ tự thân thanh tịnh. Với diệu pháp thứ nhất này, vị ấy được thành tựu.

14. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có một con đường thông hào, vừa sâu và
rộng để bảo vệ những người ở trong thành và để
chống cự những người bên ngoài.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            826

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử có lòng xấu
hổ. Vị ấy xấu hổ vì thân làm ác, vì miệng nói ác, vì
ý nghĩ ác. Vị ấy xấu hổ vì thân làm ác, vì miệng nói
ác, vì ý nghĩ ác. Vị ấy xấu hổ vì bị rơi vào các ác, bất
thiện pháp. Lấy xấu hổ làm con đường thông hào,
này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập
thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân
thanh tịnh. Với diệu pháp thứ hai này, vị ấy được
thành tựu.

15. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có một con đường vòng chung quanh, vừa
cao vừa rộng để bảo vệ những người ở trong thành
và để chống cự những người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử có lòng sợ
hãi, sợ hãi vì thân làm ác, vì miệng nói ác, vì ý nghĩ
ác. Vị ấy sợ hãi vì bị rơi vào các ác, bất thiện pháp.
Lấy sợ hãi làm con đường đi vòng xung quanh,
này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập
thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân
thanh tịnh. Với diệu pháp thứ ba này, vị ấy được
thành tựu.

16. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có nhiều vũ khí được cất chứa, như cung tên
và cây lao để bảo vệ những người ở trong thành và
để chống cự những người bên ngoài.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           827

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử là người nghe nhiều, thọ trì điều đã được nghe, cất chứa điều đã được nghe. Những pháp nào, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, nói lên Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh. Các pháp như vậy được nghe nhiều, được thọ trì, được đọc cho thành thục, được ý khéo tùy quán, được khéo thể nhập với tri kiến. Lấy nghe nhiều làm vũ khí, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân thanh tịnh. Với diệu pháp thứ tư này, vị ấy được thành tựu.

17. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có nhiều quân đội đồn trú, như những người cưỡi voi, những người cưỡi ngựa, những người cưỡi xe, những người cầm cung, những người cầm cờ, những quan lo chỗ ở, các lính lo vấn đề lương thực, những người con vua dõng mãnh, những bộ đội xung kích, đội voi lớn, các dũng sĩ, các binh sĩ mặc áo giáp, những con của nô tỳ, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử sống tinh cần tinh tấn để đoạn tận các pháp bất thiện, để đầy đủ các pháp thiện, nỗ lực, kiên trì, không từ bỏ gánh nặng trong các thiện pháp. Lấy tinh tấn làm quân đội, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử sống có chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           828

niệm thành tựu tối thắng niệm tuệ, nhớ đến và tùy
niệm việc làm đã lâu ngày. Với niệm làm người giữ
cửa thành, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất
thiện, tu tập thiện pháp, từ bỏ có tội, tu tập không tội,
gìn giữ tự thân thanh tịnh. Với diệu pháp thứ sáu này,
vị ấy được thành tựu.

18. Ví như, này các Tỷ kheo, trong thành trì biên địa
của vua có người giữ cửa thành là người hiền trí
thông minh, có trí, ngăn chặn những người lạ mặt,
cho vào những người quen biết để bảo vệ những
người ở trong thành và để chống cự những người ở
bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ kheo, Thánh đệ tử sống có
chánh niệm, thành tựu tối thắng niệm tuệ, nhớ đến
và tùy niệm việc làm đã lâu ngày, lời nói đã lâu ngày.
Với niệm làm người giữ cửa thành, này các Tỷ
kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập thiện pháp,
từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân thanh
tịnh. Với diệu pháp thứ sáu này, vị ấy được thành
tựu.

19. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có bức thành vừa cao vừa rộng, ngoài mặt
trét vôi hồ để bảo vệ những người ở trong thành và
để chống cự những người bên ngoài.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            829

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về sanh diệt, với sự Thánh thể nhập vào con đường đưa đến đoạn tận khổ đau. Với trí tuệ làm lớp vôi hồ trét bên ngoài, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân thanh tịnh. Với diệu pháp thứ bảy này, vị ấy được thành tựu.

Với bảy diệu pháp này, vị ấy thành tựu.

Thế nào là bốn Thiền thuộc tăng thượng tâm, hiện tại lạc trú, có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức?

20. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có nhiều cỏ, củi, nước được tích trữ để
những người ở trong thành được an vui, khỏi sự lo
ngại, được lạc trú và để chống những người bên
ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử ly dục, ly
pháp bất thiện, chứng đạt và an trú sơ Thiền, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ để tự
mình được an vui, khỏi sự lo ngại, được lạc trú và
để bước vào Niết-bàn.

21. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có cất chứa nhiều lúa và lúa mì để những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           830

người ở trong thành được an vui, khỏi sự lo ngại, được lạc trú để chống cự những người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử, do tịnh chỉ tầm và tứ, chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm, để tự mình được an vui, không phải lo ngại, được lạc trú và để bước vào Niết-bàn.

22. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có cất chứa nhiều mè, đậu, các loại giả đậu
và ngũ cốc để những người trong thành được an vui,
khỏi sự lo ngại, được lạc trú và để chống cự những
người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử, do ly hỷ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng đạt và an trú Thiền thứ ba để tự mình được an vui, khỏi phải lo ngại, được lạc trú và để bước vào Niết-bàn.

23. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có nhiều dược phẩm được cất chứa ví như
thục tô, dầu, mật, đường bánh, muối để những người
trong thành được an vui, người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử, do đoạn lạc, do đoạn khổ, chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ từ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        831

trước, chứng đạt và an trú Thiền thứ tư, không khổ
không lạc, xả niệm thanh tịnh, để tự mình được an
vui, khỏi sự lo ngại, được lạc trú và để bước vào
Niết-bàn.

Bốn Thiền này thuộc tăng thượng tâm, hiện tại lạc trú, có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức.

Này các Tỷ-kheo, khi nào Thánh đệ tử thành tựu bảy
diệu pháp này và bốn Thiền này, thuộc tăng thượng
tâm, hiện tại lạc trú, có được không khó khăn, có
được không mệt nhọc, có được không phí sức, này
các Tỷ-kheo, đây gọi là Thánh đệ tử không bị ma
chinh phục, không bị ác chinh phục.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     832

88 Kinh TÀ TÁNH – Tăng IV, 530

TÀ TÁNH – Tăng IV, 530

1. Do tà tánh, này các Tỷ-kheo, nên thất bại, không thành công.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là do tà tánh, nên thất bại, không thành công?

2. Này các Tỷ-kheo,

- Với người tà kiến, có tà tư duy.
- Với người tà tư duy, có tà ngữ.
- Với người tà ngữ, có tà nghiệp.
- Với người tà nghiệp, có tà mạng.
- Với người tà mạng, có tà tinh tấn.
- Với người tà tinh tấn, có tà niệm.
- Với người tà niệm, có tà định.
- Với người tà định, có tà trí.
- Với người tà trí, có tà giải thoát.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, do tà tánh đưa đến thất bại.

3. Do chánh tánh, này các Tỷ-kheo, nên thành công, không thất bại.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      833

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là do chánh tánh nên thành công, không thất bại?

4. Này các Tỷ-kheo,

- Với người chánh kiến, có chánh tư duy.
- Với người chánh tư duy, có chánh ngữ.
- Với người chánh ngữ, có chánh nghiệp.
- Với người chánh nghiệp, có chánh mạng.
- Với người chánh mạng, có chánh tinh tấn.
- Với người chánh tinh tấn, có chánh niệm.
- Với người chánh niệm, có chánh định.
- Với người chánh định, có chánh trí.
- Với người chánh trí, có chánh giải thoát.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, do chánh tánh đưa đến thành công, không đưa đến thất bại.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    834

89 Kinh VỚI MINH – Tăng IV, 533

VỚI MINH – Tăng IV, 533

1. Khi nào vô minh dẫn đầu, này các Tỷ-kheo, đưa đến sự thành tựu các pháp bất thiện, thời vô tàm, vô quý nối tiếp theo.

1. Với kẻ bị vô minh chi phối, vô trí, này các Tỷ-
kheo, tà kiến sanh.
2. Với kẻ có tà kiến, tà tư duy sanh.
3. Với kẻ tà tư duy, tà ngữ sanh.
4. Với kẻ tà ngữ, tà nghiệp sanh.
5. Với kẻ tà nghiệp, tà mạng sanh.
6. Với kẻ tà mạng, tà tinh tấn sanh.
7. Với kẻ tà tinh tấn, tà niệm sanh.
8. Với kẻ tà niệm, tà định sanh.
9. Với kẻ tà định, tà trí sanh.
10. Với kẻ tà trí, tà giải thoát sanh.

2. Khi nào minh dẫn đầu, này các Tỷ-kheo, đưa đến sự thành tựu các thiện pháp, thời tàm và quý nối tiếp theo.

1. Với kẻ được minh chi phối, có trí, này các Tỷ- kheo, chánh kiến sanh. 2. Với vị có chánh kiến, chánh tư duy sanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        835

3. Với vị có chánh tư duy, chánh ngữ sanh.
4. Với vị có chánh ngữ, chánh nghiệp sanh.
5. Với vị có chánh nghiệp, chánh mạng sanh.
6. Với vị có chánh mạng, chánh tinh tấn sanh.
7. Với vị có chánh tinh tấn, chánh niệm sanh.
8. Với vị có chánh niệm, chánh định sanh.
9. Với vị có chánh định, chánh trí sanh.
10. Với vị có chánh trí, chánh giải thoát sanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        836

90 Kinh ĐẠI Kinh SƯ TỬ HỐNG – 12 Trung I, 161

ĐẠI KINH SƯ TỬ HỐNG (Mahasihanada suttam) – Bài kinh số 12 – Trung I, 161

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại Vesali (Tỳ-xá-ly), ở phía ngoài thành, trong một khu rừng phía Tây. Lúc bấy giờ, Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi, vừa mới từ bỏ Pháp luật này, nói lời nói như sau trong Hội chúng ở Vesali: "Sa-môn Gotama không có pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh; Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm, và thuyết cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ đau". Lúc ấy Tôn giả Sariputta vào buổi sáng, đắp y, cầm bát, vào thành Vesali để khất thực. Tôn giả Sariputta nghe Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi nói như sau trong Hội chúng ở Vesali: "Sa- môn Gotama không có pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh; Sa-môn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       837

Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy
luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm và thuyết pháp
cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng
thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ
đau".

Rồi Tôn giả Sariputta khất thực xong, sau khi ăn và đi khất thực trở về đến chỗ ở Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Sunakkhatta thuộc bộ lạc
Licchavi, vừa mới từ bỏ Pháp luật này, nói lời nói
như sau trong Hội chúng Vesali: ""Sa-môn Gotama
không có pháp thượng nhân... (như trên)... diệt tận
khổ đau".

– Này Sariputta, Sunakkhatta phẫn nộ và ngu si,
do phẫn nộ nên nói lên lời ấy. Này Sariputta, Ông ta
nghĩ: "Ta sẽ nói xấu". Thế mà kẻ ngu Sunakkhatta
lại nói lời tán thán Như Lai. Này Sariputta, ai nói
như sau là tán thán Như Lai: "Pháp ấy được thuyết
giảng cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng
dẫn người thực hành diệt tận khổ đau".

 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia, sẽ không có tùy pháp về Ta như sau: "Đây là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        838

Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh
Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân
Sư, Phật, Thế Tôn".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia,
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn, vị đã chứng được các loại thần
thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân
hiện ra một thân, hiện hình, biến hình, đi ngang
qua vách, qua thành, qua núi, như đi ngang hư
không, độn thổ trồi lên ngang qua đất liền như
ở trong nước, đi trên nước không chìm như trên
đất liền, ngồi kiết-già đi trên hư không như con
chim; với bàn tay, chạm và rờ mặt trăng và mặt
trời, những vật có đại oai lực, đại oai thần như
vậy, có thể tự thân bay đến cõi Phạm Thiên".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân
có thể nghe hai loại tiếng chư Thiên và loài
Người, xa và gần".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn, sau khi đi sâu vào tâm chúng sanh,
tâm loài Người với tâm của mình, vị ấy biết
được như sau: "Tâm có tham biết là tâm có
tham. Hay tâm không tham biết là tâm không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       839

tham... tâm chuyên chú... tâm tán loạn... đại
hành tâm... không phải đại hành tâm... tâm
chưa vô thượng... tâm vô thượng... Tâm Thiền
định... Tâm không Thiền định... tâm giải
thoát... tâm không giải thoát biết là tâm không
giải thoát". Vị ấy biết như vậy.

Này Sariputta, Như Lai có đầy đủ mười Như
Lai lực, chính nhờ thành tựu mười lực này, Như Lai
tự nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng
rống con sư tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm
luân. Thế nào là mười?

1. Ở đây, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri xứ là xứ, phi xứ là phi xứ (Tri thị xứ phi xứ lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri xứ là xứ, phi xứ là phi xứ. Như vậy là Như Lai lực của Như Lai. Chính nhờ Như Lai lực này Như Lai tự nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống lên tiếng rống con sư tử trong các Hội chúng, và chuyển Phạm luân. 2. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri quả báo tùy thuộc sở do, tùy theo sở nhân của các hành nghiệp quá khứ, vị lai, hiện tại (Tri tam thế nghiệp báo lực.) Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân. 3. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri con đường đưa đến tất cả cảnh giới (Tri nhứt

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          840

thiết đạo trí lực). Này Sariputta, Như Lai như thật
tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân.
4. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri
thế giới với mọi cảnh giới, nhiều chủng loại,
nhiều sai biệt (Tri thế gian chủng chủng tánh
lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri...
(như trên)... và chuyển Phạm luân.
5. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri
chí hướng sai biệt của các loại hữu tình (Tri tha
chúng sanh chưởng chưởng dục lực). Này
Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri ... chuyển
Phạm luân.
6. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri
những căn thượng hạ của các loài hữu tình, loài
Người (Tri tha chúng sanh chư căn thượng hạ
lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri...
(như trên)... và chuyển Phạm luân.
7. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri
sự tạp nhiễm, sự thanh tịnh, sự xuất khởi của
các Thiền, chứng về Thiền, về giải thoát, về định
(Tri chư Thiền tam muội lực). Này Sariputta, Như
Lai như thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm
luân.
8. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai nhớ đến các đời
sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          841

đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi
đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời,
một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp,
nhiều thành kiếp, nhiều thành hoại kiếp. Ngài nhớ
rằng: "Tại chỗ kia, Ta có tên như thế này, dòng
họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc
như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau
khi chết tại chỗ kia, Ta được sanh ra chỗ nọ. Tại
chỗ ấy, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế
này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này,
tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ
nọ, Ta được sanh ra ở đây". Như vậy, Như Lai
nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét
đại cương và các chi tiết. Này Sariputta, Như Lai
như thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm
luân.
9. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai với thiên nhãn
thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của
chúng sanh. Như Lai tuệ tri rõ rằng, chúng sanh
người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô
xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh
nghiệp của họ. Các chúng sanh này làm những ác
hạnh về thân, về lời và về ý, phỉ báng các bậc
Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến.
Những người này sau khi thân hoại mạng chung
phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Các chúng sanh này làm những thiện hạnh về

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        842

thân, về lời và về ý, không phỉ báng các bậc
Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo
chánh kiến. Những người này, sau khi thân hoại
mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi
Trời, trên đời này. Như vậy, Như Lai với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của
chúng sanh. Như Lai tuệ tri rằng, chúng sanh,
người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô
xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh
nghiệp của họ. Này Sariputta, Như Lai như thật
tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân.
10.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai nhờ đoạn trừ
các lậu hoặc tự mình chứng tri, chứng ngộ, thành
tựu và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải
thoát, tuệ giải thoát. Này Sariputta, Như Lai nhờ
đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng
ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô
lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính nhờ Như
Lai lực này, Như Lai tự nhận cho mình địa vị
Ngưu Vương, rống tiếng rống con sư tử trong các
Hội chúng và chuyển Phạm luân.

Này Sariputta, Như Lai có đầy đủ mười Như Lai
lực. Chính nhờ thành tựu mười lực này, Như Lai tự
nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng rống
sư tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm luân.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       843

Này Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy, thấy Ta như vậy mà còn nói: "Sa-môn Gotama không có pháp Thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm, thuyết pháp cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng thượng, có thể hướng dẫn người thực hành diệt tận khổ đau". Này Sariputta, nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy; không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy; người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, như Tỷ-kheo thành tựu giới hạnh, thành tựu Thiền định, thành tựu trí tuệ có thể chứng được chánh trí ngay trong hiện tại. Này Sariputta, Ta nói như vậy là sự thành tựu như vậy. Nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy; người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, có bốn pháp vô sở úy chính nhờ thành tựu bốn pháp này, Như Lai tự nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng rống con sử tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm luân. Thế nào là bốn?

1. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì, một Sa- môn, Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        844

thiên hay một ai ở đời có thể chỉ trích Ta đúng
pháp rằng: "Các pháp này chưa được chứng ngộ
hoàn toàn, mà quý vị tự xưng đã chứng ngộ hoàn
toàn". Này Sariputta, vì Ta thấy không có lý do gì
như vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được
không sợ hãi, đạt được vô úy.

2. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì... có thể
chỉ trích Ta đúng pháp rằng: "Các lậu hoặc này
chưa được đoạn trừ mà quý vị tự xưng đã đoạn
trừ". Này Sariputta, vì Ta không thấy... đạt được
vô úy.

3. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì... có thể
chỉ trích Ta đúng pháp rằng: "Những pháp này
được gọi là các chướng ngại pháp khi được thực
hành thời không có gì gọi là chướng ngại pháp
cả". Này Sariputta, vì Ta không thấy... đạt được
vô úy.

4. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì một Sa-
môn Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm
thiên hay một ai ở đời có thể chỉ trích Ta đúng
pháp rằng: "Pháp do quý vị thuyết giảng không
đưa đến mục tiêu đặc biệt, không có khả năng
hướng thượng, không có thể dẫn người thực hành
đến diệt tận khổ đau". Này Sariputta, vì Ta thấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        845

không có lý do gì như vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô úy.

Này Sariputta, có bốn pháp vô sở úy, chính nhờ
thành tựu bốn pháp này, Như Lai tự nhận cho mình
địa vị Ngưu Vương... chuyển Phạm luân. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có tám Hội chúng này:

 Hội chúng Sát đế lỵ,
 Hội chúng Bà-la-môn,
 Hội chúng Gia chủ,
 Hội chúng Sa-môn,
 Hội chúng Tứ thiên vương,
 Hội chúng Tam thập tam thiên,
 Hội chúng Màra,
 Hội chúng Phạm thiên.

Này Sariputta, có tám Hội chúng này. Này
Sariputta, Như Lai thành tựu bốn pháp vô sở úy như
vậy, đến gần và vào tám Hội chúng này. Này
Sariputta, Ta nhớ lại Ta đã đến hàng trăm Hội chúng
Sát-đế-lỵ. Tuy vậy, trước khi Ta ngồi xuống tại chỗ
ấy, trước khi Ta nói chuyện và trước khi Ta đàm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          846

luận; này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì để nghĩ
rằng: "Chắc chắn sự sợ hãi và run sợ sẽ đến ám ảnh
Ta". Này Sariputta, vì Ta thấy không có lý do gì như
vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được không sợ
hãi, đạt được vô úy.

Này Sariputta, Ta nhớ lại, Ta đã đến hàng trăm
Hội chúng Bà-la-môn... (như trên)... Hội chúng Gia
chủ... Hội chúng Sa-môn... Hội chúng Tứ thiên
vương... Hội chúng Tam thập tam thiên... Hội chúng
Màra... Hội chúng Phạm thiên. Tuy vậy, trước khi Ta
ngồi xuống tại chỗ ấy, trước khi Ta nói chuyện và
trước khi Ta đàm luận, này Sariputta, Ta thấy không
có một lý do gì để nghĩ rằng: "Chắc chắn sự sợ hãi
và run sợ sẽ đến ám ảnh Ta". Này Sariputta, vì Ta
thấy không có lý do gì như vậy, nên Ta sống đạt được
an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô úy. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục, như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có bốn loại sanh. Thế nào là bốn? Noãn sanh, thai sanh, thấp sanh, hóa sanh.

 Này Sariputta, thế nào là noãn sanh? Này Sariputta, những loại chúng sanh nào phá vỏ trứng mà sanh, này Sariputta như vậy gọi là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          847

noãn sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là thai sanh? Này
Sariputta, những loại chúng sanh nào phá màn
da mỏng che chỗ kín mà sanh, này Sariputta,
như vậy gọi là thai sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là thấp sanh? Này
Sariputta, những loại chúng sanh nào sanh ra
từ cá thúi, từ xác chết thúi, từ cháo cơm thúi,
hay trong hồ nước dơ hay trong ao nước nhớp.
Này Sariputta, như vậy gọi là thấp sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là hóa sanh? Chư
Thiên, các chúng sanh ở địa ngục, một số thuộc
loài người và một số thuộc đọa xứ. Này
Sariputta, như vậy gọi là hóa sanh.

Này Sariputta có bốn loại sanh như vậy. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục, như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có năm loại sanh thú này. Thế nào là năm? Địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ, loài Người, chư Thiên.

 Này Sariputta, Ta tuệ tri địa ngục, con đường đưa đến địa ngục và hành lộ đưa đến địa ngục. Tùy theo hạnh nghiệp, sau khi thân hoại mạng chung,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          848

phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, sự việc này ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta tuệ tri bàng sanh, con đường
đưa đến bàng sanh. Tùy theo hạnh nghiệp, sau khi
thân hoại mạng chung, phải sanh vào bàng sanh,
sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta tuệ tri ngạ quỷ, con đường
đưa đến ngạ quỷ, và hành lộ đưa đến ngạ quỷ. Tùy
theo hành nghiệp, sau khi thân hoại mạng chung,
phải sanh vào ngạ quỷ, sự việc này Ta cũng tuệ
tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri loài Người, con
đường đưa đến thế giới loài Người và hành lộ đưa
đến thế giới loài Người. Tùy theo hành nghiệp,
sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào loài
Người, sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri chư Thiên, con
đường đưa đến Thiên giới và hành lộ đưa đến
Thiên giới. Tùy theo hành nghiệp, sau khi thân
hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới,
thế giới này, sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri Niết-bàn, con

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       849

đường đưa đến Niết-bàn và hành lộ đưa đến Niết-
bàn. Tùy theo hành nghiệp, do đoạn trừ các lậu
hoặc, sau khi tự mình với thắng trí, chứng ngộ,
chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm
giải thoát, tuệ giải thoát, sự việc này, Ta cũng tuệ
tri.

Này Sariputta, ở đây, với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục như vậy". Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, Ta thấy người ấy, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng như có một hố than sâu hơn thân người, đầy vun than hừng, không có lửa ngọn, không có khói, và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi khô cổ, đắng họng, khát nước, và đi thẳng đến hố than ấy chỉ bằng một con đường. Một người có mắt thấy người ấy, có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến hố than kia". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia rơi vào hố than ấy và phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         850

tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành
nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước
vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung sẽ
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục như vậy".
Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh siêu
nhân, Ta thấy người ấy sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, phải
cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc
liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào bàng sanh". Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, Ta thấy kẻ ấy sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào bàng sanh, phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng như có một hố phân, sâu hơn thân người, đầy những phẩn uế, và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi thẳng đến hố phân ấy chỉ bằng một con đường. Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến hố phân ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia rơi vào hố phân ấy và phải cảm thọ những cảm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         851

giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với tâm của Ta... (như trên)... thống khổ, khốc liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri
tâm của một số người "Hành nghiệp của người này
như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng
chung sẽ sanh vào ngạ quỷ, phải cảm thọ những cảm
giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt". Này Sariputta,
cũng như có một cây sống trên miếng đất không bằng
phẳng, với lá thưa thớt, với bóng che từng đám lưa
thưa. Và một người đi đến bị nóng bức áp đảo, bị
nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát
nước và đi thẳng đến cây ấy chỉ bằng một con đường.
Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành
nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy và
bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến cây ấy". Sau một
thời gian, người ấy sẽ thấy người kia ngồi hay nằm
dưới bóng cây ấy và phải cảm thọ những cảm giác
cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng
vậy ở đây với tâm của Ta... (như trên)... thống khổ,
khốc liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta biết tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào loài người". Sau một thời gian... Ta thấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        852

người ấy sanh vào loài người, và cảm thọ được nhiều
cảm giác lạc thọ. Này Sariputta, cũng như có một cây
sống trên miếng đất bằng phẳng với lá sum sê, với
bóng cây rậm rạp. Và một người đi đến, bị nóng bức
áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng
họng, khát nước và đi thẳng đến cây ấy chỉ bằng một
con đường. Một người có mắt thấy người ấy có thể
nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ
của người này như vậy và bước vào đạo lộ như vậy,
sẽ đi đến cây ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy
người kia, ngồi hay nằm dưới bóng cây ấy và cảm
thọ được nhiều cảm giác lạc thọ. Này Sariputta, cũng
vậy, ở đây, với tâm của Ta... được nhiều cảm giác lạc
thọ.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng chung sẽ sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Sau một thời gian... Ta thấy người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này và cảm thọ những cảm giác cực lạc. Này Sariputta, giống như một ngôi lầu, có gác nhọn, có tô vôi cả trong lẫn ngoài, được che gió, có then chốt đóng lại và có các cửa sổ khép kín. Tại đây có một sàng tọa, trải nệm lông dài, trải nệm màu trắng, trải nệm bông có thêu hoa, trải nệm bằng da sơn dương gọi là kadali, có nệm với khuôn màu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         853

treo phía trên, có gối dài màu đỏ cả hai đầu. Và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi thẳng đến ngôi lầu ấy. Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến ngôi lầu ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia ngồi hay nằm trong ngôi lầu ấy, trong gác nhọn ấy, trên sàng tọa ấy và cảm thọ được nhiều cảm thọ cực lạc. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với tâm của Ta... được nhiều cảm giác lạc thọ.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát như vậy". Sau một thời gian, Ta thấy vị ấy đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, cảm thọ những cảm giác cực lạc. Này Sariputta, giống như một hồ sen có nước trong, có nước ngọt, có nước mát, có nước trong sáng, có bờ hồ khéo sắp đặt, đẹp đẽ, và không xa hồ ấy có khu rừng rậm rạp. Một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          854

thẳng đến hồ sen ấy. Một người có mắt thấy người
ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy,
cử chỉ như vậy, và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi
đến hồ sen ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy
người kia, sau khi tẩm mình vào hồ sen ấy, sau khi
tắm rửa, uống nước và làm cho dịu bớt mọi ưu tư,
mệt mỏi, phiền não, sau khi ra khỏi hồ liền qua ngồi
hay nằm trong rừng cây rậm rạp ấy và cảm thọ
những cảm giác cực lạc. Cũng vậy, này Sariputta, ở
đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người:
"Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như
vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đoạn trừ các lậu
hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và
an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ
giải thoát như vậy". Sau một thời gian, Ta thấy vị ấy
đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng
ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu
tâm giải thoát, tuệ giải thoát, cảm thọ những cảm
giác cực lạc.

Này Sariputta, năm loại này là năm sanh thú.
Này Sariputta, có ai biết Ta như vậy, thấy Ta như
vậy, và nói: "Sa-môn Gotama không có pháp
Thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng
bậc Thánh. Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự
mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuộc trắc
nghiệm". Này Sariputta, nếu người ấy không từ bỏ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        855

lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà
kiến ấy, thì người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một
gánh nặng bị quăng bỏ một bên. Này Sariputta, Tỷ-
kheo thành tựu giới hạnh, thành tựu thiền định, thành
tựu trí tuệ, có thể chứng được chánh trí ngay trong
hiện tại. Này Sariputta, Ta nói như vậy là sự thành
tựu như vậy. Nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy,
không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy, thì
người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng
bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, Ta thắng tri phạm hạnh, đầy đủ bốn hạnh:

 Về khổ hạnh, Ta khổ hạnh đệ nhất;
 Về bần uế, Ta bần uế đệ nhất;
 Về yểm ly, Ta yểm ly đệ nhất;
 Về độc cư, Ta độc cư đệ nhất.

Này Sariputta, ở đây, khổ hạnh của Ta như sau:

 Ta sống lõa thể, phóng túng, không theo khuôn
phép, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu
bước tới, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận
đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận mời đi
ăn, không nhận đồ ăn từ nơi nồi chảo, không nhận
đồ ăn tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt giữa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        856

những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa những
cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người đang
ăn, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai,
không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con
bú, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao
cấu, không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận đồ
ăn tại chỗ có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ
có ruồi bu, không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu
nấu, rượu men.
 Ta chỉ nhận đồ ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một
miếng, hay chỉ nhận ăn tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai
miếng, hay chỉ nhận ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn
bảy miếng.
 Ta nuôi sống chỉ với một chén, nuôi sống chỉ với
hai chén, nuôi sống chỉ với bảy chén. Ta chỉ ăn
một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày
một bữa. Như vậy Ta sống theo hạnh tiết chế ăn
uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần. Ta chỉ ăn
cỏ lúa để sống, lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivara,
ăn da vụn, ăn trấu, uống nước bột gạo, ăn bột
vừng, ăn cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây
trong rừng, ăn trái cây rụng để sống.
 Ta mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các vải
khác, mặc vải tẩm liệm rồi quăng đi, mặc áo phấn
tảo y, mặc vỏ cây tititaka làm áo, mặc da con sơn
dương đen, mặc áo bện từng mảnh da con sơn
dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         857

cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc
bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại,
mặc áo bằng lông cú.
 Ta sống nhổ râu tóc, Ta theo tập tục sống nhổ râu
tóc,
 Ta theo hạnh thường đứng không dùng chỗ ngồi,
Ta là người ngồi chỏ hỏ, sống tinh tấn theo hạnh
ngồi chỏ hỏ.
 Ta dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên
giường gai, sống dùng ván gỗ làm giường, sống
nằm trên đất trần, thường nằm ngủ một bên hông,
sống để bụi và nhớp che dính thân mình, sống và
ngủ ngoài trời, theo hạnh bạ đâu nằm đấy,
 Sống ăn các uế vật, sống không uống nước lạnh,
theo hạnh không uống nước lạnh, sống một đêm
tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm.
 Như vậy Ta sống theo hạnh hành hạ, dày vò thân
thể theo nhiều cách. Này Sariputta, như vậy là khổ
hạnh của Ta.

Này Sariputta, ở đây hạnh bần uế của Ta như sau: Trên thân Ta, bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng. Như gốc cây tinduka bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng; cũng vậy, này Sariputta, trên thân Ta bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng. Này Sariputta, Ta

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       858

không nghĩ rằng: "Với tay của Ta, Ta hãy phủi sạch
bụi bặm này đi, hay những người khác với tay của
họ hãy phủi sạch bụi bặm này đi cho Ta". Này
Sariputta, Ta không có nghĩ như vậy. Này Sariputta,
như vậy là sự bần uế của Ta.

Này Sariputta, như thế này là sự yểm ly của Ta.
Này Sariputta, tỉnh giác, Ta đi tới; tỉnh giác Ta đi lui,
Ta an trú lòng từ cho đến trong một giọt nước với
tâm tư: "Mong rằng Ta không làm hại một chúng
sanh nhỏ nào trong những ác đạo của họ!" Này
Sariputta, như vậy là sự yểm ly của Ta.

Này Sariputta, như thế này là sự độc cư của Ta. Này Sariputta, Ta đi sâu vào một khu rừng và an trú tại chỗ ấy. Khi Ta thấy người chăn bò, người mục súc, người cắt cỏ, người đốn củi hay người thợ rừng, Ta liền chạy từ rừng này qua rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi cao khác. Vì sao vậy? Ta nghĩ rằng: "Mong họ đừng thấy Ta, và mong Ta đừng thấy họ!" Này Sariputta, giống như một con thú rừng thấy người liền chạy từ rừng này qua rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi cao khác. Cũng vậy, này Sariputta, khi Ta thấy người chăn bò, người mục súc, người cắt cỏ, người đốn củi,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            859

hay người tiều phu, Ta liền chạy từ rừng này qua
rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung
lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi
cao khác. Vì sao vậy? Ta nghĩ rằng: "Mong họ đừng
thấy Ta, và mong Ta đừng thấy họ!" Này Sariputta,
như vậy là hạnh độc cư của Ta.

Này Sariputta, rồi Ta bò bốn chân đến các
chuồng bò, khi các con bò cái đã bỏ đi, khi các người
chăn bò không có mặt, rồi Ta ăn phân các con bò
con, các con bò còn trẻ, các con bò còn bú. Khi nước
tiểu và phân của Ta còn tồn tại, Ta tự nuôi sống với
các loại ấy. Này Sariputta, như vậy là hạnh đại bất
tịnh thực của Ta.

Này Sariputta, Ta đi sâu vào một khu rừng rậm rạp kinh hoàng và an trú tại chỗ ấy. Này Sariputta, tại khu rừng rậm rạp kinh hoàng này, những ai còn tham ái đi vào khu rừng rậm rạp ấy, thời lông tóc người ấy dựng ngược. Này Sariputta, rồi Ta trong những đêm đông lạnh lẽo, giữa những ngày mồng tám, khi có tuyết rơi, trong những đêm như vậy, Ta sống giữa trời, và ban ngày sống trong khu rừng rậm rạp. Ta sống trong những ngày cuối tháng hè, ban ngày thì sống giữa trời, còn ban đêm trong khu rừng rậm rạp. Rồi này Sariputta, những bài kệ kỳ diệu từ trước chưa từng được nghe sau đây được khởi lên:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        860

Nay bị thiêu đốt, bị buốt lạnh,
Cô độc sống trong rừng kinh
hoàng,
Trần truồng, Ta ngồi không lửa
ấm,
Ẩn sĩ, trong lý tưởng đăm chiêu.
Này Sariputta, Ta nằm ngủ trong bãi tha ma, dựa
trên một bộ xương. Này Sariputta, những đứa mục
đồng đến gần Ta, khạc nhổ trên Ta, tiểu tiện trên Ta,
rắc bụi trên Ta và lấy que đâm vào lỗ tai. Này
Sariputta, và Ta biết Ta không khởi ác tâm đối với
chúng. Này Sariputta, như vậy là hạnh trú xả của
Ta.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh đạt được nhờ món ăn". Họ nói: "Chúng ta sống nhờ trái táo", và họ ăn trái táo, họ ăn bột táo, họ uống nước trái táo dưới nhiều hình thức. Này Sariputta, Ta tự xưng Ta sống chỉ ăn một trái táo. Này Sariputta, có thể các Người nghĩ như sau: "Trái táo thời ấy to lớn". Này Sariputta, chớ có hiểu như vậy. Vì trái táo thời ấy giống với trái táo hiện tại. Này Sariputta, trong khi Ta sống chỉ ăn một trái táo, thân thể của Ta trở thành hết sức ốm yếu.

- Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            861

cọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo.
- Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như
móng chân con lạc đà.
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sống phô bày của Ta
giống như một chuỗi banh.
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sườn gầy mòn của Ta
giống như rui cột nhà sàn hư nát.
- Vì ta ăn quá ít, nên con ngươi của Ta long lanh
nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh
nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng
nước thâm sâu.
- Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nheo
khô cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi
chín, bị cơn gió nóng làm cho nhăn nheo khô cằn.
- Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta hãy sờ da bụng"
chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu Ta nghĩ:
"Ta hãy sờ xương sống", thì chính da bụng bị Ta
nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này Sariputta, da
bụng của Ta bám chặt xương sống.
- Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện hay đi
tiểu tiện", thì Ta ngã quỵ úp mặt xuống đất, vì Ta
ăn quá ít.
- Này Sariputta, nếu Ta muốn thoa dịu thân Ta, lấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       862

tay xoa bóp chân tay, thì này Sariputta, trong khi Ta lấy tay xoa bóp chân tay, các lông tóc hư mục rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh đạt được nhờ món ăn". Họ nói: "Chúng ta sống nhờ đậu xanh... (như trên)... chúng ta sống nhờ vừng mè... (như trên)... chúng ta sống nhờ hột gạo", và họ ăn hột gạo, họ ăn hột gạo nghiền thành bột, họ uống nước gạo, và họ ăn hột gạo dưới nhiều hình thức. Này Sariputta, Ta tự xưng Ta sống chỉ ăn một hột gạo. Này Sariputta, có thể các Người nghĩ như sau: "Hột gạo thời ấy to lớn". Này Sariputta, chớ có hiểu như vậy. Vì hột gạo thời ấy giống với hột gạo hiện tại. Này Sariputta, trong khi Ta chỉ sống ăn một hột gạo, thân thể của Ta trở thành hết sức ốm yếu. Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những cọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo. Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như móng chân con lạc đà. Vì Ta ăn quá ít, xương sống phô bày của Ta giống như một chuỗi banh. Vì Ta ăn quá ít các xương sườn gầy mòn của Ta giống như rui cột của một nhà sàn hư nát. Vì Ta ăn quá ít, con ngươi long lanh của Ta nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng nước thâm sâu. Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nheo, khô cằn như trái bí trắng và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         863

đắng bị cắt trước khi chín, bị cơn gió nóng làm cho nhăn nheo, khô cằn. Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta hãy sờ da bụng", thì chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu Ta nghĩ: "Ta hãy rờ xương sống", thì chính da bụng bị Ta nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này Sariputta, da bụng của Ta bám chặt xương sống. Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện hay đi tiểu tiện", thì Ta ngã quỵ, úp mặt xuống đất, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, nếu Ta muốn xoa dịu thân Ta, lấy tay xoa bóp chân tay, thời này Sariputta, trong khi Ta lấy tay xoa bóp chân tay, các lông tóc hư mục rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, dầu Ta có theo cử chỉ như vậy, theo hành lộ như vậy, theo khổ hạnh như vậy, Ta cũng không chứng được các pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Vì sao vậy? Vì với những phương tiện ấy, không chứng được pháp thượng nhân với Thánh trí tuệ. Chính Thánh trí tuệ này chứng được thuộc về bậc Thánh, có khả năng hướng thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ đau.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ luân hồi". Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự luân hồi mà xưa kia Ta không trải qua trong một thời gian khá dài, trừ phi với các vị Tịnh cư thiên (Suddhavasa).

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         864

Này Sariputta, nếu Ta luân hồi tại Tịnh cư thiên thì Ta đã không trở lại đời này nữa.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ sanh khởi".
Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự sanh
khởi mà xưa kia Ta không trải qua trong một thời
gian khá dài, trừ phi với các vị Tịnh cư thiên. Này
Sariputta, nếu Ta sanh khởi tại Tịnh cư thiên, thì Ta
đã không trở lại đời này nữa.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ an trú". Này
Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự an trú mà xưa
kia Ta không trải qua trong một thời gian khá dài, trừ
phi với các vị Tịnh cư thiên. Này Sariputta, nếu Ta
an trú tại Tịnh cư thiên, thì Ta đã không trở lại đời
này nữa.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ tế tự". Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự tế tự mà xưa kia Ta không làm trong một thời gian khá dài khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đảnh hay làm vị

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         865

Bà-la-môn giàu có.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ thờ lửa".
Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự thờ lửa
mà xưa kia Ta không làm trong một thời gian khá
dài, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đảnh,
hay làm vị Bà-la-môn giàu có.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Khi một thiếu niên còn trẻ tuổi, tóc đen nhánh, huyết khí sung mãn, trong tuổi thanh xuân, người ấy thành tựu trí tuệ biện tài tối thượng. Nhưng khi người ấy già cả, niên cao, lạp lớn, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đi đến đoạn cuối cuộc đời, khi đã tám mươi, chín mươi hay một trăm tuổi, khi ấy trí tuệ biện tài tối thượng ấy bị đoạn trừ". Này Sariputta, chớ có quan niệm như vậy. Này Sariputta, nay Ta đã già, niên cao, lạp lớn, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đi đến đoạn cuối cuộc đời, tuổi Ta nay đã đến tám mươi. Này Sariputta, ở đây Ta có bốn vị đệ tử, tuổi thọ đến một trăm, đã sống một trăm tuổi, thành tựu chánh niệm đệ nhất, thành tựu chuyên tâm đệ nhất, thành tựu tinh cần đệ nhất và đầy đủ trí tuệ biện tài tối thượng. Này Sariputta, ví như một người bắn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         866

cung thiện xảo, có huấn luyện, khéo tay, thuần thục, với một mũi tên nhẹ, có thể dễ dàng bắn ngang qua bóng một cây ta-la. Cũng vậy, những vị này với chánh niệm đệ nhất như vậy, được thành tựu trí tuệ biện tài tối thượng như vậy, nếu những vị này hỏi Ta nhiều lần một câu hỏi về Bốn Niệm Xứ, và nếu Ta, được hỏi nhiều lần như vậy, phải giải thích cho họ hiểu và nếu họ được Ta giải thích như vậy, có thể hiểu như đã giải thích, và nếu họ không hỏi Ta về những vấn đề phụ thuộc và các vấn đề khác, trừ khi ăn, uống, nhai, nếm, trừ khi đi đại tiện, tiểu tiện, trừ khi ngủ để lấy lại sức. Này Sariputta, dầu vậy, sự thuyết pháp của Như Lai cũng chưa hoàn tất, sự giải thích cú pháp của Như Lai cũng chưa hoàn tất, sự trả lời các câu hỏi của Như Lai cũng chưa hoàn tất, khi mà bốn đệ tử của Ta, tuổi thọ đến một trăm tuổi, đã sống một trăm tuổi, đã từ trần sau một trăm tuổi. Này Sariputta, nếu Ông có gánh Ta trên giường đi chỗ này chỗ kia, thật sự trí tuệ biện tài của Như Lai không có gì thay đổi.

Này Sariputta, những ai nói một cách chân chánh sẽ nói như sau: "Một vị hữu tình không bị si chi phối, đã sanh ra ở đời vì lợi ích, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người". Vị ấy sẽ nói về Ta một cách chân chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           867

như sau: "Một vị hữu tình không bị chi phối... (như trên)... chư Thiên và loài Người".

Lúc bấy giờ Tôn giả Nagasamala đứng sau lưng Thế Tôn và quạt cho Ngài! Tôn giả Nagasamala bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Sau khi nghe pháp môn này,
lông tóc con dựng ngược. Bạch Thế Tôn, pháp môn
này tên gọi là gì?

– Này Nagasamala, do vậy pháp môn này gọi là pháp môn lông tóc dựng ngược. Ông hãy như vậy thọ trì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, Tôn giả Nagasamala hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      868

91 Kinh ĐỊNH – Tăng I, 634

ĐỊNH – Tăng I, 634

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn định tu tập này. Thế nào là bốn?

- Có định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn,
đưa đến hiện tại lạc trú.
- Có định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn,
đưa đến chứng được tri kiến.
- Có định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn,
đưa đến chánh niệm tỉnh giác.
- Có định tu tập, được tu tập, được làm cho sung
mãn, đưa đến đoạn tận các lậu hoặc.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn, đưa đến hiện tại lạc trú?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly các
pháp bất thiện... chứng đạt và an trú Thiền thứ
nhất… Thiền thứ tư. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn, đưa
đến hiện tại lạc trú.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       869

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn, đưa đến chứng được tri kiến?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tác ý tưởng ánh
sáng, an trú tưởng ban ngày, ngày như thế nào thời
đêm như vậy, đêm như thế nào thời ngày như vậy.
Như vậy, với tâm rộng mở, không có bị bao phủ,
tu tập tâm đến chỗ sáng chói. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là định tu tập, do tu tập, do làm cho sung
mãn, đưa đến chứng được tri kiến.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn, đưa đến chánh niệm tỉnh giác?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, với vị Tỷ-kheo, thọ khởi
lên được rõ biết, thọ an trú được rõ biết, thọ chấm
dứt được rõ biết; tưởng khởi lên được rõ biết,
tưởng an trú được rõ biết, tưởng chấm dứt được
rõ biết; tầm khởi lên được rõ biết, tầm an trú được
rõ biết, tầm chấm dứt được rõ biết. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là định tu tập, do tu tập, do làm cho
sung mãn, đưa đến chánh niệm tỉnh giác.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn, đưa đến đoạn tận các lậu hoặc?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        870

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trú tùy quán
sanh diệt trong năm thủ uẩn: "Đây là sắc, đây là
sắc tập khởi, đây là sắc chấm dứt; đây là thọ, đây
là thọ tập khởi, đây là thọ chấm dứt; đây là tưởng,
đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng chấm dứt; đây
là các hành, đây là các hành tập khởi, đây là các
hành chấm dứt; đây là thức, đây là thức tập khởi,
đây là thức chấm dứt". Này các Tỷ-kheo, đây là
định tu tập, do tu tập, do làm cho sung mãn, đưa
đến đoạn tận các lậu hoặc.

Này các Tỷ-kheo, có bốn định tu tập này. Và cũng về vấn đề này, Ta có nói đến trong phẩm về mục đích, trong kinh gọi là: Các câu hỏi của Punnaka.

6. Do tư sát, ở đời,
Các sự vật thắng, liệt,
Không vật gì ở đời,
Làm vị ấy dao động.
An tịnh, không mời mịt,
Không phiền não, không tham,
Ta nói vị ấy vượt,
Qua khỏi sanh và già,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        871

92 Kiến quyết định hạnh phúc hay khổ đau - Kinh CHỦNG TỬ – Tăng IV, 531

CHỦNG TỬ – Tăng IV, 531

1. Này các Tỷ-kheo, với người đàn ông, với con
người có tà kiến, có tà tư duy, có tà ngữ, có tà
nghiệp, có tà mạng, có tà tinh tấn, có tà niệm, có tà
định, có tà trí, có tà giải thoát; phàm có thân nghiệp
gì được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến
ấy; phàm có khẩu nghiệp gì... phàm có ý nghiệp gì
được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến ấy;
phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào,
phàm có ước nguyện nào và phàm có các hành nào,
tất cả các pháp ấy đưa đến bất khả lạc, bất khả hỷ,
bất khả ý, bất hạnh, đau khổ. Vì sao? Này các Tỷ-
kheo, vì tà kiến là ác.

Ví như, này các Tỷ-kheo, hột giống cây nimba, hay
hột giống cây kosàtakì (một loại dây leo), hay hột
giống cây mướp đắng được gieo vào đất ướt. Phàm
vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó lấy lên từ nước,
tất cả vị ấy đều đưa đến tánh đắng, tánh cay, tánh
không lạc của nó. Vì sao? Vì nó là tánh ác của hột
giống, này các Tỷ-kheo.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          872

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với người đàn ông, với
con người có tà kiến, có tà tư duy, có tà ngữ, có tà
nghiệp, có tà mạng, có tà tinh tấn, có tà niệm, có tà
định, có tà trí, có tà giải thoát, phàm có thân nghiệp
gì được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến
ấy, phàm có khẩu nghiệp gì... phàm có ý nghiệp gì
được thực hiện đầy đủ, và được chấp nhận theo kiến
ấy; phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào,
phàm có ước nguyện nào, phàm có các hành nào, tất
cả các pháp ấy đưa đến bất khả lạc, bất khả hỷ, bất
khả ý, bất hạnh, đau khổ. Vì sao? Này các Tỷ-kheo,
vì tà kiến là ác.

3. Này các Tỷ-kheo, với người đàn ông, với con người có chánh kiến, có chánh tư duy, có chánh ngữ, có chánh nghiệp, có chánh mạng, có chánh tinh tấn, có chánh niệm, có chánh định, có chánh trí, có chánh giải thoát; phàm có thân nghiệp gì được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến ấy; phàm có khẩu nghiệp gì... phàm có ý nghiệp gì được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến ấy; phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào, phàm có ước nguyện nào, và phàm có các hành nào, tất cả các pháp ấy đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì chánh kiến là hiền thiện.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         873

Ví như, này các Tỷ-kheo, hột giống cây mía, hay hột
giống cây lúa, hay hột giống cây nho được gieo vào
đất ướt. Phàm vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó
lấy lên từ nước, tất cả vị ấy đều đưa đến tánh ngon,
tánh nghịt, tánh thuần chất của nó. Vì sao? Vì hột
giống là hiền thiện.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người có chánh kiến, này các Tỷ-kheo, phàm mọi thân hành... vì tánh hiền thiện của kiến.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       874

93 Kiến thanh tịnh tinh cần chi phần - Kinh CÁC VỊ SÀPÙGIYÀ – Tăng II, 193

CÁC VỊ SÀPÙGIYÀ – Tăng II, 193

1. Một thời, Tôn giả Ànanda trú ở giữa các dân chúng
Koliya tại một thị trấn các Koliya tên là Sàpùgà. Rồi
rất nhiều Koliya tử ở Sàpùgà đi đến Tôn giả Ànanda;
sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ànanda rồi ngồi xuống
một bên. Tôn giả Ànanda nói với các Koliya tử ấy ở
Sàpùgà:

- Này các Vyagghapajjà, có bốn thanh tịnh tinh cần
chi phần này được Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác chơn chánh nói lên để chúng sanh được
thanh tịnh, để vượt qua sầu bi, để chấm dứt khổ ưu,
để đạt đến chánh lý, để chứng ngộ Niết-bàn. Thế nào
là bốn?

-   Giới thanh tịnh tinh cần chi phần,
-   Tâm thanh tịnh tinh cần chi phần,
-   Kiến thanh tịnh tinh cần chi phần,
-   Giải thoát thanh tịnh tinh cần chi phần.

2. Và này các Vyagghapajjà, thế nào là giới thanh tịnh tinh cần chi phần?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        875

Ở đây, này Vyagghapajjà, Tỷ-kheo có giới …, chấp
nhận và học tập trong các học pháp. Này các
Vyagghapajjà, đây gọi là giới thanh tịnh; với lời
nguyền: "Nếu giới thanh tịnh như vậy chưa đầy đủ,
tôi sẽ làm cho đầy đủ. Nếu giới thanh tịnh như vậy
được đầy đủ, tôi sẽ học thêm chỗ này chỗ kia với trí
tuệ". Ở đây, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, phấn chấn,
không có lối thoát, chánh niệm tỉnh giác, này các
Vyagghapajjà, đều được gọi là giới thanh tịnh tinh
cần chi phần.

Và này các Vyagghapajjà, thế nào là tâm thanh tịnh tinh cần chi phần?

3. Ở đây, này các Vyagghapajjà, vị Tỷ-kheo ly các
dục … chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Này các
Vyagghapajjà, đây gọi là tâm thanh tịnh; với lời
nguyện: "Nếu tâm thanh tịnh như vậy chưa đầy đủ,
tôi sẽ làm cho đầy đủ. Nếu tâm thanh tịnh như vậy
được đầy đủ, tôi sẽ học thêm chỗ này chỗ kia với trí
tuệ". Ở đây, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, phấn chấn,
không có lối thoát, chánh niệm tỉnh giác, này các
Vyagghapajjà, đều được gọi là tâm thanh tịnh tinh
cần chi phần.

4. Và này các Vyagghapajjà, thế nào là kiến thanh tịnh tinh cần chi phần?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       876

Ở đây, này các Vyagghapajjà, Tỷ-kheo như thật quán
tri: "Đây là khổ"; như thật quán tri: "Đây là khổ
tập"; như thật quán tri: "Đây là khổ diệt"; như thật
quán tri: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt". Này
Vyagghapajjà, đây gọi là kiến thanh tịnh; với lời
nguyện: "Nếu kiến thanh tịnh như vậy chưa đầy đủ,
tôi sẽ làm cho đầy đủ. Nếu kiến thanh tịnh như vậy
được đầy đủ, tôi sẽ học thêm chỗ này chỗ kia với trí
tuệ". Ở đây, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, phấn chấn,
không có lối thoát, chánh niệm tỉnh giác, này các
Vyagghapajjà, đều được gọi là kiến thanh tịnh tinh
cần chi phần.

5. Và này các Vyagghapajjà, thế nào là giải thoát thanh tịnh tinh cần chi phần?

Vị Thánh đệ tử nào, này các Vyagghapajjà, thành tựu với giới thanh tịnh tinh cần chi phần này, thành tựu với tâm thanh tịnh tinh cần chi phần này, thành tựu với kiến thanh tịnh tinh cần chi phần này, tâm được ly tham đối với các pháp hấp dẫn, tâm được giải thoát đối với các pháp cần được giải thoát. Vị ấy, sau khi tâm được ly tham đối với các pháp hấp dẫn, tâm được giải thoát đối với các pháp cần được giải thoát, cảm xúc chánh giải thoát. Này các Vyagghapajjà, đây gọi là giải thoát thanh tịnh. Với lời nguyện: "Nếu giải thoát thanh tịnh như vậy chưa đầy đủ, tôi sẽ làm cho

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        877

đầy đủ. Nếu giải thoát thanh tịnh như vậy được đầy
đủ, tôi sẽ học thêm chỗ này chỗ kia với trí tuệ". Ở
đây, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, phấn chấn, không có
lối thoát, chánh niệm tỉnh giác, này các
Vyagghapajjà, đều được gọi là giải thoát thanh tịnh
tinh cần chi phần.

Bốn thanh tịnh tinh cần chi phần này, này các
Vyagghapajjà, đã được Thế Tôn, bậc đã biết đã thấy,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chơn chánh nói lên
để chúng sanh được thanh tịnh, để vượt qua sầu bi,
để chấm dứt khổ ưu, để chứng đắc chánh lý, để
chứng ngộ Niết-bàn!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       878

94 Là thuốc xổ bậc Thánh - Kinh Y THUẬT – Tăng IV, 537

Y THUẬT – Tăng IV, 537

1. Các y sư, này các Tỷ-kheo, cho thuốc xổ để chận
đứng các bệnh khởi lên từ mật, để chận đứng các
bệnh khởi lên từ đàm, để chận đứng các bệnh khởi
lên từ gió. Này các Tỷ-kheo, đây chỉ là thuốc xổ. Ta
tuyên bố rằng đây không phải là không có, và này
các Tỷ-kheo, thuốc xổ này có thành công và cũng có
thất bại.

Và này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về thuốc xổ các bậc Thánh, thuốc xổ này thành công, không có thất bại. Do nhân thuốc xổ này nên các chúng sanh bị sanh được giải thoát khỏi sanh; các chúng sanh bị già được giải thoát khỏi già, các chúng sanh bị chết được giải thoát khỏi chết; các chúng sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        879

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là thuốc xổ bậc Thánh,
thuốc xổ này thành công không có thất bại. Do duyên
thuốc xổ bậc Thánh này nên các chúng sanh bị sanh
được giải thoát khỏi sanh... các chúng sanh bị sầu,
bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu,
não?

3. Này các Tỷ-kheo,

- Với người có chánh kiến, tà kiến bị xổ ra.
Các ác bất thiện pháp do duyên tà kiến sanh
khởi nên các pháp ấy được xổ ra và các pháp
thiện do duyên với chánh kiến đi đến viên mãn
trong tu tập.
- Với người có chánh tư duy, thời tà tư duy bị xổ
ra...
- Với người có chánh ngữ, thời tà ngữ bị xổ ra...
- Với người có chánh nghiệp, thời tà nghiệp bị
xổ ra...
- Với người có chánh mạng, thời tà mạng bị xổ
ra...
- Với người có chánh tinh tấn, thời tà tinh tấn bị
xổ ra...
- Với người có chánh niệm, thời tà niệm bị xổ
ra...
- Với người có chánh định, thời tà định bị xổ ra...
- Với người có chánh trí, thời tà trí bị xổ ra...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          880

- Với người có chánh giải thoát, thời tà giải thoát
bị xổ ra. Các pháp ác bất thiện, do duyên tà giải
thoát sanh khởi, các pháp ấy bị xổ ra và các
pháp thiện, duyên với chánh giải thoát đi đến
viên mãn trong tu tập.

4. Này các Tỷ-kheo, đây là thuốc xổ bậc Thánh, thuốc xổ này chỉ thành công, không thất bại. Do nhân thuốc xổ này nên các chúng sanh bị sanh được giải thoát khỏi sanh; các chúng sanh bị già được giải thoát khỏi già, các chúng sanh bị chết được giải thoát khỏi chết; các chúng sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não.

MỬA – 539tc4

(Giống như kinh 108, kinh trước dùng chữ xổ, kinh này dùng chữ mửa).

BÀI TIẾT – 540tc4

1. Có mười pháp này, này các Tỷ-kheo, cần phải bài tiết. Thế nào là mười?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         881

2. Với người có chánh kiến, này các Tỷ-kheo, tà kiến bị bài tiết ra, ... (giống như hai kinh trước, chỉ chữ bài tiết cho chữ xổ).

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         882

95 Lòng tin căn cứ trên chánh kiến - Kinh TƯ SÁT - 47 Trung I, 693

KINH TƯ SÁT (Vimamsaka suttam) – Bài kinh số 47 – Trung I, 693

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Jetavana, tịnh xá của Ông Anathapindika. Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo.

– Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này các Tỷ-kheo, vị tư sát Tỷ-kheo muốn biết
rõ tập tánh (Cetopariyayam) của người khác, cần
phải tìm hiểu về Như Lai, để ý thức được Ngài có
Chánh Đẳng Giác hay không.

– Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      883

dựa Thế Tôn làm căn bản, hướng Thế Tôn làm bậc
lãnh đạo, nương tựa Thế Tôn làm y cứ. Bạch Thế
Tôn, tốt lành thay, Thế Tôn thuyết giảng cho ý nghĩa
này! Sau khi được nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ
hành trì.

– Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này các Tỷ-kheo, vị tư sát Tỷ-kheo muốn biết
rõ tập tánh của người khác, cần phải tìm hiểu về
Như Lai trên hai loại pháp: Các pháp do mắt, tai
nhận thức, nghĩ rằng: "Những pháp ô nhiễm do mắt,
tai nhận thức, những pháp ấy có hiện khởi ở Như Lai
hay không hiện khởi?" Sau khi tìm hiểu như vậy, vị
Tỷ-kheo được biết như sau: "Những pháp ô nhiễm
do mắt, tai nhận thức; những pháp ấy không có hiện
khởi ở Như Lai".

Sau khi tìm hiểu như vậy và biết được như sau: "Những pháp ô nhiễm do mắt, tai nhận thức; những pháp ấy không có hiện khởi ở Như Lai". Vị ấy tìm hiểu thêm: "Những tạp pháp (khi nhiễm khi tịnh) do

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       884

mắt, tai nhận thức; những pháp ấy có hiện khởi ở
Như Lai hay không hiện khởi?" Sau khi tìm hiểu như
vậy và vị Tỷ-kheo biết được như sau: "Những tạp
pháp do mắt, tai nhận thức, những pháp ấy không có
hiện khởi ở Như Lai".

Sau khi tìm hiểu như vậy và biết được như sau:
"Những tạp pháp do mắt, tai nhận thức; những pháp
ấy không có hiện khởi ở Như Lai." Vị ấy tìm thiểu
thêm: "Những pháp hoàn toàn thanh tịnh, do mắt, tai
nhận thức; những pháp ấy có hiện khởi ở Như Lai
hay không hiện khởi?" Sau khi tìm hiểu như vậy, vị
Tỷ-kheo biết được như sau: "Những pháp hoàn toàn
thanh tịnh do mắt, tai nhận thức, những pháp ấy có
hiện khởi ở Như Lai".

Sau khi tìm hiểu như vậy và biết được như sau:
"Những pháp hoàn toàn thanh tịnh do mắt, tai nhận
thức; những pháp ấy có hiện khởi ở Như Lai". Vị ấy
tìm hiểu thêm: "Vị Tôn giả này thành tựu thiện pháp
này trong một thời gian lâu dài hay trong một thời
gian ngắn?" Sau khi tìm hiểu như vậy, vị Tỷ-kheo
biết được như sau: "Vị Tôn giả này thành tựu thiện
pháp này trong một thời gian lâu dài, vị Tôn giả này
thành tựu thiện pháp này không phải trong một thời
gian ngắn".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       885

Sau khi tìm hiểu như vậy và biết được như sau: "Vị Tôn giả này thành tựu thiện pháp này trong một thời gian lâu dài, vị Tôn giả này thành tựu thiên pháp này không phải trong một thời gian ngắn". Vị ấy tìm hiểu thêm: "Vị Tôn giả Tỷ-kheo hữu danh này, khi có danh, một số nguy hiểm có khởi lên cho vị ấy ở đây không?" Này các Tỷ-kheo, một số nguy hiểm không khởi lên ở đây cho vị Tỷ-kheo, khi vị ấy chưa được hữu danh, chưa có danh tiếng. Này các Tỷ-kheo, khi vị Tỷ-kheo ấy được hữu danh, có danh tiếng, thì một số nguy hiểm có thể khởi lên ở đây cho vị ấy. Sau khi tìm hiểu như vậy, vị Tỷ-kheo biết được như sau: "Vị Tôn giả Tỷ-kheo hữu danh này, khi có danh, một số nguy hiểm không khởi lên cho vị ấy".

Sau khi tìm hiểu như vậy, vị ấy biết được như sau: "Vị Tôn giả Tỷ-kheo hữu danh này, khi có danh, một số nguy hiểm không khởi lên cho vị này." Vị ấy tìm hiểu thêm: "Vị Tôn giả này, do vô úy mà từ bỏ, vị Tôn giả này không phải vì sợ hãi mà từ bỏ. Có phải do vì đoạn diệt tham ái, vì không có tham ái, nên vị này không thỏa mãn các dục?". Sau khi tìm hiểu như vậy, vị ấy biết được như sau: "Vị Tôn giả này, do vô úy mà từ bỏ, vị Tôn giả này không phải vì sợ hãi mà từ bỏ. Do vì đoạn diệt tham ái, vì không có tham ái, nên vị này không thỏa mãn các dục".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         886

Này các Tỷ-kheo, nếu có những người khác hỏi
vị Tỷ-kheo ấy như sau: "Những dữ kiện Tôn giả là
gì, những bằng chứng của Tôn giả là gì, mà Tôn giả
nói: "Vị Tôn giả này, do vô úy mà từ bỏ, vị Tôn giả
này không phải vì sợ hãi mà từ bỏ". Do vì đoạn diệt
tham ái, vì không có tham ái, nên vị này không thỏa
mãn các dục".

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo muốn trả lời một cách chân chánh phải trả lời như sau: "Vị Tôn giả này sống giữa Tăng chúng hay sống một mình, dầu cho những vị sống ở đây là thiện hạnh, là ác hạnh, dầu cho có những vị giáo giới hội chúng, ở đây có những vị chuyên trọng tài vật, có những vị ở đây không bị ô nhiễm bởi tài vật, vị Tôn giả này không vì vậy mà khinh bỉ họ vì lý do này. Như vậy tôi nghe trước mặt Thế Tôn, như vậy tôi được biết trước mặt Thế Tôn: "Ta do vô úy mà từ bỏ, Ta không phải vì sợ hãi mà từ bỏ. Do vì đoạn diệt tham ái, vì không có tham ái nên ta không thỏa mãn các dục".

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai cần phải được hỏi thêm như sau:

"Các pháp ô nhiễm do mắt, tai nhận thức; những pháp ấy có hiện khởi ở Như Lai hay không có hiện khởi?" Được hỏi vậy, Như Lai sẽ trả lời như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        887

sau: "Các pháp ô nhiễm do mắt, tai nhận thức; những pháp ấy không hiện khởi ở Như Lai."

"Những tạp pháp ở mắt, tai nhận thức; những
pháp ấy có hiện khởi ở Như Lai hay không có hiện
khởi?" Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, Như Lai sẽ
trả lời như sau: "Những tạp pháp do mắt, tai nhận
thức, những pháp ấy không có hiện khởi ở Như Lai."

"Những pháp hoàn toàn thanh tịnh do mắt, tai
nhận thức; những pháp ấy có hiện khởi ở Như Lai
hay không có hiện khởi?" Được hỏi vậy, này các Tỷ-
kheo, Như Lai trả lời như sau: "Những pháp hoàn
toàn thanh tịnh do mắt, tai nhận thức; những pháp
ấy có hiện khởi ở Như Lai". Ta lấy như vậy làm đạo
lộ, làm hành giới. Không có ai giống Ta như vậy.

Này các Tỷ-kheo, một đệ tử phải đến gần bậc
Đạo Sư có nói như vậy để được nghe pháp. Vị Đạo
Sư thuyết pháp cho vị ấy từ vấn đề này đến vấn đề
khác, từ vi diệu này đến vi diệu khác, các pháp hắc
bạch cùng với các pháp tương đương
(Sappatibhaga).

Này các Tỷ-kheo, tùy theo vị Đạo Sư thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo, từ vấn đề này đến vấn đề khác, từ vi diệu này đến vi diệu khác, các pháp hắc bạch cùng với các pháp tương đương; vị Tỷ-kheo, tùy theo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      888

như vậy, sau khi chứng tri trong pháp ấy, vị ấy đạt
đến sự cứu cánh của từng pháp một. Vị ấy khởi lòng
tịnh tín đối với bậc Đạo Sư: "Thế Tôn là bậc Chánh
Đẳng Giác, Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng,
chúng Tăng thật khéo hành trì".

Này các Tỷ-kheo, nếu có người khác hỏi Tỷ-
kheo ấy như sau: "Tôn giả có những dữ kiện gì, có
những bằng chứng gì để Tôn giả nói rằng: "Thế Tôn
là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được Thế Tôn khéo
thuyết giảng, chúng Tăng thật khéo hành trì?"

Này các Tỷ-kheo, muốn trả lời một cách chân
chánh, vị Tỷ-kheo phải trả lời như sau: "Ở đây, này
Hiền giả, tôi đến yết kiến Thế Tôn để nghe thuyết
pháp, Thế Tôn thuyết pháp cho tôi, từ vấn đề này đến
vấn đề khác, từ vi diệu này đến vi diệu khác, các pháp
hắc bạch với các pháp tương đương của chúng. Này
Hiền giả, tùy theo Thế Tôn thuyết pháp cho tôi như
thế nào, từ vấn đề này đến vấn đề khác, từ vi diệu
này đến vi diệu khác, các pháp hắc bạch với các
pháp tương đương của chúng; tùy theo như vậy, sau
khi chứng tri trong pháp ấy, tôi đạt đến sự cứu cánh
của từng pháp một. Tôi khởi lòng tịnh tín đối với bậc
Đạo Sư: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp
được Thế Tôn khéo thuyết giảng, chúng Tăng thật
khéo hành trì".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         889

Này các Tỷ-kheo, đối với ai mà lòng tin đối với
Như Lai được an lập, căn cứ, an trú trên những dữ
kiện, những văn cú, những văn tự như vậy, này các
Tỷ-kheo, lòng tin như vậy được gọi là có dữ kiện
đầy đủ, căn cứ trên (chánh) kiến, vững chắc,
không thể bị phá hoại bởi một Sa-môn, Bà-la-
môn, chư thiên, Ma ra, Phạm thiên hay bất cứ ai
ở đời. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tìm hiểu về
Như Lai, và như vậy Như Lai mới được khéo tìm
hiểu một cách đúng pháp.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       890

96 Minh đưa đến Chánh kiến - Kinh VỚI MINH – Tăng IV, 533

VỚI MINH – Tăng IV, 533

1. Khi nào vô minh dẫn đầu, này các Tỷ-kheo, đưa đến sự thành tựu các pháp bất thiện, thời vô tàm, vô quý nối tiếp theo.

11. Với kẻ bị vô minh chi phối, vô trí, này các Tỷ-
kheo, tà kiến sanh.
12. Với kẻ có tà kiến, tà tư duy sanh.
13. Với kẻ tà tư duy, tà ngữ sanh.
14. Với kẻ tà ngữ, tà nghiệp sanh.
15. Với kẻ tà nghiệp, tà mạng sanh.
16. Với kẻ tà mạng, tà tinh tấn sanh.
17. Với kẻ tà tinh tấn, tà niệm sanh.
18. Với kẻ tà niệm, tà định sanh.
19. Với kẻ tà định, tà trí sanh.
20. Với kẻ tà trí, tà giải thoát sanh.

2. Khi nào minh dẫn đầu, này các Tỷ-kheo, đưa đến sự thành tựu các thiện pháp, thời tàm và quý nối tiếp theo.

11. Với kẻ được minh chi phối, có trí, này các Tỷ- kheo, chánh kiến sanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        891

12. Với vị có chánh kiến, chánh tư duy sanh.
13. Với vị có chánh tư duy, chánh ngữ sanh.
14. Với vị có chánh ngữ, chánh nghiệp sanh.
15. Với vị có chánh nghiệp, chánh mạng sanh.
16. Với vị có chánh mạng, chánh tinh tấn sanh.
17. Với vị có chánh tinh tấn, chánh niệm sanh.
18. Với vị có chánh niệm, chánh định sanh.
19. Với vị có chánh định, chánh trí sanh.
20. Với vị có chánh trí, chánh giải thoát sanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        892

97 Mạt pháp - Kinh DIỆU PHÁP HỖN LOẠN 1 – Tăng II, 598

DIỆU PHÁP HỖN LOẠN 1 – Tăng II, 598

1. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn, biến mất.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Các Tỷ-kheo không cẩn trọng nghe pháp;
- Không cẩn trọng học thuộc lòng pháp;
- Không cẩn trọng thọ trì pháp;
- Không cẩn trọng quan sát ý nghĩa các pháp
được thọ trì;
- Không cẩn trọng thực hành pháp và tùy pháp
sau khi hiểu ý nghĩa và hiểu pháp.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn, biến mất.

3. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biến mất.

4. Thế nào là năm?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   893

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Tỷ-kheo cẩn trọng nghe pháp;
- Cẩn trọng học thuộc lòng pháp;
- Cẩn trọng thọ trì pháp;
- Cẩn trọng quan sát ý nghĩa các pháp được thọ
trì;
- Cẩn trọng thực hành pháp và tùy pháp sau khi
hiểu ý nghĩa và hiểu pháp.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biến mất.

DIỆU PHÁP HỖN LOẠN 2 – Tăng II, 599

1. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn, biến mất.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không học thuộc
lòng Khế kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Phúng tụng,
Không hỏi tự nói, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng
hữu pháp, Trí giải hay Phương quảng. Đây là pháp
thứ nhất, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn
loạn và biến mất.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      894

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo không thuyết pháp một cách rộng rãi như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng. Đây là pháp thứ hai, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn và biến mất.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo không để
cho các người khác nói pháp một cách rộng rãi như
đã được nghe, như đã được học thuộc lòng. Đây là
pháp thứ ba, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn
loạn và biến mất.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo không có
đọc tụng pháp một cách rộng rãi như đã được nghe,
như đã được học thuộc lòng. Đây là pháp thứ tư, này
các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn và biến
mất.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo với tâm
không tùy tầm, không tùy tứ, với ý không tùy quán
pháp như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng.
Đây là pháp thứ năm, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu
pháp hỗn loạn và biến mất.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn, biến mất.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       895

7. Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, không đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biến mất. Thế nào là năm?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo học thuộc
lòng Khế kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Phúng tụng,
Không hỏi tự nói, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng
hữu pháp, Trí giải hay Phương quảng. Đây là pháp
thứ nhất, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú,
không hỗn loạn, không biến mất.

9. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo thuyết
pháp một cách rộng rãi như đã được nghe, như đã
được học thuộc lòng. Đây là pháp thứ hai, này các
Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn
và không biến mất.

10. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo để cho
các người khác nói pháp một cách rộng rãi như đã
được nghe, như đã được học thuộc lòng. Đây là pháp
thứ ba, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp được an
trú, không hỗn loạn và không biến mất.

11. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo được đọc
tụng pháp một cách rộng rãi như đã được nghe, như
đã được học thuộc lòng. Đây là pháp thứ tư, này các
Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn
và không biến mất.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       896

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo với tùy
tầm, tùy tứ, với ý tùy quán pháp như đã được nghe,
như đã được học thuộc lòng. Đây là pháp thứ năm,
này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không
hỗn loạn, không biến mất.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biến mất.

DIỆU PHÁP HỖN LOẠN 3 – Tăng II, 602

1. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn, biến mất. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo học thuộc
lòng kinh điển bị nắm giữ sai lạc, với những văn cú
đặt sai lầm. Này các Tỷ-kheo, với văn cú sai lầm, ý
nghĩa bị hướng dẫn sai lạc. Đây là pháp thứ nhất, này
các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn và biến
mất.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo là những người khó nói, đầy đủ những tánh khiến họ trở thành khó nói, khó kham nhẫn, không cung kính đón nhận khi được giảng dạy. Đây là pháp thứ hai, này các Tỷ- kheo, khiến diệu pháp hỗn loạn và biết mất.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        897

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, đối với các Tỷ-kheo
nghe nhiều Thánh giáo được trao truyền, là bậc trì
Pháp, trì Luật, trì Toát yếu. Các vị ấy không cẩn
trọng để cho các người khác nói pháp. Do duyên này
của họ, Khế kinh như bị đứt gốc, không còn là chỗ
nương tựa. Đây là pháp thứ ba, này các Tỷ-kheo, đưa
đến diệu pháp hỗn loạn và biến mất.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo trưởng lão là những vị sống đầy đủ, biếng nhác, dẫn đầu trong thối đọa, từ bỏ gánh nặng viễn ly, không có hăng hái tinh tấn để chứng đạt những gì chưa chúng đạt, chứng đắc những gì chưa chứng đắc, chứng ngộ những gì chưa chứng ngộ. Và quần chúng về sau sẽ đi theo tri kiến của họ. Họ cũng sẽ trở thành những người sống đầy đủ, biếng nhác, dẫn đầu trong thối đọa, từ bỏ gánh nặng viễn ly, sẽ không hăng hái tinh tấn để chứng đạt những gì chưa chúng đạt, chứng đắc những gì chưa chứng đắc, chứng ngộ những gì chưa chứng ngộ. Đây là pháp thứ tư, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn và biến mất.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, chúng Tăng bị chia rẽ. Khi chúng Tăng bị chia rẽ, này các Tỷ-kheo, có sự mắng nhiếc lẫn nhau, có sự đấu khẩu lẫn nhau, có sự tẩn xuất lẫn nhau. Ai không có tịnh tín không tìm được tịnh tín, và những ai có tịnh tín có thể đổi khác.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          898

Đây là pháp thứ năm, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn và biến mất.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp hỗn loạn, biến mất.

7. Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biến mất. Thế nào là năm?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo học thuộc
lòng kinh điển bị nắm giữ tốt đẹp, với những văn cú
được phối trí chơn chánh và ý nghĩa được hướng dẫn
chơn chánh. Đây là pháp thứ nhất, này các Tỷ-kheo,
đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biết
mất.

9. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo là những
người dễ nói, dễ kham nhẫn, cung kính đón nhận khi
được giảng dạy. Đây là pháp thứ hai, này các Tỷ-
kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn,
không biến mất.

10. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, đối với các Tỷ-kheo nghe nhiều Thánh giáo được trao truyền, là bậc trì Pháp, trì Luật, trì Toát yếu. Các vị ấy cẩn trọng để cho các người khác nói pháp. Do duyên này của họ, kinh điển không bị đứt gốc, là chỗ nương tựa. Đây là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       899

pháp thứ ba, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biến mất.

11. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo trưởng
lão không sống đầy đủ, không biếng nhác, từ bỏ gánh
nặng đọa lạc, dẫn đầu trong đời sống viễn ly, hăng
hái tinh tấn để chứng đạt những gì chưa chúng đạt,
chứng đắc những gì chưa chứng đắc, chứng ngộ
những gì chưa chứng ngộ. Và quần chúng về sau sẽ
đi theo tri kiến của họ. Họ cũng sẽ trở thành những
người không sống đầy đủ, không biếng nhác, dẫn đầu
trong đời sống viễn ly, từ bỏ gánh nặng đọa lạc, hăng
hái tinh tấn để chứng đạt những gì chưa chúng đạt,
chứng đắc những gì chưa chứng đắc, chứng ngộ
những gì chưa chứng ngộ. Đây là pháp thứ tư, này
các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn
loạn, không biến mất.

12. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, chúng Tăng hòa hợp, hoan hỷ, không tranh luận, cùng một giáo lý, sống an ổn. Khi chúng Tăng hòa hợp, này các Tỷ-kheo, không có sự mắng nhiếc lẫn nhau, không có sự đấu khẩu lẫn nhau, không có sự thanh trừng lẫn nhau không có sự tẩn xuất lẫn nhau. Ai không có tịnh tín tìm được tịnh tín, và những ai có tịnh tín không có đổi khác. Đây là pháp thứ năm, này các Tỷ-kheo, đưa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        900

đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biến mất.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến diệu pháp an trú, không hỗn loạn, không biến mất.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   901

98 Mắng nhiếc bậc có chánh kiến... - Kinh DHAMMIKA – Tăng III, 143

DHAMMIKA –Tăng III, 143

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá) tại
núi Gijihakùta (Linh Thứu).
Lúc bấy giờ, Tôn giả Dhammika trú tại chỗ sanh
trưởng của mình và có tất cả bảy trú xứ tại chỗ sanh
trưởng ấy.
Tại đấy, Tôn giả Dhammika đối với các khách Tỷ-
kheo, mắng nhiếc, quở trách, não hại, châm biếm,
khiến họ tức giận với những lời nói. Và các khách
Tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở
trách, não hại, châm biếm, khiến họ tức giận, liền bỏ
đi, không có an trú và từ bỏ trú xứ.
Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng, suy nghĩ như sau:
"Chúng ta đã cung cấp cho chúng Tỷ-kheo Tăng các
vật dụng cần thiết như y áo, đồ ăn khất thực, sàng
tọa, dược phẩm trị bệnh, nhưng các khách Tỷ-kheo
lại bỏ đi, không có an trú và từ bỏ trú xứ. Do nhân
gì, do duyên gì, các khách Tỷ-kheo lại bỏ đi, không
có an trú, từ bỏ trú xứ? "Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh
trưởng suy nghĩ: "Có Tôn giả Dhammika này mắng
nhiếc các khách Tỷ-kheo, quở trách, não hại, châm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        902

biếm, làm họ tức giận với những lời nói. Các khách
Tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở
trách, não hại, châm biếm, làm cho tức giận với
những lời nói, nên bỏ đi, không có an trú, từ bỏ trú
xứ. Vậy chúng ta hãy mời Tôn giả Dhammika đi chỗ
khác."
Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng đi đến Tôn giả
Dhammika; sau khi đến, thưa với Tôn giả
Dhammika: "Thưa Tôn giả, Tôn giả Dhammika hãy
từ bỏ trú xứ này. Tôn giả trú ở đây đã vừa đủ rồi."
2. Rồi Tôn giả Dhammika từ bỏ trú xứ ấy, đi đến một
trú xứ khác. Tại đấy, Tôn giả Dhammika mắng nhiếc
các khách Tỷ-kheo, quở trách, não hại, châm biếm,
làm cho tức giận với các lời nói. Và các khách Tỷ-
kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở
trách, não hại, châm biếm, làm cho tức giận với các
lời nói, liền bỏ đi, không an trú, và từ bỏ trú xứ. Rồi
các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng suy nghĩ như sau:
"Chúng ta đã cung cấp cho chúng Tỷ-kheo các vật
dụng cần thiết, như y áo, đồ ăn khất thực, sàng tọa,
dược phẩm trị bệnh, nhưng các khách Tỷ-kheo lại bỏ
đi, không an trú, từ bỏ trú xứ. Do nhân gì, do duyên
gì, các khách Tỷ-kheo lại bỏ đi, không có an trú, từ
bỏ trú xứ? " Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng suy
nghĩ: "Có Tôn giả Dhammika này mắng nhiếc các
khách Tỷ-kheo, quở trách, não hại, châm biếm, làm
họ tức giận với những lời nói. Các khách Tỷ-kheo ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          903

bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở trách, não hại, nên bỏ đi, không có n trú, từ bỏ trú xứ. Vậy chúng ta hãy mời Tôn giả Dhammika đi đến chỗ khác". Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng đi đến Tôn giả Dhammika; sau khi đến, thưa với tôn giả Dhammika: "Thưa Tôn giả, Tôn giả Dhammika hãy tử bỏ trú xứ này. Tôn giả trú ở đây đã vừa đủ rồi". 3. Rồi Tôn giả Dhammika từ bỏ trú xứ ấy, đi đến một xứ khác . Tại đấy, Tôn giả Dhammika mắng nhiếc các khách Tỷ-kheo, quở trách, não hại, châm biếm, làm cho tức giận với lời nói. Và các khách tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở trách, não hại, châm biếm, làm cho tức giận với lời nói, liền bỏ đi, không có an trú và từ bỏ trú xứ. Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng suy nghĩ như sau: "Chúng ta đã cung cấp cho chúng Tỷ-kheo các vật dụng cần thiết như y áo, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, nhưng các khách Tỷ-kheo lại bỏ đi, không an trú, từ bỏ trú xứ. Do nhân gì, do duyên gì, các khách Tỷ- kheo lại bỏ đi, không có an trú từ bỏ trú xứ? ". Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng suy nghĩ: "Có Tôn giả Dhammika này mắng nhiếc, quở trách, não hại, châm biếm, làm họ tức giận với những lời nói. Các khách Tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở trách, não hại, châm biếm, làm tức giận với những lời nói, nên bỏ đi, không có an trú, từ bỏ trú xứ. Vậy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         904

chúng ta hãy mời Tôn giả Dhammika rời bỏ hoàn
toàn bảy trú xứ tại chỗ đất sanh trưởng".
Rồi các cư sĩ tại chỗ đất sanh trưởng đi đến Tôn giả
Dhammika; sau khi đến, nói với Tôn giả Dhammika:
"Thưa Tôn giả, Tôn giả Dhammika hãy rời bỏ hoàn
toàn bảy trú xứ tại chỗ đất sanh trưởng".
4. Rồi Tôn giả Dhammika suy nghĩ: "Ta đã bị các cư
sĩ tại chỗ đất sanh trưởng mời rời bỏ hoàn toàn bảy
trú xứ tại chỗ đất sanh trưởng. Nay ta sẽ đi tại chỗ
nào? Ta hãy đi đến Thế Tôn". Rồi Tôn giả
Dhammika cầm y bát, ra đi, hướng đến Ràjagaha
(Vương Xá), dần dần đi đến núi Gijihakùta (Linh
Thứu) tại Ràjagaha; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả
Dhammika đang ngồi xuống một bên:
- Này Bà-la-môn Dhammika, Ông đi từ đâu đến?
- Bạch Thế Tôn, con bị các cư sĩ tại chỗ đất sanh
trưởng mời rời bỏ hoàn toàn bảy trú xứ tại chỗ đất
sanh trưởng!
- Thôi vừa rồi, này Bà-la-môn Dhammika! Sự việc
này, đối với ông có hề hấn gì! Dầu họ có mời ông từ
bỏ tại chỗ nào, chỗ nào, sau khi đã từ bỏ chỗ ấy, chỗ
ấy, ông đã đi đến gần Ta!
5. Trong quá khứ, này Bà-la-môn Dhammika, các
nhà buôn đường biển đem theo một con chim để tìm
bờ, khi họ đi tàu ra biển. Khi chiếc tàu ra xa, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        905

thấy bờ, họ thả con chim đi tìm bờ. Con chim bay về
hướng Đông, bay về hướng Tây, bay về hướng Bắc,
bay về hướng Nam, bay về hướng Trên, bay về
hướng Gió. Nếu nó thấy bờ xung quanh, nó liền bay
luôn. Nếu nó không thấy bờ xung quanh, nó bay trở
lui về tàu. Cũng vậy, này Bà-la-môn Dhammika, dầu
họ có mời Ông từ bỏ tại chỗ nào, chỗ nào, sau khi đã
từ bỏ chỗ ấy, chỗ ấy, Ông đã đi đến gần Ta.
6. Thuở xưa, này Bà-la-môn Dhammika, vua
Koravya có một cây bàng chúa tên là Suppatittha,
cây này có năm cành, có bóng mát dịu, rất là khả ý.
Này Bà-la-môn Dhammika, cây bàng chúa
Suppatittha tỏa rộng ra đến mười hai do tuần, các rễ
mọc lan rộng đến năm do tuần.
Này Bà-la-môn Dhammika, cây bàng chúa
Suppatittha có những trái cây to lớn, lớn như những
cái nồi con; những trái cây ngọt lịm, trong sáng và
ngọt như mật ong.
Này Bà-la-môn Dhammika, vua với các cung nữ
hưởng thụ một cành của cây bàng chúa Suppatittha;
quân đội hưởng thụ một cành; các dân chúng ở thị
trấn và quốc độ hưởng thụ một cành; các Sa-môn,
Bà-la-môn hưởng thụ một cành; các loài thú, loài
chim hưởng thụ một cành.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       906

Này Bà-la-môn Dhammika, không có ai phòng hộ
các trái của cây bàng chúa Suppatittha, và không có
ai hại nhau vì trái cây.
Rồi này Bà-la-môn Dhammika, một người sau khi đã
ăn hết cho đến thỏa thích những trái của cây bàng
chúa Suppatittha, liền bẻ gãy một cành rồi bỏ đi.
Rồi này Bà-la-môn Dhammika, vị Thiên trú ở cây
bàng chúa Suppatittha suy nghĩ như sau: "Thật là vi
diệu, thưa Tôn giả! Thật là hy hữu, thưa Tôn giả, con
người lại ác cho đến như vậy! Sau khi ăn cho đến
thỏa thích các trái của cây bàng chúa Suppatittha, lại
bẻ một cành rồi bỏ đi! Vậy cây bàng chúa
Suppatittha hãy đừng sanh trái nữa trong tương lai!
"Rồi này Bà-la-môn Dhammika, cây bàng chúa
Suppatittha không sanh trái nữa trong tương lai.
Rồi này Bà-la-môn Dhammika, vua Koravya đi đến
Thiên chủ Sakka; sau khi đến, thưa với Thiên chủ
Sakka: "Tôn giả có biết không? Cây bàng chúa
Suppatittha không sanh trái nữa! "
Rồi này Bà-la-môn Dhammika, Thiên chủ Sakka
thực hiện thần thông, khiến cho mưa to gió lớn khởi
lên, làm cây bàng chúa Suppatittha ngã xuống và bật
gốc rễ.
Này Bà-la-môn Dhammika, vị Thiên trú ở cây bàng
chúa Suppatittha khổ đau, sầu muộn, nước mắt đầy
mặt, khóc lóc, đứng một bên.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         907

Này Bà-la-môn Dhammika, rồi Thiên chủ Sakka đi
đến vị Thiên trú ở cây bàng chúa Suppatittha, sau khi
đến, nói với vị Thiên trú ở cây bàng chúa Suppatittha
như sau:
"- Vì sao, này vị Thiên kia, Ông lại khổ đau, sầu
muộn, nước mắt đầy mặt, khóc lóc, đứng một bên?
"- Thưa Tôn giả, có cơn mưa to gió lớn khởi lên, và
làm cho chỗ trú xứ của con bị ngã xuống và bật gốc
rễ lên.
"- Này vị Thiên kia, có phải ông đang gìn giữ cây
pháp, nhưng cơn mưa to lớn ấy khởi lên, làm trú xứ
của Ông bị ngã xuống và bật gốc rễ lên?
"- Làm thế nào, thưa Tôn giả, một cây... được gìn giữ
như một cây pháp?
"- Ở đây, này vị Thiên kia, những người cần rễ đến
lấy rễ cây đi, những người cần vỏ đến lấy vỏ cây đi.
Những người cần lá đến lấy lá đi. Những người cần
bông đến lấy bông đi. Những người cần trái đến lấy
trái đi. Như vậy, không có gì để khiến cho một vị
Thiên phải không hoan hỷ, không vui vẻ. Như vậy, là
một cây được gìn giữ như một cây pháp.
"- Thưa Tôn giả, con không gìn giữ một cây pháp,
khi cơn mưa to lớn ấy khởi lên, làm chỗ trú xứ của
con ngã xuống và bật gốc rễ lên!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        908

"- Này vị Thiên kia, nếu ông gìn giữ cây pháp, thời
trú xứ của ông sẽ trở lại như xưa.
"- Thưa Tôn giả, con sẽ gìn giữ cây pháp, mong rằng
trú xứ của con trở lại như xưa."
Rồi Thiên chủ Sakka thực hiện thần thông khiến cho
mưa to gió lớn đến dựng đứng lại cây bàng chúa và
chữa lành những rễ cây
Cũng vậy, này Bà-la-môn Dhammika, Ông có gìn
giữ Sa-môn pháp, khi các người cư sĩ tại chỗ sanh
trưởng mời ông đi khỏi bảy trú xứ tại chỗ sanh
trưởng không?
- Như thế nào, thưa Thế Tôn, là một Sa-môn gìn giữ
Sa-môn pháp?
- Như thế này, này Bà-la-môn Dhammika, ở đây, một
Sa-môn không có mắng nhiếc lại người đã mắng
nhiếc mình, không có tức giận người đã tức giận
mình, không có quở trách người đã quở trách mình.
Như vậy, này Bà-la-môn Dhammika, là vị Sa-môn
gìn giữ Sa-môn pháp.
- Thưa Thế Tôn, con không gìn giữ Sa-môn pháp khi
những người cư sĩ ở tại chỗ sanh trưởng mời con đi
khỏi hoàn toàn bảy trú xứ trong chỗ được sanh
trưởng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      909

7. - Thuở xưa, này Bà-la-môn Dhammika, có một
ngoại đạo sư tên là Sunettto (Diệu Nhãn) đã viễn ly
các dục.
Này Bà-la-môn Dhammika, ngoại đạo sư Sunetto có
hàng trăm đệ tử. Ngoại đạo sư Sunetto thuyết pháp
về cộng trú tại Phạm thiên giới cho các người đệ tử.
Những ai nghe ngoại đạo sư Sunetto thuyết giảng về
cọng trú tại Phạm thiên giới mà tâm không được
hoan hỷ, các người ấy sau khi thân hoại mạng chung
bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Còn những ai, này Bà-la-môn Dhammika, nghe
ngoại đạo sư Sunetto thuyết giảng về cộng trú tại
Phạm thiên giới, tâm được hoan hỷ, các người ấy sau
khi thân hoại mạng chung được sanh vào thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này.
Thuở xưa, này Bà-la-môn Dhammika, có ngoại đạo
sư tên là Mugapakkha... có ngoại đạo sư tên là
Aranemi... có ngoại đạo sư tên là Kuddàlaka... có
ngoại đạo sư tên là Hatthipàla... có ngoại đạo sư tên
là Jotipàla đã viễn ly các dục... được sanh vào thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này.
Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn Dhammika? Đối
với sáu ngoại đạo sư này đã viễn ly các dục, hay đối
với chúng đệ tử hàng trăm hội chúng của những vị
ấy, ai với tâm uế nhiễm, mắng nhiếc, quở trách, như
vậy có sanh khởi ra nhiều vô phước không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        910

- Thưa có, bạch Thế Tôn.
8. - Thật vậy, này Bà-la-môn Dhammika, đối với sáu
ngoại đạo sư này đã viễn ly các dục, hay đối với
chúng đệ tử hàng trăm hội chúng của những vị ấy, ai
với tâm uế nhiễm, mắng nhiếc, quở trách, có sanh
khởi ra nhiều vô phước. Còn ai, đối với vị đầy đủ
chánh kiến, với tâm uế nhiễm, mắng nhiếc, quở
trách, như vậy sanh khởi ra nhiều vô phước hơn nữa.
Vì cớ sao? Ta tuyên bố rằng, này Bà-la-môn
Dhammika, sự tổn hại đối với các ngoại đạo sư như
vậy không bằng sự tổn hại nếu đối xử với các vị đồng
Phạm hạnh.
Do vậy, này các Bà-la-môn Dhammika, cần phải học
tập như sau:
"Chúng tôi sẽ không có tâm uế nhiễm đối với vị
đồng Phạm hạnh". Này Bà-la-môn Dhammika, các
ông cần phải học tập như vậy.

Các vị Bà-la-môn,
Như Sư Sunetto,
Sư Mugapakkha,
Và Aranemi,
Sư Kuddalaka,
Và Hatthipàla,
Sư Jotipàla,
Và Sư Govinda,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       911

Là quốc sư thứ bảy.
Sáu Sư bạn vị này,
Là những vị danh tiếng,
Quá khứ không hại ai,
Thoát hôi hám, từ bi,
Giải thoát dục kiết sử,
Thoát ly tham ái dục,
Đạt được Phạm thiên giới.
Và các hàng đệ tử,
Con số lên hàng trăm,
Thoát hôi hám, từ bi,
Giải thoát dục kiết sử,
Thoát ly tham ái dục,
Đạt được Phạm thiên giới.
- Ẩn sĩ ngoại đạo ấy,
Ly tham, tâm Thiền định,
Nếu với tâm uế nhiễm,
Có ai mắng nhiếc họ,
Người như vậy tạo ra,
Rất nhiều sự vô phước.
- Đối một đệ tử Phật,
Tỷ-kheo có chánh kiến,
Nếu với tâm uế nhiễm,
Có ai mắng vị ấy,
Người như vậy tạo ra,
Nhiều vô Phước hơn nữa.
Chớ phật lòng bậc thiện,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN        912

Hãy từ bỏ kiến xứ,
Tối thượng trong Thánh chúng,
Vị ấy được gọi vậy.
Ai chưa ly các dục,
Năm căn còn mềm dịu,
Tín, niệm và tinh tấn,
Với chỉ và với quán,
Nếu phật ý vị ấy,
Trước hết tự hại mình,
Sau khi tự hại mình,
Lại hại đến người khác,
Ai tự bảo vệ mình,
Bề ngoài cũng bảo vệ,
Do vậy, bảo vệ mình,
Bậc trí không tổn hại.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN            913

99 Mắng nhiếc bậc có chánh kiến... - Kinh SUNETTA – Tăng III, 469

SUNETTA –Tăng III, 469

1. - Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, có Đạo Sư tên là
Sunetta, thuộc ngoại đạo, đã ly tham đối với các
dục. Đạo sư Sunetta, này các Tỷ-kheo, có hàng trăm
đệ tử. Đạo sư Sunetta thuyết pháp cho các đệ tử để
cọng trú với thế giới Phạm thiên.

- Này các Tỷ-kheo, những ai tâm không hoan hỷ
với cuộc thuyết pháp của Đại sư Sunetta để cộng
trú với Phạm thiên giới, khi thân hoại mạng
chung, họ phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ,
địa ngục.
- Này các Tỷ-kheo, còn những ai tâm hoan hỷ với
cuộc thuyết pháp của Đạo sư Sunetta để cọng trú
với thế giới Phạm thiên, khi thân hoại mạng
chung, họ được sanh lên thiện thú, thiên giới, cõi
đời này.

2. Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, có Đạo sư tên là Mùgapakkha... có Đạo sư tên là Aranemi... có Đạo sư tên là Kuddàla... có Đạo sư tên là Hatthipàla... có Đạo sư tên là Jotipàla... có Đạo sư tên là Araka. Đạo sư Araka thuộc ngoại đạo đã ly tham đối với các dục.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         914

Đạo sư Araka, này các Tỷ-kheo, có hàng trăm đệ tử. Đạo sư Araka thuyết pháp cho các đệ tử cọng trú với thế giới Phạm thiên. Này các Tỷ-kheo, những ai tâm không hoan hỷ với cuộc thuyết pháp của Đạo sư Araka để cọng trú với thế giới Phạm thiên, khi thân hoại mạng chung, họ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Tỷ-kheo, còn những ai tâm hoan hỷ với cuộc thuyết pháp của Đạo sư Araka để cọng trú với thế giới Phạm thiên, khi thân hoại mạng chung, họ sanh lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này.

3. Các Thầy nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, ai với
tâm ác quở trách, phỉ báng, bảy bậc Đạo sư này
thuộc ngoại đạo đã ly tham đối với các dục, được
hàng trăm chúng đệ tử đoanh vây, người ấy có tạo
ra nhiều điều vô phước không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

- Này các Tỷ-kheo, ai với tâm quở trách, phỉ báng
bảy Đạo sư này, thuộc ngoại đạo, đã ly tham đối với
các dục, được hàng trăm chúng đệ tử đoanh vây,
người ấy tạo ra nhiều điều vô phước. Còn ai với ác
tâm, quở trách, phỉ báng một bậc đầy đủ chánh kiến,
do vậy, người này tạo ra nhiều điều vô phước hơn
nữa. Vì cớ sao? Ta tuyên bố không kham nhẫn một
người như vậy, từ trong ra ngoài, đối với các vị đồng
Phạm hạnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         915

Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập
như sau: "Chúng ta sẽ không có tâm ác độc đối với
các vị đồng Phạm hạnh". Này các Tỷ-kheo, các
Thầy cần phải học tập như vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     916

100 Một kiếp dài như thế nào - Kinh Núi – Tương II, 315

Núi – Tương II, 315

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Một kiếp, bạch Thế Tôn, dài như thế nào?

4) - Thật dài, này Tỷ-kheo, là một kiếp. Thật không dễ gì có thể đếm là một vài năm, một vài trăm năm, một vài ngàn năm hay một vài trăm ngàn năm.

5) - Bạch Thế Tôn, Thế Tôn có thể cho một ví dụ được không?

6) - Có thể được, này Tỷ-kheo. Ví như, này Tỷ-kheo, có một hòn núi đá lớn, một do tuần bề dài, một do tuần bề rộng, một do tuần bề cao, không có khe hở, không có lỗ hổng, một tảng đá thuần đặc. Rồi một người đến, cứ sau một trăm năm lại lau hòn đá ấy một lần với tấm vải kàsi. Này Tỷ-kheo, hòn núi đá

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       917

lớn ấy được làm như vậy có thể đi đến đoạn tận, đoạn diệt mau hơn là một kiếp.

7) Như vậy dài, này các Tỷ-kheo, là một kiếp. Với
những kiếp dài như vậy, này Tỷ-kheo, hơn một kiếp
đã qua, hơn một trăm kiếp đã qua, hơn một ngàn kiếp
đã qua, hơn một trăm ngàn kiếp đã qua.

8) Vì sao? Vô thỉ là luân hồi này, này các Tỷ-kheo,
khởi điểm không thể nêu rõ đối với sự lưu chuyển
luân hồi của các chúng sanh bị vô minh che đậy, bị
tham ái trói buộc.

Như vậy, đã lâu ngày, này các Tỷ-kheo, các Ông
chịu đựng khổ, chịu đựng thống khổ, chịu đựng tai
họa, và các mộ phần ngày một lớn lên. Cho đến như
vậy, này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để các Ông nhàm
chán, là vừa đủ để các Ông từ bỏ, là vừa đủ để các
Ông giải thoát đối với tất cả các hành.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      918

101 Ngoài tăng chúng này, không có... - Kinh Hữu Học – Tương V, 356

Hữu Học – Tương V, 356

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Kosambi, tại khu vườn Ghosita.

2) Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

-- Có pháp môn nào, này các Tỷ-kheo, y cứ pháp
môn ấy, Tỷ-kheo hữu học đứng trên hữu học địa có
thể rõ biết: "Tôi là bậc hữu học", Tỷ-kheo vô học
(asekha) đứng trên vô học địa có thể rõ biết: "Tôi là
bậc vô học"?

-- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản...

3) -- Có pháp môn, này các Tỷ-kheo, y cứ pháp môn ấy, Tỷ-kheo hữu học đứng trên hữu học địa có thể rõ biết: "Tôi là bậc hữu học", Tỷ-kheo vô học đứng trên vô học địa, có thể rõ biết: "Tôi là bậc vô học".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        919

4) Và này các Tỷ-kheo, pháp môn ấy là gì, y cứ pháp môn ấy, Tỷ-kheo hữu học trú trên hữu học địa rõ biết: "Tôi là bậc hữu học"?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hữu học như thật
rõ biết: "Đây là khổ", như thật rõ biết: "Đây là khổ
tập khởi", như thật rõ biết: "Đây là khổ đoạn diệt",
như thật rõ biết: "Đây là con đường đưa đến khổ
đoạn diệt". Đây là pháp môn, y cứ pháp môn ấy, Tỷ-
kheo hữu học đứng trên hữu học địa rõ biết: "Tôi là
bậc hữu học".

5) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hữu học suy
nghĩ như sau: "Ngoài Tăng chúng này, có một Sa-
môn hay Bà-la-môn nào khác có thể thuyết pháp thực
như vậy, chân như vậy, như thị như vậy, như Thế Tôn
hay không?".

Và vị ấy rõ biết như sau: "Ngoài Tăng chúng này,
không có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác có
thể thuyết pháp thực như vậy, chân như vậy, như thị
như vậy, như Thế Tôn". Đây là pháp môn, này các
Tỷ-kheo, y cứ pháp môn ấy, Tỷ-kheo hữu học đứng
trên hữu học địa rõ biết: "Tôi là bậc hữu học".

6) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hữu học rõ biết năm căn: tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Nhưng về sanh thú, về tối thắng, về quả, về mục

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       920

đích của chúng, vị ấy không có thể trú, tự thân thông đạt được, và không thể với trí tuệ, thông suốt chúng và thấy chúng rõ ràng. Đây là pháp môn, này các Tỷ-kheo, y cứ pháp môn ấy, Tỷ-kheo hữu học đứng trên hữu học địa rõ biết: "Tôi là bậc hữu học".

7) Và này các Tỷ-kheo, pháp môn ấy là gì, y cứ pháp môn ấy, Tỷ-kheo vô học đứng trên vô học địa rõ biết: "Ta là bậc vô học"?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vô học rõ biết năm căn: tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn với sanh thú của chúng, với tối thắng của chúng, với quả của chúng, với mục đích của chúng. Và vị ấy trú, với tự thân thông đạt được, và với trí tuệ thông suốt chúng và thấy chúng rõ ràng. Đây là pháp môn, này các Tỷ-kheo, y cứ pháp môn ấy, Tỷ-kheo vô học đứng trên vô học địa rõ biết: "Tôi là bậc vô học".

8) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vô học rõ biết
sáu căn: nhãn căn, nhĩ căn, tỷ căn, thiệt căn, thân
căn, ý căn. Vị ấy rõ biết: "Sáu căn này được đoạn
diệt, không có dư tàn, toàn bộ và toàn diện. Và sẽ
không có sáu căn khác khởi lên, tại một chỗ nào và
như thế nào". Vị ấy rõ biết như vậy. Đây là pháp
môn, này các Tỷ-kheo, do pháp môn ấy, Tỷ-kheo vô
học đứng trên vô học địa, rõ biết: "Tôi là bậc vô
học".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        921

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   922

102 Người bất chánh và người chơn chánh - TIỂU Kinh MÃN NGUYỆT – 110 Trung III, 145

TIỂU KINH MÃN NGUYỆT (Culapunnama suttam) – Bài kinh số 110 – Trung III, 145

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, tại Pubbarama
(Đông Viên) Migaramatupasada (Lộc Mẫu Giảng
đường). Lúc bấy giờ trong ngày Bố-tát, ngày trăng
tròn, trong đêm trăm rằm, Thế Tôn đang ngồi giữa
trời, xung quanh có chúng Tỷ-kheo đoanh vây. Rồi
Thế Tôn nhìn chúng Tỷ-kheo đang yên lặng, hết sức
yên lặng và bảo các Tỷ-kheo:

 Này các Tỷ-kheo, một người bất chánh (asappurisa) có thể biết một người bất chánh: "Người bất chánh là vị này", hay không?

– Bạch Thế Tôn, không biết được.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Này các Tỷ-kheo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       923

không thể có sự tình, không thể có sự kiện, một người bất chánh có thể biết một người bất chánh: "Người bất chánh là vị này."

Này các Tỷ-kheo, nhưng một người bất chánh có thể biết một người chơn chánh: "Người chơn chánh là vị này" hay không?

– Bạch Thế Tôn, không biết được

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Này các Tỷ-
kheo, không thể có sự tình, không thể có sự kiện
một người bất chánh có thể biết được một người
chơn chánh: "Người chơn chánh là vị này".

 Người bất chánh, này các Tỷ-kheo, là người đầy
đủ pháp bất chánh, giao du với người bất chánh,
suy tư như người bất chánh, tư lường như người
bất chánh, nói năng như người bất chánh, hành
động như người bất chánh, có tà kiến như người
bất chánh, bố thí như người bất chánh.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh đầy đủ pháp bất chánh? Ở đây, này các
Tỷ-kheo, người bất chánh bất tín, vô tàm, vô quý,
nghe ít, biếng nhác, thất niệm, liệt tuệ. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là người bất chánh đầy đủ pháp
bất chánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       924

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh giao du với những người bất chánh? Ở
đây, này các Tỷ-kheo, những vị Bà-la-môn nào
bất tín, vô tàm, vô quý, ít nghe, biếng nhác, thất
niệm, liệt tuệ, những vị ấy là bạn, là thân hữu với
người bất chánh ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
người bất chánh giao du với người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh suy tư như người bất chánh? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, người bất chánh suy nghĩ tự làm hại
mình, suy nghĩ làm hại người khác, suy nghĩ làm
hại cả hai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người bất
chánh suy tư như người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh tư lường như người bất chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người bất chánh tư lường tự làm
hại mình, tư lường làm hại người, tư lường làm
hại cả hai. Như vậy, này các Tỷ-kheo là người bất
chánh tư lường như người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh nói năng như người bất chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người bất chánh nói lời nói láo,
nói lời hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời phù phiếm.
Như vậy này các Tỷ-kheo, là người bất chánh nói
năng như người bất chánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        925

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh hành động như người bất chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người bất chánh sát sanh, lấy
của không cho, làm các tà hạnh trong các dục.
Như vậy, này các Tỷ-kheo là người bất chánh
hành động như người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh có tà kiến như người bất chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người bất chánh có tà kiến như
sau: "Không có bố thí, không có lễ hy sinh, không
có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện ác,
không có đời này, không có đời khác, không có
cha, không có mẹ, không có loại hóa sanh. Ở đời,
không có những vị Sa-môn, những vị Bà-la-môn
chánh hướng, chánh hạnh đã tự mình chứng đạt
với thượng trí đời này và đời khác, và truyền dạy
lại".. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người bất
chánh có tà kiến như người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người bất chánh
bố thí như người bất chánh? Ở đây, này các Tỷ-
kheo, người bất chánh bố thí một cách vô lễ, bố
thí không phải tự tay, bố thí không có suy tư kỹ
lưỡng, bố thí những vật không cần dùng, bố thí
không nghĩ đến tương lai. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là người bất chánh bố thí như người bất
chánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        926

 Này các Tỷ-kheo, người bất chánh ấy, đầy đủ
pháp bất chánh như vậy, giao du với người bất
chánh như vậy, suy tư như người bất chánh như
vậy, tư lường như người bất chánh như vậy, nói
năng như người bất chánh như vậy, hành động
như người bất chánh như vậy, có tà kiến như
người bất chánh như vậy, bố thí như người bất
chánh như vậy, sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cảnh giới của những người
bất chánh.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là cảnh giới của những người bất chánh? Địa ngục hay là bàng sanh.

 Này các Tỷ-kheo, một người chơn chánh có thể biết được một người chơn chánh: "Người chơn chánh là vị này" hay không?

– Thưa biết được, bạch Thế Tôn.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Sự tình này xảy ra là người chơn chánh có thể biết được người chơn chánh: "Người chơn chánh là vị này".

Nhưng này các Tỷ-kheo, người chơn chánh có thể biết được người bất chánh: "Người bất chánh là vị này" hay không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     927

– Thưa biết được, bạch Thế Tôn.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Này các Tỷ- kheo, có sự tình này là người chơn chánh có thể biết được người bất chánh: "Người bất chánh là vị này".

 Này các Tỷ-kheo, người chơn chánh đầy đủ
Chánh pháp, giao du với các bậc chơn chánh, suy
nghĩ như các bậc chơn chánh, tư lường như các
bậc chơn chánh, nói năng như bậc chơn chánh,
hành động như bậc chơn chánh, có chánh kiến như
bậc chơn chánh, bố thí như bậc chơn chánh.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
đầy đủ Chánh pháp? Ở đây, này các Tỷ-kheo,
người chơn chánh có lòng tin, có lòng tàm, có
lòng quý, có nghe nhiều, có tinh cần, tinh tấn, có
chánh niệm, có trí tuệ. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là người chơn chánh đầy đủ những Chánh pháp.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
giao du với các bậc chơn chánh? Ở đây, này các
Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có
lòng tin, có lòng tàm, có lòng quý nghe nhiều, tinh
cần, tinh tấn, chánh niệm, có trí tuệ, những vị ấy
là bạn, là thân hữu của vị chơn chánh ấy. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là người chơn chánh giao du với
các bậc chơn chánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        928

 Và này, các Tỷ-kheo, như thế nào là người chơn
chánh suy tư như người chơn chánh? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, người chơn chánh không suy nghĩ tự
làm hại mình, không suy nghĩ làm hại người khác,
không suy nghĩ làm hại cả hai. Như vậy, này các
Tỷ-kheo là người chơn chánh suy tư như người
chơn chánh.
 Và này, các Tỷ-kheo, như thế nào là người chơn
chánh tư lường như người chơn chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người chơn chánh không tư
lường tự làm hại mình, không tư lường làm hại
người khác, không tư lường làm hại cả hai. Như
vậy, này các Tỷ-kheo là người chơn chánh tư
lường như người chơn chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người chơn
chánh nói năng như người chơn chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người chơn chánh từ bỏ không
nói láo, từ bỏ không nói hai lưỡi, từ bỏ không nói
ác khẩu, từ bỏ không nói phiếm luận. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là người chơn chánh nói năng
như người chơn chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
hành động như người chơn chánh? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, người chơn chánh từ bỏ sát sanh, từ
bỏ lấy của không cho, từ bỏ làm các tà hạnh trong
dâm dục. Như vậy, này các Tỷ-kheo là người chơn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       929

chánh hành động như người chơn chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
có chánh kiến như bậc chơn chánh? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, người chơn chánh có chánh kiến như
sau: "Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị
thục các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời khác,
có cha, có mẹ, có loại hóa sanh. Ở đời có những
vị Sa-môn, những vị Bà-la-môn chánh hướng,
chánh hạnh, đã tự mình chứng đạt với thượng trí
đời này và đời khác, và truyền dạy lại. Như vậy,
này các Tỷ-kheo là người chơn chánh có chánh
kiến như người chơn chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
bố thí như người chơn chánh? Ở đây, này các
Tỷ-kheo, người chơn chánh bố thí một cách lễ độ,
bố thí với tự tay, bố thí có suy tư kỹ lưỡng, bố thí
những vật cần dùng, bố thí có nghĩ đến tương lai.
Như vậy, này các Tỷ-kheo là người chơn chánh
bố thí như người chơn chánh.

 Này các Tỷ-kheo, người chơn chánh ấy, đầy đủ
Chánh pháp như vậy, giao du với người chơn
chánh như vậy, suy tư như người chơn chánh
như vậy, tư lường như người chơn chánh như
vậy, nói năng như người chơn chánh như vậy,
hành động như người chơn chánh như vậy, có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         930

chánh kiến như người như người chơn chánh
như vậy, bố thí như người chơn chánh như vậy,
sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào
cảnh giới của những người chơn chánh.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là cảnh giới của những người chơn chánh? Đại tánh của chư Thiên hay đại tánh của loài Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    931

103 Người có mắt - Kinh NGƯỜI BUÔN BÁN 2 – Tăng I, 207

NGƯỜI BUÔN BÁN 2 – Tăng I, 207

 Thành tựu với ba chi phần, này các Tỷ-kheo,
người buôn bán không bao lâu đạt được về tài sản
lớn mạnh và rộng lớn. Thế nào là ba?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, người buôn bán có mắt,
khéo phấn đấu, xây dựng được cơ bản.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người buôn bán
có mắt?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, người buôn bán biết các
thương phẩm. Vật này mua như vậy, bán như vậy, sẽ
đưa lại tiền như vậy, tiền lời như vậy. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là người buôn bán có mắt.
 Như thế nào, này các Tỷ-kheo, là người buôn bán
khéo phấn đấu?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, người thương gia khéo léo
mua và bán các thương phẩm. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là người buôn bán khéo phấn đấu.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người thương gia
xây dựng được căn bản?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       932

Ở đây, này các Tỷ-kheo, người buôn bán được các
gia chủ hay con các gia chủ, được các nhà giàu, có
tiền bạc lớn, có tài sản lớn biết đến như sau: "Người
buôn bán này là người có mắt, khéo phấn đấu, có đủ
sức cấp dưỡng vợ con, và thường thường trả tiền lời
cho chúng ta. Chúng ta trao hàng hóa cho người này:
"Này Bạn thương gia, hãy lấy tiền này, xây dựng tài
sản để nuôi dưỡng vợ con và thường thường trả tiền
lời cho chúng tôi". Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
người buôn bán xây dựng được cơ bản.
Thành tựu với ba chi phần này, này các Tỷ-kheo,
người buôn bán, không bao lâu đạt đến tài sản lớn
mạnh và rộng lớn.
 Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu với ba
pháp, vị Tỷ-kheo không bao lâu, đạt đến lớn mạnh
và rộng lớn về các thiện pháp. Thế nào là ba?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có mắt, khéo
phấn đấu và xây dựng được cơ bản.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo có mắt?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thật biết
rõ: "Đây là khổ"… như thật rõ biết: "Đây là con
Đường đưa đến Khổ diệt". Như vậy, này các
Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo có mắt.
 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo khéo
phấn đấu?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        933

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống tinh cần
tinh tấn, đoạn tận các pháp bất thiện, làm cho
sanh khởi các pháp thiện, dõng mãnh, kiên trì,
tinh tấn, không có từ bỏ gánh nặng đối với các
thiện pháp. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo khéo phấn đấu.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo xây dựng
được cơ bản?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các
Tỷ-kheo nghe nhiều, thông hiểu các tập À-gà-
ma (A-hàm) bậc trì Pháp, trì Luật, trì Toát yếu,
thường thường đến yết kiến, phỏng vấn, đặt các
câu hỏi: "Thưa Tôn giả, cái này là thế nào?
Pháp này ý nghĩa gì? "Các Tôn giả ấy mở rộng
những gì chưa được mở rộng, phơi bày những
gì chưa được phơi bày, và đối với những đoạn
sai khác còn có chỗ nghi ngờ, các vị ấy giải
thích các sự nghi ngờ. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là Tỷ-kheo xây dựng được cơ bản.
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo không bao lâu, đạt đến sự lớn mạnh và rộng lớn
về các thiện pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        934

104 Người mù được sáng mắt thấy được 5 uẩn - Kinh MAGANDIYA – 75 Trung II, 353

KINH MAGANDIYA (Magandiya suttam) – Bài kinh số 75 – Trung II, 353

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru, tại
thị trấn của dân chúng Kuru tên là
Kammasadhamma, trên thảm cỏ trong nhà lửa của
một Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja. Rồi Thế
Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, vào
Kammasadhamma để khất thực. Đi khất thực ở
Kammasadhamma xong, sau bữa ăn, trên đường khi
khất thực về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để nghỉ
trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Thế Tôn đến
ngồi dưới một gốc cây để nghỉ trưa.

Rồi du sĩ Magandiya, trong khi đi bộ ngao du
cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc
họ Bharadvaja. Du sĩ Magandiya thấy thảm cỏ đã
soạn sẵn trong nhà lửa của vị Bà-la-môn thuộc dòng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      935

họ Bharadvaja, khi thấy vậy liền nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja:

– Tấm thảm cỏ này trong nhà lửa của Tôn giả Bharadvaja đã được sửa soạn cho ai, hình như là chỗ nằm ngủ của một Sa-môn?

– Thưa Tôn giả Magandiya, có Sa-môn Gotama
là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Sakya (Thích-ca).
Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Tôn giả
Gotama: "Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên
Nhân Sư, Phật, Thế Tôn". Chỗ nằm này được sửa
soạn cho Tôn giả Gotama ấy.

– Thật sự, này Tôn giả Bharadvaja, chúng tôi
thấy một sự bất hạnh khi chúng tôi thấy chỗ ngủ của
Tôn giả Gotama, một vị phá hoại sự sống
(bhunahuno).

– Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói.
Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Nhiều
vương tộc trí giả, nhiều Bà-la-môn trí giả, nhiều Cư
sĩ trí giả, nhiều Sa-môn trí giả có lòng tin nơi Tôn giả
Gotama ấy, và đã tu tập theo Thánh đạo, theo Pháp
và theo (chí) Thiện.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           936

– Này Tôn giả Bharadvaja, nếu chúng tôi thấy
mặt Tôn giả Gotama, chúng tôi sẽ nói như sau trước
mặt vị ấy: "Sa-môn Gotama là người phá hoại sự
sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã
truyền lại như vậy.

– Nếu Tôn giả Magandiya hoan hỷ, tôi sẽ tin lại sự tình này cho Sa-môn Gotama biết.

– Tôn giả Bharadvaja hãy yên lòng, và hãy nói lên những điều gì đã được nói.

Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân nghe
được câu chuyện giữa Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja và du sĩ Magandiya. Và Thế Tôn vào
buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến nhà
lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, sau
khi đến liền ngồi trên thảm cỏ đã soạn sẵn. Rồi Bà-
la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja đi đến chỗ Thế
Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi
thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi
Thế Tôn nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja đang ngồi một bên:

– Này Bharadvaja, có phải có cuộc nói chuyện giữa du sĩ Magandiya với Ông về vấn đề thảm cỏ này?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        937

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Bharadvaja hoảng hốt, lông tóc dựng ngược, bạch Thế Tôn:

– Chính là điều chúng con muốn thưa với Tôn giả Gotama và Tôn giả Gotama đã đoán trước chúng con.

Nhưng cuộc nói chuyện này giữa Thế Tôn và
Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja nói chưa xong,
du sĩ Magandiya, khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến
tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja, đến tại chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên
những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, và sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền
ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với du sĩ
Magandiya đang ngồi một bên:

– Này Magandiya, con mắt ưa thích sắc, ái lạc
sắc, hoan hỷ sắc, và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ
trì con mắt và thuyết pháp để phòng hộ con mắt. Này
Magandiya, có phải vì vậy mà Ông nói: "Sa-môn
Gotama là người phá hoại sự sống?"

– Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: "Sa-môn Gotama phá hoại sự sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Này Magandiya, tai ưa thích tiếng... Này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        938

Magandiya, mũi ưa thích hương... Này Magandiya,
lưỡi ưa thích vị... Này Magandiya, thân ưa thích
xúc... Này Magandiya, ý ưa thích pháp, ái lạc pháp,
hoan hỷ pháp và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì
ý và thuyết pháp để phòng hộ ý. Này Magandiya, có
phải vì vậy mà ông nói: "Sa-môn Gotama là người
phá hoại sự sống?

– Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: "Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Ông nghĩ thế nào, này Magandiya? Ở đây, có
người trước kia đam mê các sắc pháp do mắt nhận
thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả
ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời
gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các sắc
pháp, sau khi đoạn tận sắc ái, sau khi trừ diệt nhiệt
não đối với sắc pháp, người này trú với khát ái được
đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông
có nói gì về người này?

– Không có gì, Tôn giả Gotama.

– Ông nghĩ thế nào? Này Magandiya, ở đây, có người trước kia đam mê các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         939

thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các xúc, sau khi đoạn tận xúc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với các xúc, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?

– Không có gì, Tôn giả Gotama.

– Này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta sống hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Này Magandiya, Ta có ba tòa lâu đài, một cho mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa hạ. Này Magandiya, trong bốn tháng mùa mưa, Ta sống hưởng thụ trong lâu đài mùa mưa, được những nữ nhạc công giúp vui và không bước xuống khỏi lâu đài ấy. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục vọng, sau khi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         940

đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các
dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm
an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác, chưa xả
ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai
nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy
theo các dục. Ta không ước vọng được như họ, ở
đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này
Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp,
sau khi chứng đạt Thiên lạc, được an trú, hoan hỷ
trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém, ở
đây, Ta không ham thích.

Ví như, này Magandiya, một gia chủ hay con một người gia chủ, giàu sang, tài vật nhiều, sở hữu nhiều, sống thọ hưởng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Vị ấy, sau khi làm thiện thân hành, sau khi làm thiện khẩu hành, sau khi làm thiện ý hành, khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, Thiên giới, đời này, cọng trú với chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba. Vị ấy ở đây, trong rừng Nandana, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         941

cách đầy đủ, một cách sung mãn. Vị ấy thấy người
gia chủ hay con người gia chủ đang thọ hưởng năm
dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung
mãn. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Thiên tử
ấy, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm
thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách
sung mãn, vị ấy có ước vọng được như người gia chủ
ấy, hay con người gia chủ ấy; hay năm dục trưởng
dưỡng thuộc loài Người, hay trở lui về với các dục
thuộc loài Người?

– Không có vậy, thưa Tôn giả Gotama! Vì sao vậy? Vì thiên dục, thưa Tôn giả Gotama, là kỳ diệu hơn, là vi diệu hơn nhân dục.

– Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia. Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn các dục trưởng dưỡng các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         942

khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ, ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây, Ta không ham thích.

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi; với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc, được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Người ấy thấy một người bị bệnh cùi khác, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị cái loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có ước vọng được như người cùi kia, hố than hừng, hay sự thọ dụng dược liệu không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          943

– Không, thưa Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Thưa Tôn giả Gotama, khi có bệnh thời cần thuốc trị bệnh, khi không bệnh, thời không cần thuốc trị bệnh.

– Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, các dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc đo thân nhận thức, các xúc ấy là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc, được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây Ta không ham thích.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         944

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi,
với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt
chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách
miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình
trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con
huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ.
Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy
dùng thuốc được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc,
tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Rồi
có hai lực sĩ, nắm chặt (hai) cánh tay người ấy và lôi
kéo người ấy đến hố than hừng. Này Magandiya,
Ông nghĩ thế nào? Người ấy có co rút thân, vật qua
vật lại phía này phía kia không?

– Thưa Tôn giả Gotama, có. Vì sao vậy? Vì sự xúc phạm với lửa, là đau khổ, thưa Tôn giả Gotama, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não.

– Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải
chỉ hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là
nồng cháy, rất là nhiệt não, hay là trước đây, sự xúc
chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy, rất
là nhiệt não?

– Thưa Tôn giả Gotama, hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và xưa kia, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         945

khổ, rất là nồng cháy và rất là nhiệt não. Tuy vậy,
thưa Tôn giả Gotama, kẻ bị bệnh cùi này, với thân
(đầy) những lở lói, với thân hư thối nứt chảy, bị các
loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết
thương với móng tay, với các căn bị hư hoại do sự
xúc chạm đau khổ với ngọn lửa, lại có phản tưởng là
được lạc thọ.

– Cũng vậy, này Magandiya, sự xúc chạm với các dục trong thời quá khứ cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời vị lai cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời hiện lại cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não. Và này Magandiya, những chúng sanh này chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, với các căn bị hư hoại, do sự xúc chạm đau khổ với các dục, lại có phản tưởng là được lạc thọ.

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, người bị bệnh cùi với thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, càng cào rách miệng các vết thương với các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           946

móng tay, càng hơ đốt thân mình trên hố than
hừng chừng nào thời miệng các vết thương ấy lại
càng thêm bất tịnh, càng thêm hôi thối và càng
thêm thối nát, và người ấy chỉ có cảm giác dễ chịu,
thỏa thích do nhân duyên gãi ngứa miệng các vết
thương.

Cũng vậy, này Magandiya, các chúng sanh
chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các
dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt,
chạy theo các dục. Này Magandiya, các chúng sanh,
chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các
dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt,
càng chạy theo dục chừng nào, thời dục ái các
chúng sanh ấy càng tăng trưởng, càng bị dục nhiệt
não thiêu đốt, và họ chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa
thích do duyên năm dục trưởng dưỡng.

Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Ông có thấy hay nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Lành thay, này Magandiya! Này Magandiya,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        947

Ta cũng không thấy, cũng không nghe một vị vua
hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ,
một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái
chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ
diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn
trừ, với nội tâm an tịnh.

 Nhưng này Magandiya, những vị Sa-môn hay Bà-
la-môn nào đã sống, đang sống hay sẽ sống với
khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh, tất
cả những vị này, sau khi như chơn biết sự tập
khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự
xuất ly của các dục ấy, với dục ái được đoạn tận,
với dục nhiệt não được trừ diệt, đã trú, đang trú
hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm
được an tịnh.

Rồi Thế Tôn, thời ấy nói lên cảm hứng ngữ như sau:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Bát chánh là độc đạo,
An ổn và bất tử.
Khi được nghe vậy, du sĩ Magandiya bạch Thế
Tôn:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          948

– Thật hy hữu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Lời này được Tôn giả Gotama khéo nói:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Con cũng vậy, thưa Tôn giả Gotama, con cũng
đã được nghe lời này, do các vị Tôn sư, đại Tôn sư
các du sĩ đã nói:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, lời nói này lời
nói kia phù hợp nhau.

– Nhưng này Magandiya, điều mà Ông đã được nghe do các vị Tôn sư, đại Tôn sư các du sĩ đã nói:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng, Thế nào là không bệnh? Thế nào là Niết-bàn?

Khi được nói vậy, du sĩ Magandiya, tự lấy tay xoa bóp chân tay của mình và nói:

– Thế nào là không bệnh, thưa Tôn giả Gotama?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      949

Thế nào là Niết-bàn, thưa Tôn giả Gotama? Tôi nay không bệnh, an lạc, không có bệnh tật gì ở tôi.

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Người ấy nghe một người có mắt nói như sau: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh". Và người ấy tìm tấm vải trắng. Rồi có một người khác đánh lừa người ấy với một tấm y thô, dính dầu và đất và nói: "Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn". Người ấy lấy tấm y ấy, sau khi lấy, đắp trên mình. Sau khi đắp trên mình, người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói tự mãn: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh".

Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Kẻ sanh ra
đã mù kia, do biết, do thấy, lấy tấm y thô, dính dầu
và đất ấy để rồi sau khi lấy người ấy đắp trên mình,
sau khi đắp trên mình; người ấy hoan hỷ thốt lên lời
nói tự mãn: "Thật tốt đẹp thay, tấm vải trắng xinh
đẹp, không cấu uế, thanh tịnh, hay là do lòng tin
người có mắt?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       950

– Thưa Tôn giả Gotama, do không biết, không
thấy, kẻ sanh ra đã mù kia lấy tấm y thô, dính dầu và
đất ấy để rồi sau khi lấy, người ấy đắp trên mình, sau
khi đắp trên mình, người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói
tự mãn: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp,
không cấu uế, thanh tịnh" là do lòng tin người có
mắt.

– Cũng vậy, này Magandiya, các du sĩ mù lòa, không có mắt, không biết không bệnh, không thấy Niết-bàn nhưng nói lên câu kệ này:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng.

 Này Magandiya, câu kệ này trong thời quá khứ đã được các bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói lên:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng.
Bát chánh là độc đạo,
An ổn và bất tử.
Và câu kệ ấy này được dần dần lan tràn đến dân
chúng phàm phu.

Nhưng này Magandiya, thân này trở thành bệnh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         951

khổ, trở thành cục bướu, trở thành mũi tên, trở thành
bất hạnh, trở thành bệnh chướng và với thân trở
thành bệnh khổ, trở thành cục bướu, trở thành mũi
tên, trở thành bất hạnh, trở thành bệnh chướng này,
Ông nói: "Thưa Tôn giả Gotama, cái này là không
bệnh ấy, cái này là Niết-bàn ấy". Như vậy, này
Magandiya, Ông không có Thánh nhãn ấy, với
Thánh nhãn ấy Ông có thể biết không bệnh, có thể
thấy Niết-bàn.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta để ta có thể biết không bệnh, có thể thấy Niết-bàn".

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy sau khi dùng thuốc, mắt không khởi lên, mắt không được sáng tỏ. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải vị thầy thuốc ấy cảm thấy mệt mỏi, phiền não không?

– Thưa vâng, Tôn giả Gotama.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         952

Cũng vậy, này Magandiya, nếu Ta thuyết pháp
cho Ông: "Đây là không bệnh ấy, đây là Niết-bàn
ấy", và Ông không biết không bệnh, không biết Niết-
bàn thời như vậy làm Ta mệt mỏi, làm Ta phiền não.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta để ta có thể biết không bệnh, có thể thấy Niết-bàn".

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Người ấy nghe một người có mắt nói như sau: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh", và người ấy đi tìm tấm vải trắng. Rồi có một người khác đánh lừa người ấy với một tấm y thô, dính dầu và đất và nói: "Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn". Người ấy lấy tấm y ấy. Sau khi lấy, người ấy đắp trên mình, sau khi đắp trên mình người ấy, các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc bài tiết các nhơ bẩn về phía trên, bài tiết các nhơ bẩn về phía dưới, xức thuốc mắt, thoa dầu cho mắt, cho thuốc qua lỗ mũi. Người ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         953

sau khi dùng thuốc, mắt được khởi lên, mắt được
sáng tỏ. Với mắt được khởi lên, người ấy đoạn trừ
tham dục đối với tấm y thô, dính dầu và dính đất kia,
và người ấy có thể xem người kia là không phải bạn,
có thể xem người kia là thù địch và nghĩ đến sát hại
sinh mạng (của người kia): "Thật sự trong một thời
gian dài, Ta bị người này lường gạt, lừa dối, phỉnh
gạt với tấm y thô, dính dầu và đất: "Này bạn, đây là
tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho
bạn".

Cũng vậy, này Magandiya, nếu Ta thuyết pháp
cho Ông: "Đây là không bệnh ấy, đây là Niết-bàn
ấy", Ông có thể biết không bệnh, Ông có thể thấy
Niết-bàn. Và với mắt được khởi lên cho Ông, lòng
tham dục đối với năm thủ uẩn được đoạn trừ; và
Ông có thể nghĩ như sau: "Thật sự trong một thời
gian dài, ta bị tâm này lường gạt, lừa dối, phỉnh gạt,
chấp thủ sắc, ta đã chấp thủ, chấp thủ thọ, ta đã chấp
thủ, chấp thủ tưởng, ta đã chấp thủ, chấp thủ các
hành, ta đã chấp thủ, chấp thủ thức, ta đã chấp thủ.
Do duyên chấp thủ ấy nơi ta, nên có hữu; do duyên
hữu, có sanh; do duyên sanh, có già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ
Khổ uẩn".

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          954

giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta khiến ta có thể từ chỗ ngồi này đứng dậy, không còn mù nữa".

– Vậy này Magandiya, hãy thân cận các vị chân
nhân. Này Magandiya, do Ông thân cận các vị chân
nhân, thời này Magandiya, Ông sẽ được nghe diệu
pháp. Này Magandiya, do ông được nghe diệu pháp,
thời này Magandiya, Ông sẽ sống đúng với Chánh
pháp và tùy pháp. Này Magandiya, do Ông sống
đúng với Chánh pháp và tùy pháp, thời này
Magandiya, Ông sẽ tự mình biết, tự mình thấy: "Đây
là những bệnh chướng, những cục bướu, những mũi
tên. Ở đây, những bệnh chướng, những cục bướu,
những mũi tên được trừ diệt, không có dư tàn. Do
chấp thủ được diệt ở ta, nên hữu diệt; do hữu diệt,
sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
được diệt trừ. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ
khổ uẩn này".

Khi được nghe nói vậy, du sĩ Magandiya bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama,
như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            955

để những ai có mắt có thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh
pháp đã được các Tôn giả Gotama dùng nhiều
phương tiện trình bày giải thích. Nay con xin quy y
Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng.
Con xin xuất gia với Tôn giả Gotama, con xin thọ đại
giới.

– Này Magandiya, ai trước kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy các tánh con người sai biệt nhau.

– Thưa Tôn giả Gotama, nếu những người xưa kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này, phải sống bốn tháng biệt trú, sau khi sống bốn tháng biệt trú, các Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới; thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu các Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho con xuất gia, hãy cho con thọ đại giới để thành Tỷ-kheo.

Và du sĩ Magandiya được xuất gia với Thế Tôn, được thọ đại giới. Thọ đại giới không bao lâu, Tôn giả Magandiya ở một mình an tịnh, không phóng dật, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        956

chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương
gia đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình
hướng đến. Đó là mục đích của vô thượng Phạm
hạnh, ngay trong hiện tại, với thượng trí tự mình
chứng ngộ, chứng đạt và an trú: "Sanh đã tận, Phạm
hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này
sẽ không có đời sống khác nữa". Tôn giả Magandiya
hiểu biết như vậy.

Và Tôn giả Magandiya trở thành một vị A-la- hán nữa.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       957

105 Người mù, người một mắt, người hai mắt - Kinh MÙ LÒA – Tăng I, 229

MÙ LÒA – Tăng I, 229

 Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Người mù,
- Người một mắt,
- Người có hai mắt.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người mù?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có
mắt để có thể với mắt như vậy, thâu hoạch được
tài sản chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng
trưởng tài sản đã được thâu hoạch;
 Không có mắt để có thể với mắt như vậy, biết
được pháp thiện và pháp bất thiện, có tội và
không tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc thành
phần đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
hạng người mù.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có một
mắt?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      958

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có mắt để có
thể với mắt như vậy, thâu hoạch được tài sản
chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng trưởng
tài sản đã được thâu hoạch;
 Nhưng không có mắt để có thể với mắt như
vậy, biết được pháp thiện và pháp bất thiện, có
tội và không tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc
thành phần đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là hạng người có một mắt.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có hai
mắt?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có mắt để có
thể với mắt như vậy, thâu hoạch được tài sản
chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng trưởng
tài sản đã được thâu hoạch;
- Và có mắt để có thể với mắt như vậy, biết được
pháp thiện và pháp bất thiện, có tội và không
tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc thành phần
đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người có hai mắt.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Kẻ mù mắt bị hư,
Cả hai đều bất hạnh,
Vừa công đức không làm.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       959

Vừa không được tài sản,

Thứ đến là hạng người
Được gọi là một mắt,
Liên hệ pháp, phi pháp,
Tầm cầu các tài sản,
Với trộm và man trá,
Cùng với cả nói láo,
Vừa khéo góp tài sản,
Vừa giỏi hưởng dục lạc
Từ đây đến địa ngục,
Người một mắt bị hại.

Còn vị có hai mắt
Được gọi người tối thượng,
Thâu hoạch các tài sản
Một cách đúng Chánh pháp,
Các tài sản đã có,
Tăng trưởng đúng chánh pháp.
Bố thí, ý tốt đẹp,
Không phân vân ngập ngừng
Được sanh chỗ hiền thiện,
Đi chỗ ấy không sầu.

Vậy hãy tránh thật xa, Người mù, người một mắt, Thân cận bậc hai mắt,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN           960

Bậc tối thắng trượng phu!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN        961

106 Người tu thiền và người chuyên tâm về pháp - Kinh MAHÀCUNDA – Tăng III, 124

MAHÀCUNDA –Tăng III, 124

1. Như vậy tôi nghe:
Một thời, Tôn giả Mahàcunda trú ở Cetì, tại Sahajàti.
Tại đấy, Tôn giả Mahàcunda gọi các Tỷ-kheo:
- Này các Hiền giả Tỷ-kheo!
- Thưa Hiền giả!
Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahàcunda. Tôn
giả Mahàcunda nói như sau:
2. - Ở đây, này chư Hiền, một số Tỷ-kheo chuyên tâm
về pháp không ưa thích các Tỷ-kheo tu Thiền, nói
như sau: "Các người này nói: "Chúng tôi tu Thiền,
chúng tôi tu Thiền". Họ tu Thiền, họ hành thiền.
Những người này Thiền cái gì? Những người này
Thiền có lợi ích gì? Những người này Thiền như thế
nào? " Ở đây, các Tỷ-kheo chuyên tâm về pháp
không hoan hỷ, và các Tỷ-kheo tu Thiền cũng không
hoan hỷ; hành động như vậy không đưa lại hạnh phúc
cho nhiều người, an lạc cho nhiều người, không đưa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        962

lại lợi ích, hạnh phúc, an lạc cho chư Thiên và loài
Người.
3. Ở đây, này chư hiền, một số Tỷ-kheo tu thiền
không ưa thích các Tỷ-kheo chuyên tâm về pháp, nói
như sau: "Các người này nói: "Chúng tôi chuyên tâm
về pháp, chúng tôi huyết tâm về pháp". Họ tháo
động, kiêu căng, dao động, lắm mồm, lắm miệng,
lắm lời, thất niệm, không tỉnh giác, không định tĩnh,
tâm tán loạn, các căn thả lỏng. Những người này
chuyên tâm về pháp cái gì? Những người này chuyên
tâm về pháp có lợi ích gì? Những người này chuyên
tâm về pháp như thế nào?". Ở đây, các Tỷ-kheo tu
Thiền không có hoan hỷ, và các Tỷ-kheo chuyên tu
về pháp cũng không hoan hỷ; hành động như vậy
không đưa lại hạnh phúc cho nhiều người, an lạc cho
nhiều người, không đưa lại lợi ích, hạnh phúc, an lạc
cho chư Thiên và loài Người.
4. Nhưng ở đây, này chư Hiền, có những Tỷ-kheo
chuyên tâm về pháp, chỉ tán thán các Tỷ-kheo chuyên
tâm về pháp, không tán thán các Tỷ-kheo tu Thiền.
Và ở đây, các Tỷ-kheo chuyên tâm về pháp không
được hoan hỷ; các Tỷ-kheo tu Thiền không được
hoan hỷ. Sở hành như vậy không đưa lại hạnh phúc
cho nhiều người, an lạc cho nhiều người, không đưa
lại lợi ích, hạnh phúc, an lạc cho chư Thiên và loài
Người

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        963

5 Nhưng ở đây, này chư Hiền, có những Tỷ-kheo tu
Thiền chỉ tán thán các Tỷ-kheo tu Thiền, không tán
thán các Tỷ-kheo chuyên tâm về pháp. Và ở đây, các
Tỷ-kheo tu Thiền không được hoan hỷ; các Tỷ-kheo
chuyên tâm về pháp không được hoan hỷ. Sở hành
như vậy không đưa lại hạnh phúc cho nhiều nguời,
an lạc cho nhiều người, không đưa lại lợi ích, hạnh
phúc, an lạc cho chư Thiên và loài người.
Do vậy, này chư Hiền, cần phải học tập như sau:
6. "Chúng ta là những người chuyên tâm về pháp,
chúng ta sẽ tán thán các Tỷ-kheo tu Thiền ".
Này chư Hiền, chư Hiền cần phải học tập như vậy.
Vì cớ sao? Thật vậy, này chư Hiền, các người vi
diệu ấy khó tìm được ở đời, những người cảm giác
bất tử giới với thân và an trú.
Do vậy này chư Hiền, cần phải học tập như sau:
7. "Chúng ta là những người tu thiền, chúng ta sẽ
tán thán các Tỷ-kheo chuyên tâm về pháp".
Này các chư Hiền, chư Hiền cần phải học tập như
vậy. Vì cớ sao? Thật vậy, này chư Hiền, các người
vi diệu ấy khó tìm được ở đời, những người với trí
tuệ thể nhập và thấy con đường thâm sâu hướng dẫn
đến đích.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      964

107 Người đầy đủ chánh kiến không thể - Kinh CHẤP NHẬN CÁC HÀNH LÀ THƯỜNG CÒN – Tăng I, 58

CHẤP NHẬN CÁC HÀNH LÀ THƯỜNG CÒN – Tăng I, 58

1. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một người thành tựu chánh kiến có thể chấp nhận các hành là thường còn, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, kẻ phàm phu có thể chấp nhận các hành là thường còn, sự kiện này có xảy ra.

2. Sự kiện này không xảy ra, không thể có được: Một người thành tựu chánh kiến có thể chấp nhận các hành là lạc, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra: kẻ phàm phu có thể chấp nhận các hành là lạc, sự kiện này có xảy ra.

3. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một người thành tựu chánh kiến có thể chấp nhận các pháp là ngã, sự kiện này không xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      965

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra: kẻ phàm phu có thể chấp nhận các pháp là ngã, sự kiện này có xảy ra.

4-9. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một
người thành tựu chánh kiến có thể đoạt mạng sống
của mẹ... của cha... của vị A-la-hán... có thể với ác
tâm làm bậc Như Lai chảy máu...có thể phá hòa hợp
Tăng... có thể tuyên bố một vị Đạo Sư khác, sự kiện
này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, kẻ phàm phu... có thể tuyên bố một vị Đạo Sư khác, Sự kiện này có xảy ra.

10. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Trong
một Thế giới, hai vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
không trước không sau, xuất hiện một lần, sự kiện
này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra: Trong một Thế giới, chỉ có một vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện, sự kiện này có xảy ra.

KHÔNG THỂ XẢY RA 1 – Tăng I, 59

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        966

11. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Trong
một Thế giới, có hai Chuyển Luân Vương, không
trước không sau, xuất hiện một lần, Sự kiện này
không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, trong một thế giới, chỉ có một Chuyển Luân Vương xuất hiện, sự kiện này có xảy ra.

12. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một phụ nữ có thể là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra: Người đàn ông có thể là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, sự kiện này có xảy ra.

13. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một phụ nữ có thể là vị Chuyển Luân Vương, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra: Một người đàn ông có thể là vị Chuyển Luân Vương, sự kiện này có xảy ra.

14-16 Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một phụ nữ có thể là vị Đế Thích (Sakka)...là Ác Ma...là Phạm Thiên, sự kiện này không xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       967

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, một người đàn ông có thể là Vị Đế Thích... là Ác Ma... là Phạm Thiên, sự kiện này có xảy ra

----------------------

17. Sự kiện này không xảy ra, không có được: là quả dị thục của thân làm ác có thể là khả lạc, khả hỷ, khả ý, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy, là quả dị thục của thân làm ác có thể là không khả lạc, không khả hỷ, không khả ý, sự kiện này có xảy ra.

18-19. Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này không xảy
ra, không có được: là quả dị thục của miệng nói ác...
của ý nghĩ ác, có thể là khả lạc, khả hỷ, khả ý, sự kiện
này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, là quả
dị thục của miệng nói ác... của ý nghĩ ác, là không
khả lạc, không khả hỷ, không khả ý, sự kiện này
có xảy ra.

KHÔNG THỂ XẢY RA 2 – Tăng I, 61

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           968

1. Sự kiện này không xảy ra, không có được: là quả
dị thục của thân làm thiện có thể là không khả lạc,
không khả hỷ, không khả ý, sự kiện này không xảy
ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, là quả dị thục của thân làm thiện có thể là khả lạc, khả hỷ, khả ý, sự kiện nà có xảy ra.

2-3. Sự kiện này không xảy ra, không có được: là quả
dị thục của miệng nói thiện... của ý nghĩ thiện có thể
là không khả lạc, không khả hỷ, không khả ý, sự kiện
này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, là quả dị thục của miệng nói thiện... của ý nghĩ thiện là khả lạc, khả hỷ, khả ý, sự kiện này có xảy ra.

4. Sự kiện này không xảy ra, không có được: là người đầy đủ thân làm ác, do nhân ấy, do duyên ấy, sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh cõi lành, cõi Trời, cõi đời này, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, là
người đầy đủ thân làm ác, do nhân ấy, do duyên
ấy, sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, sự kiện này có xảy
ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         969

5-6. Sự kiện này không xảy ra, không có được là
người đầy đủ miệng nói ác... ý nghĩ ác, do nhân ấy,
do duyên ấy... ( như số 4 trên)..., sự kiện này có xảy
ra.

7-9. Sự kiện này không xảy ra, không có được: là
người đầy đủ thân làm thiện... miệng nói thiện, ý
nghĩ thiện, do nhân ấy, do duyên ấy, sau khi thân
hoại mạng chung, có thể sanh cõi dữ, ác thú, đọa xứ,
địa ngục, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, này
các Tỷ-kheo, là người đầy đủ thân làm thiện,...
miệng nói thiện... ý nghĩ thiện, do nhân ấy, do
duyên ấy, sau khi thân hoại mạng chung, có thể
sanh cõi lành, cõi Trời, cõi đời này, sự kiện này
có xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         970

108 Người đầy đủ chánh kiến không thể... - Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217

KINH ĐA GIỚI (Bahudhàtuka suttam) – Bài kinh số 115 – Trung III, 217

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở
Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá
ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy, Thế Tôn
gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Phàm có những sợ hãi gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những sợ hãi ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền trí
(pandita).
 Phàm có những thất vọng gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả thất vọng ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      971

 Phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả hoạn nạn ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.

Ví như, này các Tỷ-kheo, tia lửa từ ngôi nhà
bằng cỏ, thiêu cháy ngôi nhà có lầu gác được trét
trong trét ngoài, được che chở khỏi gió, có chốt khóa
gài kỹ, có cửa sổ đóng kỹ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những xợ
hãi gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những sợ
hãi ấy sanh khởi cho người ngu, không phải cho
người hiền trí; phàm có những thất vọng gì sanh
khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những thất vọng ấy
sanh khởi cho người ngu, không phải cho người hiền
trí; phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những hoạn nạn ấy sanh khởi cho
người ngu, không phải cho người hiền trí.

Như vậy, này các Tỷ-kheo:

 Kẻ ngu đầy những sợ hãi, người hiền trí
không có sợ hãi.
 Kẻ ngu đầy những thất vộng, người hiền trí
không có thất vọng.
 Kẻ ngu đầy những hoạn nạn, người hiền trí

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        972

không có hoạn nạn.

Này các Tỷ-kheo:

 Không có sợ hãi cho người hiền trí,  Không có thất vọng cho người hiền trí,  Không có hoạn nạn cho người hiền trí.

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, "Chúng tôi sẽ thành người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu", như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu?"

– Cho đến khi, này Ananda, Tỷ-kheo thiện xảo
về giới, thiện xảo về xứ, thiện xảo về duyên khởi
và thiện xảo về xứ phi xứ đến mức độ như vậy, này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí,
biết suy tư tìm hiểu".

 Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          973

– Này Ananda, có mười tám giới này: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết được, thấy được mười tám giới này, cho đến mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: địa giới, thủy giới, phong giới, hỏa giới,
không giới, thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mực độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: lạc giới, khổ giới, hỷ giới, ưu giới, xả giới,
vô minh giới. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như vậy này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về
giới".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           974

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có sáu
giới này: dục giới, ly dục giới, sân giới, vô sân giới,
hại giới, bất hại giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có ba
giới này: dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Này Ananda,
cho đến khi biết được, thấy được ba giới này, cho
đến mức độ như vậy này Ananda, là vừa đủ để nói:
"Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có hai
giới này: hữu vi giới và vô vi giới. Này Ananda, cho
đến khi biết được, thấy được hai giới này, cho đến
mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về giới"

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          975

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về xứ?"

– Này Ananda, có sáu nội xứ, ngoại xứ này: mắt
và sắc, tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và
xúc, ý và pháp. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu nội ngoại xứ này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về xứ".

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi?"

– Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau:
Nếu cái này có, cái kia có; do cái này sanh, cái kia
sanh. Nếu cái này không có, cái kia không có; do cái
này diệt, cái kia diệt. Tức là vô minh duyên hành,
hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc
duyên lục nhập, lục nhập duyên xúc, xúc duyên thọ,
thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu; hữu duyên
sanh; do duyên sanh lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh
khởi. Như vậy, này Ananda, là sự tập khởi của toàn
bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự diệt trừ, sự ly tham hoàn toàn của chính vô minh này, các hành diệt; do các hành diệt,thức diệt;do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          976

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt; do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt, do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt, do sanh diệt, lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt hoàn toàn của khổ uẩn này. Cho đến như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi".

 Nhưng cho đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: Tỷ-kheo thiện xảo về xứ phi xứ?"

 Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết rõ rằng:
"Sự kiện này không có xảy ra, không có hiện
hữu: khi một người thành tựu (chánh) kiến
lại đi đến các hành (samkhara) và xem là
thường còn. Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành và xem là thường còn. Sự hiện như
vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các hành
với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              977

có hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người nào
thành tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các
pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
mẹ. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể giết sinh
mạng người mẹ. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
cha... (như trên)... có thể giết sinh mạng A-
la-hán. Sự kiện như vậy không xảy ra.
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      978

hiện hữu: Khi một người phàm phu có thể
giết sinh mạng người cha... (như trên)... có
thể giết sinh mạng A-la-hán. Sự kiện như vậy
có xảy ra
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể phá hòa hợp Tăng.
Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể phá hòa hợp
với Tăng. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể đề cao một Đạo sư
khác. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu đề cao một Đạo sư

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      979

khác. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi cùng trong một
thế giới (lokadhatu), hai A-la-hán Chánh
Đẳng Giác có thể xuất hiện (một lần) không
trước không sau. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi cùng trong một thế giới, một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác có thể xuất hiện. Sự kiện
như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra: Khi cùng trong một thế giới hai vua
Chuyển luân có thể xuất hiện (một lần),
không trước không sau. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi trong một thế giới, một vị vua Chuyển
luân có thể xuất hiện. Sự kiện như vậy có xảy
ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành A-La-Hán Chánh Đẳng Giác. Sự
kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      980

Khi một nam nhân có thể thành một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác. Sự kiện như vậy có xảy
ra."
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành Sakka (Đế -thích). Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một nam nhân có thể trở
thành Sakka. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Ma vương. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra
khi một nam nhân trở thành một Ma vương.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Phạm thiên. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một nam nhân có thể trở thành Phạm
thiên. Sự kiện này như vậy có xảy ra".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      981

 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân ác hành
có thể sanh ra quả báo khả ái, khả hỷ, khả
lạc. Sự kiện này không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu ác
hành... Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân thiện
hành có thể sanh ra quả báo không khả ái,
không khả hỷ, không khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân thiện hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      982

có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu thiện
hành... một ý thiện hành có thể sanh ra quả
báo không khả ái, không khả hỷ, không khả
lạc. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý thiện hành có thể sanh ra quả báo
khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy có
xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân ác hành, do nhân thân ác hành ấy, do
duyên thân ác hành ấy sau khi thân hoại
mạng chung, có thể sanh thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân ác hành, do nhân
thân ác hành ấy, do duyên thân ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện
này có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      983

trì khẩu ác hành... hành trì ý ác hành, do
nhân ý ác hành ấy, do duyên ý ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này. Sự kiện
như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
khi một người hành trì khẩu ác hành... ý ác
hành, sau khi thân hoại mạng chung có thể
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự
kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân thiện hành, do nhân thân thiện hành
ấy, do duyên thân thiện ấy, có thể sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện như
vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân thiện hành, do
nhân thân thiện hành ấy, do duyên thân thiện
hành ấy, có thể sanh lên thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì khẩu thiện hành... hành trì ý thiện hành,
do nhân ý thiện hành ấy, do duyên ý thiện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       984

hành ấy, có thể sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một người hành trì khẩu
thiện hành... hành trì ý thiện hành, do nhân ý
thiện hành ấy, do duyên ý thiện hành ấy, có
thể sanh lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
Cho đến mức độ như vậy, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về xứ phi xứ".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn pháp môn này có tên gì?

– Do vậy, này Ananda, Ông hãy thọ trì pháp
môn này là Đa giới, hãy thọ trì pháp môn nầy là Bốn
chuyển (Dhammadasa) hãy thọ trì pháp môn này là
Pháp kinh (Dhammdasa), hãy thọ trì pháp môn này
là Trống bất tử, hãy thọ trì pháp môn này là Vô
thượng chiến thắng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         985

hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN       986

109 Người đầy đủ chánh kiến không thể... - Kinh BẬC ĐẠO SƯ – Tăng III, 254

BẬC ĐẠO SƯ –Tăng III, 254

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp không thể
xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận bậc Đạo Sư.
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận Chánh pháp.
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận chúng Tăng.
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận học pháp.
- Người đầy đủ tri kiến không thể rơi trở lại vào
những vấn đề không nên trở lại.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm cho sanh
khởi hữu thứ tám.
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu trường hợp không thể
xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      987

HÀNH –Tăng III, 255

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp không thể
xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là thường còn.
- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là lạc.
- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là ngã.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm hành động
vô gián.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm cho thanh
tịnh với những lễ nghi đặc biệt.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đi tìm các vị
đáng được cúng dường ngoài chư Tăng.
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu trường hợp không thể
xảy ra.

MẸ –Tăng III, 256

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    988

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không
thể xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của mẹ.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của cha.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của vị A-la-hán.
- Người đầy đủ tri kiến không thể với ác tâm làm
Như Lai phải chảy máu.
- Người đầy đủ tri kiến không thể phá hòa hợp
Tăng.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đề cử một vị
Đạo Sư khác.
Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không thể
xảy ra.

TỰ LÀM –Tăng III, 256

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không thể xảy ra. 2. Thế nào là sáu?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     989

- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do tự mình làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do người khác làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do tự mình làm, do người khác
làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do tự mình làm, do tự
nhiên sanh.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do người khác làm, do tự
nhiên sanh.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do tự mình làm và không
do người khác làm, do tự nhiên sanh.
Vì cớ sao?
Này các Tỷ-kheo, đối với người có đầy đủ tri kiến,
thì nhân và các pháp do nhân sanh đã được khéo
thấy.
Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không thể
xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        990

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   991

110 Người đầy đủ chánh kiến không thể... - Kinh CHÚNG ĐƯỢC ĐOẠN TẬN – Tăng III, 254

CHÚNG ĐƯỢC ĐOẠN TẬN –Tăng III, 254

1. - Sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, được người đầy
đủ tri kiến đoạn tận.
2. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,
- Tham đưa đến đọa xứ, sân đưa đến đọa xứ, si
đưa đến đọa xứ.
Sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, được người đầy đủ
tri kiến đoạn tận.

LÀM CHO SANH KHỞI –Tăng III, 254

1. - Một người đầy đủ tri kiến, này các Tỷ-kheo,
không có thể làm cho sanh khởi sáu pháp.
2. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     992

- Tham đưa đến đọa xứ, sân đưa đến đọa xứ, si
đưa đến đọa xứ.
Một người đầy đủ tri kiến, này các Tỷ-kheo, không
có thể làm cho sanh khởi sáu pháp này.

BẬC ĐẠO SƯ –Tăng III, 254

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp không thể
xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận bậc Đạo Sư.
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận Chánh pháp.
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận chúng Tăng.
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận học pháp.
- Người đầy đủ tri kiến không thể rơi trở lại vào
những vấn đề không nên trở lại.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm cho sanh
khởi hữu thứ tám.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      993

Này các Tỷ-kheo, đây là sáu trường hợp không thể xảy ra.

HÀNH –Tăng III, 255

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp không thể
xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là thường còn.
- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là lạc.
- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là ngã.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm hành động
vô gián.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm cho thanh
tịnh với những lễ nghi đặc biệt.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đi tìm các vị
đáng được cúng dường ngoài chư Tăng.
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu trường hợp không thể
xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    994

MẸ –Tăng III, 256

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không
thể xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của mẹ.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của cha.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của vị A-la-hán.
- Người đầy đủ tri kiến không thể với ác tâm làm
Như Lai phải chảy máu.
- Người đầy đủ tri kiến không thể phá hòa hợp
Tăng.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đề cử một vị
Đạo Sư khác.
Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không thể
xảy ra.

TỰ LÀM –Tăng III, 256

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     995

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không
thể xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do tự mình làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do người khác làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do tự mình làm, do người khác
làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do tự mình làm, do tự
nhiên sanh.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do người khác làm, do tự
nhiên sanh.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do tự mình làm và không
do người khác làm, do tự nhiên sanh.
Vì cớ sao?
Này các Tỷ-kheo, đối với người có đầy đủ tri kiến,
thì nhân và các pháp do nhân sanh đã được khéo
thấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        996

Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không thể xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   997

111 Người đầy đủ chánh kiến không thể... - Kinh LÀM CHO SANH KHỞI – Tăng III, 254

LÀM CHO SANH KHỞI –Tăng III, 254

1. - Một người đầy đủ tri kiến, này các Tỷ-kheo,
không có thể làm cho sanh khởi sáu pháp.
2. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,
- Tham đưa đến đọa xứ, sân đưa đến đọa xứ, si
đưa đến đọa xứ.
Một người đầy đủ tri kiến, này các Tỷ-kheo, không
có thể làm cho sanh khởi sáu pháp này.

BẬC ĐẠO SƯ –Tăng III, 254

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp không thể
xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận bậc Đạo Sư.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    998

- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận Chánh pháp.
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận chúng Tăng.
- Người đầy đủ tri kiến không thể sống không
tôn kính, không tùy thuận học pháp.
- Người đầy đủ tri kiến không thể rơi trở lại vào
những vấn đề không nên trở lại.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm cho sanh
khởi hữu thứ tám.
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu trường hợp không thể
xảy ra.

HÀNH –Tăng III, 255

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp không thể
xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là thường còn.
- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là lạc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      999

- Người đầy đủ tri kiến không thể chấp nhận bất
cứ hành nào là ngã.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm hành động
vô gián.
- Người đầy đủ tri kiến không thể làm cho thanh
tịnh với những lễ nghi đặc biệt.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đi tìm các vị
đáng được cúng dường ngoài chư Tăng.
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu trường hợp không thể
xảy ra.

MẸ –Tăng III, 256

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không
thể xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của mẹ.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của cha.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đoạn mạng
sống của vị A-la-hán.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1000

- Người đầy đủ tri kiến không thể với ác tâm làm
Như Lai phải chảy máu.
- Người đầy đủ tri kiến không thể phá hòa hợp
Tăng.
- Người đầy đủ tri kiến không thể đề cứ một vị
Đạo Sư khác.
Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không thể
xảy ra.

TỰ LÀM –Tăng III, 256

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không
thể xảy ra.
2. Thế nào là sáu?
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do tự mình làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do người khác làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ do tự mình làm, do người khác
làm.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do tự mình làm, do tự
nhiên sanh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1001

- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do người khác làm, do tự
nhiên sanh.
- Người đầy đủ tri kiến không thể trở lui lại quan
điểm lạc khổ không do tự mình làm và không
do người khác làm, do tự nhiên sanh.
Vì cớ sao?
Này các Tỷ-kheo, đối với người có đầy đủ tri kiến,
thì nhân và các pháp do nhân sanh đã được khéo
thấy.
Này các Tỷ-kheo, có sáu trường hợp này không thể
xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1002

112 Như lý tác ý - Kinh TẤT CẢ LẬU HOẶC – 2 Trung I, 19

KINH TẤT CẢ LẬU HOẶC (Sabbasava suttam) – Bài kinh số 2 – Trung I, 19

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Khi ở tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-
kheo:

– "Này các Tỷ-kheo!"

– "Bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp
Thế Tôn. Thế Tôn nói: "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ
giảng cho các Người pháp môn phòng hộ tất cả lậu
hoặc". Hãy nghe và khéo tác ý. Ta sẽ nói".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta giảng sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy, không phải cho

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1003

người không biết, cho người không thấy.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy? - Có như lý tác ý và không như lý tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, do không như lý tác ý, các
lậu hoặc chưa sanh được sanh khởi, và các lậu
hoặc đã sanh được tăng trưởng.
 Này các Tỷ-kheo, do như lý tác ý, các lậu hoặc
chưa sanh không sanh khởi, và các lậu hoặc đã
sanh được trừ diệt.
Này các Tỷ-kheo:

 Có những lậu hoặc phải do tri kiến được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do phòng hộ được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do thọ dụng được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do kham nhẫn được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do tránh né được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do trừ diệt được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1004

đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do tu tập được đoạn
trừ.
 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các lậu hoặc
phải do tri kiến được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây có kẻ phàm phu ít nghe,
không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục
pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc
Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhơn, không
thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, không tu tập
pháp các bậc Chơn nhơn, không tuệ tri các pháp cần
phải tác ý, không tuệ tri các pháp không cần phải tác
ý; vị này vì không tuệ tri các pháp cần phải tác ý, vì
không tuệ tri các pháp không cần phải tác ý nên tác
ý các pháp không cần phải tác ý và không tác ý các
pháp cần phải tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý?

Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác
ý mà dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay dục lậu
đã sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh
được sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được tăng
trưởng, hay vô minh lậu chưa sanh được sanh khởi,
hay vô minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1005

pháp ấy là những pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp cần phải tác ý mà vị ấy không tác ý?

Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác
ý mà dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu
đã sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh không
sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được trừ diệt, hay vô
minh lậu chưa sanh không sanh khởi, hay vô minh
lậu đã sanh được trừ diệt. Những pháp ấy là những
pháp cần phải tác ý mà các vị ấy không tác ý. Do vị
ấy tác ý các pháp không nên tác ý, do vị ấy không tác
ý các pháp cần phải tác ý, nên các lậu hoặc chưa sanh
được sanh khởi, và các lậu hoặc đã sanh được tăng
trưởng.

 Vị ấy không như lý tác ý như sau:

1. "Ta có mặt trong thời quá khứ, hay ta không có
mặt trong thời quá khứ?
2. Ta có mặt trong thời quá khứ như thế nào?
3. Ta có mặt trong thời quá khứ hình vóc như thế
nào?
4. Trước kia ta-là gì và ta đã có mặt như thế nào
trong thời quá khứ?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1006

5. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai hay ta sẽ không có
mặt trong thời vị lai?
6. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai như thế nào?
7. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai, hình vóc như thế
nào?
8. Trước kia ta-là gì và ta sẽ có mặt như thế nào
trong thời vị lai?"
9. Hay nay vị ấy có nghi ngờ về mình trong thời
hiện tại: "Ta có mặt hay ta không có mặt?
10. Ta có mặt như thế nào?
11. Ta có mặt hình vóc như thế nào?
12. Chúng sanh này từ đâu đến?
13. Và rồi nó sẽ đi đâu?".
 Với người không như lý tác ý như vậy, một
trong sáu tà kiến này khởi lên:

1. "Ta có tự ngã", tà kiến này khởi lên với người
ấy như thật, như chơn;
2. "Ta không có tự ngã", tà kiến này khởi lên với
người ấy như thật như chơn;
3. "Do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã", tà kiến
này khởi lên với người ấy như thật, như chơn;
4. "Do tự mình, ta tưởng tri ta không có tự ngã",

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1007

tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như
chơn.
5. "Không do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã",
tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như
chơn; hay tà kiến này khởi lên với người ấy:
6. "Chính tự ngã của ta nói, cảm giác, hưởng thọ
quả báo các nghiệp thiện ác đã làm chỗ này, chỗ
kia, chính tự ngã ấy của ta là thường trú, thường
hằng, hằng tồn, không chuyển biến, và sẽ vĩnh
viễn tồn tại".
Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là tà kiến, kiến
trù lâm, kiến hoang vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp,
kiến kiết phược.

Này các Tỷ-kheo, trói buộc bởi kiến kiết sử, kẻ
phàm phu ít nghe không được giải thoát khỏi sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói kẻ ấy không
thoát khỏi khổ đau.

Này các Tỷ-kheo, và vị Thánh đệ tử nghe nhiều, được thấy các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh; được thấy các bậc Chơn nhơn, thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, tuệ tri các pháp cần phải tác ý, tuệ tri các pháp không cần phải tác ý.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1008

Vị này, nhờ tuệ tri các pháp cần phải tác ý, nhờ
tuệ tri các pháp không cần phải tác ý, nên không tác
ý các pháp không cần phải tác ý và tác ý các pháp
cần phải tác ý.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp không cần phải tác ý và vị này không tác ý?

Này các Tỷ-kheo, những pháp nào do tác ý mà
dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay dục lậu đã
sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh... (như
trên)... hay vô minh lậu chưa sanh được khởi, hay vô
minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Đó là những
pháp không nên tác ý và vị ấy không tác ý.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý?

Này các Tỷ-kheo, những pháp nào do tác ý mà
dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu đã
sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh... (như
trên)... hay vô minh lậu chưa sanh không sanh khởi,
hay vô minh lậu đã sanh được trừ diệt, đó là những
pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý.

Nhờ vị ấy không tác ý các pháp không cần phải tác ý, tác ý các pháp cần phải tác ý nên các lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi và các lậu hoặc đã sanh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1009

được trừ diệt.

Vị ấy như lý tác ý: "Đây là khổ", như lý tác ý: "Đây là khổ tập", như lý tác ý: "Đây là khổ diệt", như lý tác ý: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt".

Nhờ vị ấy tác ý như vậy, ba kiết sử được trừ diệt:
thân kiến, nghi, giới cấm thủ. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tri kiến
được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ?

Ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Vị ấy như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗ tai... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗi mũi... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lưỡi... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng hộ thân căn... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng hộ ý căn. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ ý căn, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1010

ấy có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ ý căn, các lậu
hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các
Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải
do phòng hộ được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác
sát, thọ dụng y phục, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn
ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc phạm của ruồi, muỗi,
gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục
đích che đậy sự trần truồng.

Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng món ăn khất thực
không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không
phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình,
mà chỉ để thân này được sống lâu và được bảo
dưỡng, để (thân này) khỏi bị thương hại, để hổ trợ
phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy, ta diệt trừ các cảm
thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta
sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn".

Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng sàng tọa, chỉ để
ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc
phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loại
bò sát, chỉ để giải trừ nguy hiểm của thời tiết, chỉ với
mục đích sống độc cư an tịnh;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1011

Vị ấy như lý giác sát thọ dụng dược phẩm trị bệnh, chỉ để ngăn chận các cảm giác khổ thống đã sanh, để được ly khổ hoàn toàn.

Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không thọ dụng như
vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên.
Nếu vị ấy thọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do thọ dụng
được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát; Kham nhẫn những cách nói mạ lỵ, phỉ báng.

Vị ấy có tánh kham nhẫn các cảm thọ về thân,
những cảm thọ thống khổ, khốc liệt, đau nhói, nhức
nhối, không sung sướng, không thích thú, chết điếng
người.

Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1012

các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát tránh né voi dữ, tránh né ngựa dữ, tránh né bò dữ, tránh né chó dữ, rắn, khúc cây, gai góc, hố sâu, vực núi, ao nước nhớp, vũng nước. Có những chỗ ngồi không xứng đáng ngồi, những trú xứ không nên lai vãng, những bạn bè ác độc mà nếu giao du thì bị các vị đồng phạm hạnh có trí nghi ngờ, khinh thường;

Vị ấy như lý giác sát tránh né chỗ ngồi không
xứng đáng ấy, trú xứ không nên lai vãng ấy và các
bạn độc ác ấy. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không
tránh né như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não
ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tránh né như vậy, các
lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này
các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc
phải do tránh né được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát không có chấp nhận dục niệm đã khởi lên, từ bỏ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1013

trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (dục niệm ấy); không có chấp nhận sân niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (sân niệm ấy); không có chấp nhận hại niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (hại niệm ấy); không chấp nhận các ác bất thiện pháp luôn luôn khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (các ác bất thiện pháp ấy). Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn diệt.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát tu tập niệm giác chi, niệm giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ; như lý giác sát tu tập trạch pháp giác chi... (như trên)... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi; xả giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             1014

nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ.

Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo những lậu hoặc nào phải do tri kiến được đoạn trừ đã được tri kiến đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do phòng hộ được đoạn trừ đã được phòng hộ đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do thọ dụng dược đoạn trừ đã được thọ dụng đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do kham nhẫn được đoạn trừ đã được kham nhẫn đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do tránh né được đoạn trừ đã được tránh né đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do trừ diệt được đoạn trừ đã được trừ diệt đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do tu tập được đoạn trừ đã được tu tập đoạn trừ; này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là đã sống phòng hộ với sự phòng hộ tất cả lậu hoặc, đã đoạn diệt khát ái, đã thoát ly kiết sử, đã chánh quán kiêu mạn, đã diệt tận khổ đau.

Như vậy Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1015

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   1016

113 Niết bàn - Hý luận một vấn đề không phải hý luận - Kinh KOTTHITA – Tăng II, 123

KOTTHITA – Tăng II, 123

1. Rồi Tôn giả Mahàkotthita đi đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến, nói lên với Tôn giả Sàriputta những lời chào đón thăm hỏi … ngồi xuống một bên, Tôn giả Mahàkotthita thưa với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn có và không còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1017

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không còn có và không không còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

2.- Thưa Hiền giả, khi được hỏi: "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn có một cái gì khác nữa", Hiền giả nói: "Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả". Khi được hỏi: "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không còn có một cái gì khác nữa", Hiền giả nói: "Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả". Khi được hỏi: "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, có và không có một cái gì khác nữa", Hiền giả nói: "Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả". Sau khi được hỏi: "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không có và không không có một cái gì khác nữa", Hiền giả nói: "Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả". Thưa Hiền giả, như thế nào cần phải hiểu ý nghĩa lời nói này?

3.-

- "Thưa Hiền giả, Thưa Hiền giả, sau sự đoạn
diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn
có một cái gì khác nữa!", nói vậy là khiến trở
thành hý luận một vấn đề không phải hý luận.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1018

- "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, … không có
dư tàn, không có cái gì khác nữa!", nói vậy là
khiến trở thành hý luận một vấn đề không phải
hý luận.
- "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, … không có
dư tàn, còn cái gì và không còn cái gì khác
nữa!", nói vậy là khiến trở thành hý luận một
vấn đề không phải hý luận.
- "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, … không có
dư tàn, không còn cái gì và không không còn
cái gì!", nói vậy là khiến trở thành hý luận một
vấn đề không phải hý luận.

Thưa Hiền giả, cho đến khi nào có sự đi đến sáu
xúc xứ, cho đến khi ấy có sự đi đến hý luận. Cho
đến khi nào có sự đi đến hý luận, cho đến khi ấy có
sự đi đến sáu xúc xứ.

Thưa Hiền giả, do sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, hý luận được đoạn diệt, hý luận được chỉ tịnh.

4. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Tôn giả Mahàkotthita,
sau khi đến, nói với Tôn giả Mahàkotthita những lời
chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ànanda nói với Tôn
giả Mahàkotthita:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1019

- Thưa Hiền giả, do sự đoạn diệt ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, có phải còn có vật gì khác?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

.. (giống như đoạn trước, khi Sàriputta trả lời cho Mahàkotthita) … cho đến hý luận được chỉ tịnh ".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1020

114 Nên hay không nên - Kinh CẦN PHẢI THÂN CẬN– Tăng I, 221

CẦN PHẢI THÂN CẬN – Tăng I, 221

 Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Có hạng người này, không nên gần gũi, không
nên sống chung, không nên hầu hạ cúng dường.
- Có hạng người, nên thân cận gần gũi, nên sống
chung, nên hầu hạ cúng dường.
- Có hạng người, sau khi cung kính, tôn trọng,
nên gần gũi, nên sống chung, nên hầu hạ cúng
dường.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người không
nên gần gũi, không nên sống chung, không nên
hầu hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người thấp
kém về giới, định, tuệ.
- Hạng người như vậy, này các Tỷ-kheo, không
nên gần gũi, không nên sống chung, không nên
hầu hạ cúng dường, trừ khi vì lòng thương
tưởng, vì lòng từ mẫn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1021

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người nên
gần gũi, nên sống chung, nên hầu hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đồng
đẳng với mình về giới, định, tuệ.
- Hạng người như vậy, này các Tỷ-kheo, nên gần
gũi, nên sống chung, nên hầu hạ cúng dường.
Vì cớ sao? Với ý nghĩ: "(Cả hai) thiện xảo về
giới, câu chuyện của chúng ta sẽ thuộc về giới,
được diễn tiến (lợi ích) cho cả hai chúng ta, và
sẽ làm cho hai chúng ta được an lạc. (Cả hai)
là thiện xảo về định…. (Cả hai) là thiện xảo về
tuệ, câu chuyện của chúng ta sẽ thuộc về tuệ,
được diễn tiến (lợi ích) cho cả hai chúng ta và
sẽ làm cho hai chúng ta an lạc". Cho nên, người
như vậy nên gần gũi, nên sống chung, nên hầu
hạ cúng dường.
 Thế nào là hạng người, này các Tỷ-kheo, sau khi
cung kính, tôn trọng, nên gần gũi, nên sống
chung, nên hầu hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người thù
thắng về giới, định và tuệ.
- Hạng người ấy, này các Tỷ-kheo, sau khi cung
kính tôn trọng, cần phải gần gũi, cần phải sống
chung, cần phải hầu hạ cúng dường. Vì cớ sao?
Với ý nghĩ: "Như vậy, nếu giới chưa đầy đủ, ta
sẽ làm đầy đủ; hay nếu giới được đầy đủ, ta sẽ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1022

hỗ trợ thêm cho chỗ này chỗ kia với trí tuệ. Hay
nếu định chưa đầy đủ, ta sẽ làm cho đầy đủ;
hay nếu định được đầy đủ, ta sẽ hỗ trợ thêm
cho chỗ này chỗ kia với trí tuệ. Hay nếu tuệ
chưa đầy đủ, ta sẽ làm cho đầy đủ; hay nếu tuệ
được đầy đủ, ta sẽ hỗ trợ thêm cho chỗ này chỗ
kia với trí tuệ." Cho nên, với hạng người như
vậy, sau khi cung kính, tôn trọng, nên gần gũi,
nên sống chung, nên hầu hạ cúng dường.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Người gần kẻ hạ liệt,
Rồi cũng bị hạ liệt,
Thân cận người đồng đẳng,
Được khỏi bị thối đọa,
Ai gần bậc thù thắng,
Mau chóng được thăng tiến,
Do vậy hãy sống chung,
Bậc ưu thắng hơn mình!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1023

115 Nên hay không nên - Kinh ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224

ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224

 Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Có hạng người đáng ghê tởm, không cần phải
gần gũi, không cần phải sống chung, không cần
phải hầu hạ cúng dường.
- Có hạng người, cần phải nhìn một cách thản
nhiên, không cần phải gần gũi, không cần phải
sống chung, không cần phải hầu hạ cúng
dường.
- Có hạng người, cần phải gần gũi, cần phải sống
chung, cần phải hầu hạ cúng dường.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người đáng
ghê tởm, không cần phải gần gũi, không cần phải
sống chung, không cần phải hầu hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người ác giới,
tính tình độc ác, sở hành bất tịnh, có những
hành vi che đậy, không phải là Sa-môn nhưng
hiện tướng là Sa-môn, không sống Phạm hạnh,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1024

nhưng hiện tướng có Phạm hạnh, nội tâm hôi
hám, đầy những tham dục, tánh tình bất tịnh.
- Hạng người như vậy, này các Tỷ-kheo, đáng
ghê tởm, không cần phải gần gũi, không cần
phải sống chung, không cần phải hầu hạ cúng
dường. Vì cớ sao? Vì rằng, dầu không thuận
theo một chút nào tri kiến của người như vậy,
nhưng tiếng xấu được đồn xa về người ấy là có
bạn ác, có bằng hữu ác, tôn sùng kẻ ác.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một con rắn đi vào
trong đống phân, dầu nó không cắn ai, nhưng
cũng bị (đống phân) làm cho ô uế. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, dầu không thuận theo một
chút nào tri kiến của người như vậy nhưng
tiếng xấu được đồn xa về người ấy là có bạn ác,
có bằng hữu ác, tôn sùng kẻ ác.
- Cho nên, hạng người như vậy đáng ghê tởm,
không nên gần gũi, không nên sống chung,
không nên hầu hạ cúng dường.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người cần
phải nhìn một cách thản nhiên, không nên gần
gũi, không nên sống chung, không nên hầu hạ
cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người phẫn
nộ, nhiều hiềm hận, dầu có bị nói chút ít, cũng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1025

tức tối, phẫn nộ, sân hận, sừng sộ, hiện rõ phẫn
nộ, sân hận và bực tức.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một vết thương làm
mủ, nếu bị cây gậy hay mảnh sành đánh phải,
thời chảy mủ ra nhiều hơn. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, có hạng người phẫn nộ......và bực tức.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một que lửa bằng gỗ
tindukà, nếu bị cây gậy hay mảnh sành đánh
phải, thời xịt lửa xịt khói ra nhiều hơn. Cũng
vậy, này các Tỷ-kheo, …
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một hố phân được
cây gậy hay mảnh sành quậy vào, thời mùi hôi
thốt lại càng nhiều hơn.
- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có hạng người
phẫn nộ...... và bực tức. Hạng người như vậy,
này các Tỷ-kheo, cần phải nhìn với cặp mắt
thản nhiên, không nên gần gũi, không nên sống
chung, không nên hầu hạ cúng dường. Vì cớ
sao? Vì nghĩ rằng: "Người ấy có thể nhục mạ
ta. Người ấy có thể chửi mắng ta. Người ấy có
thể làm hại ta."
- Cho nên, hạng người như vậy cần phải nhìn
một cách thản nhiên, không nên gần gũi, không
nên sống chung, không nên hầu hạ cúng dường.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1026

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, là hạng người
cần phải gần gũi, cần phải sống chung, cần phải
hầu hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người giữ
giới, tánh tình hiền thiện.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải gần
gũi, cần phải sống chung, cần phải hầu hạ cúng
dường. Vì cớ sao? Vì rằng, dầu không thuận
theo chút nào tri kiến của người như vậy,
nhưng tiếng tốt được đồn xa về người ấy là có
bạn lành, là có bằng hữu, là tôn sùng kẻ lành.
- Cho nên, hạng người như vậy, cần phải gần
gũi, cần phải sống chung, cần phải hầu hạ cúng
dường.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Người gần kẻ hạ liệt,
Rồi cũng bị hạ liệt,
Thân cận người đồng đẳng,
Được khỏi bị thối đọa,
Ai gần bậc thù thắng,
Mau chóng được thăng tấn
Do vậy hãy sống chung,
Bậc ưu thắng hơn mình!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1027

116 Nắm giử tướng của tâm sẽ làm viên mãn được Chánh kiến - Kinh HỘI CHÚNG – Tăng III, 229

HỘI CHÚNG –Tăng III, 229

1. - Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy ưa thích
hội chúng, vui thích hội chúng, chuyên tâm ưa thích
hội chúng, ưa thích đồ chúng, vui thích đồ chúng,
chuyên tâm ưa thích đồ chúng sẽ hoan hỷ sống một
mình, sống viễn ly, sự kiện này không xảy ra.
 Không hoan hỷ sống một mình, sống viễn ly, vị
ấy sẽ nắm giữ tướng của tâm, sự kiện này không
xảy ra.
 Không nắm giữ tướng của tâm, sẽ làm cho viên
mãn chánh kiến, sự kiện này không xảy ra.
 Không làm cho viên mãn chánh kiến, sẽ làm cho
viên mãn chánh định, sự kiện này không xảy ra.
 Không làm cho viên mãn chánh định, sẽ từ bỏ các
kiết sử, sự kiện này không xảy ra.
 Không từ bỏ các kiết sử, sẽ chứng ngộ Niết-bàn,
sự kiện này không xảy ra.
2. Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy không ưa
thích hội chúng, không vui thích hội chúng, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1028

chuyên tâm ưa thích hội chúng, không ưa thích đồ
chúng, không vui thích đồ chúng, không chuyên tâm
ưa thích đồ chúng, vị ấy sẽ hoan hỷ sống một mình,
sống viễn ly, sự kiện này có xảy ra.
 Hoan hỷ sống một mình, sống viễn ly, vị ấy sẽ
nắm giữ tướng của tâm, sự kiện này có xảy ra.
 Nắm giữ tướng của tâm, sẽ làm cho viên mãn
chánh kiến, sự kiện này có xảy ra.
 Làm cho viên mãn chánh kiến, sẽ làm cho viên
mãn chánh định, sự kiện này có xảy ra.
 Làm cho viên mãn chánh định, sẽ từ bỏ các kiết
sử, sự kiện này có xảy ra.
 Từ bỏ các kiết sử, sẽ chứng ngộ Niết-bàn, sự kiện
này có xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1029

117 Nếu có ước nguyện mong rằng - Kinh ƯỚC NGUYỆN – 6 Trung I, 79

KINH ƯỚC NGUYỆN (Akankheyya suttam) – Bài kinh số 6 – Trung I, 79

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:
"Này các Tỷ-kheo".

- "Bạch Thế Tôn", những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

– Các Tỷ-kheo, hãy sống đầy đủ giới hạnh, đầy
đủ giới bổn, sống phòng hộ với sự phòng hộ của giới
bổn, đầy đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sự nguy hiểm
trong các lỗi nhỏ nhặt, chơn chánh lãnh thọ và học
tập các học giới.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng ta được các đồng phạm hạnh thương

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1030

mến, yêu quý, cung kính và tôn trọng!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật, kiên trì nội tâm tịch tĩnh, không gián đoạn Thiền định, thành tựu quán hạnh, thích sống tại các trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện:
"Mong rằng ta được các vật dụng như y phục, các
món ăn khất thực, sàng tọa và các dược phẩm trị
bệnh!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới
luật, kiên trì, nội tâm tịch tĩnh, không gián đoạn
Thiền định, thành tựu quán hạnh, thích sống tại các
trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo có ước
nguyện: "Mong rằng ta nay hưởng thọ các vật dụng
như y phục, các món ăn khất thực, sàng tọa và các
dược phẩm trị bệnh! Mong rằng hành động của
những vị tạo ra các vật dụng ấy được quả báo lớn,
được lợi ích lớn!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên
mãn giới luật... (như trên)... trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện:
"Mong rằng những bà con huyết thống với ta, khi họ
chết và mệnh chung, nghĩ (đến ta) với tâm hoan hỷ
(và nhờ vậy) được quả báo lớn, lợi ích lớn!", Tỷ-
kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật... (như
trên)... trú xứ không tịnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1031

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện:
"Mong rằng ta nhiếp phục lạc và bất lạc, chớ không
phải bất lạc nhiếp phục ta. Mong rằng ta sống luôn
luôn nhiếp phục bất lạc được khởi lên!", Tỷ-kheo ấy
phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)... trú
xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng ta nhiếp phục khiếp đảm và sợ hãi, chớ không phải khiếp đảm và sợ hãi nhiếp phục ta! Mong rằng ta sống luôn luôn nhiếp phục khiếp đảm và sợ hãi được khởi lên!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)... trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện:
"Mong rằng, tùy theo ý muốn, không có khó khăn,
không có mệt nhọc, không có phí sức, ta chứng được
bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, hiện tại lạc trú!",
Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật... (như
trên)... trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện:
"Có những giải thoát tịch tĩnh, siêu thoát Sắc giới,
thuộc Vô sắc giới. Mong rằng ta có thể cảm xúc với
thân và sống an trú trong cảnh giới ấy!", Tỷ-kheo ấy
phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)... trú
xứ không tịnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1032

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện:
"Mong rằng ta trừ diệt ba kiết sử, chứng quả Dự lưu,
không còn bị đọa lạc, chắc chắn hướng đến Chánh
giác!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới
luật... (như trên)... trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện:
"Mong rằng trừ diệt ba kiết sử, làm cho muội lược
tham, sân, si, ta chứng được Nhứt Lai, chỉ phải trở
lại đời một lần nữa để đoạn tận khổ đau!", Tỷ-kheo
ấy phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)...
trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện:
"Mong rằng, trừ diệt năm hạ phần kiết sử, ta được
hóa sanh, chứng được Niết-bàn ngay tại cảnh giới
ấy, không còn trở lui thế giới này nữa!", Tỷ-kheo ấy
phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)... các
trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng ta chứng được các loại thần thông! Một thân ta hiện ra nhiều thân, nhiều thân ta hiện ra một thân; ta hiện hình, biến hình đi ngang qua vách, qua thành, qua núi như đi ngang hư không, ta độn thổ trồi lên ngang qua đất liền như ở trong nước; ta đi trên nước không chìm như trên đất liền; ta ngồi kiết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1033

già đi trên hư không như con chim; với bàn tay, ta
chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những vật có đại
oai lực, đại oai thần như vậy; ta có thể, thân ta có
thần thông bay cho đến Phạm Thiên!", Tỷ-kheo ấy
phải thành tựu viên mãn giới luật... (Như trên)...các
trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng, với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, ta có thể nghe hai loại tiếng, chư Thiên và loài Người, ở xa hay ở gần!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)... các trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng với tâm của ta, ta biết được tâm của các chúng sanh và loài Người. Tâm có tham, ta biết tâm có tham. Tâm không tham, ta biết tâm không tham. Tâm có sân, ta biết tâm có sân. Tâm không sân, ta biết tâm không sân. Tâm có si, ta biết tâm có si. Tâm không si, ta biết tâm không si. Tâm chuyên chú, ta biết tâm chuyên chú. Tâm tán loạn, ta biết tâm tán loạn. Tâm đại hành, ta biết tâm đại hành. Tâm không đại hành, ta biết tâm không đại hành. Tâm chưa vô thượng, ta biết tâm chưa vô thượng. Tâm vô thượng, ta biết tâm vô thượng. Tâm Thiền định, ta biết tâm Thiền định. Tâm không Thiền định, ta biết tâm không Thiền định. Tâm giải thoát, ta biết tâm giải thoát.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1034

Tâm không giải thoát, ta biết tâm không giải thoát!" Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)... các trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng ta nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp, ta nhớ rằng: "Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, thọ mạng đến mức như thế này, Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, thọ mạng đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật... (như trên)... các trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Mong rằng với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, ta thấy sự sống và sự chết của chúng sanh. Ta biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của chúng. Các Tôn giả, chúng sanh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1035

nào làm những ác hạnh về thân, về lời và về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn các Tôn giả, chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, về lời và về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi Trời, trên đời này. Như vậy, ta với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh, ta biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật, kiên trì, nội tâm tịch tĩnh, không gián đoạn Thiền định, thành tựu quán hạnh, thích sống tại các trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện: "Với sự diệt trừ các lậu hoặc, sau khi tự tri tự chứng, ta chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát không có lậu hoặc!", Tỷ-kheo ấy phải thành tựu viên mãn giới luật, kiên trì nội tâm tịch tĩnh, không gián đoạn Thiền định, thành tựu quán hạnh, thích sống tại các trú xứ không tịnh.

Này các Tỷ-kheo, hãy sống đầy đủ giới hạnh,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1036

đầy đủ giới bổn, sống phòng hộ với sự phòng hộ của
giới bổn, đầy đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sự nguy
hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, chơn chánh lãnh thọ và
tu học các học giới. Như vậy, phàm đã nói gì, chính
duyên ở đây mà nói vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1037

118 Pháp gần Niết bàn - Kinh KHÔNG THỂ RƠI XUỐNG – Tăng I, 623

KHÔNG THỂ RƠI XUỐNG – Tăng I, 623

1. - Thành tựu bốn pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không có thể bị thối đọa, vị ấy gần Niết-bàn. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

-   Đầy đủ giới,
-   Hộ trì các căn,
-   Biết tiết độ trong ăn uống,
-   Chú tâm cảnh giác.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đầy đủ
giới? - Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có giới,
sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn
Pàtimokkha, đầy đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi
trong các lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập trong
các học pháp.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo hộ trì các căn? - Ở đây, này các Tỷ-kheo, khi mắt thấy sắc, Tỷ- kheo không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, làm cho nhãn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1038

căn không được chế ngự, khiến tham ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thật hành sự hộ trì nhãn căn. Khi tai nghe tiếng... khi mũi ngửi hương... khi lưỡi nếm vị... khi thân cảm xúc... khi ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, làm cho ý căn không được chế ngự, khiến tham ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thật hành sự hộ trì ý căn. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hộ trì ý căn.

4. Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo tiết độ trong ăn uống? - Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo chơn chánh giác sát thọ dụng món ăn khất thực, không phải vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, mà chỉ để thân này được sống lâu và được bảo dưỡng, để thân này khỏi bị thương hại, để hỗ trợ Phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy, ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn." Như vậy, này các Tỷ-kheo, là biết tiết độ trong ăn uống.

5. Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo chú tâm cảnh giác? - Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ban ngày đi kinh hành, hay trong lúc ngồi, tẩy sạch

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1039

tâm tư khỏi các pháp chướng ngại. Ban đêm, canh
một, vị ấy đi kinh hành hay trong lúc ngồi tẩy sạch
tâm tư khỏi các pháp chướng ngại. Ban đêm, canh
giữa, vị ấy nằm dáng nằm con sư tử bên hông tay
phải, một chân đặt trên chân kia, chánh niệm tỉnh
giác, tâm nghĩ đến thức dậy lại. Ban đêm, canh cuối,
vị ấy thức dậy đi kinh hành hay trong lúc ngồi, tẩy
sạch tâm tư khỏi các pháp chướng ngại.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo không thể thối đọa, tiến gần đến Niết-bàn.

6. Tỷ-kheo an trú giới,
Sống chế ngự các căn,
Biết tiết độ ăn uống,
Và chú tâm cảnh giác,
Sống an trú như vậy,
Ngày đêm không mệt mỏi
Tu tập các thiện pháp,
Đạt an ổn ách nạn,
Ưa thích không phóng dật,
Thấy sợ hãi phóng dật,
Không có thể thối đọa,
Tỷ-kheo gần Niết-bàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1040

119 Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh VỊ BÀLAMÔN – Tăng I, 280

VỊ BÀLAMÔN – Tăng I, 280
Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói
lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm …
Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Pháp là thiết thực hiện tại, thưa Tôn giả Gotama,
được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa
Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến
hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-
môn, pháp là thiết thực hiện tại, không có thời
gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, … tâm
khổ, tâm ưu. Sân được đoạn trừ, thời không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1041

nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến hại người,
không nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm
khổ, tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là
thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để
mà thấy, có khả năng hướng thượng, được
người trí tự mình giác hiểu.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, … tâm
khổ, tâm ưu. Si được đoạn trừ, thời không nghĩ
đến tự hại, không nghĩ đến hại người, không
nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ,
tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết
thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà
thấy, có khả năng hướng thượng, được người
trí tự mình giác hiểu.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Xin Tôn
giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến
mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

BÀLAMÔN CƯ SĨ – Tăng I, 281
Rồi một Bà-la-môn du sĩ đi đến; Thế Tôn, sau khi
đến, … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn du sĩ bạch
Thế Tôn:
 Pháp là thiết thực hiện tại, thưa Tôn giả Gotama,
được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa
Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1042

không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến
hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, vị ấy làm ác hạnh về thân…ác
hạnh về lời nói, ác hạnh về ý. Tham ái được
đoạn trừ, vị ấy không làm ác hạnh về thân …
ác hạnh về lời nói…, ác hạnh về ý.
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, vị ấy không như thật rõ biết lợi ích
của mình, không như thật rõ biết lợi ích của
người, không như thật rõ biết lợi ích của cả hai.
Tham ái được đoạn trừ, vị ấy như thật rõ biết
lợi ích của mình, như thật rõ biết lợi ích của
người, như thật rõ biết lợi ích của cả hai
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1043

 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên làm ác hạnh về thân, ác hạnh về lời
nói, ác hạnh về ý. Si được đoạn trừ, thời không
làm ác hạnh về thân, ác hạnh về lời nói, ác
hạnh về ý.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên không như thật rõ biết lợi ích của
mình, không như thật rõ biết lợi ích của người,
không như thật rõ biết lợi ích của cả hai. Si
được đoạn trừ, thời như thật rõ biết lợi ích của
mình, như thật rõ biết lợi ích của người, như
thật rõ biết lợi ích của cả hai.
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

NIẾT BÀN – Tăng I, 283

Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1044

- Thiết thực hiện tại là Niết bàn, thưa Tôn giả
Gotama, được nói đến như vậy. Cho đến như thế
nào, thưa Tôn giả Gotama, Niết bàn là thiết thực
hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người trí tự mình
giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại mình, không
nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai,
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này
Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả
năng hướng thượng, được người trí tự mình
giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …
 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Như vậy, này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1045

Khi vị ấy, cảm thọ tham ái được đoạn tận, không có
dư tàn, cảm thọ sân được đoạn tận, không có dư tàn,
cảm thọ si được đoạn tận, không có dư tàn. Như vậy,
này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, … được người trí tự mình giác
hiểu.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama...... Mong
Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho
đến mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1046

120 Pháp đưa đến hoà thuận - Kinh CẦN PHẢI NHỚ 1 – Tăng III, 22

CẦN PHẢI NHỚ 1 –Tăng III, 22

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu pháp cần phải ghi nhớ
này. Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú thân làm
từ đối với các đồng Phạm hạnh, trước mặt lẫn sau
lưng. Đây là pháp cần phải ghi nhớ.
3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú lời nói
từ đối với các đồng Phạm hạnh, trước mặt lẫn sau
lưng. Đây là pháp cần phải ghi nhớ.
4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú ý nghĩ
từ đối với các đồng Phạm hạnh, trước mặt lẫn sau
lưng. Đây là pháp cần phải ghi nhớ.
5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các lợi
dưỡng đúng pháp, nhận được đúng pháp, cho đến
những đồ vật nhận được chỉ trong bình bát, vị ấy
không phải là người không san sẻ các đồ vật nhận
được như vậy, phải là người san sẻ dùng chung với
các đồng Phạm hạnh có giới đức. Đây là pháp cần
phải ghi nhớ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1047

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các
Giới Luật không bị bể vụn, không bị sứt mẻ, không
bị vết chấm, không bị uế nhiễm, giải thoát, được
người trí tán thán, không bị chấp thủ, đi đến Thiền
định, Tỷ-kheo sống thành tựu Giới Luật trong các
Giới Luật ấy đối với các đồng Phạm hạnh trước mặt
lẫn sau lưng.
7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, đối với các tri kiến
thuộc bậc Thánh, có khả năng hướng thượng, khiến
người thực hành chơn chánh diệt tận khổ đau, Tỷ-
kheo sống thành tựu tri kiến với các tri kiến như vậy
đối với các đồng Phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau
lưng.
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu pháp cần phải ghi nhớ.

CẦN PHẢI NHỚ 2 –Tăng III, 23

1. - Có sáu pháp cần phải ghi nhớ này, này các Tỷ-
kheo, tạo thành tương ái, tạo thành tương kính, đưa
đến hòa đồng, đưa đến không tranh luận, hòa hợp,
nhất trí.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú thân làm
từ đối với các vị đồng Phạm hạnh trước mặt lẫn sau
lưng. Đây là pháp cần phải ghi nhớ, tạo thành tương

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1048

ái, tạo thành tương kính, đưa đến hòa đồng, không
tranh luận, hòa hợp, nhất trí.
3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú lời nói
từ… ý nghĩ từ đối với các vị đồng Phạm hạnh cả
trước mặt lẫn sau lưng. Đây là pháp cần phải ghi nhớ,
tạo thành tương ái, tạo thành tương kính, đưa đến hòa
đồng, không tranh luận, hòa hợp, nhất trí.
4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đối với các
lợi dưỡng đúng pháp, nhận được đúng pháp, cho đến
những đồ vật nhận được chỉ trong bình bát, vị ấy
không phải là người không san sẻ các đồ vật nhận
được như vậy, phải là người san sẻ dùng chung với
các vị đồng Phạm hạnh có giới đức. Đây là pháp cần
phải ghi nhớ, tạo thành tương ái, tạo thành tương
kính, đưa đến hòa đồng, không tranh luận, hòa hợp,
nhất trí.
5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đối với các
Giới Luật không bị bể vụn, không bị sứt mẻ, không
bị vết chấm, không bị uế nhiễm, giải thoát, được
người trí tán thán, không bị chấp thủ, đi đến Thiền
định, Tỷ-kheo sống thành tựu Giới Luật trong các
Giới Luật ấy đối với các vị đồng Phạm hạnh, cả trước
mặt lẫn sau lưng.
6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các tri
kiến thuộc bậc Thánh, có khả năng hướng thượng,
khiến người thực hành chơn chánh diệt tận khổ đau,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1049

Tỷ-kheo sống thành tựu tri kiến với các tri kiến như
vậy đối với các vị đồng Phạm hạnh, cả trước mặt lẫn
sau lưng.
Đây là sáu pháp cần phải ghi nhớ, này các Tỷ-kheo,
tạo thành tương ái, tạo thành tương kính, đưa đến hòa
đồng, đưa đến không tranh luận, hòa hợp, nhất trí.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1050

121 Pháp đưa đến trí tuệ tăng trưởng - Kinh TRÍ TUỆ TĂNG TRƯỞNG – Tăng II, 284

TRÍ TUỆ TĂNG TRƯỞNG – Tăng II, 284

1.- Bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến trí tuệ tăng trưởng. Thế nào là bốn?

-   Thân cận bậc Chân nhân,
-   Nghe diệu pháp,
-   Như lý tác ý,
-   Thực hành pháp tùy pháp.

Bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến trí tuệ tăng trưởng.

2. Bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, giúp ích nhiều cho vị sanh ra làm người. Thế nào là bốn?

-   Thân cận bậc Chân nhân,
-   Nghe diệu pháp,
-   Như lý tác ý,
-   Thực hành pháp tùy pháp.

Bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, giúp ích nhiều cho vị sanh ra làm người.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1051

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   1052

122 Phải thực hành tu tập thân tâm chớ không… - TIỂU Kinh XÓM NGỰA – 40 Trung I, 613

TIỂU KINH XÓM NGỰA (Culaassapura suttam) – Bài kinh số 40 – Trung I, 613

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở giữa dân chúng Anga (Ương già), tại một xã ấp của dân chúng Anga, tên là Assapura. Lúc bấy giờ Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo.

– Bạch Thế Tôn.

Những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Sa-môn! Sa-môn! Này các Tỷ-kheo, dân
chúng biết các Ông là vậy. Và nếu các Ông có được
hỏi: "Các Ông là ai!" Các Ông phải tự nhận: "Chúng
tôi là Sa-môn".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1053

Này các Tỷ-kheo, các Ông đã được danh xưng
như vậy, đã tự nhận là như vậy, thì này, các Tỷ-
kheo, các Ông phải tự tu tập như sau: "Những
pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn, chúng ta sẽ tu tập
pháp môn ấy. Như vậy danh xưng này của chúng ta
mới chân chính và sự tự nhận này của chúng ta mới
như thật. Và những thứ cúng dường mà chúng ta thọ
hưởng như y phục, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược
phẩm trị bệnh mới có được kết quả lớn, lợi ích lớn
cho chúng ta. Và chúng ta xuất gia không thành vô
dụng, có kết quả, có thành tích".

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn?

Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo có tâm tham dục và lòng tham dục không được đoạn diệt, có tâm sân hận và lòng sân hận không được đoạn diệt, có tâm phẫn nộ và lòng phẫn nộ không được đoạn diệt, có tâm thù hận và lòng thù hận không được đoạn diệt, có tâm giả dối và lòng giả dối không được đoạn diệt, có tâm não hại và lòng não hại không được đoạn diệt, có tâm tật đố và lòng tật đố không được đoạn diệt, có tâm xan lẫn và lòng xan lẫn không được đoạn diệt, có tâm man trá và lòng man trá không được đoạn diệt, có tâm xảo trá và lòng xảo trá không được đoạn diệt, có tâm ái dục và lòng ái dục không được đoạn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1054

diệt, có tà kiến và tà kiến không được đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, nếu vị ấy không
thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn, thì
không thể đoạn diệt được những cấu uế cho Sa-môn,
những tỳ vết cho Sa-môn, những lỗi lầm cho Sa-
môn, sự đọa sanh vào đọa xứ, sự thọ lãnh các ác thú.
Này các Tỷ-kheo, ví như một loại võ khí nguy hiểm
tên mataja có hai lưỡi rất sắc bén, có thể được bao
lại và bỏ vào trong một cái bao. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, Ta nói sự xuất gia của Tỷ-kheo ấy là như
vậy.

 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị mang đại y (Sanghati) chỉ tùy
thuộc vào mang đại y.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị lõa thể chỉ tùy thuộc vào lõa thể.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị sống thoa bụi và đất chỉ tùy thuộc
vào hạnh thoa bụi và đất.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị sống theo lễ nghi tắm rửa chỉ tùy
thuộc vào lễ nghi tắm rửa.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị sống dưới gốc cây chỉ tùy thuộc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1055

vào hạnh sống dưới gốc cây.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị sống ngoài trời chỉ tùy thuộc vào
hạnh sống ngoài trời.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của người theo hạnh đứng thẳng chỉ tùy
thuộc vào hạnh đứng thẳng.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị ăn uống có định kỳ chỉ tùy thuộc
vào hạnh ăn uống có định kỳ.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của người sống theo chú thuật chỉ tùy thuộc
vào hạnh sống theo chú thuật.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của vị bện tóc chỉ tùy thuộc vào hạnh bện
tóc.
Này các Tỷ-kheo, nếu lòng tham dục của người
có tâm tham dục được đoạn diệt chỉ nhờ vào hạnh
mang đại y của người mang đại y, nếu lòng sân của
người có tâm sân được đoạn diệt, nếu lòng phẫn nộ
của người có tâm phẫn nộ được đoạn diệt, nếu lòng
hiềm hận của người có tâm hiềm hận được đoạn diệt,
nếu lòng giả dối của người có tâm giả dối được đoạn
diệt, nếu lòng não hại của người có tâm não hại được
đoạn diệt, nếu lòng tật đố của người có tâm tật đố

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1056

được đoan diệt, nếu lòng xan lẩn của người có tâm xan lẩn được đoạn diệt, nếu lòng man trá của người có tâm man trá được đoạn diệt, nếu lòng xảo trá của người có tâm xảo trá được đoạn diệt, nếu lòng ái dục của người có tâm ái dục được đoạn diệt, nếu tà kiến của người có tà kiến được đoạn diệt, (chỉ nhờ hạnh mang đại y của người mang đại y), thì những thân hữu quyến thuộc, bà con cùng một huyết thống có thể khiến người đó mang đại y ngay khi người đó mới sanh, và khuyên người đó mặc đại y như sau: "Này hiền nhi, hãy mang đại y, nếu mang đại y thì lòng tham dục của người có tâm tham dục, sẽ được đoạn diệt, lòng sân của người có tâm sân sẽ được đoạn diệt, lòng giả dối của người có tâm giả dối sẽ được đoạn diệt, lòng não hại của người có tâm não hại sẽ được đoạn diệt, lòng tật đố của người có tâm tật đố sẽ được đoạn diệt, lòng xan lẫn của người có tâm xan lẫn sẽ được đoạn diệt, lòng man trá của người có tâm man trá sẽ được đoạn diệt, lòng xảo trá của người có tâm xảo trá sẽ được đoạn diệt, lòng ái dục của người có tâm ái dục sẽ được đoạn diệt, tà kiến của người có tà kiến sẽ được đoạn diệt chỉ nhờ mang đại y. "Này các Tỷ-kheo, bởi vì Ta thấy có người mang đại y nhưng vẫn có tâm tham dục, có tâm sân hận, có tâm phẫn nộ, có tâm giả dối, có tâm não hại, có tâm tật đố, có tâm xan lẩn, có tâm man trá, có tâm xảo trá, có tâm ái dục, có tâm tà kiến, nên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1057

Ta không nói rằng, Sa-môn hạnh của người có tham dục chỉ tùy thuộc vào hạnh mang đại y của vị ấy. Này các Tỷ-kheo, nếu lòng tham dục của người có tâm tham dục được đoạn diệt chỉ nhờ hạnh lõa thể của người lõa thể... chỉ nhờ hạnh thoa bụi và đất của người sống theo hạnh thoa bụi và đất... chỉ nhờ hạnh lễ nghi tắm rửa của người sống theo hạnh lễ nghi tắm rửa... chỉ nhờ hạnh sống dưới gốc cây của người sống dưới gốc cây... chỉ nhờ hạnh sống ngoài trời của người sống ngoài trời... chỉ nhờ hạnh sống đứng thẳng của người sống đứng thẳng... chỉ nhờ hạnh ăn uống có định kỳ của người sống ăn uống có định kỳ... chỉ nhờ hạnh sống theo chú thuật của người sống theo chú thuật... Này các Tỷ-kheo, nếu lòng tham dục của người có tâm tham dục đoạn diệt chỉ nhờ hạnh bện tóc của người sống theo hạnh bện tóc; nếu lòng sân hận của người có tâm sân hận... (như trên)..., nếu tà kiến của người có tà kiến được đoạn diệt (chỉ nhờ hạnh của người sống theo hạnh bện tóc), thì những thân hữu quyến thuộc, bà con cùng một huyết thống có thể khiến người đó bện tóc ngay khi người đó mới sanh, và khuyên người đó bện tóc như sau: "Này hiền nhi, hãy bện tóc; nếu bện tóc thì lòng dục của người có tâm tham dục sẽ được đoạn diệt, lòng sân hận của người có tâm sân hận... nếu tà kiến của người có tà kiến sẽ được đoạn diệt, chỉ nhờ sống theo hạnh bện tóc"". Này các Tỷ-kheo, bởi vì Ta thấy có người theo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1058

hạnh bện tóc nhưng vẫn có tâm tham dục, có tâm sân hận, có tâm phẫn nộ, có tâm giả dối, có tâm não hại, có tâm tật đố, có tâm xan lẩn, có tâm man trá, có tâm xảo trá, có tâm ái dục, có tà kiến, nên Ta không nói rằng Sa-môn hạnh của người theo hạnh bện tóc chỉ tùy thuộc vào hạnh bện tóc của vị ấy.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn?

Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo có tâm tham dục và lòng tham dục được đoạn diệt, có tâm sân và lòng sân hận được đoạn diệt, có tâm phẫn nộ và lòng phẫn nộ được đoạn diệt, có tâm hiềm hận và lòng hiềm hận được đoạn diệt, có tâm giả dối và lòng giả dối được đoạn diệt, có tâm não hại và lòng não hại được đoạn diệt, có tâm tật đố và lòng tật đố được đoạn diệt, có tâm xan lẩn và lòng xan lẩn được đoạn diệt, có tâm man trá và lòng man trá được đoạn diệt, có tâm xảo trá và lòng xảo trá được đoạn diệt, có tâm ái dục và lòng ái dục được đoạn diệt, có tà kiến và tà kiến được đoạn diệt... => Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, nếu vị ấy thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn, thì có thể đoạn diệt được những cấu uế cho Sa-môn, những tỳ vết cho Sa-môn, những lỗi lầm cho Sa-môn, đọa sanh vào đọa xứ, sự thọ lãnh các ác thú. Vị ấy thấy tự ngã được gột sạch tất cả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1059

những ác, bất thiện pháp và vị ấy thấy tự ngã được giải thoát. Do thấy tự ngã được gột sạch tất cả những ác, bất thiện pháp ấy, do thấy tự ngã được giải thoát nên hân hoan sanh; do tâm hân hoan nên hỷ sanh; do hỷ nên thân được khinh an; do thân khinh an nên lạc thọ sanh; do lạc thọ nên tâm được định tĩnh. Vị ấy an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy, phương thứ hai, cũng vậy, phương thứ ba, cũng vậy, phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô biên, không hận không sân. Với tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu với hỷ... an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.

Này các Tỷ-kheo, ví như một hồ sen có nước trong, có nước ngọt, có nước mát, có nước trong sáng, có bờ hồ khéo sắp đặt, đẹp đẽ. Nếu có người từ phương Đông đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước. Người ấy đi đến hồ sen ấy giải trừ khát nước và giải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1060

trừ nóng bức. Nếu có người từ phương Tây đi đến... nếu có người từ phương Bắc đi đến, nếu có người từ phương Nam đi đến, nếu có người từ bất cứ ở đâu đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước, người ấy đi đến hồ sen ấy, giải trừ khát nước, giải trừ nóng bức.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu có người từ gia đình Sát đế lỵ xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy đi đến pháp luật do Như lai thuyết dạy, sau khi tu tập từ, bi, hỷ, xả, nội tâm được định tĩnh... Ta nói rằng chính nhờ nội tâm định tĩnh, vị ấy thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa- môn. Nếu vị ấy từ gia đình Bà-la-môn... từ gia đình Phệ xá (Vessa)... từ gia đình Thủ đà (Sudda), xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy đi đến pháp luật do Như Lai thuyết dạy, sau khi tu tập từ, bi, hỷ, xả, nội tâm được định tĩnh... Ta nói rằng chính nhờ nội tâm định tĩnh, vị ấy thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn.

Nếu có người từ gia đình Sát đế ly, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, sau khi đi đến pháp luật do Như Lai thuyết dạy, nhờ đoạn trừ các lậu hoặc, vị ấy ngay trong hiện tại, tự mình chứng tri, chứng ngộ và thành đạt vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Vị ấy thành Sa-môn nhờ đoạn diệt các lậu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1061

hoặc.

Nếu từ gia đình Bà-la-môn... từ gia đình Phệ xá... từ gia đình Thủ đà, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, sau khi đi đến pháp luật do Như Lai thuyết dạy, nhờ đoạn trừ các lậu hoặc, vị ấy ngay trong hiện tại, tự mình chứng tri, chứng ngộ và thành đạt vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, vị ấy thành Sa-môn nhờ đoạn diệt các lậu hoặc.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1062

123 Quan trọng - Kinh MAGANDIYA – 75 Trung II, 353

KINH MAGANDIYA (Magandiya suttam) – Bài kinh số 75 – Trung II, 353

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru, tại
thị trấn của dân chúng Kuru tên là
Kammasadhamma, trên thảm cỏ trong nhà lửa của
một Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja. Rồi Thế
Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, vào
Kammasadhamma để khất thực. Đi khất thực ở
Kammasadhamma xong, sau bữa ăn, trên đường khi
khất thực về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để nghỉ
trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Thế Tôn đến
ngồi dưới một gốc cây để nghỉ trưa.

Rồi du sĩ Magandiya, trong khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc họ Bharadvaja. Du sĩ Magandiya thấy thảm cỏ đã soạn sẵn trong nhà lửa của vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, khi thấy vậy liền nói với Bà-la-môn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1063

thuộc dòng họ Bharadvaja:

– Tấm thảm cỏ này trong nhà lửa của Tôn giả Bharadvaja đã được sửa soạn cho ai, hình như là chỗ nằm ngủ của một Sa-môn?

– Thưa Tôn giả Magandiya, có Sa-môn Gotama
là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Sakya (Thích-ca).
Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Tôn giả
Gotama: "Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên
Nhân Sư, Phật, Thế Tôn". Chỗ nằm này được sửa
soạn cho Tôn giả Gotama ấy.

– Thật sự, này Tôn giả Bharadvaja, chúng tôi
thấy một sự bất hạnh khi chúng tôi thấy chỗ ngủ của
Tôn giả Gotama, một vị phá hoại sự sống
(bhunahuno).

– Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói.
Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Nhiều
vương tộc trí giả, nhiều Bà-la-môn trí giả, nhiều Cư
sĩ trí giả, nhiều Sa-môn trí giả có lòng tin nơi Tôn giả
Gotama ấy, và đã tu tập theo Thánh đạo, theo Pháp
và theo (chí) Thiện.

– Này Tôn giả Bharadvaja, nếu chúng tôi thấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1064

mặt Tôn giả Gotama, chúng tôi sẽ nói như sau trước
mặt vị ấy: "Sa-môn Gotama là người phá hoại sự
sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã
truyền lại như vậy.

– Nếu Tôn giả Magandiya hoan hỷ, tôi sẽ tin lại sự tình này cho Sa-môn Gotama biết.

– Tôn giả Bharadvaja hãy yên lòng, và hãy nói lên những điều gì đã được nói.

Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân nghe
được câu chuyện giữa Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja và du sĩ Magandiya. Và Thế Tôn vào
buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến nhà
lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, sau
khi đến liền ngồi trên thảm cỏ đã soạn sẵn. Rồi Bà-
la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja đi đến chỗ Thế
Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi
thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi
Thế Tôn nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja đang ngồi một bên:

– Này Bharadvaja, có phải có cuộc nói chuyện giữa du sĩ Magandiya với Ông về vấn đề thảm cỏ này?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1065

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Bharadvaja hoảng hốt, lông tóc dựng ngược, bạch Thế Tôn:

– Chính là điều chúng con muốn thưa với Tôn giả Gotama và Tôn giả Gotama đã đoán trước chúng con.

Nhưng cuộc nói chuyện này giữa Thế Tôn và
Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja nói chưa xong,
du sĩ Magandiya, khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến
tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja, đến tại chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên
những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, và sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền
ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với du sĩ
Magandiya đang ngồi một bên:

– Này Magandiya, con mắt ưa thích sắc, ái lạc
sắc, hoan hỷ sắc, và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ
trì con mắt và thuyết pháp để phòng hộ con mắt. Này
Magandiya, có phải vì vậy mà Ông nói: "Sa-môn
Gotama là người phá hoại sự sống?"

– Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: "Sa-môn Gotama phá hoại sự sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Này Magandiya, tai ưa thích tiếng... Này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1066

Magandiya, mũi ưa thích hương... Này Magandiya,
lưỡi ưa thích vị... Này Magandiya, thân ưa thích
xúc... Này Magandiya, ý ưa thích pháp, ái lạc pháp,
hoan hỷ pháp và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì
ý và thuyết pháp để phòng hộ ý. Này Magandiya, có
phải vì vậy mà ông nói: "Sa-môn Gotama là người
phá hoại sự sống?

– Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: "Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Ông nghĩ thế nào, này Magandiya? Ở đây, có
người trước kia đam mê các sắc pháp do mắt nhận
thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả
ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời
gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các sắc
pháp, sau khi đoạn tận sắc ái, sau khi trừ diệt nhiệt
não đối với sắc pháp, người này trú với khát ái được
đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông
có nói gì về người này?

– Không có gì, Tôn giả Gotama.

– Ông nghĩ thế nào? Này Magandiya, ở đây, có người trước kia đam mê các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1067

thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các xúc, sau khi đoạn tận xúc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với các xúc, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?

– Không có gì, Tôn giả Gotama.

– Này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta sống hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Này Magandiya, Ta có ba tòa lâu đài, một cho mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa hạ. Này Magandiya, trong bốn tháng mùa mưa, Ta sống hưởng thụ trong lâu đài mùa mưa, được những nữ nhạc công giúp vui và không bước xuống khỏi lâu đài ấy. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục vọng, sau khi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1068

đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các
dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm
an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác, chưa xả
ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai
nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy
theo các dục. Ta không ước vọng được như họ, ở
đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này
Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp,
sau khi chứng đạt Thiên lạc, được an trú, hoan hỷ
trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém, ở
đây, Ta không ham thích.

Ví như, này Magandiya, một gia chủ hay con một người gia chủ, giàu sang, tài vật nhiều, sở hữu nhiều, sống thọ hưởng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Vị ấy, sau khi làm thiện thân hành, sau khi làm thiện khẩu hành, sau khi làm thiện ý hành, khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, Thiên giới, đời này, cọng trú với chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba. Vị ấy ở đây, trong rừng Nandana, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1069

cách đầy đủ, một cách sung mãn. Vị ấy thấy người
gia chủ hay con người gia chủ đang thọ hưởng năm
dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung
mãn. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Thiên tử
ấy, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm
thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách
sung mãn, vị ấy có ước vọng được như người gia chủ
ấy, hay con người gia chủ ấy; hay năm dục trưởng
dưỡng thuộc loài Người, hay trở lui về với các dục
thuộc loài Người?

– Không có vậy, thưa Tôn giả Gotama! Vì sao vậy? Vì thiên dục, thưa Tôn giả Gotama, là kỳ diệu hơn, là vi diệu hơn nhân dục.

– Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia. Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn các dục trưởng dưỡng các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1070

khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ, ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây, Ta không ham thích.

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi; với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc, được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Người ấy thấy một người bị bệnh cùi khác, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị cái loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có ước vọng được như người cùi kia, hố than hừng, hay sự thọ dụng dược liệu không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1071

– Không, thưa Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Thưa Tôn giả Gotama, khi có bệnh thời cần thuốc trị bệnh, khi không bệnh, thời không cần thuốc trị bệnh.

– Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, các dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc đo thân nhận thức, các xúc ấy là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc, được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây Ta không ham thích.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1072

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi,
với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt
chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách
miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình
trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con
huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ.
Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy
dùng thuốc được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc,
tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Rồi
có hai lực sĩ, nắm chặt (hai) cánh tay người ấy và lôi
kéo người ấy đến hố than hừng. Này Magandiya,
Ông nghĩ thế nào? Người ấy có co rút thân, vật qua
vật lại phía này phía kia không?

– Thưa Tôn giả Gotama, có. Vì sao vậy? Vì sự xúc phạm với lửa, là đau khổ, thưa Tôn giả Gotama, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não.

– Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải
chỉ hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là
nồng cháy, rất là nhiệt não, hay là trước đây, sự xúc
chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy, rất
là nhiệt não?

– Thưa Tôn giả Gotama, hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và xưa kia, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1073

khổ, rất là nồng cháy và rất là nhiệt não. Tuy vậy,
thưa Tôn giả Gotama, kẻ bị bệnh cùi này, với thân
(đầy) những lở lói, với thân hư thối nứt chảy, bị các
loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết
thương với móng tay, với các căn bị hư hoại do sự
xúc chạm đau khổ với ngọn lửa, lại có phản tưởng là
được lạc thọ.

– Cũng vậy, này Magandiya, sự xúc chạm với các dục trong thời quá khứ cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời vị lai cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời hiện lại cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não. Và này Magandiya, những chúng sanh này chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, với các căn bị hư hoại, do sự xúc chạm đau khổ với các dục, lại có phản tưởng là được lạc thọ.

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, người bị bệnh cùi với thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, càng cào rách miệng các vết thương với các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1074

móng tay, càng hơ đốt thân mình trên hố than
hừng chừng nào thời miệng các vết thương ấy lại
càng thêm bất tịnh, càng thêm hôi thối và càng
thêm thối nát, và người ấy chỉ có cảm giác dễ chịu,
thỏa thích do nhân duyên gãi ngứa miệng các vết
thương.

Cũng vậy, này Magandiya, các chúng sanh
chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các
dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt,
chạy theo các dục. Này Magandiya, các chúng sanh,
chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các
dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt,
càng chạy theo dục chừng nào, thời dục ái các
chúng sanh ấy càng tăng trưởng, càng bị dục nhiệt
não thiêu đốt, và họ chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa
thích do duyên năm dục trưởng dưỡng.

Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Ông có thấy hay nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Lành thay, này Magandiya! Này Magandiya,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1075

Ta cũng không thấy, cũng không nghe một vị vua
hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ,
một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái
chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ
diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn
trừ, với nội tâm an tịnh.

 Nhưng này Magandiya, những vị Sa-môn hay Bà-
la-môn nào đã sống, đang sống hay sẽ sống với
khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh, tất
cả những vị này, sau khi như chơn biết sự tập
khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự
xuất ly của các dục ấy, với dục ái được đoạn tận,
với dục nhiệt não được trừ diệt, đã trú, đang trú
hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm
được an tịnh.

Rồi Thế Tôn, thời ấy nói lên cảm hứng ngữ như sau:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Bát chánh là độc đạo,
An ổn và bất tử.
Khi được nghe vậy, du sĩ Magandiya bạch Thế
Tôn:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1076

– Thật hy hữu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Lời này được Tôn giả Gotama khéo nói:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Con cũng vậy, thưa Tôn giả Gotama, con cũng
đã được nghe lời này, do các vị Tôn sư, đại Tôn sư
các du sĩ đã nói:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, lời nói này lời
nói kia phù hợp nhau.

– Nhưng này Magandiya, điều mà Ông đã được nghe do các vị Tôn sư, đại Tôn sư các du sĩ đã nói:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng, Thế nào là không bệnh? Thế nào là Niết-bàn?

Khi được nói vậy, du sĩ Magandiya, tự lấy tay xoa bóp chân tay của mình và nói:

– Thế nào là không bệnh, thưa Tôn giả Gotama?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1077

Thế nào là Niết-bàn, thưa Tôn giả Gotama? Tôi nay không bệnh, an lạc, không có bệnh tật gì ở tôi.

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Người ấy nghe một người có mắt nói như sau: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh". Và người ấy tìm tấm vải trắng. Rồi có một người khác đánh lừa người ấy với một tấm y thô, dính dầu và đất và nói: "Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn". Người ấy lấy tấm y ấy, sau khi lấy, đắp trên mình. Sau khi đắp trên mình, người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói tự mãn: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh".

Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Kẻ sanh ra
đã mù kia, do biết, do thấy, lấy tấm y thô, dính dầu
và đất ấy để rồi sau khi lấy người ấy đắp trên mình,
sau khi đắp trên mình; người ấy hoan hỷ thốt lên lời
nói tự mãn: "Thật tốt đẹp thay, tấm vải trắng xinh
đẹp, không cấu uế, thanh tịnh, hay là do lòng tin
người có mắt?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1078

– Thưa Tôn giả Gotama, do không biết, không
thấy, kẻ sanh ra đã mù kia lấy tấm y thô, dính dầu và
đất ấy để rồi sau khi lấy, người ấy đắp trên mình, sau
khi đắp trên mình, người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói
tự mãn: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp,
không cấu uế, thanh tịnh" là do lòng tin người có
mắt.

– Cũng vậy, này Magandiya, các du sĩ mù lòa, không có mắt, không biết không bệnh, không thấy Niết-bàn nhưng nói lên câu kệ này:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng.

 Này Magandiya, câu kệ này trong thời quá khứ đã được các bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói lên:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng.
Bát chánh là độc đạo,
An ổn và bất tử.
Và câu kệ ấy này được dần dần lan tràn đến dân
chúng phàm phu.

Nhưng này Magandiya, thân này trở thành bệnh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1079

khổ, trở thành cục bướu, trở thành mũi tên, trở thành
bất hạnh, trở thành bệnh chướng và với thân trở
thành bệnh khổ, trở thành cục bướu, trở thành mũi
tên, trở thành bất hạnh, trở thành bệnh chướng này,
Ông nói: "Thưa Tôn giả Gotama, cái này là không
bệnh ấy, cái này là Niết-bàn ấy". Như vậy, này
Magandiya, Ông không có Thánh nhãn ấy, với
Thánh nhãn ấy Ông có thể biết không bệnh, có thể
thấy Niết-bàn.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta để ta có thể biết không bệnh, có thể thấy Niết-bàn".

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy sau khi dùng thuốc, mắt không khởi lên, mắt không được sáng tỏ. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải vị thầy thuốc ấy cảm thấy mệt mỏi, phiền não không?

– Thưa vâng, Tôn giả Gotama.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1080

Cũng vậy, này Magandiya, nếu Ta thuyết pháp
cho Ông: "Đây là không bệnh ấy, đây là Niết-bàn
ấy", và Ông không biết không bệnh, không biết Niết-
bàn thời như vậy làm Ta mệt mỏi, làm Ta phiền não.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta để ta có thể biết không bệnh, có thể thấy Niết-bàn".

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Người ấy nghe một người có mắt nói như sau: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh", và người ấy đi tìm tấm vải trắng. Rồi có một người khác đánh lừa người ấy với một tấm y thô, dính dầu và đất và nói: "Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn". Người ấy lấy tấm y ấy. Sau khi lấy, người ấy đắp trên mình, sau khi đắp trên mình người ấy, các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc bài tiết các nhơ bẩn về phía trên, bài tiết các nhơ bẩn về phía dưới, xức thuốc mắt, thoa dầu cho mắt, cho thuốc qua lỗ mũi. Người ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1081

sau khi dùng thuốc, mắt được khởi lên, mắt được
sáng tỏ. Với mắt được khởi lên, người ấy đoạn trừ
tham dục đối với tấm y thô, dính dầu và dính đất kia,
và người ấy có thể xem người kia là không phải bạn,
có thể xem người kia là thù địch và nghĩ đến sát hại
sinh mạng (của người kia): "Thật sự trong một thời
gian dài, Ta bị người này lường gạt, lừa dối, phỉnh
gạt với tấm y thô, dính dầu và đất: "Này bạn, đây là
tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho
bạn".

Cũng vậy, này Magandiya, nếu Ta thuyết pháp
cho Ông: "Đây là không bệnh ấy, đây là Niết-bàn
ấy", Ông có thể biết không bệnh, Ông có thể thấy
Niết-bàn. Và với mắt được khởi lên cho Ông, lòng
tham dục đối với năm thủ uẩn được đoạn trừ; và
Ông có thể nghĩ như sau: "Thật sự trong một thời
gian dài, ta bị tâm này lường gạt, lừa dối, phỉnh gạt,
chấp thủ sắc, ta đã chấp thủ, chấp thủ thọ, ta đã chấp
thủ, chấp thủ tưởng, ta đã chấp thủ, chấp thủ các
hành, ta đã chấp thủ, chấp thủ thức, ta đã chấp thủ.
Do duyên chấp thủ ấy nơi ta, nên có hữu; do duyên
hữu, có sanh; do duyên sanh, có già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ
Khổ uẩn".

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1082

giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta khiến ta có thể từ chỗ ngồi này đứng dậy, không còn mù nữa".

– Vậy này Magandiya, hãy thân cận các vị chân
nhân. Này Magandiya, do Ông thân cận các vị chân
nhân, thời này Magandiya, Ông sẽ được nghe diệu
pháp. Này Magandiya, do ông được nghe diệu pháp,
thời này Magandiya, Ông sẽ sống đúng với Chánh
pháp và tùy pháp. Này Magandiya, do Ông sống
đúng với Chánh pháp và tùy pháp, thời này
Magandiya, Ông sẽ tự mình biết, tự mình thấy: "Đây
là những bệnh chướng, những cục bướu, những mũi
tên. Ở đây, những bệnh chướng, những cục bướu,
những mũi tên được trừ diệt, không có dư tàn. Do
chấp thủ được diệt ở ta, nên hữu diệt; do hữu diệt,
sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
được diệt trừ. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ
khổ uẩn này".

Khi được nghe nói vậy, du sĩ Magandiya bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama,
như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1083

để những ai có mắt có thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh
pháp đã được các Tôn giả Gotama dùng nhiều
phương tiện trình bày giải thích. Nay con xin quy y
Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng.
Con xin xuất gia với Tôn giả Gotama, con xin thọ đại
giới.

– Này Magandiya, ai trước kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy các tánh con người sai biệt nhau.

– Thưa Tôn giả Gotama, nếu những người xưa kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này, phải sống bốn tháng biệt trú, sau khi sống bốn tháng biệt trú, các Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới; thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu các Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho con xuất gia, hãy cho con thọ đại giới để thành Tỷ-kheo.

Và du sĩ Magandiya được xuất gia với Thế Tôn, được thọ đại giới. Thọ đại giới không bao lâu, Tôn giả Magandiya ở một mình an tịnh, không phóng dật, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1084

chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương
gia đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình
hướng đến. Đó là mục đích của vô thượng Phạm
hạnh, ngay trong hiện tại, với thượng trí tự mình
chứng ngộ, chứng đạt và an trú: "Sanh đã tận, Phạm
hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này
sẽ không có đời sống khác nữa". Tôn giả Magandiya
hiểu biết như vậy.

Và Tôn giả Magandiya trở thành một vị A-la- hán nữa.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1085

124 Quán thế nào để đoạn trừ kiêu mạn - Kinh ĐƯỢC NUÔI DƯỠNG TẾ NHỊ – Tăng I, 259

ĐƯỢC NUÔI DƯỠNG TẾ NHỊ – Tăng I, 259

1. - Này các Tỷ-kheo, Ta được nuôi dưỡng tế nhị, tối
thắng nuôi dưỡng tế nhị, cứu cánh nuôi dưỡng tế nhị.
 Này các Tỷ-kheo, trong nhà Phụ vương Ta, có
các hồ nước được xây lên, trong một hồ có hoa
sen xanh, trong một hồ có hoa sen đỏ, trong
một hồ có hoa sen trắng, tất cả phục vụ cho Ta.
 Không một hương chiên đàn nào Ta dùng, này
các Tỷ-kheo, là không từ Kàsi đến.
 Bằng vải Kàsi là khăn của Ta, này các Tỷ-kheo.
Bằng vải kàsi là áo cánh, bằng vải kàsi là nội
y, bằng vải kàsi là thượng y.
 Đêm và ngày, một lọng trắng được che cho Ta
để tránh xúc chạm lạnh, nóng, bụi, cỏ hay
sương.
 Này các Tỷ-kheo, ba lâu đài được xây dựng cho
Ta, một cái cho mùa đông, một cái cho mùa hạ,
một cái cho mùa mưa. Và Ta, này các Tỷ-kheo,
tại lâu đài mùa mưa, trong bốn tháng mưa,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1086

được những nữ nhạc công đoanh vây, Ta không
có xuống dưới lầu.
 Trong các nhà của người khác, các đầy tớ, làm
công được cho ăn cơm tấm và cháo chua.
Trong nhà của phụ vương Ta, các người đầy tớ
và làm công được cho ăn gạo, thịt gà và cơm
nấu.
2. - Với Ta, này các Tỷ-kheo, được đầy đủ với sự
giàu sang như vậy, được cứu cánh nuôi dưỡng tế nhị
như vậy, ta suy nghĩ rằng:
- "Kẻ vô văn phàm phu tự mình bị già, không
vượt qua khỏi già, khi thấy người khác bị già,
lại bực phiền, hổ thẹn, ghê tởm, quên rằng
mình cũng như vậy. Ta cũng bị già, không vượt
qua khỏi già, sau khi thấy người khác già, Ta
có thể bực phiền, hổ thẹn, ghê tởm sao? Như
vậy, thật không xứng đáng cho Ta". Sau khi
quan sát về Ta như vậy, này các Tỷ-kheo, sự
kiêu mạn của tuổi trẻ trong tuổi trẻ được đoạn
trừ hoàn toàn.
- "Kẻ vô văn phàm phu tự mình bị bệnh, không
vượt khỏi bệnh, khi thấy người khác bị bệnh,
lại bực phiền, hổ thẹn, ghê tởm, quên rằng
mình cũng như vậy. Ta cũng bị bệnh, không
vượt qua khỏi bệnh, sau khi thấy người khác bị
bệnh, Ta có thể bực phiền, hổ thẹn, ghê tởm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1087

sao? Như vậy, thật không xứng đáng cho Ta".
Sau khi quán sát về Ta như vậy, này các Tỷ-
kheo, sự kiêu mạn của không bệnh trong không
bệnh được đoạn trừ hoàn toàn.
- "Kẻ vô văn phàm phu tự mình bị chết, không
vượt khỏi chết, khi thấy người khác bị chết, lại
bực phiền, hổ thẹn, ghê tởm, quên rằng mình
cũng như vậy. Ta cũng bị chết, không vượt qua
khỏi chết, sau khi thấy người khác chết, Ta có
thể bực phiền, hổ thẹn, ghê tởm sao? Như vậy,
thật không xứng đáng cho Ta". Sau khi quán
sát về Ta như vậy, này các Tỷ-kheo, sự kiêu
mạn của sự sống trong sự sống được đoạn trừ
hoàn toàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1088

125 Quả - 4 lợi ích của sự thể nhập Chánh kiến - Kinh NGHE VỚI TAI – Tăng II, 172

NGHE VỚI TAI – Tăng II, 172

1.- Này các Tỷ-kheo, các pháp do được nghe bằng
tai, do tụng đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo
thể nhập, có bốn lợi ích được chờ đợi. Thế nào là
bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng
pháp, như kinh: Ứng tụng … Phương quảng. Các
pháp ấy, vị ấy được nghe bằng tai, do tụng đọc bằng
lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập. Vị ấy khi
mạng chung bị thất niệm, được sanh cộng trú với một
loại Thiên nhân. Tại đấy, các vị sống an lạc đọc các
pháp cú cho vị ấy. Này các Tỷ-kheo, chậm chạp niệm
được khởi lên. Rồi mau chóng, chúng sanh ấy đi đến
thù thắng.

Này các Tỷ-kheo, do được nghe các pháp bằng tai, do tụng đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập; đây là lợi ích thứ nhất được chờ đợi.

2. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng pháp, như kinh: Ứng tụng … Phương quảng. Các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1089

pháp ấy, vị ấy được nghe bằng tai, do tụng đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập. Vị ấy khi mạng chung bị thất niệm, được sanh cộng trú với một loại Thiên nhân. Tại đấy, các vị sống an lạc không đọc các pháp cú cho vị ấy. Nhưng có Tỷ-kheo có thần thông, đã đạt được tâm tự tại, thuyết pháp cho hội chúng chư Thiên. Vị ấy suy nghĩ như sau: "Đây chính là Pháp và Luật mà trước đây ta đã sống Phạm hạnh". Này các Tỷ-kheo, chậm chạp niệm được khởi lên. Rồi mau chóng, chúng sanh ấy đi đến thù thắng.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thiện xảo về
tiếng trống. Người ấy trong khi đi giữa đường có thể
nghe được tiếng trống. Người ấy không có nghi ngờ,
không có do dự, đó là tiếng trống hay không phải là
tiếng trống. Người ấy đi đến kết luận: "Đây là tiếng
trống". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học
thuộc lòng pháp, như kinh: Ứng tụng … Phương
quảng. Các pháp ấy, vị ấy được nghe bằng tai …
chúng sanh ấy đi đến thù thắng.

Này các Tỷ-kheo, do được nghe các pháp bằng tai, do tụng đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập, đây là lợi ích thứ hai được chờ đợi.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng pháp, như kinh: Ứng tụng … Phương quảng. Các pháp ấy, vị ấy được nghe bằng tai, được tụng đọc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1090

bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập …
nhưng không có Tỷ-kheo có thần thông, đạt được
tâm tự tại thuyết pháp cho hội chúng chư Thiên; và
một Thiên tử thuyết pháp cho hội chúng chư thiên.
Vị ấy suy nghĩ như sau: "Đây chính là Pháp và Luật
mà trước đây ta đã sống Phạm hạnh". Chậm chạp,
này các Tỷ-kheo, niệm được khởi lên. Rồi mau
chóng, chúng sanh ấy đi đến thù thắng.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thiện xảo về tiếng tù và. Người ấy, trong khi đi giữa đường có thể nghe được tiếng tù và. Người ấy không có nghi ngờ, không có do dự, đó là tiếng tù và hay không phải là tiếng tù và. Người ấy đi đến kết luận: "Đây là tiếng tù và". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng pháp, như kinh: Ứng tụng … Phương quảng. Các pháp ấy, vị ấy được nghe bằng tai, được tụng đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập … nhưng không có Tỷ-kheo có thần thông, đạt được tâm tự tại thuyết pháp cho hội chúng chư Thiên. Và một Thiên tử thuyết pháp cho hội chúng chư thiên. Vị ấy suy nghĩ như sau: "Đây chính là Pháp và Luật mà trước đây ta đã sống Phạm hạnh". Này các Tỷ-kheo, chậm chạp niệm được khởi lên. Rồi mau chóng, chúng sanh ấy đi đến thù thắng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1091

Này các Tỷ-kheo, do được nghe bằng tai, do tụng đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập; đây là lợi ích thứ ba được chờ đợi.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng
pháp, như kinh: Ứng tụng … Phương quảng. Các
pháp ấy, được nghe bằng tai, được tụng đọc bằng lời,
do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập … nhưng không
có Tỷ-kheo có thần thông, đạt được tâm tự tại thuyết
pháp cho hội chúng chư Thiên; và không có Thiên tử
thuyết pháp cho hội chúng chư thiên. Nhưng có thể
có người được hóa sanh:"Này bạn, bạn có nhớ
không? Này bạn, bạn có nhớ không, tại chỗ ấy chúng
ta đã sống Phạm hạnh?". Vị ấy trả lời: "Này bạn, tôi
nhớ! Này bạn, tôi nhớ". Chậm chạp, này các Tỷ-
kheo, niệm được khởi lên. Rồi mau chóng, chúng
sanh ấy đi đến thù thắng.

Ví như, này các Tỷ-kheo, hai người bạn cùng chơi trò chơi đất bùn, hai người vào một thời nào, một chỗ nào được gặp nhau. Người bạn này có thể nói với người bạn kia: "Này bạn, bạn có nhớ cái này không? Này bạn, bạn có nhớ cái này không?". Người ấy có thể trả lời: "Này bạn, tôi có nhớ! Này bạn, tôi có nhớ!". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng pháp, như kinh: Ứng tụng … Phương quảng. Các pháp ấy, được nghe bằng tai, được tụng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1092

đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập
… nhưng không có Tỷ-kheo có thần thông, đạt được
tâm tự tại thuyết pháp cho hội chúng chư Thiên; và
không có Thiên tử thuyết pháp cho hội chúng chư
thiên. Nhưng có thể có người được hóa sanh:"Này
bạn, bạn có nhớ không? Này bạn, bạn có nhớ không,
tại chỗ ấy chúng ta đã sống Phạm hạnh?". Vị ấy trả
lời: "Này bạn, tôi nhớ! Này bạn, tôi nhớ". Chậm
chạp, này các Tỷ-kheo, niệm được khởi lên. Rồi mau
chóng, chúng sanh ấy đi đến thù thắng.

Này các Tỷ-kheo, do được nghe bằng tai, do tụng đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập; đây là lợi ích thứ tư được chờ đợi.

Này các Tỷ-kheo, do được nghe bằng tai, do tụng đọc bằng lời, do ý quan sát, do kiến khéo thể nhập; có bốn lợi ích này được chờ đợi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1093

126 Quả - 5 lợi ích khi nghe pháp - Kinh NGHE PHÁP – Tăng II, 708

NGHE PHÁP – Tăng II, 708

1. - Này các Tỷ-kheo, nghe pháp có năm lợi ích này.

2. Thế nào là năm?

-   Được nghe điều chưa nghe,
-   Làm cho trong sạch điều được nghe,
-   Đoạn trừ nghi,
-   Làm cho tri kiến chánh trực,
-   Làm cho tâm tịnh tín.

Này các Tỷ-kheo, nghe pháp có năm lợi ích này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1094

127 Quả - 7 lần tái sanh tối đa đối với người đã rõ biết 4 Thánh đế - Kinh Núi Sineru Tu Di – Tương V, 662

Núi Sineru 1 – Tương V, 662 (Tu Di)

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đặt trên núi Sineru, vua các loài núi, các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu.

3) Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, cái gì là nhiều hơn, các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu được đặt như vậy hay núi chúa Sineru?

-- Cái này là nhiều hơn, bạch Thế Tôn, tức là vua núi Sineru. Rất ít là các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu được đặt như vậy, chúng không có thể ước tính được, chúng không có thể so sánh được, chúng không có thể thành một phần nhỏ được, khi đem đặt các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu so sánh với núi chúa Sineru.

4) -- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với vị Thánh đệ tử thành tựu chánh kiến, với người đã chứng ngộ, cái này là nhiều hơn, tức là sự khổ đã được đoạn tận, đã được tiêu mòn này. Rất ít là khổ còn tồn tại, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1095

có thể ước tính, không có thể so sánh, không có thể
thành một phần nhỏ, nếu so sánh với khổ trước đã
được đoạn tận, đã được tiêu mòn. Tức là trong thời
gian tối đa là bảy lần đối với người đã rõ biết: "Đây
là Khổ"... đã rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

5) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

Núi Sineru 2 – Tương V, 663 (Tu Di)

1) ...

2) ... Ví như, này các Tỷ-kheo, núi chúa Sineru đi đến đoạn tận, đi đến tiêu diệt, chỉ còn lại các viên sạn, lớn bằng bảy hạt đậu.

3) Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, cái gì là
nhiều hơn, núi chúa Sineru ấy đi đến đoạn tận, đi đến
tiêu mòn hay các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu còn
tồn tại?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1096

-- Cái này là nhiều hơn, bạch Thế Tôn, tức là núi chúa Sineru đi đến đoạn tận, đi đến tiêu mòn. Và ít hơn là các viên sạn lớn bằng bảy hạt đậu được còn lại, không thể đem ước tính, không thể đem so sánh và không thể bằng một phần nhỏ, nếu so sánh các viên sạn lớn, bằng bảy hạt đậu còn lại với núi chúa Sineru đã đi đến đoạn tận, đã đi đến tiêu mòn.

4) -- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với vị Thánh đệ tử
thành tựu chánh kiến, với người đã chứng ngộ, cái
này là nhiều hơn, tức là sự khổ đã được đoạn tận,
được tiêu mòn này; và rất ít là khổ còn tồn tại, không
có thể ước tính, không có thể so sánh, không có thể
thành một phần nhỏ, nếu so sánh với khổ trước đã
được đoạn tận, đã được tiêu mòn, tức là trong thời
gian tối đa là bảy lần đối với người đã rõ biết: "Đây
là Khổ"... đã rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

5) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1097

128 Quả - Bậc Dự lưu - Kinh TẤT CẢ LẬU HOẶC – 2 Trung I, 19

KINH TẤT CẢ LẬU HOẶC (Sabbasava suttam) – Bài kinh số 2 – Trung I, 19

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Khi ở tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-
kheo:

– "Này các Tỷ-kheo!"

– "Bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp
Thế Tôn. Thế Tôn nói: "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ
giảng cho các Người pháp môn phòng hộ tất cả lậu
hoặc". Hãy nghe và khéo tác ý. Ta sẽ nói".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta giảng sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy, không phải cho

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1098

người không biết, cho người không thấy.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy? - Có như lý tác ý và không như lý tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, do không như lý tác ý, các
lậu hoặc chưa sanh được sanh khởi, và các lậu
hoặc đã sanh được tăng trưởng.
 Này các Tỷ-kheo, do như lý tác ý, các lậu hoặc
chưa sanh không sanh khởi, và các lậu hoặc đã
sanh được trừ diệt.
Này các Tỷ-kheo:

 Có những lậu hoặc phải do tri kiến được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do phòng hộ được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do thọ dụng được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do kham nhẫn được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do tránh né được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do trừ diệt được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1099

đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do tu tập được đoạn
trừ.
 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các lậu hoặc
phải do tri kiến được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây có kẻ phàm phu ít nghe,
không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục
pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc
Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhơn, không
thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, không tu tập
pháp các bậc Chơn nhơn, không tuệ tri các pháp cần
phải tác ý, không tuệ tri các pháp không cần phải tác
ý; vị này vì không tuệ tri các pháp cần phải tác ý, vì
không tuệ tri các pháp không cần phải tác ý nên tác
ý các pháp không cần phải tác ý và không tác ý các
pháp cần phải tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý?

Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác
ý mà dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay dục lậu
đã sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh
được sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được tăng
trưởng, hay vô minh lậu chưa sanh được sanh khởi,
hay vô minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1100

pháp ấy là những pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp cần phải tác ý mà vị ấy không tác ý?

Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác
ý mà dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu
đã sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh không
sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được trừ diệt, hay vô
minh lậu chưa sanh không sanh khởi, hay vô minh
lậu đã sanh được trừ diệt. Những pháp ấy là những
pháp cần phải tác ý mà các vị ấy không tác ý. Do vị
ấy tác ý các pháp không nên tác ý, do vị ấy không tác
ý các pháp cần phải tác ý, nên các lậu hoặc chưa sanh
được sanh khởi, và các lậu hoặc đã sanh được tăng
trưởng.

 Vị ấy không như lý tác ý như sau:

14. "Ta có mặt trong thời quá khứ, hay ta không
có mặt trong thời quá khứ?
15. Ta có mặt trong thời quá khứ như thế nào?
16. Ta có mặt trong thời quá khứ hình vóc như
thế nào?
17. Trước kia ta-là gì và ta đã có mặt như thế nào
trong thời quá khứ?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1101

18. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai hay ta sẽ không
có mặt trong thời vị lai?
19. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai như thế nào?
20. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai, hình vóc như
thế nào?
21. Trước kia ta-là gì và ta sẽ có mặt như thế nào
trong thời vị lai?"
22. Hay nay vị ấy có nghi ngờ về mình trong thời
hiện tại: "Ta có mặt hay ta không có mặt?
23. Ta có mặt như thế nào?
24. Ta có mặt hình vóc như thế nào?
25. Chúng sanh này từ đâu đến?
26. Và rồi nó sẽ đi đâu?".
 Với người không như lý tác ý như vậy, một
trong sáu tà kiến này khởi lên:

7. "Ta có tự ngã", tà kiến này khởi lên với người
ấy như thật, như chơn;
8. "Ta không có tự ngã", tà kiến này khởi lên với
người ấy như thật như chơn;
9. "Do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã", tà kiến
này khởi lên với người ấy như thật, như chơn;
10. "Do tự mình, ta tưởng tri ta không có tự ngã",

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1102

tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như
chơn.
11. "Không do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã",
tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như
chơn; hay tà kiến này khởi lên với người ấy:
12. "Chính tự ngã của ta nói, cảm giác, hưởng thọ
quả báo các nghiệp thiện ác đã làm chỗ này, chỗ
kia, chính tự ngã ấy của ta là thường trú, thường
hằng, hằng tồn, không chuyển biến, và sẽ vĩnh
viễn tồn tại".
Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là tà kiến, kiến
trù lâm, kiến hoang vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp,
kiến kiết phược.

Này các Tỷ-kheo, trói buộc bởi kiến kiết sử, kẻ
phàm phu ít nghe không được giải thoát khỏi sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói kẻ ấy không
thoát khỏi khổ đau.

Này các Tỷ-kheo, và vị Thánh đệ tử nghe nhiều, được thấy các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh; được thấy các bậc Chơn nhơn, thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, tuệ tri các pháp cần phải tác ý, tuệ tri các pháp không cần phải tác ý.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1103

Vị này, nhờ tuệ tri các pháp cần phải tác ý, nhờ
tuệ tri các pháp không cần phải tác ý, nên không tác
ý các pháp không cần phải tác ý và tác ý các pháp
cần phải tác ý.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp không cần phải tác ý và vị này không tác ý?

Này các Tỷ-kheo, những pháp nào do tác ý mà
dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay dục lậu đã
sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh... (như
trên)... hay vô minh lậu chưa sanh được khởi, hay vô
minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Đó là những
pháp không nên tác ý và vị ấy không tác ý.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý?

Này các Tỷ-kheo, những pháp nào do tác ý mà
dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu đã
sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh... (như
trên)... hay vô minh lậu chưa sanh không sanh khởi,
hay vô minh lậu đã sanh được trừ diệt, đó là những
pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý.

Nhờ vị ấy không tác ý các pháp không cần phải tác ý, tác ý các pháp cần phải tác ý nên các lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi và các lậu hoặc đã sanh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1104

được trừ diệt.

Vị ấy như lý tác ý: "Đây là khổ", như lý tác ý: "Đây là khổ tập", như lý tác ý: "Đây là khổ diệt", như lý tác ý: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt".

Nhờ vị ấy tác ý như vậy, ba kiết sử được trừ diệt:
thân kiến, nghi, giới cấm thủ. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tri kiến
được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ?

Ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Vị ấy như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗ tai... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗi mũi... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lưỡi... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng hộ thân căn... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng hộ ý căn. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ ý căn, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1105

ấy có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ ý căn, các lậu
hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các
Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải
do phòng hộ được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác
sát, thọ dụng y phục, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn
ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc phạm của ruồi, muỗi,
gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục
đích che đậy sự trần truồng.

Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng món ăn khất thực
không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không
phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình,
mà chỉ để thân này được sống lâu và được bảo
dưỡng, để (thân này) khỏi bị thương hại, để hổ trợ
phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy, ta diệt trừ các cảm
thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta
sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn".

Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng sàng tọa, chỉ để
ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc
phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loại
bò sát, chỉ để giải trừ nguy hiểm của thời tiết, chỉ với
mục đích sống độc cư an tịnh;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1106

Vị ấy như lý giác sát thọ dụng dược phẩm trị bệnh, chỉ để ngăn chận các cảm giác khổ thống đã sanh, để được ly khổ hoàn toàn.

Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không thọ dụng như
vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên.
Nếu vị ấy thọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do thọ dụng
được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát; Kham nhẫn những cách nói mạ lỵ, phỉ báng.

Vị ấy có tánh kham nhẫn các cảm thọ về thân,
những cảm thọ thống khổ, khốc liệt, đau nhói, nhức
nhối, không sung sướng, không thích thú, chết điếng
người.

Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1107

các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát tránh né voi dữ, tránh né ngựa dữ, tránh né bò dữ, tránh né chó dữ, rắn, khúc cây, gai góc, hố sâu, vực núi, ao nước nhớp, vũng nước. Có những chỗ ngồi không xứng đáng ngồi, những trú xứ không nên lai vãng, những bạn bè ác độc mà nếu giao du thì bị các vị đồng phạm hạnh có trí nghi ngờ, khinh thường;

Vị ấy như lý giác sát tránh né chỗ ngồi không
xứng đáng ấy, trú xứ không nên lai vãng ấy và các
bạn độc ác ấy. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không
tránh né như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não
ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tránh né như vậy, các
lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này
các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc
phải do tránh né được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát không có chấp nhận dục niệm đã khởi lên, từ bỏ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1108

trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (dục niệm ấy); không có chấp nhận sân niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (sân niệm ấy); không có chấp nhận hại niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (hại niệm ấy); không chấp nhận các ác bất thiện pháp luôn luôn khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (các ác bất thiện pháp ấy). Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn diệt.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát tu tập niệm giác chi, niệm giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ; như lý giác sát tu tập trạch pháp giác chi... (như trên)... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi; xả giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                             1109

nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ.

Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo những lậu hoặc nào phải do tri kiến được đoạn trừ đã được tri kiến đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do phòng hộ được đoạn trừ đã được phòng hộ đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do thọ dụng dược đoạn trừ đã được thọ dụng đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do kham nhẫn được đoạn trừ đã được kham nhẫn đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do tránh né được đoạn trừ đã được tránh né đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do trừ diệt được đoạn trừ đã được trừ diệt đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do tu tập được đoạn trừ đã được tu tập đoạn trừ; này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là đã sống phòng hộ với sự phòng hộ tất cả lậu hoặc, đã đoạn diệt khát ái, đã thoát ly kiết sử, đã chánh quán kiêu mạn, đã diệt tận khổ đau.

Như vậy Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1110

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   1111

129 Quả - Dự lưu quả và Lợi ích của Chánh kiến - Kinh Đầu Ngón Tay – Tương II, 235

Đầu Ngón Tay – Tương II, 235

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn ông Anàthapindika.

2) Rồi Thế Tôn lấy lên một ít bụi trên đầu móng tay rồi gọi các Tỷ-kheo:

- Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, cái gì nhiều hơn, một ít bụi này Ta lấy lên trên đầu ngón tay, hay là quả đất lớn này?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là quả đất lớn này. Ít hơn là ít bụi được Thế Tôn lấy lên trên đầu ngón tay; không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải trăm ngàn lần có thể sánh bằng, khi so sánh quả đất lớn với ít bụi được Thế Tôn lấy lên trên đầu ngón tay.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với vị Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1112

được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại, không phải một trăm ngàn lần, có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1113

130 Quả - Dự lưu quả và Lợi ích của Chánh kiến - Tương Ưng Minh Kiến – Tương II, 235

Tương Ưng Minh Kiến (Chương II)

Đầu Ngón Tay – Tương II, 235

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn ông Anàthapindika.

2) Rồi Thế Tôn lấy lên một ít bụi trên đầu móng tay rồi gọi các Tỷ-kheo:

- Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, cái gì nhiều hơn, một ít bụi này Ta lấy lên trên đầu ngón tay, hay là quả đất lớn này?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là quả đất lớn này. Ít hơn là ít bụi được Thế Tôn lấy lên trên đầu ngón tay; không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải trăm ngàn lần có thể

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1114

sánh bằng, khi so sánh quả đất lớn với ít bụi được Thế Tôn lấy lên trên đầu ngón tay.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với vị Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại, không phải một trăm ngàn lần, có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

Hồ Sen – Tương II, 236

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ví như một hồ sen 50 do tuần bề dài, 50 do tuần bề rộng và 50 do tuần bề sâu, nước đầy tràn khiến con quạ có thể uống được. Từ nơi hồ sen ấy một người lấy nước lên với đầu ngọn cỏ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1115

- Các Ông nghĩ thế nào? Này các Tỷ-kheo, cái nào nhiều hơn, nước được lấy lên trên đầu ngọn cỏ, hay nước của hồ sen?

3) - Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức
là nước của hồ sen; ít hơn là nước được lấy lên trên
đầu ngọn cỏ; không phải một trăm lần, không phải
một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần, có thể
sánh bằng, khi so sánh nước của hồ sen với nước
được lấy lên trên đầu ngọn cỏ.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

Nước Sông Hợp Dòng – Tương II, 237

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1116

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ví như các con sông lớn này,
cùng nhau đồng chảy, cùng nhau hợp dòng, như
sông Gangà (sông Hằng), sông Yamunà, sông
Aciravatì, sông Sarabhù, sông Mahì. Từ chỗ các hợp
dòng ấy, một người lấy lên hai hay ba giọt nước. Các
Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, cái nào là nhiều
hơn, hai hay ba giọt nước được lấy lên, hay là nước
ở chỗ hợp dòng?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là
nước hợp dòng; ít hơn là hai ba giọt nước được lấy
lên; không phải một trăm lần, không phải một ngàn
lần, không phải một trăm ngàn lần, có thể sánh bằng
khi so sánh nước ở hợp dòng với hai hay ba giọt nước
được lấy lên.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1117

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

Nước Sông Hợp Dòng – Tương II, 238

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ví như các con sông lớn này,
cùng nhau đồng chảy, cùng nhau hợp dòng, như
sông Gangà, sông Yamunà, sông Aciravatì, sông
Sarabhù, sông Mahì; nước các sông ấy đi đến đoạn
tận, diệt tận, chỉ trừ hai hay ba giọt nước, các Ông
nghĩ thế nào? Này các Tỷ-kheo, cái gì nhiều hơn,
nước sông hợp dòng đi đến đoạn tận, diệt tận, hay là
hai hay ba giọt nước còn lại?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là
nước hợp dòng đi đến đoạn tận, diệt tận. Ít hơn là hai
hay ba giọt nước còn lại. Không phải một trăm lần,
không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn
lần có thể sánh bằng, khi so sánh nước sông hợp
dòng đi đến đoạn tận, diệt tận với hai hay ba giọt
nước còn lại.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1118

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

Quả Đất 1 – Tương II, 239

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người đặt bảy cục đất
tròn lớn bằng hột táo trên quả đất lớn. Này các Tỷ-
kheo, các Ông nghĩ thế nào? Cái nào là nhiều hơn,
bảy cục đất tròn to bằng hột táo được đặt (trên quả
đất), hay là quả đất lớn?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là quả đất lớn. Ít hơn là bảy cục đất tròn to bằng hột táo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1119

được đặt (trên quả đất). Không phải một trăm lần,
không phải một ngàn lần có thể sánh bằng, khi so
sánh quả đất lớn với bảy cục đất tròn được đặt ( trên
quả đất ).

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

Quả Đất 2 – Tương II, 239

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, quả đất lớn đi đến đoạn tận, diệt tận, trừ bảy cục đất tròn lớn bằng hột táo. Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo? Cái nào là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1120

nhiều hơn, quả đất lớn đi đến đoạn tận, diệt tận, hay là bảy cục đất tròn lớn bằng hột táo còn lại?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là
quả đất lớn đi đến đoạn tận, diệt tận. Ít hơn là bảy
cục đất tròn lớn bằng hột táo còn lại. Không phải một
trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một
trăm ngàn lần có thể sánh bằng, khi so sánh quả đất
lớn đi đến đoạn tận, diệt tận với bảy cục đất tròn lớn
bằng hột táo còn lại.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

Biển – Tương II, 240

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1121

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người từ biển lớn lấy lên hai hay ba giọt nước. Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo? Cái nào là nhiều hơn, hai hay ba giọt nước được lấy lên, hay là nước biển lớn?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là
nước biển lớn. Ít hơn là hai hay ba giọt nước được
lấy lên. Không phải một trăm lần không phải một
ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh
bằng, khi so sánh nước biển lớn với hai hay ba giọt
nước được lấy lên.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1122

Biển – Tương II, 241

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, biển lớn đi đến đoạn tận,
diệt tận, trừ hai hay ba giọt nước. Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo? Cái gì là nhiều hơn, nước
biển lớn đi đến đoạn tận, diệt tận, hay là hai hay ba
giọt nước còn lại?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là nước của biển lớn đi đến đoạn tận, diệt tận. Ít hơn là hai hay ba giọt nước còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng, khi so sánh nước của biển lớn đi đến đoạn tận với hai hay ba giọt nước còn lại.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1123

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

Ví Dụ Với Núi – Tương II, 241

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người đặt bảy hòn sỏi
lớn bằng hột cải trên vua núi Tuyết Sơn. Các Ông
nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo? Cái nào là nhiều
hơn? Bảy hòn sỏi lớn bằng hột cải này được đặt (trên
núi) hay là vua núi Tuyết Sơn?

3) Chính cái này bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là vua núi Tuyết Sơn. Ít hơn là bảy hòn sỏi lớn bằng hột cải được đặt ( trên núi ). Không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng, khi so sánh vua núi Tuyết Sơn với bảy hòn sỏi lớn bằng hột cải được đặt ( trên núi ).

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1124

một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp
minh kiến (Dhammà - sbhisamayo: pháp hiện
quán); như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp
nhãn.

Ví Dụ Núi – Tương II, 242

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, núi Tuyết Sơn đi đến
đoạn tận, diệt tận, chỉ còn lại bảy hòn sỏi lớn bằng
hột cải. Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo? Cái
nào là nhiều hơn? Núi Tuyết Sơn đi đến đoạn tận,
diệt tận hay là bảy hòn sỏi lớn bằng hột cải được còn
lại?

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là núi Tuyết Sơn đi đến đoạn tận, diệt tận này. Ít hơn là bảy hòn sỏi lớn bằng hột cải còn lại này. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng, khi so sánh núi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1125

Tuyết Sơn đi đến đoạn tận, diệt tận với bảy hòn sỏi lớn bằng hột cải còn lại.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với bậc Thánh đệ tử đã chứng được kiến cụ túc, đối với người đã chứng được minh kiến, cái này là nhiều hơn, tức là khổ đã được đoạn tận, đã được diệt tận; ít hơn là khổ còn lại. Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng khi so sánh với khổ uẩn trước đã được đoạn tận, đã được diệt tận, tức là bảy lần nhiều hơn.

5) Như vậy lợi ích lớn thay, này các Tỷ-kheo, là pháp minh kiến; như vậy lợi ích lớn thay là chứng đắc pháp nhãn.

Ví Dụ Núi – Tương II, 243

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, các Ông đặt bảy hòn sỏi
lớn bằng hột đậu trên vua núi Sineru (núi Tu-di). Các
Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo? Cái nào là nhiều
hơn? Bảy hòn sỏi lớn bằng hạt đậu được đặt (trên
núi) hay là vua núi Sineru?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1126

3) Chính cái này, bạch Thế Tôn, là nhiều hơn, tức là vua núi Sineru. Ít hơn là bảy hòn sỏi lớn bằng hột đậu được đặt (trên núi). Không phải một trăm lần, không phải một ngàn lần, không phải một trăm ngàn lần có thể sánh bằng, khi so sánh vua núi Sineru với bảy hòn sỏi lớn bằng hột đậu được đặt ( trên núi ).

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, so sánh sự chứng đắc
của vị Thánh đệ tử đã chứng kiến cụ túc, của người
đã chứng (minh kiến), thời sự chứng đắc của các
hàng Sa-môn, Bà-la-môn, du sĩ ngoại đạo không
bằng một trăm lần, không bằng một ngàn lần, không
bằng một trăm ngàn lần.

5) Cũng vậy, chứng đắc lớn, này các Tỷ-kheo, là kiến cụ túc, là người đã chứng được đại trí như vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1127

131 Quả - Kinh LỢI ÍCH HỌC TẬP – Tăng II, 279

LỢI ÍCH HỌC TẬP – Tăng II, 279

1. - Phạm hạnh này được sống, được lợi ích trong học tập, được trí tuệ vô thượng, được giải thoát kiên cố, được niệm tăng thượng.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lợi ích học tập?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, các học pháp thắng hạnh được Ta đặt cho các đệ tử, để những ai ít lòng tin phát khởi lòng tin. Vì rằng, này các Tỷ-kheo, các học pháp thắng hạnh được ta chế đặt cho các đệ tử, để những ai ít lòng tin phát khởi lòng tin, để những ai có lòng tin, được tăng trưởng lòng tin. Do vậy, một đệ tử sau khi chấp nhận và học tập trong các học pháp, đối với học pháp ấy là người sở hành không bị bể vụn, sở hành không cắt xén, sở hành không bị vết nhơ, sở hành không bị chấm đen.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các học pháp sở hành Phạm hạnh được Ta đặt cho các đệ tử, để chơn chánh đoạn diệt đau khổ một cách hoàn toàn. Vì rằng, này các Tỷ-kheo, các học pháp sở hành Phạm hạnh được ta chế đặt cho các đệ tử, để chơn chánh đoạn diệt đau

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1128

khổ một cách hoàn toàn. Do vậy, một đệ tử sau khi
chấp nhận và học tập trong các học pháp, đối với học
pháp ấy là người sở hành không bị bể vụn, sở hành
không cắt xén, sở hành không bị vết nhơ, sở hành
không bị chấm đen. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là lợi
ích của học tập.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là trí tuệ vô thượng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, các pháp Ta thuyết giảng
cho các đệ tử để chơn chánh đoạn diệt đau khổ một
cách hoàn toàn. Vì rằng, này các Tỷ-kheo, các pháp
Ta thuyết giảng cho các đệ tử để chơn chánh đoạn
diệt đau khổ một cách hoàn toàn. Do vậy các pháp
ấy được trí tuệ quán sát một cách đồng đẳng. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là trí tuệ vô thượng.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là giải thoát kiên cố?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, các pháp Ta thuyết giảng
cho các đệ tử để chơn chánh đoạn diệt đau khổ một
cách hoàn toàn. Vì rằng, này các Tỷ-kheo, các pháp
Ta thuyết giảng cho các đệ tử để chơn chánh đoạn
diệt đau khổ một cách hoàn toàn. Do vậy các pháp
ấy được khéo cảm xúc với giải thoát. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là giải thoát kiên cố.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1129

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là niệm tăng thượng?

Với tư tưởng: "Ta sẽ là viên mãn học pháp thắng
hạnh chưa được đầy đủ; hay nếu học pháp thắng
hạnh được đầy đủ, ta sẽ bổ sung thêm chỗ này chỗ
kia với trí tuệ". Như vậy, niệm nội tâm được khéo an
trú.

Với tư tưởng: "Ta sẽ là viên mãn học pháp sở hành
Phạm hạnh chưa được đầy đủ; hay nếu học pháp sở
hành Phạm hạnh được đầy đủ, ta sẽ bổ sung thêm
chỗ này chỗ kia với trí tuệ". Do vậy, niệm nội tâm
được khéo an trú.

Với tư tưởng: "Ta sẽ quán sát đồng đẳng với trí tuệ
pháp chưa được đồng đẳng quán sát; hay nếu pháp
đã được đồng đẳng quán sát, ta sẽ bổ sung thêm chỗ
này chỗ kia với trí tuệ". Do vậy, niệm nội tâm được
khéo an trú.

Với tư tưởng: "Ta sẽ cảm xúc với giải thoát, pháp
chưa được cảm xúc; hay nếu pháp đã được cảm xúc,
ta sẽ bổ sung thêm chỗ này chỗ kia với trí tuệ. Do
vậy, niệm nội tâm được khéo an trú". Như vậy này
các Tỷ-kheo, là niệm tăng thượng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1130

Phạm hạnh này được sống, này các Tỷ-kheo, để được lợi ích trong học tập, được trí tuệ vô thượng, được giải thoát kiên cố, được niệm tăng thượng. Như vậy được nói đến, do duyên này được nói đến như vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1131

132 Quả - Kết quả tất nhiên - Kinh TÔN GIẢ NÀGITA – Tăng II, 347

TÔN GIẢ NÀGITA – Tăng II, 347

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn bộ hành giữa các người Kosala,
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến một làng Bà-la-
môn tên là Icchànangalam. Tại đấy, Thế Tôn trú ở
Icchànangalam, trong khóm rừng Icchànangalam.

Các Bà-la-môn gia chủ ở Icchànangalam được nghe: "Sa-môn Tôn giả Gotama là Thích tử xuất gia từ gia đình họ Thích, đã đến Icchànangalam, trú ở Icchànanagalam trong khóm rừng Icchànangalam. Về Tôn giả Gotama ấy, tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi: " « Đây là đức Thế Tôn, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Với thắng trí, Ngài tự thân chứng ngộ thế giới này cùng với Thiên giới, Phạm thiên giới, với chúng Sa-môn, Bà-la-môn các loài Trời và Người. Sau khi đã chứng ngộ, Ngài tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn. Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1132

đủ trong sạch. Tốt đẹp thay, sự chiêm ngưỡng một vị A-la-hán như vậy! » " .

Rồi các Bà-la-môn gia chủ ở Icchànangalam, sau khi
đêm ấy đã mãn, cầm theo rất nhiều đồ ăn loại cứng
và loại mềm, đi đến khóm rừng Icchànangalam, sau
khi đến, đứng ở ngoài cổng vào, và lớn tiếng làm
huyên náo.

2. Lúc bấy giờ, Tôn giả Nàgita là thị giả của Thế Tôn. Rồi Thế Tôn bảo Tôn già Nàgita:

- Này Nàgita, những ai đã đến, và làm ồn ào như những hàng cá với đống cá lớn?

- Các người ấy, bạch Thế Tôn, là các Ba-la-môn gia
chủ ở Icchànangalam, đang đứng ở ngoài cổng vào,
đem theo rất nhiều đồ ăn loại cứng và loại mềm cho
Thế Tôn và chúng Tăng.

- Này Nàgita, Ta không có liên hệ gì với danh vọng và danh vọng không có liên hệ gì với Ta. Này Nàgita, những ai tìm được không có khó khăn, tìm được không có mệt nhọc, tìm được không có phí sức, tìm được an ổn, viễn ly lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc, mà Ta đã tìm được không có khó khăn, tìm được không có mệt nhọc, tìm được không có phí sức. Hãy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1133

để họ thọ hưởng lạc như phân ấy, thụy miên lạc, lợi dưỡng, cung kính, danh văn lạc.

3. - Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy chấp nhận! Thiện Thệ hãy chấp nhận! Nay Thế Tôn sẽ đi đến chỗ nào, tại chỗ ấy các Bà-la-môn gia chủ ở thị trấn và ở quốc độ cũng sẽ đi đến với tâm hướng về cúng dường. Ví như trời mưa nặng hạt, và nước mưa được chảy tùy theo chiều dốc. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn sẽ đi đến chỗ nào, tại chỗ ấy các Ba-la- môn gia chủ ở thị trấn và ở quốc độ họ cũng sẽ đi đến, với tâm hướng về cúng đường. Vì cớ sao? Bạch Thế Tôn, do vì giới hạnh và trí tuệ của Thế Tôn.

4. - Này Nagita, Ta không có liên hệ gì với danh
vọng, và danh vọng không có liên hệ gì với Ta. Này
Nàgita, những ai tìm được không có khó khăn, tìm
được không có mệt nhọc, tìm được không có phí sức,
tìm được an ổn lạc, viễn ly lạc, an tịnh lạc, chánh
giác lạc, mà Ta đã tìm được không có khó khăn, tìm
được không phí sức. Hãy để họ thọ hưởng lạc như
phân ấy, thụy miên lạc, lợi dưỡng, cung kính, danh
văn lạc.

- Này Nàgita, với ai ăn, uống, nhai, nếm, thời đại tiện, tiểu tiện, là kết quả tất nhiên cho người ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1134

- Với những ai nặng nề về ái lạc, này Nàgita,
sự biến hoại, đổi khác, sầu bi khổ ưu não khởi
lên. Đấy là kết quả tất nhiên cho người ấy.
- Những ai chuyên chú tâm về tướng bất tịnh,
này Nàgita, thời sự nhàm chán đối với tịnh
tướng được an trú. Đấy là kết quả tất nhiên cho
người ấy.
- Ai sống tùy quán vô thường trong sáu xúc xứ,
này Nàgita, thời sự nhàm chán đối với xúc
được an trú. Đấy là kết quả tất nhiên cho người
ấy.
- Ai sống tùy quán sanh diệt đối với năm thủ
uẩn, này Nàgita, thời sự nhàm chán đối với
chấp thủ được an trú. Đấy là kết quả tất nhiên
cho người ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1135

133 Quả - Người có ckiến thì 3 kiết sử được đoạn trừ - ĐẠI Kinh ĐOẠN TẬN ÁI – 38 Trung I, 559

ĐẠI KINH ĐOẠN TẬN ÁI (Mahatanha sankhaya suttam) – Bài kinh số 38 – Trung I, 559

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ) tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tỷ-kheo tên là Sati, con
của người đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau:
"Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì
thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi
khác".

Một số đông Tỷ-kheo nghe như sau: "Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi khác"". Rồi những Tỷ-kheo ấy đi đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá ở, khi đến xong liền nói với Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1136

– Này Hiền giả Sati, có đúng sự thật chăng, Hiền
giả khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu
pháp Thế Tôn thuyết giảng... (như trên)... nhưng
không đổi khác".

– Thật sự là vậy, chư Hiền, theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi khác.

Rồi những Tỷ-kheo ấy muốn Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, liền cật vấn, nạn vấn lý do, thảo luận:

– Hiền giả Sati, chớ nói như vậy, chớ xuyên tạc
Thế Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn
không có nói như vậy. Hiền giả Sati, Thế Tôn đã
dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên khởi; không
có duyên thì thức không hiện khởi.

Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, dù được các Tỷ-kheo ấy cật vấn, thảo luận, vẫn nói lên ác tà kiến ấy, cứng đầu chấp chặt, nắm chặt tà kiến ấy.

– Thật sự là vậy, chư Hiền. Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi, luân chuyển, nhưng không đổi khác.

Vì các Tỷ-kheo ấy không thể làm cho Tỷ-kheo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1137

Sati, con người đánh cá từ bỏ ác tà kiến ấy, nên các
vị ấy đến chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong, đảnh lễ Ngài
rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu
pháp Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi,
luân chuyển, nhưng không đổi khác". Bạch Thế Tôn,
chúng con nghe: "Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu pháp
Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi, luân
chuyển, nhưng không đổi khác"". Bạch Thế Tôn, rồi
chúng con đi đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá ở, khi đến xong, liền nói với Tỷ-kheo Sati,
con của người đánh cá:

"– Này Hiền giả Sati, có đúng sự thật chăng?
Hiền giả khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu,
pháp Thế Tôn thuyết giảng... nhưng không đổi
khác"".

Bạch Thế Tôn, khi nghe nói vậy, Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá nói với chúng con như sau:

"– Thật sự là vậy, chư Hiền. Theo như tôi hiểu... nhưng không đổi khác.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1138

Bạch Thế Tôn, chúng con muốn khiến Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, liền cật vấn, nạn vấn lý do, thảo luận:

"– Hiền giả Sati chớ có nói như vậy. Chớ có
xuyên tạc Thế Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn là không tốt.
Thế Tôn không có nói như vậy. Hiền giả Sati, Thế
Tôn đã dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên
khởi, không có duyên thì thức không hiện khởi.

"Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá dầu cho được chúng con cật vấn, nạn vấn lý
do, thảo luận, vẫn nói lên ác tà kiến ấy, cứng đầu,
chấp chặt, nắm chặt tà kiến ấy:

"– Thật sự là vậy, theo tôi hiểu, Thế Tôn thuyết giảng..., nhưng không đổi khác".

Bạch Thế Tôn, vì chúng con không thể làm cho Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, nên chúng con đến hỏi Thế Tôn ý nghĩa này.

Rồi Thế Tôn cho gọi là một Tỷ-kheo khác:

– Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, gọi Tỷ- kheo Sati, con của người đánh cá: "Hiền giả Sati, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1139

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, sau khi đến, liền nói với Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá:

– Hiền giả Sati, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá đáp lời Tỷ-
kheo ấy, đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với
Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá đang ngồi
xuống một bên:

– Này Sati, có thật chăng, Ông khởi lên ác tà
kiến như sau: "Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn
thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển
nhưng không đổi khác"?

– Thật sư là vậy, bạch Thế Tôn. Theo như con hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi khác.

– Này Sati, thế nào là thức ấy?

– Bạch Thế Tôn, chính thức ấy nói cảm thọ, thọ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1140

lãnh chỗ này, chỗ kia, kết quả các hành động thiện ác.

– Này kẻ mê mờ kia, vì ai mà Ông lại hiểu pháp
Ta thuyết giảng như vậy. Này kẻ mê mờ kia, có phải
chăng, Ta đã dùng nhiều pháp môn nói là thức do
duyên khởi, không có duyên, thì thức không hiện
khởi? Và này kẻ mê mờ kia, không những Ông xuyên
tạc Ta, vì Ông đã tự chấp thủ sai lạc, Ông còn tự phá
hoại Ông và tạo nên nhiều tổn đức. Này kẻ mê mờ
kia, và như vậy sẽ đưa đến bất hạnh và đau khổ lâu
dài cho Ông.

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, có thể khởi lên tia lửa sáng gì trong Pháp, Luật này không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể có được, không thể được, bạch Thế Tôn.

Được nói vậy, Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá, im lặng, hổ ngươi, thụt vai, cúi đầu, lo âu, câm
miệng. Rồi Thế Tôn sau khi biết được Tỷ-kheo Sati,
con của người đánh cá, đang im lặng, hổ ngươi, thụt
vai, cúi đầu, lo âu, câm miệng, bèn nói với Tỷ-kheo
Sati, con của người đánh cá.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1141

– Này kẻ mê mờ kia, người ta sẽ biết Ông qua ác tà kiến của chính Ông. Ở đây, Ta sẽ hỏi các Tỷ- kheo.

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Chư Tỷ-kheo, các Ông có hiểu pháp Ta thuyết
giảng giống như Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá này, không những đã xuyên tạc Ta vì đã tự chấp
thủ sai lạc, mà còn tự phá hoại mình và tạo nên nhiều
tổn đức?

– Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên khởi, không có duyên, thức không hiện khởi.

– Lành thay, chư Tỷ-kheo, lành thay, chư Tỷ-
kheo, các Ông hiểu pháp Ta thuyết giảng như vậy!
Chư Tỷ-kheo, Ta đã dùng nhiều pháp môn nói
thức do duyên khởi. Không có duyên, thức không
hiện khởi. Nhưng Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá, không những xuyên tạc Ta vì đã tự chấp thủ sai
lạc, còn tự pháp hoại mình và tạo nên nhiều tổn đức,
và như vậy sẽ đưa đến bất hạnh và đau khổ lâu dài
cho kẻ mê mờ ấy.

Này các Tỷ-kheo, do duyên mà thức sanh, và thức ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên mắt và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1142

các sắc, thức sanh, và thức ấy có tên là nhãn thức.
Do duyên tai và các tiếng, thức sanh, và thức ấy có
tên là nhĩ thức. Do duyên mũi và các hương, thức
sanh, và thức ấy có tên là tỷ thức. Do duyên lưỡi và
các vị, thức sanh, và thức ấy có tên là thiệt thức. Do
duyên thân và các xúc, thức sanh và thức ấy có tên
là thân thức. Do duyên ý và các pháp, thức sanh, và
thức ấy có tên là ý thức.

Này các Tỷ-kheo, do duyên nào lửa sanh và lửa
ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên củi, lửa sanh,
lửa ấy gọi là lửa củi. Duyên vỏ gỗ bào, lửa sanh, lửa
ấy gọi là lửa vỏ bào. Duyên cỏ, lửa sanh, lửa ấy gọi
là lửa cỏ. Duyên phân bò, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa
phân bò. Duyên trấu, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa trấu.
Duyên đống rác, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa đống
rác.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên, thức sanh, và thức ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên mắt và các sắc, thức sanh, và thức ấy có tên là nhãn thức. Do duyên tai và các tiếng, thức sanh, và thức ấy có tên là nhĩ thức. Do duyên mũi và các hương, thức sanh, và thức ấy có tên và tỷ thức. Do duyên lưỡi và các vị, thức sanh, và thức ấy có tên là thiệt thức. Do duyên thân và các xúc, thức sanh, và thức ấy có tên là thân thức. Do duyên ý và các pháp, thức

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1143

sanh, và thức ấy có tên là ý thức.

Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy sanh vật này không?

– Bạch Thế Tôn, có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy sự tác thành sanh vật do món ăn ấy không?

– Bạch Thế Tôn có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy, do sự đoạn diệt các món ăn ấy, sanh vật ấy cũng bị đoạn diệt không?

– Bạch Thế Tôn, có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh.

– Sanh vật này có thể không có mặt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh. Sự tác thành của món ăn ấy có thể có hay không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1144

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh. Do sự đoạn diệt các món ăn ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt hay không bị đoạn diệt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Sanh vật này có thể không có mặt.

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Sự tác thành của món ăn ấy có thể có hay không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy. (???)

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh
trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Do sự đoạn
diệt các món ăn ấy, sanh vật có thể bị đoạn diệt hay
không bị đoạn diệt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sanh vật này có mặt, (đối với vấn đề này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1145

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sự tác thành của món ăn ấy, (đối với vấn đề này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, do sự đoạn diệt các món ăn
ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt, (đối với vấn đề
này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc
không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sanh vật này có mặt, (đối với vấn đề này) có phải các Ông khéo thấy, nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sự hiện hữu của sanh vật ấy là do các món ăn ấy tác thành, có phải các Ông khéo thấy nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, do sự đoạn diệt các món ăn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1146

ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt, (đối với vấn đề này), có phải các Ông khéo thấy nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, đối với tri kiến này được
thanh tịnh như vậy, được làm cho trong sáng như
vậy, nếu các Ông chấp trước, lấy làm hãnh diện,
truy cầu, xem là của mình, thì này các Tỷ-kheo, các
Ông có thể hiểu ví dụ chiếc bè, nói Pháp được
giảng dạy là để đưa vượt qua, không phải để nắm
lấy.

– Bạch Thế Tôn, không.

– Nhưng này các Tỷ-kheo, đối với tri kiến này được thanh tịnh như vậy, được làm cho trong sáng như vậy, nếu các Ông không chấp trước, không lấy làm hãnh diện, không truy cầu, không xem là của mình, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ của mình, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ là của mình (???), thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ chiếc bè, nói Pháp được giảng dạy là để đưa vượt qua, không phải để nắm lấy.

– Bạch Thế Tôn, có.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1147

– Này các Tỷ-kheo, có bốn món ăn giúp cho an
trú các loài hữu tình đã sanh hay phò trợ các loài
hữu tình sẽ sanh. Thế nào là bốn? Đoàn thực hoặc
thô hoặc tế, thứ hai là xúc thực, thứ ba là tư niệm
thực, và thứ tư là thức thực.

Và này các Tỷ-kheo bốn món ăn này, lấy gì làm
nhân duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh
chủng, lấy gì làm nguyên nhân? Bốn món ăn này lấy
ái làm nhân duyên, lấy ái làm tập khởi, lấy ái làm
sanh chủng, lấy ái làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, ái này lấy gì làm nhân duyên,
lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy gì làm
nguyên nhân? Ái lấy thọ làm nhân duyên, lấy thọ làm
tập khởi, lấy thọ làm sanh chủng, lấy thọ làm nguyên
nhân.

Này các Tỷ-kheo, thọ này lấy gì làm nguyên
nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy
gì làm nguyên nhân? Thọ lấy xúc làm nhân duyên,
lấy xúc làm tập khởi, lấy xúc làm sanh chủng, lấy xúc
làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, xúc này lấy gì làm nguyên
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Xúc lấy sáu nhập làm nhân
duyên, lấy sáu nhập làm tập khởi, lấy sáu nhập làm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1148

sanh chủng, lấy sáu nhập làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, sáu nhập này lấy gì làm nhân duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy gì làm nguyên nhân? Sáu nhập lấy danh sắc làm nhân duyên, lấy danh sắc làm tập khởi, lấy danh sắc làm sanh chủng, lấy danh sắc làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, danh sắc này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Danh sắc lấy thức làm nhân
duyên, lấy thức là tập khởi, lấy thức làm sanh chủng,
lấy thức làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, thức này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Thức lấy hành làm nhân
duyên, lấy hành làm tập khởi, lấy hành làm sanh
chủng, lấy hành làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, các hành này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Các hành lấy vô minh làm
sanh chủng, lấy vô minh làm nguyên nhân.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu nhập, sáu nhập duyên xúc, xúc duyên thọ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1149

thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên
sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
được hiện hữu. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ
khổ uẩn này.

– Trước đã nói: Sanh duyên già, chết (Do duyên
sanh nên già, chết hiện khởi). Này các Tỷ-kheo, sanh
duyên già, chết có phải không? Hay ở đây (nghĩa)
như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, sanh duyên già, chết. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Sanh duyên già, chết.

- Trước đã nói: hữu duyên sanh. Này các Tỷ- kheo, hữu duyên sanh có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, hữu duyên sanh. Như vậy, đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Hữu duyên sanh.

- Trước đã nói: Thủ duyên hữu. Này các Tỷ- kheo, thủ duyên hữu có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thủ duyên hữu. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thủ duyên hữu.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1150

– Trước đã nói: Ái duyên thủ. Này các Tỷ-kheo, ái duyên thủ có phải không? Hay ở đây, (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, ái duyên thủ. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Ái duyên thủ.

– Trước đã nói: Thọ duyên ái. Này các Tỷ-kheo, thọ duyên ái có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thọ duyên ái. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thọ duyên ái.

– Trước đã nói: Xúc duyên thọ. Này các Tỷ- kheo, xúc duyên thọ có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, xúc duyên thọ. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Xúc duyên thọ.

– Trước đã nói: Sáu nhập duyên xúc. Này các Tỷ-kheo, sáu nhập duyên xúc có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, sáu nhập duyên xúc. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Sáu nhập duyên xúc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1151

– Trước đã nói: Danh sắc duyên sáu nhập. Này các Tỷ-kheo, danh sắc duyên sáu nhập có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, danh sắc duyên sáu nhập. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Danh sắc duyên sáu nhập.

– Trước đã nói: Thức duyên danh sắc. Này các Tỷ-kheo, thức duyên danh sắc có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thức duyên danh sắc. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thức duyên danh sắc.

– Trước đã nói: Hành duyên thức: Này các Tỷ- kheo, hành duyên thức có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, hành duyên thức. Như vậy, đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Hành duyên thức.

– Trước đã nói: Vô minh duyên hành. Này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1152

– Bạch Thế Tôn, vô minh duyên hành. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Vô minh duyên hành.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Các Ông nói như vậy và Ta cũng nói như vậy: "Cái này có nên cái kia có, cái này sanh nên cái kia sanh", như vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu nhập, sáu nhập duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não cùng sanh khởi. Như vậy, là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Do vô minh đoạn diệt, xả ly một cách hoàn toàn nên các hành diệt. Do các hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt. Do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Trước đã nói: Do sanh diệt nên già, chết diệt. Này các Tỷ-kheo, do sanh diệt nên già, chết diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do sanh diệt nên già, chết diệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1153

Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do sanh diệt nên già, chết diệt.

– Trước đã nói: Do hữu diệt nên sanh diệt. Này các Tỷ-kheo, do hữu diệt nên sanh diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do hữu diệt nên sanh diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do hữu diệt nên sanh diệt.

– Trước đã nói: Do thủ diệt nên hữu diệt. Này các Tỷ-kheo, do thủ diệt nên hữu diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thủ diệt nên hữu diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do thủ diệt nên hữu diệt.

– Trước đã nói: Do ái diệt nên thủ diệt. Này các Tỷ-kheo, do ái diệt nên thủ diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do ái diệt nên thủ diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do ái diệt nên thủ diệt.

– Trước đã nói: Do thọ diệt nên ái diệt. Này các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1154

Tỷ-kheo, do thọ diệt nên ái diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thọ diệt nên ái diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do thọ diệt nên ái diệt.

– Trước đã nói: Do xúc diệt nên thọ diệt. Này các Tỷ-kheo, do xúc diệt nên thọ diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do xúc diệt nên thọ diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do xúc diệt nên thọ diệt.

– Trước đã nói: Do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Này các Tỷ-kheo, do sáu nhập diệt nên xúc diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do sáu nhập diệt nên xúc diệt.

– Trước đã nói: Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt. Này các Tỷ-kheo, do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do danh sắc diệt nên sáu nhập

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1155

diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt.

– Trước đã nói: Do thức diệt nên danh sắc diệt. Này các Tỷ-kheo, do thức diệt nên danh sắc diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thức diệt nên danh sắc diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do thức diệt nên danh sắc diệt.

– Trước đã nói: Do hành diệt nên thức diệt. Này các Tỷ-kheo, do hành diệt nên thức diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do hành diệt nên thức diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do hành diệt nên thức diệt.

– Trước đã nói: Do vô minh diệt nên hành diệt. Này các Tỷ-kheo, do vô minh diệt nên hành diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do vô minh diệt nên hành diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do vô minh diệt nên hành diệt.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Các Ông nói như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1156

vậy và Ta cũng nói như vậy: "Cái này không có nên cái kia không có, cái này diệt nên cái kia diệt", như vô minh diệt nên hành diệt, hành diệt nên thức diệt, thức diệt nên danh sắc diệt, danh sắc diệt nên sáu nhập diệt, sáu nhập diệt nên xúc diệt, xúc diệt nên thọ diệt, thọ diệt nên ái diệt, ái diệt nên thủ diệt, thủ diệt nên hữu diệt, hữu diệt nên sanh diệt, sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu não diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Này các Tỷ-kheo, các Ông nên biết như vậy,
thấy như vậy, có còn chạy theo thời quá khứ, và suy
nghĩ: "Ta có mặt trong thời quá khứ hay không có
mặt trong thời quá khứ? Ta có mặt trong thời quá
khứ như thế nào? Ta có mặt trong thời quá khứ, hình
vóc như thế nào? Trước kia ta là gì và ta có mặt như
thế nào trong thời quá khứ"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, có còn chạy theo thời vị lai, và suy nghĩ:
"Ta sẽ có mặt trong thời vị lai hay ta sẽ không có mặt
trong thời vị lai? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai như
thế nào? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai, hình vóc như
thế nào? Trước kia là gì và ta sẽ có mặt như thế nào
trong thời vị lai"?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1157

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nghi ngờ gì về mình trong thời
hiện tại: "Ta có mặt hay ta không có mặt. Ta có mặt
như thế nào? Ta có mặt, hình vóc như thế nào? Hữu
tình này từ đâu đến? Và rồi nó sẽ đi đâu"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nói như sau: "Bậc Đạo Sư quá
nặng nề (?) đối với chúng ta. Chúng ta nói vì chúng
ta tôn trọng bậc Đạo Sư"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nói như sau: "Một Sa-môn nói
với chúng tôi như vậy, các Sa-môn khác cũng vậy(?),
và còn chúng tôi không có nói như vậy"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy như vậy, các Ông có tìm một vị Đạo Sư khác không?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1158

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có trở lui lại các giới cấm, tế tự (?)
đàn tràng của các tục tử Sa-môn, Bà-la-môn (và nghĩ
rằng) chúng là căn bản không?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, có phải các Ông chỉ nói những gì các Ông tự biết, tự thấy, tự ý thức được?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo,! Này các Tỷ-
kheo, các Ông đã được ta giới thiệu Chánh Pháp,
Pháp này thiết thực, hiện tại, không có thời gian, đến
để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người
trí tự thân giác hiểu. Này các Tỷ-kheo, Pháp này thiết
thực, hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người trí tự thân giác
hiểu. Tất cả những gì đã nói là do duyên này mà
nói.

Này các Tỷ-kheo, có ba sự hòa hợp mà một bào thai thành hình:

 Ở đây, cha mẹ có giao hợp và người mẹ không trong thời có thể thụ thai, và hương ấm (gandhabba) không hiện tiền, như vậy bào thai

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1159

không thể thành hình.
 Ở đây, cha và mẹ có giao hợp, và người mẹ
trong thời có thể thụ thai, nhưng hương ấm
(gandhabba) không hiện tiền, như vậy bào thai
không thể thành hình.
 Và này các Tỷ-kheo, khi nào cha mẹ có giao
hợp, và người mẹ trong thời có thể thụ thai, và
hương ấm có hiện tiền; có ba sự hòa hợp như
vậy, thì bào thai mới thành hình.
Rồi này các Tỷ-kheo, người mẹ trong chín hay
mười tháng mang bào thai ấy, với sự lo âu lớn đối
với gánh nặng ấy. Rồi này các Tỷ-kheo, sau chín hay
mười tháng, người mẹ sinh đẻ với sự lo âu lớn đối
với gánh nặng ấy. Khi đã sinh, người mẹ nuôi (hài
nhi ấy) với máu của mình. Này các Tỷ-kheo, trong
luật của bậc Thánh, sữa của bà mẹ được xem là máu.
Này các Tỷ-kheo, đứa trẻ ấy, sau khi lớn lên, sau khi
các căn đã thuần thục, chơi với những trò chơi dành
cho các đứa trẻ, như với cái cày nhỏ, chơi khăng,
chơi nhảy lộn nhào, chơi chong chóng, chơi với đồ
đong bằng lá, chơi xe con, chơi cung nhỏ. Này các
Tỷ-kheo, đứa trẻ sau khi lớn lên, sau khi các căn do
mắt nhận thức, được thuần thục, thọ hưởng đầy đủ
năm món dục lạc; các sắc do mắt nhận thức, sắc này
khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục,
hấp dẫn; các tiếng do tai nhận thức... Các hương do

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1160

mũi nhận thức... Các vị do lưỡi nhận thức... Các xúc do thân cảm xúc; các xúc này khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục.

 Khi thấy sắc bằng mắt, người đó tham ái đối với
sắc đẹp, người đó ghét bỏ đối với sắc xấu, người
đó sống niệm không an trú trên thân, với một tâm
nhỏ mọn. Người đó không như thật tuệ tri tâm giải
thoát, tuệ giải thoát, chính nhờ chúng mà các ác
bất thiện pháp của người đó được trừ diệt, không
có dư tàn.
 Như vậy, đối diện với thân, sơ (thuận, nghịch) có
cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ
bất lạc thọ, người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham
trước thọ ấy.
 Vì tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy,
nên dục sanh hỷ, có tâm dục hỷ đối với những cảm
thọ ấy, nên dục hỷ sanh. Có tâm dục hỷ đối với
những cảm thọ ấy, tức là chấp thủ.
 Do duyên thủ nên hữu sanh; do duyên hữu nên
sanh sinh khởi; do duyên sanh nên già, chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não, sanh. Như vậy là sự tập khởi của
toàn bộ khổ uẩn này.
Khi người đó nghe tiếng với tai... (như trên)...
khi người đó ngửi hương với mũi... (như trên)... khi
người đó nếm vị với lưỡi... (như trên)... khi người đó

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1161

cảm xúc với thân... (như trên)... khi người đó nhận thức pháp với ý, người đó tham ái đối với pháp tốt, ghét bỏ đối với pháp xấu. Người đó sống niệm không an trú trên thân, với một tâm nhỏ mọn. Người đó không như thật tuệ tri đến tâm giải thoát, tuệ giải thoát, chính nhờ chúng mà các ác, bất thiện pháp của người đó được trừ diệt, không còn dư tàn. Như vậy, đối diện với thân, sơ (thuận, nghịch), có cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy. Vì người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy nên dục hỷ sanh. Có tâm dục hỷ đối với những cảm thọ ấy, tức là chấp thủ. Do duyên thủ nên hữu sanh; do duyên hữu nên sanh sinh khởi; do duyên sanh nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Ở đời, này các Tỷ-kheo, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi tự chứng ngộ với thượng trí, thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Nhơn, lại tuyên thuyết điều Như Lai đã chứng ngộ. Như Lai thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ văn nghĩa. Như Lai truyền dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1162

đủ, thanh tịnh. Người gia trưởng hay con vị gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nào nghe Pháp ấy. Sau khi nghe Pháp, người ấy sanh lòng kính ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng, vị ấy suy nghĩ: "Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống theo phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Sau một thời gian, người ấy bỏ tài sản nhỏ hay bỏ tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Khi đã xuất gia như vậy, vị ấy sống thành tựu học pháp chánh hạnh:

 Từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ
kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót
đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu
tình.
 Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, chỉ lấy những
vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, sống
thanh tịnh, không có trộm cắp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1163

 Từ bỏ tà hạnh, sống theo phạm hạnh, sống hạnh
viễn ly, từ bỏ dâm dục hèn hạ,
 Từ bỏ nói láo, nói những lời chân thật, y chỉ
trên sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không
lường gạt, không phản lại đối với đời,
 Từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe
điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói để
sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở
chỗ kia, không đến nói với những người này để
sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, vị ấy
sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích
những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thoải
mái trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói
những lời đưa đến hòa hợp.
 Từ bỏ lời nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác,
nói những lời nói không lỗi lầm, đẹp tai, dễ
thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng
nhiều người.
 Từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù
phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật,
nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về
Chánh Pháp, nói những lời về Luật, nói những
lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời,
thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi.

Vị ấy từ bỏ làm hại đến các hột giống và các loại

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1164

cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm, từ bỏ ăn phi thời, từ bỏ đi xem múa, hát, nhạc, trình diễn, từ bỏ trang sức bằng vòng hoa, hương liệu, dầu thơm và các thời trang, từ bỏ dùng giường cao và giường lớn, từ bỏ nhận vàng bạc, từ bỏ nhận các hạt sống, từ bỏ nhận thịt sống, từ bỏ nhận đàn bà, con gái, từ bỏ nhận nô tỳ, gái và trai, từ bỏ nhận cừu và dê, từ bỏ nhận gia cầm và heo, từ bỏ nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái, từ bỏ nhận ruộng nương và đất đai, từ bỏ nhận người môi giới hoặc tự mình làm môi giới, từ bỏ buôn bán, từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc, đo lường, từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo, từ bỏ làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá.

Vị ấy biết đủ với tấm y để che thân, với đồ ăn
khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang
theo (y và bình bát). Ví như con chim bay đến chỗ
nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy, Tỷ-kheo
biết đủ với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để
nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y và bình
bát).

Vị ấy nhờ thành tựu Thánh giới uẩn này nên hưởng được lạc thọ, nội tâm không lỗi lầm.

Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1165

chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì khiến con mắt không được chế ngự, khiến tham ái, ưu, bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên; vị ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng... (như trên)... mũi ngửi hương... (như trên)... lưỡi nếm vị... (như trên)... thân cảm xúc... (như trên)... ý nhận thức các pháp; vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì khiến ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu, bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên; vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy nhờ sự hộ trì cao quý các căn ấy, nên hưởng lạc thọ, nội tâm không lỗi lầm.

Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác, khi nhìn
thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác, khi co tay, khi
duỗi tay đều tỉnh giác, khi mang y kép, bình bát,
thượng y đều tỉnh giác, khi ăn uống, nhai, nuốt đều
tỉnh giác, khi đi đại tiểu tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác,
khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng đều tỉnh
giác.

Vị ấy với sự thành tựu Thánh giới uẩn này, với sự thành tựu Thánh hộ trì căn này, và với Thánh chánh niệm tỉnh giác này, lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch như khu rừng, gốc cây, khe núi, hang đá,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1166

bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi
khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi kiết-già, lưng
thẳng, tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước
mặt.

 Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát
ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái.
 Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu
tình, gột rửa, tâm hết sân hận.
 Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly
hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về
ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết
hôn trầm thụy miên.
 Từ bỏ trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo
cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử,
hối tiếc.
 Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ,
không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi
ngờ đối với thiện pháp.

Sau khi từ bỏ năm triền cái làm ô nhiễm tâm, làm cho yếu ớt trí tuệ, vị ấy ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1167

một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm giác sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là "xả niệm lạc trú", chứng và trú Thiền thứ ba. Lại nữa, này các Tỷ- kheo, vị Tỷ-kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

 Khi vị ấy thấy sắc bằng mắt, vị ấy không tham ái
đối với sắc đẹp, không ghét bỏ đối với sắc xấu, vị
ấy sống an trú niệm trên thân, với tâm vô lượng.
Vị ấy như thật tuệ tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát,
chính nhờ chúng mà các ác bất thiện pháp của vị
ấy được trừ diệt, không có dư tàn.
 Như vậy từ bỏ (thuận nghịch), có cảm thọ nào
khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ;
vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không
tham trước thọ ấy.
 Vì vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không
tham trước thọ ấy, nếu có dục hỷ nào đối với các
cảm thọ, dục hỷ ấy được trừ diệt.
 Do dục hỷ của vị ấy diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt
nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh
diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như
vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1168

Khi vị ấy nghe tiếng bằng tai... (như trên)... khi vị ngửi hương bằng mũi... (như trên)... Khi vị ấy nếm vị bằng lưỡi... (như trên)...Khi vị ấy cảm xúc bằng thân... (như trên)... Khi vị ấy nhận thức pháp bằng ý, vị ấy không tham ái đối với pháp tốt, không ghét bỏ đối với pháp xấu. Vị ấy sống an trú niệm trên thân, với tâm vô lượng. Vị ấy như thật tuệ tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính nhờ chúng mà các ác, bất thiện pháp của vị ấy được trừ diệt, không có dư tàn. Như vậy, vị ấy đoạn trừ (thuận nghịch) có cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không tham trước thọ ấy. Vì vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không tham trước thọ ấy, nếu có dục hỷ nào đối với các cảm thọ, dục hỷ ấy được trừ diệt. Do dục hỷ của vị ấy diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Này các Tỷ-kheo, các Ông hãy thọ trì ái tận giải
thoát này, được Ta nói một cách tóm tắt, nhưng
(phải nhớ là) Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá,
đã bị mắc trong cái lưới lớn của ái, trong sự rối loạn
của ái.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1169

hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN        1170

134 Quả - Những ai đặt sự cứu cánh nơi ta - Kinh CỨU CÁNH - Tăng IV, 398

CỨU CÁNH – Tăng IV, 398

1. - Này các Tỷ-kheo, những ai đặt sự cứu cánh ở nơi Ta tất cả những người ấy đầy đủ chánh kiến. Với những người đầy đủ chánh kiến ấy, năm hạng người đạt được cứu cánh ngay ở nơi đây. Năm hạng người này, sau khi từ bỏ đời này, đạt được cứu cánh.

2. Năm hạng người nào đạt được cứu cánh ngay ở nơi đây?

1. Hạng trở lui nhiều nhất là bảy lần.
2. Hạng Gia gia.
3. Hạng Nhứt chủng.
4. Hạng Nhất lai.
5. Và vị nào là vị A-la-hán ngay trong hiện tại.

Năm hạng người này đạt được cứu cánh ngay ở nơi đây.

3. Và năm hạng người khác nào, sau khi từ bỏ đời này, đạt được cứu cánh?

1. Hạng Trung gian Niết-bàn. 2. Hạng Tổn hại Niết-bàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1171

3. Hạng Vô hành Niết-bàn. 4. Hạng Hữu hành Niết-bàn. 5. Hạng Thượng lưu được sắc cứu cánh.

Với năm hạng người này, sau khi từ bỏ đời này, đạt được cứu cánh.

Này các Tỷ-kheo, những ai đạt sự cứu cánh ở nơi Ta, tất cả những người ấy đầy đủ chánh kiến. Trong những người đầy đủ chánh kiến, năm hạng người này đạt được cứu cánh ngay ở nơi đây. Năm hạng người này, sau khi từ bỏ đời này, đạt được cứu cánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1172

135 Quả - Đem lại lợi ích cho nhiều người - Kinh MỘT PHÁP – Tăng I, 71

MỘT PHÁP – Tăng I, 71

1. - Có một người, khi xuất hiện ở đời, sự xuất hiện đưa lại bất hạnh cho đa số, bất lạc cho đa số, bất lợi cho đa số, đưa đến bất hạnh, đau khổ cho chư Thiên và loài Người. Một người ấy là ai? Người có tà kiến, người có điên đảo kiến. Người ấy làm cho đông người xa lìa diệu pháp, an trú phi pháp. Chính một người này, này các Tỷ-kheo, khi xuất hiện ở đời, sự xuất hiện đưa lại bất hạnh cho đa số, bất lạc cho đa số, bất lợi cho đa số, đưa đến bất hạnh, đau khổ cho chư Thiên và loài Người.

2. Có một người, khi xuất hiện ở đời, sự xuất hiện đưa đến hạnh phúc cho đa số, an lạc cho đa số, lợi ích cho đa số, đưa đến hạnh phúc, an lạc cho chư Thiên và loài Người. Một người ấy là ai? Người có chánh kiến, người không có điên đảo kiến. Người ấy làm cho đông người xa lìa phi pháp, an trú diệu pháp. Chính một người này, này các Tỷ-kheo, khi xuất hiện ở đời, sự xuất hiện đưa đến hạnh phúc cho đa số, an lạc cho đa số, lợi ích cho đa số, đưa đến hạnh phúc, an lạc cho chư Thiên và loài Người.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1173

3. Ta không thấy một pháp nào khác, lại phạm tội lớn, như tà kiến. Tối thắng tà kiến, này các Tỷ-kheo, là phạm tội lớn.

4. Ta không thấy một pháp nào khác, được tuân theo đưa đến bất hạnh cho đa số, bất lạc cho đa số, thất lợi cho đa số, đem đến bất hạnh, bất lạc cho chư Thiên và loài Người, này các Tỷ-kheo, như kẻ ngu si.

Ví như, này các Tỷ-kheo, tại cửa sông có đặt một cái
nơm bẫy cá, đem lại bất hạnh đau khổ, tổn thương,
tổn hại cho nhiều cá. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ
ngu si Makkhali xuất hiện ở đời, Ta nghĩ rằng như là
một cái nôm bẫy cá cho loài Người, đưa đến bất
hạnh, bất lạc, bất lợi, đau khổ, tổn thương, tổn hại
cho nhiều loại hữu tình.

----------------

5. Ai khuyến khích chấp nhận một pháp luật được
vụng thuyết, thời người khuyến khích và người được
khuyến khích như vậy tuân hành, tất cả đều đem lại
nhiều vô phước. Vì cớ sao? Vì pháp được vụng
thuyết.

6. Ai khuyến khích chấp nhận một pháp luật được khéo thuyết, thời người khuyến khích và người được khuyến khích như vậy tuân hành, tất cả đều đem lại

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1174

nhiều phước đức. Vì cớ sao? Vì pháp được khéo thuyết.

7. Trong một pháp luật được vụng thuyết, này các
Tỷ-kheo, ước lượng của sự bố thí, do người cho biết,
chớ không phải do người nhận. Vì cớ sao? Vì pháp
được vụng thuyết.

8. Trong một pháp luật được khéo thuyết, này các
Tỷ-kheo, ước lượng của sự bố thí, do người nhận
biết, không phải do người cho. Vì cớ sao? Vì pháp
được khéo thuyết.

9. Trong một pháp luật được vụng thuyết, này các Tỷ-kheo, người tinh cần tinh tấn sống đau khổ. Vì cớ sao? Vì pháp được vụng thuyết.

10. Trong một pháp luật được khéo thuyết, này các Tỷ-kheo, người biếng nhác sống đau khổ. Vì cớ sao? Vì pháp được khéo thuyết.

11. Trong một pháp luật được vụng thuyết, này các Tỷ-kheo, ai sống biếng nhác, người ấy sống an lạc. Vì cớ sao? Vì pháp được vụng thuyết.

12. Trong một pháp luật được khéo thuyết, này các Tỷ-kheo, ai sống tinh cần tinh tấn, người ấy sống an lạc. Vì cớ sao? Vì pháp được khéo thuyết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1175

-----------------

13. Ví như, này các Tỷ-kheo, một ít phân có mùi hôi
thúi. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ta không tán thán
về hiện hữu dầu cho có ít thôi, cho đến chỉ trong thời
gian búng móng tay.

14-17. Ví như, này các Tỷ-kheo, một ít nước tiểu có
mùi hôi thúi...một ít nước miếng có mùi hôi
thúi......một ít mủ có mùi hôi thúi......một ít máu có
mùi hôi thúi. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ta không
tán thán về hiện hữu, dầu cho có ít thôi, cho đến chỉ
trong thời gian búng móng tay.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1176

136 Quả - Được thoát khỏi đọa xứ - Kinh Sanh Loại – Tương V, 641

Sanh Loại – Tương V, 641 (Pànà)

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, một người trên cõi
Diêm-phù-đề này chặt cỏ, cây, cành, lá và chất thành
một đống. Chất thành một đống xong, vị ấy làm
thành những cây gậy có vót nhọn (sulàm). Sau khi
làm thành những cây có vót nhọn, vị ấy đâm những
sanh loại lớn trong biển lớn với những cây gậy có
vót nhọn lớn; vị ấy đâm những sanh loại bậc trung
trong biển lớn với những cây gậy có vót nhọn bậc
trung; vị ấy đâm những sanh loại nhỏ trong biển lớn
với những cây gậy có vót nhọn bậc nhỏ. Này các Tỷ-
kheo, các sinh loại to lớn trong biển lớn không có thể
cạn sạch hết. Dầu rằng tất cả cỏ, cây, cành, lá ở cõi
Diêm-phù-đề có thể đem ra dùng hết sạch. Nhưng
còn nhiều hơn, này các Tỷ-kheo, là những sinh loại
nhỏ trong biển lớn không dễ gì đâm chúng trên các
gậy có vót nhọn. Vì sao?

3) Này các Tỷ-kheo, vì cá thể (attabhàva) của chúng rất tế nhị. Lớn vậy, này các Tỷ-kheo, là đọa xứ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1177

Và này các Tỷ-kheo, được thoát khỏi đọa xứ lớn ấy
là người nào đã thành tựu chánh kiến, như thật rõ
biết: "Đây là Khổ"... như thật rõ biết: "Đây là Con
Đường đưa đến Khổ diệt".

4) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1178

137 Sen trắng, sen hồng… - Kinh CÁC HẠNG SAMÔN 1 – Tăng I, 717

CÁC HẠNG SA MÔN 1 – Tăng I, 717

1. - Có bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

-   Sa-môn bất động,
-   Sa-môn sen trắng,
-   Sa-môn sen hồng,
-   Sa-môn tinh luyện trong các Sa-môn.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Sa-môn bất động?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo là hạng hữu học,
đang đi trên con đường, sống cố gắng hướng đến vô
thượng an ổn khỏi các ách nạn. Ví như, này các Tỷ-
kheo, vị trưởng nam vua Sát-đế-lỵ, xứng đáng để
được làm lễ quán đảnh, nhưng chưa làm lễ quán
đảnh, và đạt đến địa vị bất động. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học, đang đi trên con
đường, sống cố gắng hướng đến vô thượng an ổn
khỏi các ách nạn. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, là
hạng Sa-môn bất động.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1179

3. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn sen trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo do đoạn diệt các
lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt
và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, nhưng
chưa với thân cảm giác được tám giải thoát và an trú.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn sen
trắng.

4. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn sen hồng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo do đoạn diệt các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát, và với thân cảm giác được tám giải thoát và an trú. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn sen hồng.

5. Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là hạng Sa-môn tinh luyện trong các hàng Sa-môn?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nhiều lần được
yêu cầu nhận y, ít khi không được yêu cầu; nhiều
lần được yêu cầu nhận đồ ăn khất thực, ít khi
không được yêu cầu; nhiều lần được yêu cầu nhận
sàng tọa, ít khi không được yêu cầu; nhiều lần

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1180

được yêu cầu nhận dược phẩm trị bệnh, ít khi
không được yêu cầu.
-   Vị ấy sống với những vị đồng Phạm hạnh nào, các
vị này đối với vị ấy, xử sự với nhiều thân nghiệp
khả ái, với ít không khả ái, với nhiều khẩu nghiệp
khả ái, với ít không khả ái, với nhiều ý nghiệp khả
ái, với ít không khả ái, giúp đỡ với nhiều giúp đỡ
khả ái, với ít giúp đỡ không khả ái.
-   Ở đây, một số cảm thọ khởi lên phát sanh từ mật
hay phát sanh từ đàm, hay phát sanh từ gió, hay
phát sanh từ sự gặp gỡ các nước trong thân thể;
hay phát sinh từ sự thay đổi thời tiết, hay phát sanh
từ sự gặp gỡ các nghịch vận, hay phát sanh từ các
công kích thình lình bên ngoài vào, hay do quả dị
thục của nghiệp; những số cảm thọ ấy không khởi
lên nhiều, vị ấy ít bị bệnh tật.
-   Đối với bốn Thiền thuộc tăng thượng tâm, hiện tại
lạc trú, có được không khó khăn, có được không
mệt nhọc, có được không phí sức;
-   Do đoạn diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, với
thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu
tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn tinh luyện trong các
hàng Sa-môn.

6. Này các Tỷ-kheo, nếu nói một cách chơn chánh, nói về hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn, thời

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1181

này các Tỷ-kheo, nói một cách chơn chánh là nói về Ta là hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn.

- Này các Tỷ-kheo, Ta nhiều lần được yêu cầu nhận
y, ít khi không được yêu cầu; nhiều lần được yêu
cầu nhận đồ ăn khất thực, ít khi không được yêu
cầu; nhiều lần được yêu cầu nhận sàng tọa, ít khi
không được yêu cầu; nhiều lần được yêu cầu nhận
dược phẩm trị bệnh, ít khi không được yêu cầu.
- Ta sống với các Tỷ-kheo nào, các vị ấy đối với
Ta, xử sự với nhiều thân nghiệp khả ái, với ít thân
nghiệp không khả ái; với nhiều khẩu nghiệp khả
ái, với ít khẩu nghiệp không khả ái; với nhiều ý
nghiệp khả ái, với ít ý nghiệp không khả ái; giúp
đỡ với nhiều giúp đỡ khả ái, với ít giúp đỡ không
khả ái.
- Phàm có những cảm thọ nào khởi lên, phát sanh
từ mật, hay phát sinh từ đàm, hay phát sanh từ gió,
hay phát sanh từ sự gặp gỡ các nước trong thân
thể, hay phát sanh từ sự thay đổi thời tiết, hay phát
sanh từ sự gặp gỡ các nghịch vận, hay phát sanh
từ sự công kích thình lình bên ngoài vào, hay do
quả dị thục các nghiệp; những cảm thọ ấy không
khởi lên nhiều nơi Ta.
- Ta ít bị bệnh tật. Đối với bốn Thiền, thuộc tăng
thượng tâm, hiện tại lạc trú, Ta có được không khó

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1182

khăn, có được không mệt nhọc, có được không
phí sức.
- Do đoạn diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện tai, với
thắng trí, Ta chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô
lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.

Này các Tỷ-kheo, nếu có nói một cách chơn chánh, nói về hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn, thời này các Tỷ-kheo, nói một cách chơn chánh là nói về Ta là hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn.

Này các Tỷ-kheo, đây là bốn hạng người có mặt, hiện hữu ở đời.

CÁC HẠNG SA MÔN 2 – Tăng I, 721

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

-   Sa-môn bất động,
-   Sa-môn sen trắng,
-   Sa-môn sen hồng,
-   Sa-môn tinh luyện.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn bất động?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1183

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo do đoạn diệt ba
kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, quyết
chắc hướng đến giác ngộ. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là hạng Sa-môn bất động.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn sen trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sau khi đoạn diệt
ba kiết sử, làm cho nhẹ bớt tham, sân, si, là bậc Nhất
lai, chỉ có một lần trở lui đời này rồi chấm dứt khổ
dâu. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn sen
trắng.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn sen hồng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo do đoạn diệt
năm hạ phần kiết sử, là vị Bất lai, từ đấy nhập Niết-
bàn, không phải trở lui từ thế giới ấy. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn sen hồng.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, do đoạn tận các lậu hoặc, Tỷ-kheo ngay trong hiện tại với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1184

thoát. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn.

Này các Tỷ-kheo, bốn hạng Sa-môn này có mặt, xuất hiện ở đời.

CÁC HẠNG SA MÔN 3 – Tăng I, 723

1. - Có bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn?

-   Sa-môn bất động,
-   Sa-môn sen trắng,
-   Sa-môn sen hồng,
-   Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn bất động?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có chánh tri kiến,
chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng,
chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn bất động.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn sen trắng?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1185

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có chánh tri
kiến ..., chánh định, chánh trí, chánh giải thoát,
nhưng không có an trú với thân cảm giác tám giải
thoát. Như vậy này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn sen
trắng.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn sen hồng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo có chánh tri
kiến ... chánh giải thoát, an trú với thân cảm giác tám
giải thoát. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-
môn sen hồng.

5. Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nhiều lần được yêu cầu nhận y, ít không được yêu cầu ...

Này các Tỷ-kheo, nếu nói một cách chơn chánh, nói
về hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn, này các
Tỷ-kheo, nói một cách chơn chánh là nói về Ta, là
hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn.

Này các Tỷ-kheo, đây là bốn hạng người có mặt, hiện hữu ở đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1186

CÁC HẠNG SA MÔN 4 – Tăng I, 724

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

-   Sa-môn bất động,
-   Sa-môn sen trắng,
-   Sa-môn sen hồng,
-   Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Sa-môn bất động?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị hữu học, ý chưa đạt được
mục đích, đang sống hướng đến vô thượng an ổn
khỏi các khổ ách. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng
Sa-môn bất động.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn sen trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống tùy quán sự sanh diệt trong năm thủ uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc chấm dứt; đây là thọ ... đây là tưởng ... đây là các hành ... đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức chấm dứt". Nhưng vị ấy chưa an trú với thân cảm giác tám giải thoát. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng Sa-môn sen trắng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1187

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn sen hồng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo sống, tùy quán
sanh diệt trong năm thủ uẩn: "Đây là sắc ... đây là
thức chấm dứt". Và vị ấy an trú với thân cảm giác
tám giải thoát. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng
Sa-môn sen hồng.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nhiều lần được yêu cầu nhận y, ít khi không được yêu cầu ...

Này các Tỷ-kheo, nếu nói một cách chơn chánh, nói về hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn, người ấy này các Tỷ-kheo, nói một cách chơn chánh là nói về Ta, là hạng Sa-môn tinh luyện giữa các Sa-môn.

Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1188

138 Ta đã thể nhập... Hãy thực hành... các người sẽ thể nhập... - Kinh SANGÀRAVA – Tăng I, 301

SANGÀRAVA – Tăng I, 301

1-7
1. - Rồi có Bà-la-môn Sangàrava đi đến Thế Tôn, …
ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Sangàrava bạch Thế
Tôn:
- Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi làm lễ tế đàn và
khuyên các người khác làm lễ tế đàn. Ở đây, thưa
Tôn giả Gotama, ai làm lễ tế đàn và ai khuyên các
người khác làm lễ tế đàn, tất cả đều thực hành con
đường đưa đến công đức cho nhiều người, tức là kết
quả của tế đàn. Thưa Tôn giả Gotama, ai xuất gia,
từ bỏ gia tộc, từ bỏ gia đình, sống không gia đình,
chỉ nhiếp phục một tự ngã của mình, chỉ an tịnh một
tự ngã của mình, chỉ làm cho một tự ngã chứng được
Niết-bàn. Như vậy, người ấy thực hành con đường
đưa đến công đức chỉ có một mình, tức là kết quả
của sự xuất gia.
- Vậy này Bà-la-môn, ở đây, Ta sẽ hỏi Ông. Ông
kham nhẫn như thế nào, hãy như vậy trả lời. Ông
nghĩ thế nào, này Bà-la-môn, ở đây, Thế Tôn xuất

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1189

hiện ở đời, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh
Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ,
Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế
Tôn. Vị ấy nói như sau: "Đây là con đường, đây là
đạo lộ, nhờ thực hành con đường này, Ta đã thể
nhập vô thượng Phạm hạnh, tự mình với thắng trí,
chứng đạt, an trú và tuyên thuyết. Các Người hãy
đến! Hãy như vậy thực hành! Các Người sẽ thể
nhập vô thượng Phạm hạnh, tự mình với thắng trí,
chứng đạt và an trú". Như vậy, vị Đạo sư này thuyết
pháp, và các người khác như thật hành trì. Số người
như vậy là hàng trăm, hàng ngàn, hàng trăm ngàn.
Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn, sự việc là như vậy,
thời con đường đưa đến công đức này là ảnh hưởng
chỉ đến một người hay ảnh hưởng đến nhiều người,
tức là kết quả của sự xuất gia?
- Sự việc này là như vậy, thưa Tôn giả Gotama, con
đường đưa đến công đức này là ảnh hưởng đến nhiều
người tức là kết quả của sự xuất gia.
2. Được nghe nói như vậy, Tôn giả Ànanda nói với
Bà-la-môn Sangàrava:
- Trong hai con đường, con đường nào, Ông có thể
kham nhẫn là giản dị hơn, ít khó chịu hơn, kết quả
lớn hơn và lợi ích hơn?
Được nói như vậy, Bà-la-môn Sangàrava nói với Tôn
giả Ànanda:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1190

- Như Tôn giả Gotama và Tôn giả Ànanda, cả hai đối
với tôi là đáng kính lễ và đáng tán thán.
Lần thứ hai, Tôn giả Ànanda nói với Bà-la-môn
Sangàrava:
- Này Bà-la-môn, Ta không hỏi Ông như vậy:
"Những ai là đáng đảnh lễ, hay những ai là đáng tán
thán? "Này Bà-la-môn, như thế này Ta hỏi Ông:
"Này Bà-la-môn, trong hai con đường này, con
đường nào Ông có thể kham nhẫn là giản dị hơn, ít
khó chịu hơn, kết quả lớn hơn, lợi ích lớn hơn?"
Lần thứ hai, Bà-la-môn Sangàrava nói với Tôn giả
Ànanda:
- Như Tôn giả Gotama và Tôn giả Ànanda, cả hai đối
với tôi là đáng đảnh lễ và đáng tán thán.
Lần thứ ba, Tôn giả Ànanda nói với Bà-la-môn
Sangàrava:
- Này Bà-la-môn, Ta không hỏi Ông như vậy:
"Những ai là đáng kính lễ, hay những ai là đáng tán
thán? "Này Bà-la-môn, như thế này Ta hỏi Ông:
"Này Bà-la-môn, trong hai con đường này, con
đường nào Ông có thể kham nhẫn là giản dị hơn, ít
khó chịu hơn, kết quả lớn hơn, lợi ích lớn hơn?"
Lần thứ ba, Bà-la-môn Sangàrava nói với Tôn giả
Ànanda:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1191

- Như Tôn giả Gotama và Tôn giả Ànanda, cả hai đối
với tôi là đáng kính lễ và đáng tán thán.
3. Rồi Thế Tôn suy nghĩ như sau: "Cho đến lần thứ
ba, Bà-la-môn Sangàrava, được hỏi một câu đúng
pháp lại tránh né, không trả lời. Vậy Ta hãy giải tỏa
việc này".
Rồi Thế Tôn nói với Bà-la-môn Sangàrava:
- Này Bà-la-môn, câu chuyện gì đã khởi lên hôm nay
trong cung điện Nhà Vua, khi hội chúng nhà vua ngồi
tụ họp lại?
- Thưa Tôn giả Gotama, hôm nay, trong cung điện
nhà vua, câu chuyện như sau đã khởi lên, khi hội
chúng nhà vua ngồi tụ họp lại: "Thuở xưa, các Tỷ-
kheo ít hơn, nhưng nhiều hơn là các pháp thượng
nhân, các thần thông thần biến được thị hiện. Ngày
nay, các Tỷ-kheo nhiều hơn, nhưng ít hơn là các
pháp thượng nhân, các thần thông thần biến được
thị hiện." Thưa Tôn giả Gotama, đấy là câu chuyện
đã khởi lên hôm nay trong cung điện nhà vua, khi hội
chúng nhà vua ngồi tụ họp lại.
4. Này Bà-la-môn, có ba loại thần thông. Thế nào là
ba?
- Thần thông biến hóa,
- Thần thông ký thuyết,
- Thần thông giáo hóa.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1192

Và này Bà-la-môn, thế nào là thần thông biến hóa?
Ở đây, này Bà-la-môn, có người chứng được
các loại thần thông, một thân hiện ra nhiều thân,
nhiều thân hiện ra một thân, hiện hình, biến hình, đi
ngang qua vách, qua tường, qua núi như đi ngang hư
không, độn thổ, trồi lên ngang qua đất liền như ở
trong nước, đi trên nước, không nứt rẽ ra như trên đất
liền, ngồi kiết già, đi trên hư không như con chim,
với bàn tay, chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những
vật có đại oai lực, đại oai thần như vậy, có thể tự thân
bay đến cõi Phạm Thiên.
5. Và này Bà-la-môn, thế nào là thần thông ký
thuyết?
- Ở đây, này Bà-la-môn, có người nói lên nhờ
tướng: "Như vầy là ý của Ông, như thế này là
ý của Ông, như thế này là tà tâm của Ông". Nếu
vị ấy nói lên có nhiều, cũng chỉ là như vậy,
không có gì khác.
- Ở đây, này Bà-la-môn, có người nói lên không
nhờ tướng, nhưng nghe tiếng của loài Người
hay của phi nhân, hay của Chư Thiên, liền nói
lên: "Như vầy là ý của Ông, như thế này là ý
của Ông, như thế này là tâm của Ông". Nếu vị
ấy nói lên có nhiều, cũng chỉ là như vậy, không
có gì khác.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1193

- Ở đây, này Bà-la-môn, có người nói lên không
nhờ tướng, cũng không nhờ nghe tiếng của loài
Người hay loài phi nhân, hay Chư Thiên mà
nói lên, nhưng sau khi nghe được tiếng trình
bày rõ ràng và có suy tư; sau khi suy tầm và
suy tư liền nói lên: "Như vậy là ý của Ông, như
thế này là ý của Ông, như thế này là tâm của
Ông". Nếu vị ấy nói lên có nhiều, cũng chỉ là
như vậy, không có gì khác.
- Ở đây, này Bà-la-môn, có người không nói lên
nhờ tướng, không nói lên nhờ nghe tiếng của
loài Người, hay phi nhân, hay Chư Thiên,
không nói lên sau khi nghe được tiếng trình bày
rõ ràng và có suy tư, sau khi suy tầm và suy tư.
Nhưng thành tựu định không tầm không tứ, với
tâm (của mình) biết rõ tâm của người khác tùy
theo hành ý của vị Tôn giả này hướng đến chỗ
nào, thời tâm của vị này lập tức suy tầm đến
chỗ ấy. Nếu vị ấy nói lên có nhiều, cũng chỉ là
như vậy, không có gì khác. Này Bà-la-môn,
đây gọi là thần thông ký thuyết.
6. Và như thế nào, này Bà-la-môn, là thần thông giáo
hóa?
Ở đây, này Bà-la-môn, có người giáo giới như sau:
"Hãy suy nghĩ như thế này, chớ suy nghĩ như vậy!
Hãy tác ý như thế này, chớ tác ý như vậy! Hãy từ bỏ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1194

cái này! Hãy đạt đến cái này và an trú!". Này Bà-la-
môn, đây gọi là thần thông giáo hóa. Này Bà-la-môn,
có ba loại thần thông này.
Trong ba loại thần thông này, Ông có thể chấp nhận
loại thần thông nào là hy hữu hơn, thù diệu hơn?
- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, loại thần thông
này: Ở đây có người chứng được nhiều loại
thần thông, một thân hiện ra nhiều thân … Có
thể tự thân bay đến cõi Phạm Thiên. Loại thần
thông này, thưa Tôn giả Gotama, ai làm loại
thần thông ấy, người ấy tự kinh nghiệm lấy. Ai
làm thần thông ấy, tự mình có được thần thông
ấy. Loại thần thông này, đối với tôi, được xem
tánh chất như là huyễn hóa.
- Còn loại thần thông này, thưa Tôn giả Gotama:
Ở đây có người nhờ tướng nói lên …sau khi
nghe tiếng chư Thiên.....sau khi nghe tiếng
trình bày rõ ràng và có suy tư..... Với tâm của
mình, rõ biết tâm của người khác. Loại thần
thông này, thưa Tôn giả Gotama, ai làm loại
thần thông ấy, người ấy tự kinh nghiệm lấy. Ai
làm thần thông ấy, tự mình có được thần thông
ấy. Loại thần thông này, đối với tôi, được xem
tánh chất như là huyễn hóa.
- Còn loại thần thông này, thưa Tôn giả Gotama:
Ở đây có người giáo giới như sau: "Hãy suy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1195

nghĩ như thế này … hãy đạt đến cái này và an trú". Loại thần thông này, thưa Tôn giả Gotama, tôi có thể chấp nhận là hy hữu hơn và thù diệu hơn trong ba loại thần thông. Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật là hy hữu, thưa Tôn giả Gotama! Vấn đề này được Tôn giả Gotama khéo nói như vậy, Chúng tôi thọ trì rằng Tôn giả Gotama có thành tựu cả ba loại thần thông này. Thật vậy, Tôn giả Gotama có thể chứng được nhiều loại thần thông … Thật vậy, Tôn giả Gotama thành tựu được định không tầm không tứ, với tâm của mình rõ biết tâm của người khác, tùy theo ý hành của vị Tôn giả này hướng đến chỗ nào, thời tâm của vị này lập tức suy tầm đến chỗ ấy. Tôn giả Gotama giáo giới như sau: "Hãy suy nghĩ như thế này, chớ suy nghĩ như vậy! Hãy tác ý như vậy, chớ tác ý như vậy! Hãy từ bỏ cái này, hãy đạt đến cái này và an trú!". 7. Thật vậy, này Bà-la-môn, lời nói của ông trước như là chống Ta, sau xích lại gần Ta. Và Ta sẽ trả lời cho Ông. Này Bà-la-môn, ta chứng được nhiều loại thần thông … này Bà-la-môn, ta thành tựu được định không tầm không tứ, với tâm của mình rõ biết tâm của người khác, tùy theo ý hành của vị Tôn giả này hướng đến chỗ nào, thời tâm của vị này lập tức suy tầm đến chỗ ấy. Tôn giả Gotama có thể giáo giới như sau: "Hãy suy nghĩ như thế này, chớ suy nghĩ như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1196

vậy. Hãy tác ý như vậy, chớ tác ý như vậy! Hãy từ
bỏ cái này, hãy đạt đến cái này và an trú!".
- Thưa Tôn giả Gotama, có một Tỷ-kheo nào khác,
cũng thành tựu được ba loại thần thông này,
ngoài Tôn giả Gotama?
- Này Bà-la-môn, không phải chỉ có một trăm, hai
trăm, ba trăm, bốn trăm, năm trăm mà còn nhiều hơn
nữa là các Tỷ-kheo thành tựu được ba loại thần thông
này.
- Nhưng thưa Tôn giả Gotama, nay các Tỷ-kheo ấy
hiện ở đâu?
- Này Bà-la-môn, trong chúng Tỷ-kheo này.
- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu
thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng những
gì bị quăng ngã xuống, hay trình bày cái gì bị che
kín, hay chỉ đường cho người bị lạc hướng, hay cầm
đèn sáng vào bóng tối để những ai có mắt có thể thấy
sắc. Cũng vậy, pháp được Tôn giả Gotama thuyết
giảng với nhiều pháp môn. Con nay xin quy y Tôn
giả Gotama, quy y Pháp, quy y Tăng. Mong Tôn giả
Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến
mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1197

139 Thuốc trị bá bệnh - Kinh PHẨM NIỆM XỨ – Tăng IV, 225

PHẨM NIỆM XỨ – Tăng IV, 225

HỌC TẬP – Tăng IV, 225

1. - Này các Tỷ-Kheo, có năm pháp làm suy yếu học tập này.

2. Thế nào là năm?

 Sát sanh,
 Lấy của không cho,
 Tà hạnh trong các dục,
 Nói láo,
 Đắm say rượu men, rượu nấu.

Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm pháp làm suy yếu học tập.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm pháp làm suy yếu học tập này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập. Thế nào là bốn?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1198

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trú tùy quán thân
trên thân, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp
phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú tùy quán thọ trên các
cảm thọ.... trú tùy quán pháp trên các pháp, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục tham ưu ở
đời.

Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm pháp làm suy yếu học tập này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập

TRIỀN CÁI – Tăng IV, 226

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm triền cái này.

2. Thế nào là năm?

 Dục tham triền cái,
 Sân triền cái,
 Hôn trầm thụy miên triền cái,
 Trạo hối triền cái,
 Nghi triền cái

Này các Tỷ-kheo, có năm triền cái này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm triền cái này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập. Thế nào là bốn?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1199

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trú quán thân
trên thân... trú quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục tham ưu ở đời.
Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm triền cái, Bốn
niệm xứ cần phải tu tập.

DỤC TRƯỞNG DƯỠNG – Tăng IV, 226

1.- Này các Tỷ-khao, có năm dục trưởng dưỡng này.

2. Thế nào là năm?

 Các sắc do mắt nhận thức, khả lạc, khả hỷ, khả
ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn.
 Các tiếng do tai nhận thức
 Các hương do mũi nhận thức...
 Các vị do lưỡi nhận thức...
 Các xúc do thân nhận thức, khả lạc... hấp dẫn.

Này các Tỷ-kheo, có năm dục trưởng dưỡng này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm dục trưởng dưỡng này, Bốn niệm xứ này phải tu tập.

THỦ UẨN – Tăng IV, 227

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1200

1. - Này các Tỷ-kheo có năm thủ uẩn này. Thế nào là năm?

2. Sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức uẩn.

Này các Tỷ-kheo, có năm thủ uẩn này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm thủ uẩn này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập. Thế nào là bốn? .... Bốn niệm xứ cần phải tu tập.

NĂM HẠ PHẦN KIẾT SỬ – Tăng IV, 227

1. - Này các Tỷ-kheo có năm hạ phần kiết sử này. Thế nào là năm?

2. Thân kiến, nghi, giới cấm thủ, dục tham, sân.

Này các Tỷ-kheo, có năm hạ phần kiết sử này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm hạ phần kiết sử này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập. Thế nào là bốn? ...Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

SANH THÚ – Tăng IV, 228

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1201

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm sanh thú này. Thế nào là năm?

2. Địa ngục, loài bàng sanh, cõi ngạ quỷ, loài Người, chư Thiên. Này các Tỷ-kheo, có năm sanh thú này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm sanh thú này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập...

XAN THAM – Tăng IV, 228

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm xan tham này. Thế nào là năm?

2. Xan tham trú xứ, xan tham gia đình, xan tham lợi dưỡng, xan tham dung sắc, xan tham pháp.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm xan tham này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập... Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

NĂM THƯỢNG PHẦN KIẾT SỬ – Tăng IV, 229

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm thượng phần kiết sử này. Thế nào là năm?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1202

2. Sắc ái, vô sắc ái, mạn, trạo cử, vô minh.

Này các Tỷ-kheo, có năm thượng phần kiết sử này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm thượng phần kiết sử này, cần phải tu tập Bốn niệm xứ... Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

NĂM TÂM HOANG VU – Tăng IV, 229

1. - Có năm tâm hoang vu này. Thế nào là năm?

Này các Tỷ-kheo, ở đây vị Tỷ-kheo nghi ngờ, do dự,
không quyết đoán, không có tịnh tín đối với bậc Đạo
Sư. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ, do dự,
không quyết đoán, không có tịnh tín đối với bậc Đạo
Sư, Tỷ-kheo ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Khi tâm của vị ấy không hướng
về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn, như vậy gọi
là tâm hoang vu thứ nhất.

2. Này các Tỷ-kheo, lại nữa, vị Tỷ-kheo nghi ngờ đối với Pháp.... (như trên...) đối với Tăng... (như trên..) đối với Học pháp... tức giận đối với các vị đồng Phạm hạnh, không hoan hỷ, tâm dao động, trở thành hoang vu. Này các Tỷ-kheo, khi một vị Tỷ-kheo phẫn nộ đối với vị đồng Phạm hạnh, không hoan hỷ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1203

tâm dao động, trở thành hoang vu, Tỷ-kheo ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh thần. Như vậy gọi là tân hoang vu thứ năm.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm tâm hoang vu này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập.

TÂM PHIỀN TRƯỢC – Tăng IV, 230

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm triền phược này. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tâm không ly tham, không ly dục, không ly ái, không ly khao khát, không ly nhiệt tình, không ly ái nhiễm đối với các dục. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tâm không ly tham, không ly dục, không ly ái, không ly khao khát, không ly nhiệt tình, không ly ái nhiễm đối với các dục, tâm của vị ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn. Tâm của vị nào không hướng về... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ nhất.

3. Này các Tỷ-kheo, lại nửa, Tỷ-kheo tâm không ly tham đối với thân... không ly tham đối với sắc... ăn quá sức bao tử có thể chịu nổi, hưởng thọ sung sướng về giường nằm, sung sướng về thụy miên... Này các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1204

Tỷ-kheo, lại nữa, Tỷ-kheo sống đời sống Phạm hạnh
với hy vọng mong được thành một loại chư Thiên,
"Với giới này, với luật này, với khổ hạnh này, hay
với Phạm hạnh này, ta sẽ trở thành loại chư Thiên
này hay loại chư Thiên khác". Này các Tỷ-kheo, khi
Tỷ-kheo sống đời sống Phạm hạnh với hy vọng được
thành một loại chư Thiên, "Với giới này, với luật
này, với khổ hạnh này hay với Phạm hạnh này, ta sẽ
trở thành loại chư Thiên này hay loại chư Thiên
khác", tâm vị này không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Tâm vị nào... như vậy là tâm triền
phược thứ năm.

4. Này các Tỷ-kheo, đây là năm tâm triền phược, muốn đoạn tận năm tâm triền phược này, Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

VIII. PHẨM CHÁNH CẦN

BỐN CHÁNH CẦN – Tăng IV, 232

(Giống như phẩm Bốn niệm xứ trước, chỉ khác ở đây Bốn chánh cần thế cho Bốn niệm xứ ở trên, và Bốn chánh cần được diễn tả như sau).

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1205

Thế nào là bốn?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, với mục đích khiến cho
các ác, bất thiện pháp từ trước chưa sanh không cho
sanh khởi, khởi lên ý muốn cố gắng, tinh tấn, sách
tâm, trì tâm.

Với mục đích khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh ra được trừ diệt, khởi lên ý muốn cố gắng ... trì tâm.

Với mục đích khiến cho các thiện pháp từ trước chưa sanh nay cho sanh khởi, khởi lên ý muốn… trì tâm.

Với mục đích khiến cho các thiện pháp đã được sanh có thể duy trì, không có mù mờ, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn, khởi lên ý muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm.

IX. PHẨM BỐN NHƯ Ý TÚC

BỐN NHƯ Ý TÚC – Tăng IV, 233

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1206

(Giống như phẩm Bốn niệm xứ trước, chỉ khác ở đây Bốn như ý túc thế cho Bốn niệm xứ ở trên. Và Bốn như ý túc được diễn tả như sau).

Thế nào là bốn?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập như ý túc câu hữu với dục định tinh cần hành.... câu hữu với tinh tấn định tinh cần hành, tu tập như ý túc câu hữu với tâm định… với tư duy định tinh cần hành.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1207

140 Thái độ nghe pháp - Kinh QUYẾT ĐỊNH TÁNH VỀ DIỆU PHÁP 1 – Tăng II, 595

QUYẾT ĐỊNH TÁNH VỀ DIỆU PHÁP 1 – Tăng II, 595

1. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, một người nghe diệu pháp không có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

2. Thế nào là năm?

-   Khinh lời thuyết giảng,
-   Khinh người thuyết giảng,
-   Khinh tự mình,
-   Nghe pháp với tâm tán loạn,
-   Không nhứt tâm và không như lý tác ý.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, người nghe diệu pháp không có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một người nghe diệu pháp có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1208

4. Thế nào là năm?

-   Không khinh lời thuyết giảng,
-   Không khinh người thuyết giảng,
-   Không khinh tự mình,
-   Nghe pháp với tâm không tán loạn,
-   Nhứt tâm và như lý tác ý.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, người nghe diệu pháp có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

QUYẾT ĐỊNH TÁNH VỀ DIỆU PHÁP 2 – Tăng II, 596

1. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, một người nghe diệu pháp không có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

2. Thế nào là năm?

-   Khinh lời thuyết giảng,
-   Khinh người thuyết giảng,
-   Khinh tự mình,
-   Ác tuệ, đần độn, câm điếc,
-   Không tác ý hiểu biết đối với những vấn đề
không hiểu biết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1209

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một người nghe diệu pháp có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

4. Thế nào là năm?

-   Không khinh lời thuyết giảng,
-   Không khinh người thuyết giảng,
-   Không khinh tự mình,
-   Có trí tuệ, không đần độn, không câm điếc,
-   Tác ý hiểu biết đối với những vấn đề không
hiểu biết.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, người nghe diệu pháp có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

QUYẾT ĐỊNH TÁNH VỀ DIỆU PHÁP 3 – Tăng II, 597

1. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một người nghe diệu pháp không có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

2. Thế nào là năm?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   1210

- Nghe pháp với tâm chê bai, với tâm bị chê bai
ám ảnh;
- Nghe pháp với tâm cật nạn, tìm tòi khuyết
điểm;
- Trong khi pháp giảng, tâm bị choáng váng, bị
chai sạn;
- Ác tuệ, đần độn, câm điếc,
- Không tác ý hiểu biết đối với những vấn đề
không hiểu biết.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một người nghe diệu pháp không có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một người nghe diệu pháp có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

4. Thế nào là năm?

- Nghe pháp với tâm không chê bai, không bị chê
bai ám ảnh;
- Nghe pháp với tâm không cật nạn, không tìm
tòi khuyết điểm;
- Trong khi pháp giảng, tâm không bị choáng
váng, không bị chai sạn;
- Có trí tuệ, không đần độn, không câm điếc,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1211

- Tác ý hiểu biết đối với những vấn đề không hiểu biết.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, người nghe diệu pháp có thể nhập vào quyết định tánh, chánh tánh trong các thiện pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  1212

141 Thánh tẩy trần - Chánh kiến khởi, tà kiến bị tẩy sạch - Kinh TẨY TRẦN – Tăng IV, 535

TẨY TRẦN – Tăng IV, 535

1. Này các Tỷ-kheo, tại các quốc độ miền Nam, có lễ tẩy trần. Tại đấy có các món ăn, có các thức uống, các đồ ăn loại cứng, các đồ ăn loại mềm, đồ nếm, đồ uống, múa, hát, nhạc. Này các Tỷ-kheo, đây là lễ tẩy trần, Ta tuyên bố rằng không phải là không có. Và này các Tỷ-kheo, lễ tẩy trần ấy là hạ liệt, thô tục, phàm phu, không đưa đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết bàn.

Này các Tỷ kheo, Ta sẽ thuyết về tẩy trần thuộc bậc Thánh, tẩy trần này đưa đến nhất hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết- bàn. Do duyên tẩy trần này, các chúng sanh bị sanh được giải thoát khỏi sanh; các chúng sanh bị già được giải thoát khỏi già; các chúng sanh bị chết được giải thoát khỏi chết; các chúng sanh bị sầu, bi khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1213

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. Và này, các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh tẩy trần,
do Thánh tẩy trần này đưa đến nhất hướng nhàm
chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn. Do duyên Thánh tẩy trần này, các chúng
sanh bị sanh được giải thoát khỏi già; các chúng
sanh bị chết được giải thoát khỏi chết; các chúng
sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu,
bi, khổ, ưu, não?

3. Này các Tỷ-kheo,

- Với người có chánh kiến, thời tà kiến bị tẩy
sạch, và những pháp ác bất thiện nào do duyên
tà kiến khởi lên, các pháp ấy của người ấy được
tẩy sạch. Và các pháp thiện do duyên chánh
kiến, đi đến viên mãn trong tu tập.
- Với người chánh tư duy, thời tà tư duy bị tẩy
sạch...
- Với người chánh ngữ, thời tà ngữ bị tẩy sạch...
- Với người chánh nghiệp, thời tà nghiệp được
tẩy sạch...
- Với người chánh mạng, thời tà mạng được tẩy
sạch...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1214

- Với người chánh tinh tấn, thời tà tinh tấn được
tẩy sạch...
- Với người chánh niệm, thời tà niệm được tẩy
sạch...
- Với người chánh định, thời tà định được tẩy
sạch...
- Với người chánh trí, thời tà trí được tẩy sạch...
- Với người chánh giải thoát, thời tà giải thoát
được tẩy sạch và những pháp ác bất thiện do
duyên tà giải thoát khởi lên, các pháp ấy của
người ấy được tẩy sạch. Và các pháp thiện do
duyên chánh giải thoát, đi đến viên mãn trong
tu tập.

4. Này các Tỷ-kheo, đây là Thánh tẩy trần này đưa đến nhất hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Do duyên tẩy trần này nên các chúng sanh bị sanh được giải thoát khỏi sanh; những chúng sanh bị già được giải thoát khỏi già, những chúng sanh bị chết được giải thoát khỏi chết; những chúng sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1215

142 Thân hành niệm là pháp đưa đến chứng đắc tri kiến - Kinh PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88

PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88

1-70.

1. - Như một ai, này các Tỷ-kheo, với tâm biến mãn
cùng khắp biển lớn, có thể bao gồm tất cả các con
sống bé nhỏ đổ vào biển cả. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, ai tu tập, làm cho sung mãn Thân hành niệm,
cũng bao gồm tất cả thiện pháp, gồm những pháp
thuộc về Minh phần.

2-8. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, đưa đến cảm hứng lớn, lợi
ích lớn, an ổn lớn khỏi các khổ ách, chánh niệm tỉnh
giác, đưa đến chứng đắc tri kiến, đưa đến hiện tại lạc
trú, đưa đến chứng ngộ quả minh và giải thoát. Một
pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Đây là một
pháp, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến cảm hứng lớn … đưa đến chứng
ngộ quả minh và giải thoát.

9-12. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, thân được khinh an, tâm

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1216

được khinh an, tầm tứ được tịnh chỉ, toàn bộ các
pháp thuộc về minh phần đi đến tu tập, làm cho viên
mãn. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm.
Khi tu tập, làm cho sung mãn một pháp này, thân
được khinh an, tâm được khinh an, tầm và tứ được
chỉ tịnh, toàn bộ các pháp thuộc về minh phần đi đến
tu tập, được làm cho viên mãn.

13. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập,
được làm cho sung mãn, các pháp bất thiện chưa
sanh không sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh
bị đoạn tận. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành
niệm. Khi tu tập, khi làm cho sung mãn một pháp
này, này các Tỷ-kheo, các pháp bất thiện chưa sanh
… bị đoạn tận.

14-15. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh, đưa đến tăng trưởng, quảng đại. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi tu tập, khi làm cho sung mãn một pháp này, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh … đưa đến tăng trưởng, quảng đại.

16-21. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, vô minh được đoạn tận, minh sanh khởi, ngã mạn được đoạn tận, các tùy miên được nhổ sạch, các kiết sử bị đoạn tận. Một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1217

pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, vô minh bị đoạn tận… các kiết sử bị đoạn tận.

22-23. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự phân tích
của trí tuệ, đưa đến Niết-bàn không có chấp thủ. Một
pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một
pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa
đến sự phân tích… không có chấp thủ.

24-26. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự thông đạt
của nhiều giới, sự thông đạt của nhiều giới sai biệt,
sự vô ngại giải của nhiều giới. Một pháp ấy là gì?
Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được
tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự thông đạt
… sự vô ngại giải của nhiều giới.

27-30. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng ngộ
quả Dự lưu, đưa đến sự chứng ngộ quả Nhất lai, đưa
đến sự chứng ngộ quả Bất lai, đưa đến sự chứng ngộ
quả A-la-hán. Một pháp ấy là gì? Chính là thân
hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm
cho sung mãn, đưa đến sự chứng ngộ quả Dự lưu …
quả A-la-hán.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1218

31-46. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng đắc trí tuệ, đưa đến sự tăng trưởng trí tuệ, đưa đến quảng đại trí tuệ, đưa đến đại trí tuệ, đưa đến trí tuệ rộng rãi, đưa đến quảng đại trí tuệ, đưa đến thâm sâu trí tuệ, đưa đến vô song trí tuệ, đưa đến vô hạn trí tuệ, đưa đến nhiều trí tuệ, đưa đến trí tuệ nhanh lẹ, đưa đến trí tuệ nhẹ nhàng, đưa đến trí tuệ hoan hỷ, đưa đến trí tuệ tốc hành, đưa đến trí tuệ sắc sảo, đưa đến trí tuệ thể nhập. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng đắc trí tuệ… đưa đưa đến trí tuệ thể nhập.

--------------------

47-48. Những vị này không hưởng được bất tử, này
các Tỷ-kheo, là những vị không thực hiện thân hành
niệm. Những vị này hưởng được bất tử, này các Tỷ-
kheo, là những vị thực hiện thân hành niệm.

49-50. Những vị này không chia sẻ bất tử, này các
Tỷ-kheo, là những vị không chia sẻ thân hành niệm.
Những vị này chia sẻ bất tử, này các Tỷ-kheo, là
những vị chia sẻ thân hành niệm.

51-52. Bất tử bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo, đối với những ai đoạn tận thân hành niệm. Bất tử không bị

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1219

đoạn tận, này các Tỷ-kheo, đối với những ai không đoạn tận thân hành niệm.

53-54. Bất tử bị khiếm khuyết, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai khiếm khuyết thân hành niệm. Bất tử
được viên thành, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
viên thành thân hành niệm.

55-56. Bất tử bị xao lãng bỏ phế, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai bỏ phế thân hành niệm. Bất tử
không bị xao lãng bỏ phế, này các Tỷ-kheo, đối với
những ai không bỏ phế thân hành niệm.

57-58. Bất tử bị vong thất, này các Tỷ-kheo, đối với
những ai vong thất thân hành niệm. Bất tử không bị
vong thất, này các Tỷ-kheo, đối với những ai không
vong thất thân hành niệm.

59-60. Bất tử không được thực hiện, này các Tỷ-
kheo, đối với những ai không thực hiện thân hành
niệm. Bất tử được thực hiện, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai thực hiện thân hành niệm.

61-62. Bất tử không được tu tập, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không tu tập thân hành niệm. Bất tử
được tu tập, này các Tỷ-kheo, đối với những ai tu tập
thân hành niệm.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1220

63-64. Bất tử không được làm cho sung mãn, này các
Tỷ-kheo, đối với những ai không làm cho sung mãn
thân hành niệm. Bất tử được làm cho sung mãn, này
các Tỷ-kheo, đối với những ai làm cho sung mãn
thân hành niệm.

65-66. Bất tử không được thắng tri, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không thắng tri thân hành niệm. Bất
tử được thắng tri, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
thắng tri thân hành niệm.

67-68. Bất tử không được liễu tri, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không liễu tri thân hành niệm. Bất
tử được liễu tri, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
liễu tri thân hành niệm.

69-70. Bất tử không được chứng ngộ, này các Tỷ-
kheo, đối với những ai không chứng ngộ thân hành
niệm. Bất tử được chứng ngộ, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai chứng ngộ thân hành niệm.

Thế Tôn thuyết như vậy, các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1221

143 Thân khẩu ý không thanh tịnh thì kg thể.. - Kinh SÀLHA – Tăng II, 204

SÀLHA – Tăng II, 204

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli (Tỳ-xá-ly) tại Đại
Lâm, trong ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Licchavì Sàlha
và Licchavì Abhaya đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, Licchavì Sàlha bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, có những Sa-môn, Bà-la-môn trình
bày sự vượt qua dòng nước mạnh với hai pháp môn:
nhân giới thanh tịnh và nhân khổ hạnh nhàm chán.
Ở đây, bạch Thế Tôn, Thế Tôn có nói gì?

- Này Sàlha, Ta nói rằng giới thanh tịnh là một chi
phần của Sa-môn hạnh. Các vị Sa-môn, Bà-la-môn
nào, này Salha, sống chủ trương nhân khổ hạnh
nhàm chán, xem khổ hạnh nhàm chán là lõi cây, chấp
chặt vào khổ hạnh nhàm chán, những vị ấy không thể
nào vượt qua dòng nước mạnh.

Các vị Sa-môn, Bà-la-môn nào, này Sàlha, thân hành không thanh tịnh, lời nói không thanh tịnh, ý hành không thanh tịnh, sanh sống không thanh tịnh,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1222

những vị ấy không có thể đạt được tri kiến vô thượng Bồ-đề.

3. Ví như, này Sàlhà, một người muốn vượt qua sông, cầm một cây búa sắc bén đi vào rừng. Tại đấy, nó thấy một cây sàla lớn, cao, thẳng, còn trẻ, không có lồi lõm. Nó chặt cây ấy tại gốc, sau khi chặt ở gốc, nó đốn ngọn. Sau khi đốn ngọn, nó tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru. Sau khi tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru, nó gọt đẽo với cái búa. Sau khi gọt đẽo với cái búa, nó gọt đẽo với con dao. Sau khi gọt đẽo với con dao, nó bào sạch với cái bào. Sau khi bào sạch với cái bào, nó bào sạch với hòn đá mài. Sau khi bào sạch với hòn đá mài, nó đem cây ấy xuống sông. Ý Ông nghĩ thế nào, này Sàlhà người ấy có thể vượt qua sông được không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

4. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì cây sàla ấy, tuy bề ngoài
rất khéo làm, nhưng bề trong không được làm sạch.
Do vậy, sự việc chờ đợi rằng: "Cây sàla ấy chìm
xuống và người ấy rơi vào ách nạn".

- Cũng vậy, này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn
nào chủ trương sống khổ hạnh nhàm chán, xem khổ
hạnh nhàm chán là lõi cây, chấp chặt lấy khổ hạnh
nhàm chán, những vị ấy không có thể vượt qua dòng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1223

nước mạnh. Này Sàlhà, những vị Sa-môn, Bà-la-môn
nào, thân hành không thanh tịnh, lời nói không thanh
tịnh, ý hành không thanh tịnh, sinh sống không thanh
tịnh, chúng không có thể chứng được tri kiến vô
thượng Bồ-đề.

Này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn nào sống
không chủ trương khổ hạnh nhàm chán, không xem
khổ hạnh nhàm chán là lõi cây, không chấp chặt lấy
khổ hạnh nhàm chán, những vị ấy có thể vượt qua
dòng nước mạnh. Này Sàlhà, những vị Sa-môn, Bà-
la-môn nào, thân hành thanh tịnh, lời nói thanh tịnh,
ý hành thanh tịnh, sinh sống thanh tịnh, những vị ấy
có thể chứng được tri kiến vô thượng Bồ-đề.

5. Ví như, này Sàlhà, một người muốn vượt qua sông, cầm một cây búa sắc bén đi vào rừng. Tại đấy, người ấy thấy một cây sàla lớn, cao, thẳng, còn trẻ, không có lồi lõm. Nó chặt cây ấy tại gốc, sau khi chặt ở gốc, người ấy đốn ngọn. Sau khi đốn ngọn, người ấy tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru. Sau khi tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru, người ấy gọt đẽo với cái búa. Sau khi gọt đẽo với cái búa, người ấy gọt đẽo với con dao. Sau khi gọt đẽo với con dao, người ấy bào sạch với cái bào. Sau khi bào sạch với cái bào, người ấy bào sạch với hòn đá mài. Sau khi bào sạch với hòn đá mài, người ấy làm thành chiếc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1224

thuyền, cột với cái chèo và bánh lái, rồi cuối cùng người ấy thả xuống sông. Ý Ông nghĩ thế nào, này Sàlhà người ấy có thể vượt qua sông được không?

- Thưa được, bạch Thế Tôn.

6. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì cây sàla ấy, bề ngoài rất
khéo làm, bề trong được làm sạch, được cột với cái
chèo và bánh lái. Do vậy, sự việc chờ đợi rằng:
"Chiếc thuyền ấy không chìm, và người ấy sẽ đến bờ
bên kia an toàn".

- Cũng vậy, này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn
nào không chủ trương khổ hạnh nhàm chán, những
vị ấy có thể vượt qua dòng nước mạnh. Này Sàlhà,
những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào, thân hành thanh
tịnh, lời nói thanh tịnh, ý hành thanh tịnh, sinh sống
thanh tịnh, những vị ấy có thể chứng được tri kiến
vô thượng Bồ-đề".

7. Ví như, này Sàlhà, một chiến sĩ dầu nó biết được
nhiều cung thuật, nhưng về ba phương diện nó xứng
đáng là của vua, thuộc sở hữu của vua, đi đến làm
biểu tượng của vua. Thế nào là ba?

- Bắn xa, - Bắn nhanh như chớp nhoáng, - Và bắn thủng được vật lớn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1225

8. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ bắn xa, cũng vậy, này Sàlhà, là Thánh đệ tử có chánh định. Phàm có sắc gì quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần, cần phải như thật thấy với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Phàm có thọ gì … phàm có tưởng gì … phàm có hành gì … phàm có thức gì, quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần, cần phải như thật thấy với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi".

9. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ bắn như chớp
nhoáng. Cũng vậy, này Sàlhà là vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến. Vị Thánh đệ tử này Sàlhà, có chánh
tri kiến như thật quán tri: "Đây là khổ … Đây là khổ
tập…, Đây là khổ diệt …, Đây là con đường đưa đến
khổ diệt".

10. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ đâm thủng
được thân hình lớn. Cũng vậy, này Sàlhà là vị Thánh
đệ tử có chánh giải thoát. Vị Thánh đệ tử này Sàlhà,
có chánh giải thoát đâm thủng được vô minh uẩn to
lớn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1226

144 Thế Tôn thuyết pháp gì, để làm gì - Kinh ƯU–ĐÀM–BÀ–LA SƯ TỬ HỐNG – 25 Trường II, 319

KINH ƯU–ĐÀM–BÀ–LA SƯ TỬ HỐNG – Bài kinh số 25 – Trường II, 319

Như vầy tôi nghe.

1. Một thời, Thế tôn ở tại Ràjagaha (Vương Xá), núi
Gijjhakùta (Kỳ-xà-quật). Lúc bấy giờ du sĩ Nigrodha
(Ni-câu-đà) ở tại vườn của nữ hoàng Udumbarikà
(Ưu-đàm-bà-la) dành cho du sĩ đoàn, cùng với đại
hội chúng du sĩ, khoảng ba ngàn người.

Gia chủ Sandhana (Tán-đà-na), vào buổi chiều đi ra
khỏi thành Vương Xá để yết kiến Thế Tôn. Rồi gia
chủ Sandhana suy nghĩ: "Nay không phải thời để yết
kiến Thế Tôn, Thế Tôn đang an lặng tịnh cư. Cũng
khong phải thời để yết kiến chúng Tăng, vì chúng
Tăng đang tu tập thiền định. Vậy ta hãy đi đến vườn
của nữ hoàng Udumbarika dành cho du sĩ đoàn, để
thăm du sĩ Nigrodha." Và gia chủ Sandhana đi đến
vườn của nữ hoàng Undumbarika dành cho du sĩ
đoàn để thăm du sĩ Nigrodha.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1227

2. Lúc bấy giờ du sĩ Nigrodha đang ngồi với đại hội
chúng du sĩ, tất cả đều ồn ào nói chuyện, cao giọng
lớn tiếng, bàn cãi về những phiếm luận vô ích, như
câu chuyện về vua chúa, câu chuyện về ăn trộm, câu
chuyện về đại thần, câu chuyện về binh lính, các câu
chuyện hãi hùng, câu chuyện về chiến tranh, câu
chuyện về đồ ăn, câu chuyện về đồ uống, câu chuyện
về vải mặc, câu chuyện về giường nằm, câu chuyện
về vòng hoa, câu chuyện về hương liệu, câu chuyện
về bà con, câu chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng
xóm, câu chuyện về thị tứ, câu chuyện về thành phố,
câu chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu
chuyện về đàn ông, câu chuyện về vị anh hùng, câu
chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy nước,
câu chuyện về người đã chết, các câu chuyện tạp
thoại, câu chuyện về hiện trạng thế giới, hiện trạng
đại dương, câu chuyện về hiện hữu và không hiện
hữu.

3. Du sĩ Nigrodha thấy gia chủ Sandhana từ đường xa đến, liền dặn hội chúng của mình:

- Các Tôn giả hãy giữ im lặng, các Tôn giả chớ có làm ồn! Đệ tử Sa môn Gotama, gia chủ Sandhana đang đi đến. Trong hàng đệ tử Sa môn Gotama, các hàng cư sĩ, mặc áo trắng, trú tại Vương Xá, gia chủ Sandhana là một vị trong đoàn thể ấy. Các vị này ưa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1228

sự an tịnh, các vị này được huấn luyện trong sự an tịnh, các vị này tán thán sự an tịnh. Nếu được biết hội chúng này an tịnh, Sandhana có thể đến đây.

Khi nghe nói vậy, các vị du sĩ đều giữ yên lặng.

4. Rồi gia chủ Sandhana đến tại chỗ của du sĩ Nigrodha, khi đến nơi, nói lên những lời chúc tụng, viếng thăm xã giao rồi ngồi với du sĩ Nigrodha:

- Thật sự khác thay, khi các Tôn giả ngoại đạo, các du sĩ này hội họp lại, quy tụ lại, ồn ào, cao giọng lớn tiếng, họ sống bàn cãi về những phiếm luận vô ích như câu chuyện về vua chúa... câu chuyện về sự hiện hữu và sự không hiện hữu. Thật sai khác thay, Thế Tôn an trú các nhàn tịnh xứ, núi rừng tịch mịch, xa vắng, ít tiếng động, có gió đồng thổi, lánh xa mắt người đời, thích hợp cho sự tĩnh tu.

5. Khi nghe nói vậy, du sĩ Nigrodha nói với gia chủ Sandhana:

- Gia chủ có biết không? Sa môn Gotama luận đàm với ai? Đối thoại với ai? Với ai đạt được tuệ trí? Trí tuệ của Sa môn Gotama bị hư hoại vì sống với không xứ, Sa môn Gotama không giỏi điều khiển một hội chúng, không đủ sức để đối thoại, chỉ đề cập đến những vấn đề ngoại biên. Cũng như con bò một mắt,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1229

đi vòng tròn và chỉ đi phía bên ngoài. Cũng vậy, trí
tuệ của Sa môn Gotama bị hư hoại vì sống với không
xứ. Sa môn Gotama không giỏi điều khiển một hội
chúng, không đủ sức để đối thoại, chỉ đề cập đến vấn
đề ngoại biên. Này gia chủ, nếu Sa môn Gotama đến
tại hội chúng này, chỉ có một câu hỏi chúng tôi có
thể chận đứng ngay; chúng tôi nghĩ, chúng tôi có thể
lăn tròn Sa môn Gotama như lăn tròn một cái bình
không.

6. Thế Tôn, với thiên nhĩ thanh tịnh hơn người, nghe
được câu chuyện giữa gia chủ Sandhana với du sĩ
Nigrodha. Rồi Thế Tôn từ núi Gijjhakùtà bước
xuống, đi đến vườn nuôi dưỡng chim khổng tước,
bên bờ sông Sumàgaghà, khi đến nơi liền đi qua lại
giữa trời. Du sĩ Nigrodha thấy Thế Tôn đi qua lại
giữa trời, tại vườn nuôi dưỡng chim khổng tước, trên
bờ sông Sumàgadhà, khi thấy vậy liền dặn dò hội
chúng:

- Các Tôn giả hãy giữ im lặng; các Tôn giả chớ có làm ồn; Sa môn Gotama này đang đi lại giữa trời, tại vườn nuôi dưỡng chim khổng tước trên bờ sông Sumàgadhà. Vị tôn giả này ưa an tịnh, tán thán sự an tịnh, nếu biết được hội chúng này an tịnh, chúng tôi nghĩ, Sa môn Gotama có thể đến đây. Nếu Sa môn Gotama đến tại hội chúng này, chúng ta sẽ hỏi câu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1230

hỏi này: "Bạch Thế Tôn, Pháp gì là Pháp của Thế Tôn? Với Pháp nào Thế Tôn muốn dạy các đệ tử, với Pháp nào các đệ tử của Thế Tôn được huấn dạy, đạt đến tịnh lạc, và xác nhận là căn bản phạm hạnh?"

Khi được nói vậy, các vị du sĩ ấy giữ im lặng.

7. Lúc bấy giờ, Thế Tôn đến tại chỗ du sĩ Nigrodha ở. Và du sĩ Nigrodha nói với Thế Tôn như sau:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy đến đây; xin đón mừng
Thế Tôn; bạch Thế Tôn, đã lâu Thế Tôn mới có dịp
đến đây; bạch Thế Tôn, xin mời Thế Tôn ngồi. Đây
là chỗ ngồi đã soạn sẵn.

Thế Tồn ngồi xuống chỗ ngồi đã soạn sẵn. Du sĩ
Nigrodha lấy một ghế ngồi thấp khác và ngồi xuống
một bên. Thế Tôn nói với du sĩ Nigrodha đang ngồi
xuống một bên:

- Này Nigrodha, Quí vị đang ngồi bàn luận vấn đề gì? Vấn để gì đang nói giữa quí vị thì bị dừng lại?

Khi được nói vậy, du sĩ Nigrodha bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, ở đây chúng con thấy Thế Tôn đang đi qua lại, tại vườn nuôi dưỡng chim khổng tước, trên bờ sông Sumagadha. Khi thấy vậy, chúng con nói:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1231

"Nếu Sa môn Gotama đến tại hội chúng này, chúng
ta sẽ hỏi câu hỏi: "Bạch Thế Tôn, Pháp gì là Pháp
của Thế Tôn? Với Pháp nào Thế Tôn huấn dạy các
đệ tử? Với Pháp nào các đệ tử Thế Tôn được huấn
dạy, đạt đến tịnh lạc và xác nhận là căn bản phạm
hạnh?" Bạch Thế Tôn, đó là vấn đề đang được bàn
luận giữa chúng con, thì được dừng lại khi Thế Tôn
đến.

- Này Nigrodha, thật khó cho Ngươi, khi Ngươi theo
các kiến giải sai khác, kham nhẫn các sự việc sai
khác, theo dõi những mục tiêu khác, theo đuổi những
mục đích sai khác, được huấn luyện theo các phương
pháp sai khác để hiểu được Pháp nào Ta huấn dạy
các đệ tử của Ta, đạt đến tịnh lạc và xác nhận là căn
bản phạm hạnh.

Này Nigrodha, hãy hỏi về tối thắng khổ hạnh theo
truyền thống của Ngươi: "Bạch Thế Tôn, thế nào là
sự thành tựu của khổ hạnh, thế nào là sự không thành
tựu?"

Khi nghe nói vậy, các Du sĩ ngoại đạo liền lớn tiếng,
cao giọng la: "Thật là kỳ diệu, thật là hy hữu, đại
thần lực và đại uy lực của Sa môn Gotama! Ngài
không đề cập đến giáo lý của mình, lại đề nghị thảo
luận giáo lý của người khác."

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1232

8. Du sĩ Nigrodha bảo các du sĩ ấy im lặng rồi bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng con sống thuyết giảng về khổ
hạnh, xem khổ hạnh là căn bản, chấp trì khổ hạnh.
Bạch Thế Tôn, thế nào là sự thành tựu khổ hạnh?
Thế nào là sự không thành tựu khổ hạnh?

- Này Nigrodha, ở đây có người tu khổ hạnh, sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận lời mời đi ăn, không nhận đồ ăn tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận đồ ăn từ hai người đang ăn, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu, không giận đồ ăn đi quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ có ruồi bu, không ăn cá, ăn thịt, không uống nước nấu rượu men. Vị ấy chỉ nhận ăn tại nhà hay chỉ nhận ăn một miếng, chỉ nhận ăn tại bảy nhà hay chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1233

mới ăn một lần. Vị này chỉ ăn cỏ lúa để sống, lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivara, ăn da vụn, ăn trấu, ăn nước bột gạo, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống. Vị ấy mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các khác vải khác, mặc vải tẩm liệm đã quăng đi, mặc vải phấn tảo y, mặc vải vỏ cây tititaka làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông cú. Vị ấy là người sống nhờ râu tóc, là người sống theo tập tục sống nhờ râu tóc, là người theo hạnh thường đứng, không ngồi, là người ngồi chỏ hỏ; sống theo hạnh ngồi chỏ hỏ một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên giường gai, sống dùng ván gỗ làm giường, sống nằm trên đất trần, thường nằm ngủ một bên hông, sống để bụi và nhớp che dính thân mình, sống và ngủ ngoài trời; theo hạnh bạ đâu nằm đầy, sống ăn các uế vật; theo hạnh ăn các uế vật, sống không uống các nước lạnh, theo hạnh không uống nước lạnh, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm. Này Nigrodha, Ngươi nghĩ thế nào? Như vậy có phải là thành tựu các pháp khổ hạnh hay không thành tựu?

- Bạch Thế Tôn, như vậy là thành tựu các pháp khổ hạnh, không phải không thành tựu.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1234

- Này Nigrodha, sự thành tựu khổ hạnh như vậy, Ta nói rằng sẽ đưa đến nhiều loại cấu uế.

Này Nigrodha, ở đây một vị khổ hạnh siêng tu khổ
hạnh. Nhờ tu khổ hạnh này, vị ấy hoan hỷ tâm tư thỏa
mãn. Này Nigrodha, vị khổ hạnh do siêng tu khổ
hạnh, phát sanh hoan hỷ, tâm tư thỏa mãn. Này
Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh tu hành khổ
hạnh, do khổ hạnh này, vị này khen mình chê người.
Này Nigrodha, vị khổ hạnh tu hành khổ hạnh nào, do
khổ hạnh ấy khen mình chê người. Này Nigrodha,
như vậy là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh tu hành khổ
hạnh, do khổ hạnh này trở thành mê say, nhiễm
trước, phóng dật. Này Nigrodha, vị tu hành khổ hạnh
nào, nhờ khổ hanh ấy mê say, nhiễm trước, phóng
dật. Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ
hạnh.

10. Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh tu hành khổ hạnh. Do khổ hạnh này, được thọ lãnh cúng dường, cung kính, danh vọng. Do được cúng dường, cung kính, danh vọng, trở thành hoan hỷ, tâm tư thỏa mãn. Này Nigrodha, vị khổ hạnh tu hành khổ hạnh nào; do khổ hạnh ấy được thọ lãnh cúng dường, cung kính,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1235

danh vọng, trở thành hoan hỷ, tâm tư thỏa mãn. Này Nigrodha, như vậy đó là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh tu hành khổ
hạnh. Do khổ hạnh này, được cúng dường, cung
kính, danh vọng. Do được cúng dường cung kính,
danh vọng, nên khen mình chê người. Này Nigrodha,
người khổ hạnh tu hành khổ hạnh nào, do khổ hạnh
ấy được cúng dường, cung kính, danh vọng. Do được
cúng dường, cung kính, danh vọng. Do được cúng
dường, cung kính, danh vọng này, nên khen mình
chê người. Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho
người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh tu hành khổ
hạnh. Do khổ hạnh này, được cúng dường, cung
kính, danh vọng. Do được cúng dường, cung kính,
danh vọng, trở thành mê say, chấp trước, phóng dật.
Này Nigrodha, người khổ hạnh tu hành khổ hạnh
nào, do khổ hạnh ấy được cúng dường, cung kính,
danh vọng. Do được cúng dường, cung kính, danh
vọng này, trở thành mê say, chấp trước, phóng dật.
Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ
hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh tu hành khổ hạnh, phân biệt các thức ăn: "Món này thích hợp với

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1236

ta, món này không thích hợp với ta." Đối với các thức ăn không thích hợp thì cố ý từ bỏ. Đối với các thức ăn thích hợp thì nắm giữ, tham đắm, chấp trước, không thấy các sự nguy hiểm, không phân biệt chúng là không giải thoát, thọ hưởng chúng... Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh tu hành khổ
hạnh, nhân vì mong mỏi được cúng dường cung kính
danh vọng, nghĩ rằng: "Các vua chúa sẽ cung kính
ta, cũng vậy các vị đại thần, các vị Sát đế lỵ, các vị
Bà la môn, các vị Gia chủ, các vị Giáo chủ các giáo
phái". Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người
khổ hạnh.

11. Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh chống báng một Sa môn hay Bà la môn khác như sau: "Người này sống ăn uống đủ mọi thứ. Như hạt giống từ rể sanh, hạt giống từ nhành cây sanh, hạt giống từ đốt sanh, hạt giống từ chiết cây sanh và thứ năm là hạt giống từ hạt giống sanh, nhai nghiền chúng tất cả với tầm sét không bánh xe được gọi là xương quai hàm và người ta gọi vị ấy là một vị Sa môn... Này Nigrodha, như vậy, là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa này Nigrodha, vị khổ hạnh thấy một Sa môn hay Bà la môn được các gia đình cung kính, kính

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1237

trọng, lễ bái, cúng dường. Thấy vậy vị ấy nghĩ rằng:
"Các gia đình cung kính, kính trọng, lễ bái, cúng
dường người sống ăn uống đủ mọi thứ. Các gia đình
ấy không cung kính, kính trọng, lễ bái, cúng dường
ta, một người tu khổ hạnh. Do vậy sanh tật đố ganh
ghét đối với các gia đình... Này Nigrodha, như vậy
là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh trở thành người ngồi giữa công chúng. Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh, khi đi giữa
các gia đình (để khất thực) không cho người ta thấy
mình: "Như vậy là khổ hạnh của ta, như vậy là khổ
hạnh của ta."... Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho
người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh làm bộ có vẻ
bí mật. Khi được hỏi: "Có chấp nhận việc này
không?", tuy không chấp nhận nhưng trả lời: "Có
chấp nhận"; tuy chấp nhận, nhưng trả lời: "Không
chấp nhận." Như vậy, vị này cố tình nói láo... Này
Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ hạnh.

12. Lại nữa, này Nigrodha, khi Như Lai hay đệ tử Như Lai thuyết pháp và dùng một phương pháp đáng được chấp nhận thì người khổ hạnh không chấp

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1238

nhận. Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh hay tức giận
và ôm lòng oán thù. Này Nigrodha, vì người khổ
hạnh hay tức giận và ôm lòng oán thù. Này
Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ hạnh.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh thường hay giả dối lừa đảo, tật đố và hà tiện, giảo hoạt và ngụy trá, cứng cỏi và quá mạn, có ác ý và bị ác ý chi phối, có tà kiến và tư tưởng cực đoan, chấp trước kinh nghiệm tự thân, cứng đầu và khó giải thoát. Này Nigrodha, vì một người khổ hạnh chấp trước kinh nghiệm tự thân, cứng đầu và khó giải thoát. Này Nigrodha, như vậy là cấu uế cho người khổ hạnh.

Này Nigrodha, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy thì những khổ hạnh có phải là cấu uế hay không cấu uế?

- Bạch Thế Tôn, những khổ hạnh như vậy thật là cấu uế, không phải không cấu uế. Sự tình này có thể xảy ra, có người khổ hạnh có đầy đủ tất cả sự cấu uế trên, nói gì đến câu có cấu uế này hay cấu uế khác.

-------------------------------------------------------

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              1239

13. - Này Nigrodha, ở đây người khổ hạnh siêng tu
khổ hạnh. Nhờ tu khổ hạnh này, vị ấy không hoan
hỷ, tâm tư không thỏa mãn. Này Nigrodha người khổ
hạnh, tu khổ hạnh này, vì khổ hạnh này, vị ấy không
hoan hỷ, tâm tư không thỏa mãn. Như vậy vị ấy
được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh siêng tu khổ
hạnh. Nhờ tu khổ hạnh này, vị ấy không khen mình
chê người... Như vậy vị ấy được thanh tịnh trong
trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh siêng tu khổ
hạnh. Nhờ tu khổ hạnh này, vị ấy không mê say,
không nhiễm trước, không phóng dật... Như vậy, vị
ấy được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh siêng tu khổ hạnh. Nhờ tu khổ hạnh này, vị ấy được cúng đường, cung kính, danh vọng. Dầu được cúng dường, cung kính, danh vọng, vị ấy không hoan hỷ; tâm tư không thỏa mãn. Này Nigrodha, người khổ hạnh... Như vậy, vị ấy được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh siêng tu khổ hạnh. Do khổ hạnh này, vị ấy được cúng dường, cung kính, danh vọng. Dầu được cúng dường, cung kính, danh vọng, vị ấy không khen mình chê người. Này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1240

Nigrodha, người khổ hạnh... Như vậy, vị ấy được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh siêng tu khổ
hạnh. Do khổ hạnh này, vị ấy được cúng dường, cung
kính, danh vọng. Dầu được cúng dường, cung kính,
danh vọng, vị ấy không mê say, nhiễm trước, phóng
dật. Này Nigrodha, người khổ hạnh... Như vậy, vị ấy
được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh siêng tu khổ hạnh, không phân biệt các thức ăn: "Món này thích hợp với ta, món này không hợp với ta." Đối với các thức ăn không thích hợp, vị ấy không cố ý từ bỏ. Đối với các thức ăn thích hợp, vị ấy không nắm giữ, tham đắm, chấp trước, thấy các sự nguy hiểm, phân biệt chúng là không giải thoát, không thọ hưởng chúng. Như vậy, vị ấy được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, người khổ hạnh siêng tu khổ
hạnh. Vị ấy không nghĩ rằng: "Vì mong mỏi được
cúng dường, cung kính, danh vọng, các vua chúa sẽ
cung kính ta; cũng vậy các vị đại thần, các vị Sát đế
lỵ, các vị Bà la môn, các vị Gia chủ, các vị Giáo chủ
các giáo phái." Như vậy, vị ấy được thanh tịnh trong
trường hợp này.

14. Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh không chống

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1241

báng một vị Sa môn hay Bà la môn khác: "Người này
sống ăn đủ mọi thứ. Như hạt giống từ rễ sanh, hạt
giống từ nhành cây sanh, hạt giống từ đốt sanh, hạt
giống từ chiết cây sanh và thứ năm là hạt giống từ
hạt giống sanh, nhai nghiền chúng tất cả, với tầm sét
không bánh xe được gọi là xương quai hàm. Và
người ta gọi vị ấy là vị Sa môn. Như vậy, vị ấy được
thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh thấy một Sa môn hay Bà là môn được các gia đình cung kính, kính trọng, lễ bái, cúng dường. Thấy vậy, vị ấy không nghĩ rằng: "Các gia đình cung kính, kính trọng, lễ bái, cúng dường người sống ăn uống đủ mọi thứ. Các gia đình ấy không cung kính, kính trọng, lễ bái, cũng dường ta, một người tu khổ hạnh." Do vậy vị ấy không sanh tật đố, ganh ghét đối với các gia đình. Như vậy, vị ấy được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh không trở thành người ngồi giữa công chúng. Như vậy, vị ấy được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh, khi đi giữa các gia đình (để khất thực, không dấu diếm mà để cho người ta thấy mình: "Như vậy là khổ hạnh của ta, như vậy là khổ hạnh của ta." Như vậy, vị ấy được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1242

thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh không làm bộ có
vẻ bí mật. Khi được hỏi: "Có chấp nhận điều này
không?" Nếu không chấp nhận thì trả lời: "Không
chấp nhận."; nếu có chấp nhận thì trả lời: "Có chấp
nhận." Như vậy, vị ấy được thanh tịnh trong trường
hợp này.

15. Lại nữa, này Nigrodha, khi Như Lai hay đệ tử
Như Lai thuyết pháp và dùng một phương pháp đáng
được chấp nhận, thì vị khổ hạnh chấp nhận. Như vậy,
vị ấy được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh không tức giận và không ôm lòng oán thù. Này Nigrodha, vì người khổ hạnh không tức giận và không ôm lòng oán thù, như vậy vị ấy được thanh tịnh trong trường hợp này.

Lại nữa, này Nigrodha, vị khổ hạnh không giả dối và
lừa đảo, không tật đố và hà tiện, không giảo hoạt và
ngụy trá, không cứng cỏi và quá mạn, không có ác ý
và bị ác ý chí phối, không có tà kiến và tư tưởng cực
đoan, không chấp trước kinh nghiệm tự thân, không
cứng đầu và khó giải thoát. Vì người khổ hạnh không
chấp trước kinh nghiệm tự thân và không cứng đầu
khó giải thoát, nên vị ấy được thanh tịnh trong trường
hợp này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1243

Này Nigrodha, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy thì các khổ hạnh ấy là thanh tịnh hay không thanh tịnh?

- Bạch Thế Tôn, sự kiện là như vậy, thì các khổ hạnh ấy là thanh tịnh, không phải phải không thanh tịnh; các khổ hạnh ấy đạt đến tối thượng, đạt đến căn bản.

- Này Nigrodha, những khổ hạnh như vậy chưa đạt đến tối thượng, chưa đạt đến căn bản, chúng chỉ mới đạt đến vỏ bên ngoài mà thôi.

-------------------------------------------------------------- -

16. - Bạch Thế Tôn, như thế nào các khổ hạnh đạt đến tối thượng và đạt đến căn bản?

Bạch Thế Tôn, thật tốt đẹp thay, nếu Thế Tôn khiến cho các khổ hạnh của chúng con đạt đến tối thượng, đạt đến căn bản.

- Này Nigrodha, ở đây, có vị khổ hạnh tu bốn pháp chế ngự. Và này Nigrodha, thế nào là bốn pháp chế ngự?

Này Nigrodha, vị khổ hạnh:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                                 1244

 Không có tự sát sanh, không có bảo người khác
sát sanh, không có tùy hỷ sát sanh;
 Không có lấy của không cho, không có khiến
người khác lấy của không cho, không có tùy hỷ
lấy của không cho,
 Không có nói láo, không có khiến người khác
nói láo, không có tán thán nói láo;
 Không có tham vọng dục tình, không có khiến
người khác có tham vọng dục tình, không có
tán thán tham vọng dục tình.

Như vậy, này Nigrodha người khổ hạnh ấy tu hành
bốn pháp chế ngự. Này Nigrodha, do người khổ hạnh
tu hành bốn pháp chế ngự như vậy, sự khổ hạnh tu
hành bốn pháp chế ngự như vậy, vị ấy tiến lên, chớ
không rơi xuống hạ phẩm.

Vị ấy lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch, như ngôi
rừng, gốc cây, trên khe núi, trong hang đá, bãi tha
ma, lùm cây, ngoài trời, hay đống rơm. Sau khi ăn
xong đi khất thực về, vị ấy ngồi kiết già, lưng thẳng
và an trú chánh niệm trước mặt.

 Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, an trú với tâm thoát ly tham ái, gột sạch tâm hết tham ái

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1245

 Từ bỏ sân tâm, an trú với tâm thoát ly sân tâm,
khởi lòng thương tưởng mọi loài chúng sanh,
gột sạch tâm hết sân hận.
 Từ bỏ hôn trầm thụy miên, an trú với tâm thoát
ly hôn trầm thụy miên, tưởng niệm đến ánh
sáng, chánh niệm, tỉnh giác, gột sạch tâm hết
hôn trầm thụy miên.
 Từ bỏ trạo hối, an trú tâm thoát ly trạo hối, nội
tâm an tịnh, gột sạch tâm hết trạo hối.
 Từ bỏ nghi hoặc, an trú với tâm thoát ly nghi
ngờ, không còn nghi hoặc, gột sạch tâm không
còn nghi ngờ đói với các thiện pháp.

17. Từ bỏ năm triền cái ấy, với trí tuệ làm cho các tâm cấu uế giảm nhẹ,

 Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm
câu hữu với từ; cũng vậy phương thứ hai, cũng
vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư.
Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề
ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên
giới. Vị ấy an trú với tâm câu hữu với từ, quảng
đại, vô biên, không hận, không sân.
 Vị ấy an trú với tâm câu hữu với bi...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1246

 Với tâm câu hữu với hỷ...
 Biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả;
cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ
ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng
khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy
phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú
biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại vô
biên, không hận, không sân.

Này Nigrodha, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, các khổ hạnh là thanh tịnh hay không thanh tịnh?

- Bạch Thế Tôn, sự kiện là như vậy, các khổ hạnh là thanh tịnh, không phải không thanh tịnh, đạt đến tối thượng và đạt đến căn bản.

- Này Nigrodha, các khổ hạnh như vậy chưa đạt đến tối thượng, chưa đạt đến căn bản, chỉ đạt đến ngoài vỏ thôi.

---------------------------------------------------

18. - Bạch Thế Tôn, những khổ hạnh phải như thế
nào mới đạt đến tối thượng và đạt đến căn bản? Lành
thay, nếu Thế Tôn khiến cho các khổ hạnh của con
đạt đến tối thượng và đạt đến căn bản.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1247

- Này Nigrodha, ở đây một vị khổ hạnh sống chế ngự bởi bốn pháp chế ngự. Và như thế nào... như vậy, này Nigrodha, vị khổ hạnh sống chế ngự bởi bốn pháp chế ngự. Này Nigrodha, do vị khổ hạnh tu hành bốn pháp chế ngự như vậy, sự khổ hạnh của vị ấy là như vậy, vị ấy tiến lên chớ không rơi xuống hạ phẩm.

Vị ấy lựa một chỗ thanh vắng...

Từ bỏ năm triền cái ấy, với trí tuệ làm cho các tâm cấu uế giảm thiểu, vị ấy an trú với tâm câu hữu với từ... quảng đại vô biên, không hận, không sân.

Vị ấy dẫn tâm hướng đến Túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh tại chỗ ấy. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ ấy, ta được sanh ra ở đây." Như vậy vị ấy nhớ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1248

đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết.

Này Nigrodha, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy thì các khổ hạnh là thanh tịnh hay không thanh tịnh?

- Bạch Thế Tôn, sự kiện là như vậy, thì các khổ hạnh là thanh tịnh, không phải không thanh tịnh, và đạt đến tối thượng, đạt đến căn bản.

- Này Nigrodha, các khổ hạnh như vậy chưa đạt đến tối thượng, chưa đạt đến căn bản, chúng chỉ đạt đến phía gỗ xung quanh lõi mà thôi.

----------------------------------------------------

19. - Bạch Thế Tôn, các khổ hạnh phải như thế nào
mới đạt đến tối thượng và đạt đến căn bản? Bạch
Thế Tôn, lành thay nếu Thế Tôn khiến cho các khổ
hạnh của con đạt được tối thượng và đạt đến căn
bản.

- Này Nigrodha, ở đây vị khổ hạnh sống chế ngự bởi bốn pháp chế ngự. Và thế nào... Như vậy, này Nigrodha, vị khổ hạnh sống chế ngự bởi bốn pháp chế ngự, Này Nigrodha, do vị khổ hạnh tu hành bốn pháp chế ngự như vậy, vị ấy tiến lên chứ không rơi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1249

xuống hạ phẩm. Vị ấy lựa một chỗ thanh vắng... Tà
bỏ năm triền cái ấy, với trí tuệ làm cho tâm cấu uế
giảm thiểu, vị ấy an trú với tâm câu hữu với từ... Vị
ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng
đại, vô biên, không hận, không sân.

Vị ấy dẫn tâm hướng đến Túc mạng minh, vị ấy nhớ
đến các đời sống quá khứ như một đời, hai đời... Như
vậy vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với
các nét đại cương và các chi tiết.

Vị ấy với Thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. "Này các Hiền giả, những chúng sanh làm những ác hạnh về thân, ngữ và ý, phê phán các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Hiền giả, còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên thiện thú, cõi Trời, trên đời này". Như vậy vị ấy với Thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1250

rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ.

Này Nigrodha, Ngươi nghĩ thế nào? Nếu sự kiện là như vậy, các khổ hạnh là thanh tịnh hay không thanh tịnh?

- Bạch Thế Tôn, sự kiện là như vậy, các khổ hạnh là thanh tịnh, không phải không thanh tịnh, đạt đến tối thượng, đạt đến căn bản.

- Này Nigrodha, các khổ hạnh như vậy đạt đến tối thượng và đạt đến căn bản.

-------------------------------------------------------

- Này Nigrodha, như Ngươi hỏi Ta: "Bạch Thế Tôn,
Pháp gì là Pháp của Thế Tôn? Với Pháp nào, Thế
Tôn muốn dạy các đệ tử? Với Pháp nào các đệ tử
của Thế Tôn được huấn dạy, đạt đến tịnh lạc và xác
nhận là căn bản phạm hạnh?" Này Nigrodha, Ta nói
rằng thật là một vấn đề cao thượng hơn và thuần nhất
hơn mà Ta huấn dạy các đệ tử, đạt đến tịnh lạc và
xác nhận là căn bản phạm hạnh.

Khi được nghe nói vậy, các du sĩ ngoại đạo ấy lớn tiếng cao giọng ồn ào nói lớn:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              1251

- Ở đây, các Tôn sư của chúng hoàn toàn bất lực. Chúng ta không biết gì tốt hơn và cao hơn lời dạy của họ.

20. Khi gia chủ Sandhàna biết được: "Nay các du sĩ
ngoại đạo ấy đã bất đầu nghe, đã bắt đầu để tai, đã
bắt đầu chú tâm vào lời Thế Tôn dạy", liền nói với
du sĩ Nigrodha:

- Này Tôn giả Nigrodha, Tôn giả nói với tôi như sau: "Gia chủ có biết không? Sa môn Gotama luận đàm với ai. Đối thoại với ai? Với ai đạt được tuệ trí? Trí tuệ của Sa môn Gotama bị hư hoại vì sống với không xứ, Sa môn Gotama không giỏi để điều khiển một hội chúng, không đủ sức để đối thoại, chỉ đề cập đến những vấn đề ngoại biên. Cũng như con bò một mắt, đi vòng tròn và chỉ đi phía bên ngoài. Cũng vậy, trí tuệ của Sa môn Gotama bị hư hoại vì sống với không xứ, Sa môn Gotama không giỏi để điều khiển một hội chúng, không đủ sức để đối thoại, chỉ đề cập đến những vấn đề ngoại biên. Này Gia chủ, nếu Sa môn Gotama đến tại hội chúng này, chỉ có một câu hỏi, chúng tôi có thể chận đứng ngay; chúng tôi nghĩ chúng tôi có thể lăn tròn Sa môn Gotama như lăn tròn một cái bình không." Này Tôn giả, nay Thế Tôn, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác đã đến đây. Hãy nêu rõ Thế Tôn không thể điều khiển hội chúng, hãy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1252

chứng tỏ Thế Tôn như con bò một mắt, chỉ biết đi
vòng xung quanh, với một câu hỏi, hãy chận đứng
Thế Tôn lại, và làm cho Thế Tôn lăn tròn, như Tôn
giả nghĩ, như một cái bình không.

Khi nghe nói vậy, du sĩ Nigrodha ngồi im lặng, ủ rũ, vai sụp xuống, gục đầu, ưu tư, câm miệng.

21. Thế Tôn khi biết được du sĩ Nigrodha im lặng, ủ rũ, vai sụp xuống, gục đầu, ưu tư, câm miệng như vậy, liền nói với du sĩ Nigrodha:

- Này Nigrodha, có phải Ngươi nói như vậy chăng?

- Bạch Thế Tôn, thật sự con có nói như vậy, thật là ngu ngốc, si ám và bất thiện.

- Này Nigrodha, Ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có bao giờ nghe các vị du sĩ niên cao, trưởng thượng, bậc Tổ sư truyền thống nói như sau: "Các vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong thời quá khứ, các vị Thế Tôn này khi nào hội họp lại, quy tụ lại, ồn ào, cao giọng, lớn tiếng, chung sống bàn cãi về những phiếm luận vô ích, như câu chuyện về vua chúa, câu chuyện về ăn trộm... câu chuyện về hiện hữu và không hiện hữu, như Ngươi và Sư trưởng của Ngươi hiện nay đang làm? Hay là những bậc Thế Tôn ấy an trú các nhàn tịnh xứ, núi rừng tịch mịch, xa vắng, ít tiếng, ít động,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1253

có gió đồng thổi, lánh xa mắt của người đời, thích hợp cho sự tĩnh tu, như hiện Ta đang sống chăng?

- Bạch Thế Tôn, con được nghe các vị du sĩ niên cao, trưởng thượng, bậc Tổ sư truyền thống nói như sau: "Các vị A la hán, Chánh Đẳng Giác, trong quá khứ, các vị Thế Tôn này khi nào hội họp lại, quy tụ lại, thời không ồn ào, cao giọng, lớn tiếng, chung sống bàn cãi về những phiếm luận vô ích, như câu chuyện về vua chúa... câu chuyện về hiện hữu và không hiện hữu", như con và Sư trưởng của con đang làm. Những bậc Thế Tôn ấy an trú các nhàn tịnh xứ, núi rừng tịch mịch, xa vắng, ít tiếng, ít động, có gió đồng thổi, lánh xa mắt của người đời, thích hợp cho sự tĩnh tu, như hiện nay Thế Tôn đang sống.

- Này Nigrodha, Ngươi là bậc có trí và niên trưởng, có bao giờ Ngươi suy nghĩ như sau:

 "Đức Phật, bậc Giác Ngộ, thuyết giảng giáo
pháp đưa đến giác ngộ;
 Thế Tôn là vị đã điều phục, thuyết giảng giáo
pháp đưa đến sự điều phục;
 Thế Tôn bậc An Chỉ, thuyết giảng giáo pháp
đưa đến An Chỉ;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1254

 Thế Tôn là bậc đến bờ bên kia, thuyết giảng
giáo pháp đưa đến bờ bên kia;
 Thế Tôn bậc Tịnh Lạc, thuyết giảng giáo pháp
đưa đến sự tịnh lạc.

22. Khi nghe nói vậy, du sĩ Nigrodha, bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con đã phạm tội một cách ngu si,
mờ ám, bất thiện, khi con nói về Thế Tôn như vậy.
Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp thuận cho tội ấy
là phạm tội, để con ngăn ngừa về sau.

- Này Nigrodha, thật sự Ngươi đã phạm tội một cách
ngu si, mờ ám, bất thiện, khi Ngươi nói về Ta như
vậy. Này Nigrodha, khi Ngươi đã thấy phạm tội là
phạm tội và phát lộ đúng với hành động, Ta chấp
nhận tội của Ngươi. Này Nigrodha, như vậy là thông
lệ giới luật của bậc Thánh, là ai thấy phạm tội là
phạm tội và phát lộ đúng với hành động, thời tương
lai sẽ được ngăn ngừa.

Này Nigrodha, Ta nói cho Ngươi như sau: "Người có trí hãy đến đây, trung thực, không lừa đảo, chân trực, Ta sẽ huấn dạy, Ta sẽ thuyết pháp". Nếu vị ấy thực hành đúng như điều đã dạy, vị ấy sẽ tự biết mình và chứng ngộ ngay trong hiện tại phạm hạnh và mục tiêu vô thượng, mà vì lý tưởng này các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1255

Thiện nam tử, từ bỏ gia đình xuất gia tu đạo. Vị ấy cần có bảy năm.

Này Nigrodha, đâu cần phải bảy năm! Nếu vị ấy thực
hành đúng như điều đã dạy, vị ấy sẽ tự biết mình và
chứng ngộ ngay trong hiện tại phạm hạnh và mục
tiêu vô thượng mà vì lý tưởng này các Thiện nam tử
từ bỏ gia đình, xuất gia tu đạo, chỉ cần có sáu năm,
năm năm, bốn năm, ba năm, hai năm, một năm... chỉ
cần bảy tháng, một tháng, nửa tháng.

Này Nigrodha, đâu cần có nửa tháng! Người có trí
hãy đến đây, trung thực, không lừa đảo, chơn trực,
Ta sẽ huấn dạy, Ta sẽ thuyết pháp. Nếu vị ấy thực
hành đúng như điều đã dạy, vị ấy sẽ tự biết mình và
chứng ngộ ngay trong hiện tại, phạm hạnh và mục
tiêu vô thượng, mà vì lý tưởng này các thiện nam tử
từ bỏ gia đình, xuất gia tu đạo, vị ấy chỉ cần có bảy
ngày.

23. Này Nigrodha, Ngươi có thể nghĩ rằng: "Sa môn
Gotama nói vậy là muốn có đệ tử." Này Nigrodha,
Ngươi chớ có hiểu như vậy. Bổn sư Ngươi là ai, hãy
giữ nguyên vị Bổn sư ấy cho Ngươi.

Này Nigrodha, Ngươi có thể nghĩ rằng: "Sa môn Gotama nói vậy là muốn chúng tôi từ bỏ kinh tụng của chúng tôi". Này Nigrodha, Ngươi chớ có hiểu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1256

như vậy. Kinh tụng Ngươi là gì, hãy giữ nguyên kinh tụng ấy cho Ngươi.

Này Nigrodha, Ngươi có thể nghĩ rằng: "Sa môn
Gotama nói như vậy là muốn chúng tôi từ bỏ nghề
sống của chúng tôi." Này Nigrodha, chớ có hiểu như
vậy. Nghề sống của Ngươi là gì, hãy giữ nguyên
nghề sống ấy cho Ngươi.

Này Nigrodha, Ngươi có thể nghĩ rằng: "Sa môn
Gotama nói vậy là muốn xác tín cho chúng tôi đối
với các pháp bất thiện mà truyền thống Tổ sư chúng
tôi đã xem là bất thiện." Này Nigrodha, chớ có hiểu
như vậy. Những pháp bất thiện gì của Ngươi và được
xem là bất thiện do Tổ sư truyền thống, hãy giữ
chúng nguyên như cũ.

Này Nigrodha, Ngươi có thể nghĩ rằng: "Sa-môn
Gotama nói vậy là muốn cho chúng tôi từ bỏ những
thiện pháp mà truyền thống Tổ sư chúng tôi đã xem
là thiện pháp". Này Nigrodha, chớ có hiểu như vậy.
Những thiện pháp của Ngươi và được xem là thiện
pháp do Tổ sư truyền thống, hãy giữ chúng nguyên
như cũ.

Này Nigrodha,

 Ta nói vậy không phải vì muốn có đệ tử;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1257

 Ta nói vậy không phải vì muốn khiến các
Ngươi từ bỏ các kinh tụng,
 Ta nói vậy không phải vì muốn khiến các
Ngươi từ bỏ nghề sống;
 Ta nói vậy không phải vì muốn xác tín cho các
Ngươi đối với các pháp bất thiện mà truyền
thống Tổ sư đã xem là bất thiện;
 Ta nói vậy không phải vì muốn cho các Ngươi
từ bỏ những thiện pháp mà truyền thống Tổ sư
đã xem là thiện pháp.

 Và này Nigrodha, có những pháp bất thiện
không được từ bỏ, làm cho cấu uế, đưa đến
tái sanh, đem lại đau khổ, đưa lại quả khổ,
đem lại già, bệnh, chết trong tương lai.
Những pháp ấy, Ta thuyết giảng để diệt trừ
chúng. Nếu các Ngươi thực hành đúng theo
lời giảng dạy, thời các pháp cấu uế của
ngươi được trừ diệt, các pháp thanh tịnh
được tăng trưởng, và các ngươi sẽ tự chứng
biết, chứng ngộ, đạt đến an trú ngay trong
hiện tại, trí tuệ cụ túc, viên mãn.

24. Khi được nói vậy, các du sĩ ấy đều ngồi im lặng, ủ rũ, vai sụp xuống, cúi đầu, ưu tư, câm miệng, như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1258

tâm của họ bị Ma vương chi phối.

Lúc bấy giờ, Thế Tôn tự nghĩ: "Tất cả kẻ ngu si này
bị ác ma xâm nhập, không có một ai có ý nghĩ: "Hãy
đến, chúng ta hãy sống đời sống phạm hạnh dưới sự
hướng dẫn của Sa môn Gotama". Còn nói gì đến thời
gian bảy ngày!"

Rồi Thế Tôn rống tiếng rống con sư tử trong ngôi
vườn của nữ hoàng Udumbarikà dành cho hàng du
sĩ, bay trên hư không, và hạ xuống núi Kỳ xà quật.
Còn gia chủ Sandhàna trở vào thành Vương Xá.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1259

145 Thế Tôn độ được bao nhiêu người - Kinh UTTIYA – Tăng IV, 502

UTTIYA – Tăng IV, 502

1. Bấy giờ có du sĩ ngoại đạo Uttiya đi đến Thế Tôn;
sau khi đến nói lên với Thế Tôn những lời chào đón
hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, du sĩ Uttiya nói với Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải Tôn giả chủ trương thế giới là vô thường. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng?

- Này Uttiya, Ta không có nói như sau: "Thế giới là vô thường. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng".

- Này Tôn giả Gotama, có phải thế giới là có biên
tế... thế giới là không biên tế… sinh mạng và thân
thể là một... sinh mạng và thân thể là khác... Như Lai
có tồn tại sau chết... Như Lai không có tồn tại sau khi
chết... Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi
chết... Như Lai không tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư
vọng?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1260

- Này Uttiya, Ta không có nói như sau: "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng".

2- Thưa Tôn giả Gotama, có phải thế giới là vô
thường, kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư
vọng? Được hỏi vậy, Thế Tôn trả lời: "Này Uttiya,
Ta không có nói: "Thế giới là vô thường. Kiến này
là sự thật, kiến nào khác là hư vọng."

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải thế giới là vô thường? ... có phải thế giới là có biên tế? ... có phải thế giới không có biên tế? ... có phải sinh mạng và thân thể là một? ... có phải sinh mạng và thân thể là khác? ... có phải Như Lai có tồn tại sau khi chết? ... có phải Như Lai không có tồn tại sau khi chết? ... có phải Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau chết? ... có phải Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sao khi chết? Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng? Được hỏi vậy, Thế Tôn trả lời: "Này Uttiya, Ta không có nói: "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Kiến này là sự thật. Kiến nào khác là hư vọng."

- Vậy cái gì được Tôn giả Gotama nói lên?

- Với thắng trí, này Uttiya, Ta thuyết pháp cho các đệ tử để họ được thanh tịnh, để sầu bi được vượt

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1261

qua, để khổ ưu được chấm dứt, để chánh lý được chứng đạt, để Niết-bàn được chứng ngộ.

- "Nếu Tôn giả Gotama thuyết pháp cho các đệ tử để
họ được thanh tịnh... để Niết-bàn được chứng ngộ",
thời do vậy, cả thế giới này sẽ đi ra khỏi, hay chỉ
có một nữa, hay chỉ có một phần ba?

Được nghe nói vậy, Thế Tôn im lặng.

3. Rồi Tôn giả Ànanda suy nghĩ như sau: "Chớ có để cho du sĩ Uttiya có ác tà kiến rằng: "Sa-môn Gotama khi được nghe ta hỏi câu hỏi tối ư quan trọng lại tránh né, không có trả lời, không dám trả lời" và như vậy là bất hạnh, là đau khổ lâu dài cho du sĩ Uttiya." Rồi Tôn giả Ananda nói với du sĩ Uttiya:

4.- Vậy này Uttiya, Ta sẽ dùng một ví dụ, chính nhờ ví dụ, ở đây một số người có trí có thể hiểu được ý nghĩa của lời nói.

Ví như, này Hiền giả Uttiya, ngôi thành biên địa của vua với những nền móng vững chắc, với các thành lũy thác canh vững chắc, và chỉ có một cửa vào. Tại đây, người giữ cửa là người sáng suốt, thông minh, có trí, ngăn chận những người không quen biết, cho vào những người quen biết. Khi đi tuần trên con đường chạy vòng quanh thành trì ấy, người ấy có thể

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1262

không thấy một kẻ hở trong thành hay lỗ trống trong
thành lớn cho đến một con mèo có thể chui qua.
Người ấy có thể không biết được: "Từng ấy loài hữu
tình đã đi vào hay đi ra thành này, nhưng điều này nó
biết: "Những loài hữu tình thô lớn nào đi vào hay đi
ra thành này", tất cả chúng phải đi vào hay đi ra
ngang qua cửa thành này.

Cũng vậy, này Hiền giả Uttiya, đối với Như Lai,
không phải là một vấn đề quan trọng (câu hỏi này
của Thầy) là có phải toàn thế giới do vậy được thoát
ra khỏi hay nữa phần thế giới, hay là một phần ba?
Những điều Như Lai nói là như sau: "Những ai đã
được thoát ra khỏi thế giới, hay đang được thoát
ra, hay sẽ thoát ra, tất cả những vị ấy, sau khi
đoạn tận năm triền cái, những pháp làm ô nhiễm
tâm, làm yếu ớt trí tuệ, với tâm khéo an trú trên
Bốn niệm xứ; sau khi như thật tu tập Bảy giác chi,
như vậy các vị ấy đã thoát khỏi, đang thoát khỏi,
sẽ thoát khỏi thế giới".

Này Hiền giả Uttiya, về câu hỏi mà Thầy đã hỏi Thế Tôn đứng trên một lập trường khác. Đó là lý do tại sao Thế Tôn không trả lời câu hỏi ấy cho Thầy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1263

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   1264

146 Thế giới này phần lớn rơi vào hai cực đoan.. - Kinh Kaccàyanagotta – Tương II, 36

Kaccàyanagotta – Tương II, 36

1) Trú ở Sàvatthi (Xá-vệ)...

2) Rồi Tôn giả Kaccàyanagotta đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Kaccàyanagotta bạch Thế Tôn:

- "Chánh kiến, chánh kiến", bạch Thế Tôn được nói đến như vậy. Bạch Thế Tôn, cho đến như thế nào là chánh kiến?

4) - Này Kaccàyana, thế giới này phần lớn y chỉ vào hai cực đoan này: có và không có.

5) Này Kaccàyana, ai với chánh trí tuệ thấy như chơn thế giới tập khởi, vị ấy không chấp nhận thế giới là không có.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1265

Này Kaccàyana, ai với chánh trí tuệ thấy như chơn thế giới đoạn diệt, vị ấy không chấp nhận thế giới là có.

6) Này Kaccàyana, chấp thủ phương tiện và bị thiên kiến trói buộc, phần lớn thế giới này là vậy.

Và ai với tâm không trú trước, chấp thủ phương tiện
ấy, không chấp thủ thiên chấp tùy miên ấy, không có
chấp trước, không trú trước, vị ấy không có nghĩ:
"Đây là tự ngã của tôi". Khi khổ sanh thời xem là
sanh, khi khổ diệt thời xem là diệt; vị ấy không có
nghi ngờ, không có phân vân, không duyên vào ai
khác, trí ở đây là của vị ấy. Cho đến như vậy, này
Kaccàyana là chánh tri kiến.

7) "Tất cả là có", này Kaccàyana, là một cực đoan. "Tất cả là không có" là cực đoan thứ hai.

Xa lìa hai cực đoan ấy, này Kaccàyana, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo.

8) Vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức
duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ
duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ,
thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh duyên già,
chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được khởi lên. Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1266

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1267

147 Thế nào là hộ trì chân lý                - Kinh CANKI – 95 Trung II, 715

KINH CANKI (Canki suttam) – Bài kinh số 95 – Trung II, 715

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn du hành trong nước Kosala cùng với Đại chúng Tỷ-kheo, và đi đến một làng Bà- la-môn của dân chúng Kosala, tên là Opasada. Thế Tôn trú tại Opasada, tại rừng chư Thiên (Devavana), rừng cây sala (salavana), phía Bắc làng Opasada. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Canki trú ở Opasada, một chỗ dân cư đông đúc, cây cỏ, ao nước, lúa gạo phì nhiêu, một vương địa do vua Pasenadi, vua nước Kosala cấp, một ân tứ của vua, một tịnh ấp. Các Bà- la-môn gia chủ ở Opasada được nghe: "Sa-môn Gotama... (như kinh Ratthapala, số 82, trang 497- 498 thay chữ Thullakotthita bằng chữ Opasada)... được yết kiến một vị A-la-hán như vậy". Rồi các Bà- la-môn gia chủ ở Opasada, từng đoàn, từng đoàn lũ lượt đi ra khỏi Opasada và đi đến ngõ phía Bắc, rừng chư Thiên, rừng cây sala. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1268

Canki đi lên trên lầu để nghỉ trưa. Bà-la-môn Canki
thấy các Bà-la-môn gia chủ ở Opasada từng đoàn,
từng đoàn lũ lượt đi ra khỏi Opasada và đi đến ngõ
phía Bắc rừng chư Thiên, rừng cây sala. Thấy vậy,
Bà-la-môn Canki bèn gọi người gác cửa:

– Này người Gác cửa, vì sao các Bà-la-môn gia
chủ ở Opasada từng đoàn, từng đoàn lũ lượt đi ra
khỏi Opasada và đi đến ngõ phía Bắc, rừng chư
Thiên, rừng cây sala như vậy?

– Thưa Tôn giả Canki, có Sa-môn Gotama,
dòng họ Thích-ca, xuất gia từ gia tộc Thích-ca đang
du hành trong nước Kosala... (như kinh Ratthapala
số 82, trang 497) Phật, Thế Tôn. Nay những người
ấy đi đến yết kiến Tôn giả Gotama.

– Này người Gác cửa, hãy đi đến các Bà-la-môn
gia chủ ở Opasada, khi đến nơi, hãy nói với những
Bà-la-môn gia chủ: "Bà-la-môn Canki có nói: "Này
các Hiền giả, hãy chờ đợi. Bà-la-môn Canki sẽ tự
thân hành đến yết kiến Sa-môn Gotama".

Lúc bấy giờ, có khoảng năm trăm Bà-la-môn, từ
nhiều địa phương khác nhau, đến tại Opasada vì một
vài công vụ. Những Bà-la-môn nghe: "Bà-la-môn
Canki sẽ đi yết kiến Sa-môn Gotama". Những Bà-la-
môn ấy đến Bà-la-môn Canki, khi đến xong, liền

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1269

thưa với Bà-la-môn Canki:

– Có phải Tôn giả Canki sẽ đến yết kiến Sa-môn Gotama?

– Này các Hiền giả, đó là ý định của ta. Ta sẽ đến yết kiến Sa-môn Gotama.

– Tôn giả Canki, chớ có đến yết kiến Sa-môn
Gotama. Thật không xứng đáng cho tôn giả Canki
đến yết kiến Sa-môn Gotama; trái lại, thật xứng đáng
cho Sa-môn Gotama đến yết kiến Tôn giả Canki. Lại
nữa, Tôn giả Canki thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ
hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ
không bị một vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào
về vấn đề huyết thống thọ sanh. Vì Tôn giả Canki
thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh
tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một vết nhơ
nào, không bị một chỉ trích nào về vấn đề huyết
thống thọ sanh. Do điểm này, thật không xứng đáng
cho Tôn giả Canki đến yết kiến Sa-môn Gotama; trái
lại, thật xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến yết kiết
Bà-la-môn Canki.

Lại nữa, Tôn giả Canki là nhà giàu có, đại phú, sung túc... (như trên)... Lại nữa, Tôn giả Canki là nhà phúng tụng, nhà trì chú, thông hiểu ba tập Veda với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải và lịch sử

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1270

truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và văn phạm, biện tài về Thuận thế luận và Đại nhân tướng. Tôn giả Canki đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng người, với màu da thù thắng, khôi ngô tuấn tú, cử chỉ trang nhã, dáng điệu cao thượng. Tôn giả Canki có giới hạnh, trưởng thành trong giới hạnh, thành tựu sự trưởng thành trong giới hạnh. Tôn giả Canki thiện ngôn, dùng lời thiện ngôn, nói lời tao nhã, ý nghĩa minh bạch, giọng nói không bập bẹ phều phào, giải thích nghĩa lý minh xác. Tôn giả Canki là bậc Tôn sư của hàng Tôn sư nhiều người, dạy ba trăm thanh niên Bà-la-môn tụng đọc chú thuật. Tôn giả Candi được vua Pasenadi xứ Kosala kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng. Tôn giả Canki được Bà- la-môn Pokkarasati kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng. Tôn giả Canki sống ở Opasada, một địa phương dân chúng đông đúc, cỏ cây, ao nước phì nhiêu, lúa gạo sung túc, một vương lãnh địa, một tịnh thí địa, một ân tứ của vua Pasenadi nước Kosala. Vì rằng Tôn giả Canki sống ở Opasada... (như trên)... Do điểm này, thật không xứng đáng cho Tôn giả Canki đến yết kiến Sa-môn Gotama; trái lại, thật xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến yết kiết Tôn giả Canki.

Nghe nói vậy, Bà-la-môn Canki nói với những vị Bà-la-môn ấy:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1271

– Các Hiền giả hãy nghe ta giải thích, vì sao thật
xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến Sa-môn
Gotama; trái lại, thật không xứng đáng cho Sa-môn
Gotama đến yết kiến chúng ta.

- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống
thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một
vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào về vấn
đề huyết thống thọ sanh. Do điểm này thật
không xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến yết
kiến chúng ta, trái lại, thật xứng đáng cho
chúng ta đến yết kiến Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
xuất gia, từ bỏ rất nhiều vàng bạc, bỏ cả loại
đang chôn dưới đất lẫn loại trên mặt đất.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
trong tuổi thanh niên, tóc còn đen nhánh, trong
tuổi trẻ đẹp của thời niên thiếu, đã xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình.
- Này các Hiền giả, thật vậy Sa-môn Gotama,
dầu song thân không đồng ý, khóc than, nước
mắt thấm ướt cả mặt, vẫn cạo bỏ râu tóc, khoác
áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1272

đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng mọi người với
màu da thù thắng, khôi ngô tuấn tú, cử chỉ trang
nhã, dáng điệu cao thượng.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama có
giới hạnh, gìn giữ giới hạnh của bậc Thánh, có
thiện đức, đầy đủ thiện đức.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
thiện ngôn, dùng lời thiện ngôn, nói lời tao nhã,
ý nghĩa minh bạch, giọng nói không bập bẹ,
phều phào, giải thích nghĩa lý minh xác.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama là
bậc Tôn sư các hàng Tôn sư của nhiều người.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama đã
diệt trừ tham dục, đã diệt được mọi xao động
của tâm.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
chủ trương về nghiệp, chủ trương về hành
động, đặt trọng tâm vào chí thiện khi thuyết
pháp với chúng Bà-la-môn.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
xuất gia từ chủng tộc cao quý, từ dòng họ Sát-
đế-lỵ thanh tịnh.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama
xuất gia từ chủng tộc khá giả, đại phú, tài sản
sung mãn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1273

- Này các Hiền giả, thật vậy, dân chúng băng
ngàn vượt biển (băng qua nhiều địa phương,
băng qua nhiều quốc độ) đến hỏi đạo Sa-môn
Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, có hàng ngàn Thiên
nhân đến quy y Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, tiếng đồn tốt đẹp
sau đây được truyền đi về Sa-môn Gotama:
"Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu,
Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn".
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama có
đầy đủ ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân.
- Này các Hiền giả, thật vậy, vua Seniya
Bimbisara nước Magadha, cùng với vương tử,
cung phi, thị tùng đều quy y Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, vua Pasenadi nước
Kosala, cùng với nương tử, cung phi, thị tùng
đều quy y Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Bà-la-môn
Pokkharasati cùng với các con, vợ, thị giả đều
quy y Sa-môn Gotama.
- Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama đã
đến Opasada, nay đang ở tại Opasada về phía

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1274

Bắc Opasada, trong rừng chư Thiên, rừng cây
sala. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào đến ruộng
làng chúng ta đều là khách của chúng ta. Đối
với khách, chúng ta phải kính trọng, tôn sùng,
chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng.
Này các Hiền giả, nay Sa-môn Gotama đã đến
Opasada, hiện ở tại Opasada, về phía Bắc Opasada,
trong rừng chư Thiên, rừng cây sala. Như vậy Sa-
môn Gotama là khách của chúng ta. Và đã là khách,
chúng ta phải kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng,
kính lễ, trọng vọng. Do điểm này, thật không xứng
đáng cho Tôn giả Gotama đến yết kiến chúng ta, trái
lại, thật xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến Tôn giả
Gotama.

Này các Hiền giả, đó là những ưu điểm mà ta
được biết về Tôn giả Gotama. Tôn giả Gotama không
phải có chừng ấy ưu điểm mà thôi. Tôn giả Gotama
có đến vô lượng ưu điểm.

Này các Hiền giả, chỉ với một ưu điểm thôi, thật
không xứng đáng cho Tôn giả Gotama đến yết kiến
chúng ta; thật xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến
Tôn giả Gotama. Vậy tất cả chúng ta hãy đi đến yết
kiến Tôn giả Gotama.

Rồi Bà-la-môn Canki, cùng với đại chúng Bà-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1275

la-môn đi đến Thế Tôn, sau khi đến nói lên với Thế
Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những người chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi
xuống một bên.

Lúc bấy giờ Thế Tôn đang ngồi và nói lên với
những Bà-la-môn trưởng thượng những lời thân hữu
về vấn đề này, vấn đề khác. Khi ấy có thanh niên Bà-
la-môn tên Kapathika, trẻ tuổi, đầu cạo trọc, mới có
mười sáu tuổi, từ khi sanh, thông hiểu ba tập Veda
với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải và lịch
sử truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và
văn phạm, biệt tài về Thuận thế luận và Đại nhân
tướng, thanh niên này đang ngồi giữa hội chúng ấy.
Thanh niên này thỉnh thoảng cắt đứt cuộc đàm luận
giữa Thế Tôn và các vị Bà-la-môn trưởng thượng.
Rồi Thế Tôn khiển trách thanh niên Bà-la-môn
Kapathika:

– Hiền giả Bharadvaja, chớ có cắt ngang cuộc
đàm luận của các Bà-la-môn trưởng thượng. Hiền giả
Bharadvaja hãy chờ cho đến khi câu chuyện chấm
dứt.

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Canki bạch Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, chớ có khiển trách thanh niên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1276

Bà-la-môn Kapathika. Thanh niên Bà-la-môn
Kapathika là Thiện nam tử. Thanh niên Bà-la-môn
Kapathipa là bậc đa văn. Thanh niên Bà-la-môn
Kapathika phát ngôn thiện xảo. Và thanh niên Bà-la-
môn Kapathia là bậc có trí. Và thanh niên Bà-la-môn
Kapathika có thể đàm luận với Tôn giả Gotama trong
vấn đề này.

Thế Tôn nghĩ như sau: "Thật sự thanh niên Bà-
la-môn Kapathika này đã thông hiểu ba tập Veda, và
các Bà-la-môn tôn trọng người này". Và thanh niên
Bà-la-môn Kapathika nghĩ như sau: "Khi nào Sa-
môn Gotama lấy mắt nhìn con mắt ta, ta sẽ hỏi Sa-
môn Gotama".

Rồi Thế Tôn với tâm tư của mình biết được tâm
tư của thanh niên Bà-la-môn Kapathika liền lấy mắt
nhìn thanh niên Bà-la-môn Kapathika. Thanh niên
Bà-la-môn Kapathika suy nghĩ: "Sa-môn Gotama
chăm chú nhìn ta, vậy ta hãy hỏi Sa-môn Gotama
một câu hỏi". Rồi thanh niên Bà-la-môn Kapathika
bạch Thế Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, câu chú thuật
(mantapadam) của các cổ Bà-la-môn y cứ tiếng đồn,
truyền thống và Thánh tạng. Và ở đây, các vị Bà-la-
môn chắc chắn đi đến kết luận: "Chỉ đây là sự thật,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1277

ngoài ra đều là sai lầm". Ở đây, Tôn giả Gotama đã nói gì?

– Nhưng này Bharadvaja, có một Bà-la-môn
nào giữa các vị Bà-la-môn đã nói như sau: "Tôi biết
việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài
ra đều là sai lầm".

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Nhưng này Bharadvaja, có một vị Tôn sư nào của các vị Bà-la-môn, cho đến vị Tôn sư của các vị Tôn sư trở lui cho đến bảy đời, các vị Đại Tôn sư đã nói như sau: "Tôi biết việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm".?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Nhưng này Bharadvaja, thuở xưa những vị ẩn sĩ giữa các Bà-la-môn, những tác giả các chú thuật, những nhà tụng tán các chú thuật, đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm những Thánh cú mà nay những Bà-la- môn hiện tại cũng hát lên, nói lên, đọc lên giống như các vị trước đã làm. Như là Atthaka, Vamaka, Vamadeva, Vessamitta, Yamatagggi, Angirasa, Bharadvaja, Vasettha, Kassapa, Bhagu, những vị ấy đã nói như sau: "Tôi biết việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm".?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1278

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Như vậy này Bharadvaja, không có một Bà-
la-môn nào nói như vậy với một Bà-la-môn: "Tôi
biết việc này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật,
ngoài ra đều là sai lầm". Không có một vị Tôn sư nào
của các vị Bà-la-môn, một vị Đại Tôn sư, cho đến
bảy đời, vị Đại Tôn sư đã nói như sau: "Tôi biết việc
này, tôi thấy việc này. Chỉ đây là sự thật, ngoài ra
đều là sai lầm".

Thuở xưa những vị ẩn sĩ, giữa các Bà-la-môn,
những tác giả các chú thuật, những nhà tụng tán các
chú thuật, đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm những Thánh
cú và nay, những Bà-la-môn hiện tại cũng đã hát lên,
nói lên giống như các vị trước đã làm. Như là Attaka,
Vamaka, Vamadeva, Vessamitta, Yamataggi,
Angirasa, Bharadvaja, Vasettha, Kassapa, Bhagu,
những vị ấy không có nói như sau: "Chúng tôi biết
việc này, chúng tôi thấy việc này. Chỉ có đây là sự
thật, ngoài ta đều là sai lầm".

Ví như này, Bharadvaja, một chuỗi người mù ôm lưng nhau, người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy.

Cũng vậy, này Bharadvaja. Ta nghĩ rằng, lời nói của các Bà-la-môn cũng giống như chuỗi người

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1279

mù: người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy.

 Này Bharadvaja, Ông nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, có phải lòng tin của các vị Bà-la-môn trở thành không có căn cứ?

– Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn không phải chỉ dựa trên lòng tin, các Bà-la-môn ở đây còn dựa trên điều nghe (tùy văn: anussava).

– Trước hết, này Bharadvaja, Ông đi đến lòng tin, nay Ông nói đến tùy văn.

 Này Bharadvaja, năm pháp này có hai quả báo
ngay trong hiện tại. Thế nào là năm? Tín, tùy hỷ,
tùy văn, cân nhắc suy tư các lý do, và chấp nhận
quan điểm. Này Bharadvaja, năm pháp này có hai
quả báo ngay trong hiện tại.

- Tuy vậy, này Bharadvaja, có điều được khéo
tin tưởng, có thể là trống không, trống rỗng, hư
vọng. Trái lại, có điều không được khéo tin
tưởng, có thể là thật, chân, không thay đổi.
- Lại nữa này Bharadvaja, có điều được khéo tùy
hỷ... (như trên)
- ... được khéo tùy văn... (như trên)

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1280

- ... được khéo cân nhắc suy tư... (như trên)
- ... được khéo chấp nhận có thể là trống không,
trống rỗng, hư vọng. Trái lại, có điều không
được khéo chấp nhận có thể là thật, chân,
không thay đổi.

 Hộ trì chân lý, này Bharadvaja không đủ để một người có trí đi đến kết luận một chiều là: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm"

 Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cho đến mức độ nào
là hộ trì chân lý? Cho đến mức độ nào, chân lý
được hộ trì? Chúng con hỏi Tôn giả Gotama về
hộ trì chân lý.

– Này Bharadvaja, nếu có người có lòng tin và nói: "Đây là lòng tin của tôi", người ấy hộ trì chân lý. Nhưng người ấy không đi đến kết luận một chiều: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra đều là sai lầm". Cho đến như vậy, này Bharadvaja, là sự hộ trì chân lý. Cho đến như vậy, chân lý được hộ trì. Và cho đến như vậy, chúng tôi chủ trương hộ trì chân lý. Nhưng ở đây, chưa phải là giác ngộ chân lý.

Này Bharadvaja, nếu có người có lòng tùy hỷ...

Này Bharadvaja, nếu có người có lòng tùy văn...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1281

Này Bharadvaja, nếu có người có sự cân nhắc suy tư các lý do...

Này Bharadvaja, nếu có người chấp nhận một quan điểm và nói: "Đây là sự chấp nhận quan điểm của tôi", người ấy hộ trì chân lý. Nhưng người ấy không đi đến kết luận một chiều: "Chỉ đây là sự thật, ngoài ra là sai lầm". Cho đến như vậy, này Bharadvaja, là hộ trì chân lý. Cho đến như vậy, này Bharadvaja, chúng tôi chủ trương hộ trì và cho đến như vậy, này Bharadvaja, chúng tôi chủ trường hộ trì chân lý. Nhưng ở đây chưa phải sự giác ngộ chân lý.

– Cho đến như vậy, thưa Tôn giả Gotama là hộ
trì chân lý. Cho đến như vậy, thưa Tôn giả Gotama,
chân lý được hộ trì. Cho đến như vậy, thưa Tôn giả
Gotama chúng con nhìn thấy hộ trì chân lý.

 Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cho đến mức độ nào
là giác ngộ chân lý? Cho đến mức độ nào chân lý
được giác ngộ? Chúng con hỏi Tôn giả Gotama
về giác ngộ chân lý?

– Ở đây, này Bharadvaja, Tỷ-kheo sống gần một
làng hay một thị trấn. Một gia chủ hay con trai một
gia chủ đi đến vị ấy và tìm hiểu vị ấy trong ba
pháp, tức là tham pháp, sân pháp, si pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1282

Người này nghĩ rằng: "Không hiểu vị Tôn giả ấy có tham ái hay không, do những tham ái này, tâm vị ấy bị chi phối đến nỗi dầu không biết vẫn nói: "Tôi biết", dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy," hay xui khiến người khác có những hành động khiến người ấy không được hạnh phúc, phải đau khổ lâu dài". Trong khi xem xét vị ấy, người này biết như sau:

- "Vị Tôn giả ấy không có những tham pháp,
do những tham pháp này tâm vị ấy bị chi
phối đến nỗi dầu không biết vẫn nói: "Tôi
biết", dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy";
hay xui khiến người khác có những hành
động khiến người ấy không được hạnh phúc,
phải đau khổ lâu dài.
- Thân hành của vị ấy là như vậy, khẩu hành
là như vậy, là hành động của một người
không có lòng tham.
- Còn Tôn giả ấy thuyết pháp, pháp ấy thâm
sâu, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, thù
thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế nhị, được
người trí chấp nhận; pháp ấy không thể do
một người có lòng tham khéo giảng".

Sau khi xem xét vị ấy và thấy vị ấy trong sạch không có những tham pháp, người kia lại xem xét thêm vị ấy về các sân pháp: "Không hiểu vị Tôn giả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1283

ấy có sân pháp hay không, do những sân pháp này,
tâm vị ấy bị chi phối đến nỗi dầu không biết vẫn nói:
"Tôi biết", dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy", hay
xui khiến người khác có những hành động khiến
người ấy không được hạnh phúc, phải đau khổ lâu
dài". Trong khi xem xét vị ấy, người này biết như
sau:

- "Tôn giả ấy không có những sân pháp, do
những sân pháp này, tâm vị ấy bị chi phối
đến nỗi dầu không biết vẫn nói: "Tôi biết",
dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy", hay xui
khiến người khác có những hành động,
khiến người ấy không được hạnh phúc, phải
đau khổ lâu dài.
- Thân hành của vị ấy là như vậy, khẩu hành
là như vậy, là hành động của một người
không có lòng sân.
- Còn Tôn giả ấy thuyết pháp, pháp ấy thâm
sâu, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, thù
thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế nhị, được
người trí chấp nhận, pháp ấy không thể do
một người có lòng sân khéo giảng".

Sau khi xem xét vị ấy và thấy vị ấy trong sạch, không có những sân pháp, người kia lại xem xét thêm vị ấy về các si pháp: "Không hiểu tôn giả ấy có si

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1284

pháp hay không, do những si pháp này, tâm của vị
ấy bị chi phối đến nỗi dầu không biết, vẫn nói: "Tôi
biết", dầu không thấy vẫn nói: "Tôi thấy", hay xui
khiến người khác có hành động khiến người ấy
không được hạnh phúc, phải đau khổ lâu dài". Trong
khi xem xét vị ấy, người này biết như sau:

- "Tôn giả ấy không có những si pháp, do
những si pháp này, tâm vị ấy bị chi phối đến
nỗi dầu không biết, vẫn nói: "Tôi biết", dầu
không thấy, vẫn nói: "Tôi thấy", hay xui
khiến người khác có những hành động khiến
người ấy không được hạnh phúc, phải đau
khổ lâu dài.
- Thân hành của vị ấy là như vậy, khẩu hành
là như vậy, là hành động của một người
không có lòng si.
- Còn Tôn giả ấy thuyết pháp, pháp ấy thâm
sâu, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, thù
thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế nhị, được
người trí chấp nhận, pháp ấy không thể do
một người có lòng si khéo giảng".

Sau khi xem xét vị ấy và thấy vị ấy trong sạch, không có những si pháp, người này sanh lòng tin đối với vị ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1285

 Với lòng tin sanh, người này đến gần,
 Khi đến gần liền thân cận giao thiệp,
 Do thân cận giao thiệp, nên lóng tai,
 Do lóng tai, người ấy nghe pháp,
 Sau khi nghe, liền thọ trì pháp,
 Rồi tìm hiểu ý nghĩa các pháp được thọ trì;
 Trong khi tìm hiểu ý nghĩa, các pháp được
hoan hỷ chấp nhận;
 Khi các pháp được hoan hỷ chấp nhận, ước
muốn sanh,
 Khi ước muốn sanh, liền cố gắng,
 Sau khi cố gắng liền cân nhắc,
 Sau khi cân nhắc, người ấy tinh cần.
 Trong khi tinh cần, người ấy tự thân chứng
ngộ tối thượng chân lý, và khi thể nhập chân
lý ấy với trí tuệ, người ấy thấy.

Cho đến mức độ này, này Bharadvaja là sự giác
ngộ chân lý, cho đến mức độ này, chân lý được giác
ngộ, và cho đến mức độ này, chúng tôi chủ trương
sự giác ngộ chân lý, nhưng như vậy chưa phải là
chứng đạt chân lý.

– Cho đến như vậy, thưa Tôn giả Gotama, là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1286

giác ngộ chân lý, cho đến như vậy, chân lý được giác ngộ, và cho đến như vậy chúng con thấy giác ngộ chân lý.

 Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cho đến mức độ nào
là chứng đạt được chân lý, cho đến mức độ nào
chân lý được chứng đạt. Chúng con hỏi Tôn giả
Gotama về sự chứng đạt chân lý.

– Này Bharadvaja, chính nhờ luyện tập, tu tập và hành tập nhiều lần, chân lý mới được chứng đạt. Cho đến như vậy, này Bharadvaja, là chứng đạt chân lý, cho đến như vậy, chân lý được chứng đạt, cho đến như vậy, chúng tôi chủ trương sự chứng đạt chân lý.

– Cho đến như vậy, thưa Tôn giả Gotama, là
chứng đạt chân lý, cho đến như vậy chân lý được
chứng đạt, và cho đến như vậy, chúng con thấy
chứng đạt chân lý.

 Nhưng trong sự chứng đạt chân lý, thưa Tôn giả
Gotama, pháp nào được hành trì nhiều? Chúng
con hỏi Tôn giả Gotama, trong sự chứng đạt chân
lý, pháp nào được hành trì nhiều?

– Trong sự chứng đạt chân lý, này Bharadvaja, tinh cần được hành trì nhiều. Nếu không tinh cần (theo đuổi) chân lý thì không thể chứng đạt chân lý.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1287

Nhưng nếu tinh cần thì chứng đạt được chân lý. Do vậy, trong sự chứng đạt chân lý, tinh cần được hành trì nhiều.

– Trong sự tinh cần, thưa Tôn giả Gotama, pháp
nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn giả
Gotama, trong sự tinh cần, pháp nào được hành trì
nhiều.

– Trong sự tinh cần, này Bharadvaja, sự cân
nhắc được hành trì nhiều. Nếu không cân nhắc thì
không thể tinh cần (theo đuổi) chân lý. Nếu có cân
nhắc sẽ được tinh cần; do vậy, trong sự tinh cần, cân
nhắc được hành trì nhiều.

– Trong sự cân nhắc, thưa Tôn giả Gotama,
pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn
giả Gotama, trong sự cân nhắc, pháp nào được hành
trì nhiều.

– Trong sự cân nhắc, này Bharadvaja, cố gắng
được hành trì nhiều. Nếu không cố gắng thì không
thể cân nhắc. Nhưng nếu có cố gắng thì có cân nhắc;
do vậy trong sự cân nhắc, thì cố gắng được hành trì
nhiều.

– Trong sự cố gắng, Tôn giả Gotama, pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn giả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1288

Gotama, trong sự cố gắng, pháp nào được hành trì nhiều.

– Trong sự cố gắng này Bharadvaja, ước muốn
được hành trình nhiều. Nếu ước muốn đối với chân
lý ấy không khởi lên thì không có cố gắng. Vì ước
muốn có khởi lên nên có cố gắng, do vậy, trong sự
cố gắng, ước muốn được hành trì nhiều.

– Trong ước muốn, thưa Tôn giả Gotama pháp
nào được hành trì nhiều? Chúng con muốn hỏi Tôn
giả Gotama, trong ước muốn, pháp nào được hành
trì nhiều.

– Trong ước muốn, này Bharadvaja, hoan hỷ
chấp nhận pháp được hành trì nhiều. Nếu không hoan
hỷ chấp nhận pháp thì ước muốn không khởi lên. Vì
có hoan hỷ chấp nhận pháp nên ước muốn khởi lên;
do vậy, trong ước muốn, hoan hỷ chấp nhận pháp
được hành trì nhiều.

– Nhưng trong sự hoan hỷ chấp nhận pháp, thưa
Tôn giả Gotama, pháp nào được hành trì nhiều?
Chúng con hỏi Tôn giả Gotama, trong sự hoan hỷ
chấp nhận pháp, pháp nào được hành trì nhiều.

– Trong sự hoan hỷ chấp nhận pháp, này Bharadvaja, tìm hiểu ý nghĩa được hành trì nhiều.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1289

Nếu không tìm hiểu ý nghĩa thì không hoan hỷ chấp
nhận pháp. Và vì có tìm hiểu ý nghĩa nên có sự chấp
nhận pháp; do vậy, trong sự hoan hỷ chấp nhận pháp,
tìm hiểu ý nghĩa được hành trì nhiều.

– Nhưng trong sự tìm hiểu ý nghĩa, thưa Tôn giả
Gotama, pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con
hỏi Tôn giả Gotama, trong sự tìm hiểu ý nghĩa, pháp
nào được hành trì nhiều.

– Trong sự tìm hiểu ý nghĩa, này Bharadvaja, thọ trì pháp được hành trì nhiều. Nếu không có thọ trì pháp thì không tìm hiểu ý nghĩa. Và vì có thọ trì pháp, nên có tìm hiểu ý nghĩa; do vậy, trong sự tìm hiểu ý nghĩa, thọ trì pháp được hành trì nhiều.

– Trong sự thọ trì pháp, thưa Tôn giả Gotama,
pháp nào được hành trì nhiều? Trong sự thọ trì
pháp, chúng con hỏi Tôn giả Gotama, pháp nào
được hành trì nhiều.

– Trong sự thọ trì pháp, này Bharadvaja, nghe
pháp được hành trì nhiều. Nếu không nghe pháp thì
không có thọ trì pháp. Và do có nghe pháp nên có
thọ trì pháp; do vậy, trong sự thọ trì pháp, nghe pháp
được hành trì nhiều.

– Trong sự nghe pháp, thưa Tôn giả Gotama,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1290

pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn giả Gotama, trong sự nghe pháp, pháp nào được hành trì nhiều.

– Trong sự nghe pháp, này Bharadvaja, lóng tai được hành trì nhiều. Nếu không có lóng tai thì không có nghe pháp. Và vì có lóng tai nên có nghe pháp; do vậy, trong sự nghe pháp, lóng tai được hành trì nhiều.

– Trong sự lóng tai, thưa Tôn giả Gotama, pháp
nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn giả
Gotama, trong sự lóng tai, pháp nào được hành trì
nhiều.

– Trong sự lóng tai, này Bharadvaja, thân cận giao thiệp được hành trì nhiều. Nếu không có thân cận giao thiệp thì không có lóng tai. Vì có thân cận giao thiệp nên có lóng tai; do vậy, trong sự lóng tai, thân cận giao thiệp được hành trì nhiều.

– Trong sự thân cận giao thiệp, thưa Tôn giả
Gotama, pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con
hỏi Tôn giả Gotama, trong sự thân cận giao thiệp,
pháp nào được hành trì nhiều.

– Trong sự thân cận giao thiệp, này Bharadvaja, đi đến gần được hành trì nhiều. Nếu không đi đến gần thì không có thân cận giao thiệp. Và vì có đi đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1291

gần nên có thân cận giao thiệp; do vậy, trong sự thân cận giao thiệp, đi đến gần được hành trì nhiều.

– Trong sự đi đến gần, thưa Tôn giả Gotama,
pháp nào được hành trì nhiều? Chúng con hỏi Tôn
giả Gotama, trong sự đi đến gần, pháp nào được
hành trì nhiều.

– Trong sự đi đến gần, này Bharadvaja, lòng tin
được hành trì nhiều. Nếu lòng tin không sanh thì
không đi đến gần. Và vì lòng tin không sanh nên có
đi đến gần; do vậy, trong sự đi đến gần, lòng tin được
hành trì nhiều.

– Chúng con đã hỏi Tôn giả Gotama về hộ trì
chân lý. Tôn giả Gotama đã trả lời về hộ trì chân lý.
Chúng con tùy hỷ và chấp nhận, và do vậy, chúng
con hoan hỷ.

Chúng con đã hỏi Tôn giả Gotama về giác ngộ
chân lý. Tôn giả Gotama đã trả lời về giác ngộ chân
lý. Chúng con đã tùy hỷ và chấp nhận; do vậy, chúng
con hoan hỷ.

Chúng con đã hỏi Tôn giả Gotama về chứng đạt
chân lý. Tôn giả Gotama đã trả lời về chứng đạt chân
lý. Chúng con tùy hỷ và chấp nhận; do vậy, chúng
con hoan hỷ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1292

Trong sự chứng đạt chân lý, chúng con hỏi Tôn
giả Gotama về pháp nào được hành trì nhiều. Trong
sự chứng đạt chân lý, Tôn giả Gotama đã trả lời pháp
nào được hành trì nhiều. Chúng con tùy hỷ và chấp
nhận; do vậy, chúng con hoan hỷ.

Chúng con đã hỏi Tôn giả Gotama về bất cứ điều gì, Tôn giả Gotama đã trả lời các điều ấy. Chúng con tùy hỷ và chấp nhận; do vậy, chúng con hoan hỷ.

Thưa Tôn giả Gotama, xưa kia chúng con biết
(sự phân biệt) như sau: "Và ai là những Sa-môn trọc
đầu, tiện nô, hắc nô, sanh từ gót chân của Phạm thiên
(?) và ai là những người hiểu biết Chánh Pháp". Thật
sự Tôn giả Gotama đã làm sống dậy nơi con lòng ái
kính Sa-môn đối với các Sa-môn, lòng tin kính Sa-
môn đối với các Sa-môn.

Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu
thay, Tôn giả Gotama! ... (như trên)... Mong Tôn giả
Gotama nhận con làm cư sĩ, từ nay cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1293

148 Thế nào là pháp và phi pháp - Kinh PHI PHÁP – Tăng IV, 542

PHI PHÁP – Tăng IV, 542

1. Này các Tỷ-kheo,

- Phi pháp và phi mục đích này, cần phải hiểu
biết;
- Pháp và mục đích cần phải hiểu biết.
- Sau khi biết phi pháp và phi mục đích, sau khi
biết pháp và mục đích, pháp như thế nào, mục
đích như thế nào, như thế ấy, cần phải thực
hành.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là phi pháp và phi mục đích?

2. Tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định, tà trí, tà giải thoát.Này các Tỷ-kheo, đây gọi là phi pháp và phi mục đích.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp và mục đích?

3. Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            1294

chánh định, chánh trí, chánh giải thoát. Này các Tỷ- kheo, đây gọi là pháp và mục đích.

4. Và này các Tỷ-kheo, phi pháp và phi mục đích cần phải hiểu biết; pháp và mục đích cần phải hiểu biết. Sau khi hiểu biết phi pháp và phi mục đích, sau khi hiểu biết pháp và mục đích, pháp như thế nào, mục đích như thế nào, như thế ấy, cần phải thực hành. Được nói đến như vậy là do duyên này được nói đến.

KHÔNG PHẢI MỤC ĐÍCH – Tăng IV, 543

1. Này các Tỷ-kheo,

- Phi pháp và pháp, cần phải hiểu biết,
- Phi mục đích và mục đích cần phải hiểu biết.
- Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết phi
mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục
đích như thế nào, như thế ấy cần phải thực
hành.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là phi pháp, thế nào là Pháp, thế nào là phi mục đích và thế nào là mục đích?

Này các Tỷ-kheo,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1295

1.  Tà kiến, là phi pháp.
2. Chánh kiến là pháp.
3. Những pháp ác bất thiện nào do duyên tà kiến
được sanh, đây là phi mục đích.
4. Những pháp thiện do duyên chánh kiến đi đến
đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.
5. Tà tư duy, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
6. Chánh tư duy là pháp.
7. Những pháp ác bất thiện nào do duyên tà tư duy
được sanh, đây là phi mục đích.
8. Những pháp thiện do duyên chánh tư duy đi
đến đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.
9. Tà ngữ, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
10. Chánh ngữ là pháp.
11. Các pháp ác bất thiện do duyên tà ngữ sanh
khởi, đây là phi mục đích.
12. Những pháp thiện do duyên chánh ngữ đi đến
viên mãn trong tu tập, đây là mục đích.
13. Tà nghiệp, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
14. Chánh nghiệp là pháp.
15. Những pháp ác bất thiện do duyên tà nghiệp
được sanh khởi, đây là phi mục đích.
16. Những thiện pháp do duyên chánh nghiệp đi
đến đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.
17. Tà mạng, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
18. Chánh mạng là pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1296

19. Những pháp ác bất thiện do duyên tà mạng
sanh khởi, đây là phi mục đích.
20. Những thiện pháp do duyên chánh mạng đi đến
đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.
21. Tà tinh tấn, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
22. Chánh tinh tấn là pháp.
23. Những pháp ác bất thiện do duyên tà tinh tấn
sanh khởi, đây là phi mục đích.
24. Những thiện pháp do duyên chánh tinh tấn đi
đến đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.
25. Tà niệm, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
26. Chánh niệm là pháp.
27. Những pháp ác bất thiện do duyên tà niệm sanh
khởi, đây là phi mục đích.
28. Những thiện pháp do duyên chánh niệm đi đến
đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.
29. Tà định, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
30. Chánh định là pháp.
31. Những pháp ác bất thiện do duyên tà định được
sanh, đây là phi mục đích.
32. Những thiện pháp do duyên chánh định đi đến
đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.
33. Tà trí, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
34. Chánh trí là pháp.
35. Những pháp ác bất thiện do duyên tà trí được
sanh khởi, đây là phi mục đích.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1297

36. Những thiện pháp do duyên chánh trí đi đến
đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.
37. Tà giải thoát, này các Tỷ-kheo, là phi pháp.
38. Chánh giải thoát là pháp.
39. Những pháp ác bất thiện do duyên tà giải thoát
sanh khởi, đây là phi mục đích.
40. Và những thiện pháp do duyên chánh giải thoát
đi đến đầy đủ trong tu tập, đây là mục đích.

3. Phi pháp và pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải hiểu biết. Phi mục đích và mục đích cần phải hiểu biết. Sau khi hiểu phi pháp và pháp, sau khi hiểu phi mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục đích như thế nào, như thế ấy cần phải thực hành. Được nói như vậy, do duyên này được nói đến như vậy.

PHI PHÁP – Tăng IV, 546

1. Phi pháp và pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải hiểu
biết; phi mục đích và mục đích cần phải hiểu biết.
Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết phi mục
đích và mục đích, pháp như thế nào, mục đích như
thế nào, như thế ấy cần phải thực hành.

Thế Tôn thuyết như vậy. Thuyết như vậy xong, bậc Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy và bước vào tinh xá.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1298

2. Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi Thế Tôn đi không bao
lâu, suy nghĩ như sau: "Này chư Hiền, Thế Tôn đã
nói lên một cách vắn tắt lời tuyên bố này, không phân
tích ý nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy,
đã đi vào tinh xá: "Phi pháp và pháp, này các Tỷ-
kheo, cần phải hiểu biết, phi mục đích và mục đích
cần phải hiểu biết. Sau khi biết phi pháp và pháp, sau
khi biết phi mục đích và mục đích, pháp như thế nào,
mục đích như thế nào, như thế ấy cần phải thực
hành." Với lời tuyên bố này được Thế Tôn nói lên
một cách vắn tắt, không phân tích ý nghĩa một cách
rộng rãi, ai là người có thể phân tích một cách rộng
rãi? "

Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ như sau: "Tôn giả Ànanda được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng Phạm hạnh có trí bắt chước. Tôn giả Ànanda, với lời tuyên bố này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, có thể phân tích một cách rộng rãi. Vậy chúng ta hãy đi đến Tôn giả Ànanda, sau khi đến, sẽ hỏi Tôn giả Ànanda về ý nghĩa này. Tôn giả Ànanda trả lời cho chúng ta như thế nào, chúng ta sẽ như vậy thọ trì".

3. Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến Tôn giả Ànanda, sau khi đến nói lên với Tôn giả Ànanda những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1299

thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy nói với Tôn giả Ànanda:

- Thưa hiền giả Ànanda. Thế Tôn sau khi nói lên một cách vắn tắt lời tuyên bố này, không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy, đã đi vào tinh xá: "Phi pháp và pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải hiểu biết, phi mục đích và mục đích cần phải hiểu biết. Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết phi mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục đích như thế nào, như thế ấy cần phải thực hành." Này Hiền giả, sau khi Thế Tôn đi không bao lâu, chúng tôi suy nghĩ như sau: "Này chư Hiền, Thế Tôn sau khi nói lên một cách vắn tắt lời tuyên bố này, không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy, đã đi vào tinh xá: "Phi pháp và pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải hiểu biết, phi mục đích và mục đích cần phải hiểu biết. Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết phi mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục đích như thế nào, như thế ấy cần phải thực hành." Với lời tuyên bố này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi", ai là người có thể phân tích một cách rộng rãi? Rồi thưa Hiền giả, chúng tôi suy nghĩ như sau: "Tôn giả Ànanda được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng Phạm hạnh có trí bắt chước. Tôn giả Ànanda, với lời tuyên bố này được Thế Tôn nói

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1300

lên một cách vắn tắt, không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, có thể phân tích một cách rộng rãi. Vậy chúng ta hãy đi đến Tôn giả Ànanda, sau khi đến, sẽ hỏi Tôn giả Ànanda về ý nghĩa này. Tôn giả Ànanda trả lời cho chúng ta như thế nào, chúng ta sẽ như vậy thọ trì". Thưa Tôn giả Ànanda, hãy phân tích cho.

4. Chư Hiền, cũng ví như một người cần thiết lõi cây, tìm lõi cây, đi khắp mọi nơi tìm lõi cây, đến một cây to lớn, đứng thẳng và có lõi cây. Người này bỏ qua rễ, bỏ qua thân cây, nghĩ rằng: "Phải tìm lõi cây ở nơi cành lá". Cũng vậy, là hành động của chư Tôn giả, đứng trước mặt Thế Tôn, quí vị bỏ qua Thế Tôn, nghĩ rằng: "Cần phải hỏi tôi về ý nghĩa này". Chư Hiền, Thế Tôn biết những gì cần phải biết, thấy những gì cần phải thấy. Ngài đã trở thành vị có mắt, trở thành vị có trí, trở thành Chánh pháp, trở thành Phạm thiên, vị thuyết giả, vị diễn giả, vị đem lại mục tiêu, vị trao cho bất tử, vị Pháp chủ. Thế Tôn giải thích quý vị như thế nào, quí vị hãy như vậy thọ trì.

5. Hiền giả Ànanda, chắc chắn Thế Tôn biết những gì cần phải biết, thấy những gì cần phải thấy. Ngài đã trở thành vị có mắt, trở thành vị có trí, trở thành Chánh pháp, trở thành Phạm thiên, vị thuyết giả, vị diễn giả, vị đem lại mục tiêu, vị trao cho bất tử, vị Pháp chủ, Như Lai. Chúng tôi phải tùy thời hỏi Thế

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1301

Tôn ý nghĩa này. Những gì Thế Tôn giải thích cho
chúng tôi, chúng tôi sẽ như vậy thọ trì. Nhưng Hiền
giả Ànanda được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng
Phạm hạnh có trí bắt chước. Hiền giả Ànanda có thể
giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng dạy được Thế
Tôn nói lên một cách vắn tắt và giải thích rõ ràng ý
nghĩa. Mong Hiền giả Ànanda giải thích, nếu không
có sự gì phiền muộn.

6. Vậy chư Hiền, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, tôi sẽ giảng.

- Thưa vâng Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Ànanda. Tôn giả Ànanda giảng như sau:

- Thưa chư Hiền, Thế Tôn sau khi nói lên lời tuyên bố một cách vắn tắt mà không có phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, đã từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá: "Phi pháp và pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải hiểu biết, phi mục đích và mục đích cần phải hiểu biết. Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết phi mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục đích như thế nào, như thế ấy cần phải thực hành." Và này chư Hiền, thế nào là phi pháp, thế nào là pháp, thế nào là phi mục đích và thế nào là mục đích?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1302

7. Tà kiến, này chư Hiền, là phi pháp; chánh kiến là pháp, những pháp ác bất thiện gì do duyên tà kiến khởi lên, đây là phi mục đích. Và những pháp thiện gì đi đến viên mãn trong tu tập, đây là mục đích.

Tà tư duy, là phi pháp; chánh tư duy là pháp...

Tà ngữ là phi pháp; chánh ngữ là pháp...

Tà nghiệp là phi pháp; chánh nghiệp là pháp...

Tà mạng là phi pháp; chánh mạng là pháp...

Tà tinh tấn là phi pháp; chánh tinh tấn là pháp...

Tà niệm là phi pháp; chánh niệm là pháp...

Tà định là phi pháp; chánh định là pháp...

Tà trí là phi pháp; chánh trí là pháp...

Tà giải thoát là phi pháp; chánh giải thoát là pháp.
Và những pháp ác bất thiện nào do duyên tà giải
thoát khởi lên, đây là phi mục đích, và những thiện
pháp do duyên chánh giải thoát đi đến viên mãn
trong tu tập, đây là mục đích.

Thưa các Hiền giả, Thế Tôn sau khi nói lên lời tuyên bố này một cách vắn tắt mà không phân tích ý nghĩa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1303

một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy, đã đi vào
tinh xá: "Phi pháp và pháp, này các Tỷ-kheo, cần
phải hiểu biết, phi mục đích và mục đích cần phải
hiểu biết. Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết
phi mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục
đích như thế nào, như thế ấy cần phải thực hành."
Thưa các Hiền giả, lời tuyên bố vắn tắt này của Thế
Tôn mà không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi,
tôi hiểu ý nghĩa rộng rãi như vậy. Thưa chư Hiền,
nếu chư Hiền muốn, hãy đi đến Thế Tôn và hỏi ý
nghĩa này. Thế Tôn trả lời như thế nào, hãy như vậy
thọ trì.

- Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Ànanda,
từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Thế Tôn, sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

8. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn sau khi nói lên lời tuyên bố một cách vắn tắt mà không có phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá: "Phi pháp và pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải hiểu biết, phi mục đích và mục đích cần phải hiểu biết. Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết phi mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục đích như thế nào, như thế ấy cần phải thực hành".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1304

Bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn đi không bao lâu, chúng con suy nghĩ như sau: "Này chư Hiền, Thế Tôn sau khi nói lên lời tuyên bố một cách vắn tắt mà không có phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tinh xá: "Phi pháp và pháp cần phải hiểu biết... hãy như thế ấy mà thực hành". Với lời tuyên bố vắn tắt của Thế Tôn, không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, ai là người có thể phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi? " Rồi bạch Thế Tôn, chúng con suy nghĩ như sau: "Tôn giả Ànanda được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng Phạm hạnh có trí bắt chước. Tôn giả Ànanda với lời tuyên bố này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, có thể phân tích một cách rộng rãi. Vậy chúng ta hãy đi đến Tôn giả Ananda và hỏi ý nghĩa này". Bạch Thế Tôn, ý nghĩa của chúng được Tôn giả Ànanda khéo phân tích với những lý do như thế này, với những chữ như thế này, với những câu văn như thế này.

9. Lành thay, lành thay, này các Tỷ-kheo, Hiền trí là
Hiền giả Ànanda! Đại tuệ là Hiền giả Ànanda! Này
các Tỷ-kheo, nếu các Thầy đến hỏi Ta về ý nghĩa
này, Ta cũng trả lời như vậy, như đã được Ànanda
trả lời. Đây là ý nghĩa của lời ấy, hãy như vậy thọ
trì .

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1305

AJITA – Tăng IV, 553

1. Bấy giờ có du sĩ Ajita đi đến Thế Tôn, sau khi đến,
nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
du sĩ Ajita nói với Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi có người đồng
Phạm hạnh là vị Hiền trí, vị này có nghĩ đến năm
trăm tâm xứ. Với những tâm xứ ấy, các người ngoại
đạo khi bị cật nạn, biết rằng: "Chúng tôi đang bị cật
nạn".

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, các Thầy có thọ trì những căn bản địa của bậc Hiền trí không?

- Bạch Thế Tôn, nay đến thời, bạch Thiện Thệ, nay đến thời Thế Tôn thuyết. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì!

- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1306

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói như sau:

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người với lời phi pháp,
bài xích, công kích lời phi pháp. Với lời ấy, vị ấy
kích thích một hội chúng phi pháp đến la cao tiếng,
lớn tiếng rằng: "Vị Tôn giả thật là một Hiền trí! Vị
Tôn giả thật là một Hiền trí! ".

3. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có người với lời phi pháp bài xích, công kích lời đúng pháp. Với lời ấy, vị ấy kích thích một hội chúng phi pháp đến la cao tiếng, lớn tiếng rằng: "Vị Tôn giả thật là một Hiền trí! Vị Tôn giả thật là một Hiền trí! ".

4. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có người với lời
phi pháp bài xích, công kích lời đúng pháp và lời phi
pháp. Với lời ấy, vị ấy kích thích một hội chúng phi
pháp đến la cao tiếng, lớn tiếng rằng: "Vị Tôn giả
thật là một Hiền trí! Vị Tôn giả thật là một Hiền trí!
".

5. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có người với lời đúng pháp bài xích, công kích lời phi pháp. Với lời ấy, vị ấy kích thích một hội chúng phi pháp đến la cao tiếng, lớn tiếng rằng: "Vị Tôn giả thật là một Hiền trí! Vị Tôn giả thật là một Hiền trí! ".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1307

6. Này các Tỷ-kheo,

- Phi pháp và pháp, cần phải hiểu biế;
- Phi mục đích và mục đích, cần phải hiểu biết;
- Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết phi
mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục
đích như thế nào, như thế ấy, cần phải thực
hành.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là phi pháp, thế nào là pháp, thế nào là phi mục đích, thế nào là mục đích?

7. Tà kiến, này các Tỷ-kheo, là phi pháp, chánh kiến
là pháp, do duyên tà kiến, các pháp ác bất thiện nào
khởi lên, đây là phi mục đích; do duyên chánh kiến,
các pháp thiện đi đến viên mãn trong tu tập, đây là
mục đích.

Tà tư duy là phi pháp, chánh tư duy là pháp...

Tà ngữ là phi pháp, chánh ngữ là pháp...

Tà nghiệp là phi pháp, chánh nghiệp là pháp...

Tà mạng là phi pháp, chánh mạng là pháp...

Tà tinh tấn là phi pháp, chánh tinh tấn là pháp...

Tà niệm, là phi pháp, chánh niệm là pháp...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1308

Tà định, là phi pháp, chánh định là pháp...

Tà trí, là phi pháp, chánh trí là pháp...

Tà giải thoát, là phi pháp, chánh giải thoát là pháp.
Do duyên tà giải thoát, các pháp ác bất thiện nào khởi
lên, đây là phi mục đích. Do duyên chánh giải thoát,
các pháp thiện đi đến viên mãn trong tu tập, đây là
mục đích.

Phi pháp và pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải hiểu biết. Phi mục đích và mục đích, cần phải hiểu biết. Sau khi biết phi pháp và pháp, sau khi biết phi mục đích và mục đích, pháp như thế nào, mục đích như thế nào, như thế ấy, cần phải thực hành. Được nói đến như vậy, do duyên này được nói đến như vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1309

149 Thế nào là sống theo pháp - Kinh SỐNG THEO PHÁP 1 – Tăng II, 446

SỐNG THEO PHÁP 1 – Tăng II, 446

1. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- "Sống theo pháp, sống theo pháp", bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo là vị sống theo pháp?

2. - Ở đây, này Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thông suốt
pháp tức là Khế kinh, Ứng dụng, Ký thuyết, Phúng
tụng, Không hỏi tự nói, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị
tằng hữu pháp, Trí giải hay Phương quảng. Vị ấy
dùng trọn cả ngày để học thuộc lòng pháp, bỏ phế
sống độc cư an tịnh, không nỗ lực chuyên chú vào
nội tâm an chỉ. Này Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo
thông đạt nhiều kinh điển, nhưng không sống
theo pháp.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thuyết pháp cho các người khác một cách rộng rãi như đã được nghe, như đã được học thông suốt. Vị ấy dùng trọn cả ngày để trình bày pháp cho các người khác, bỏ phế

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1310

sống độc cư an tịnh, không nỗ lực chuyên chú vào nội tâm an chỉ. Này Tỷ-kheo, đấy gọi là Tỷ-kheo thuyết trình nhiều, nhưng không sống theo pháp.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đọc tụng pháp một cách rộng rãi như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị ấy dùng trọn cả ngày để tụng học, bỏ phế sống độc cư an tịnh, không nỗ lực chuyên chú vào nội tâm an chỉ. Này Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo đọc tụng nhiều, nhưng không sống theo pháp.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo với tâm tùy
tiện, với ý tùy quán pháp như đã được nghe, như đã
được học thuộc lòng. Vị ấy dùng trọn cả ngày suy
tầm về pháp, bỏ phế sống độc cư an tịnh, không nỗ
lực chuyên chú vào nội tâm an chỉ. Này Tỷ-kheo, đây
gọi là Tỷ-kheo suy tầm nhiều, nhưng không sống
theo pháp.

6. Ở đây, này Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng
pháp, tức là Khế kinh, Ứng dụng, Ký thuyết, Phúng
tụng, Không hỏi tự nói, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị
tằng hữu pháp, Trí giải hay Phương quảng. Vị ấy
không dùng trọn cả ngày để học thuộc lòng pháp,
không phế bỏ sống độc cư an tịnh, nỗ lực chuyên
chú vào nội tâm an chỉ. Này Tỷ-kheo, như vậy Tỷ-
kheo sống theo pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1311

7. Này Tỷ-kheo, như vậy ta đã thuyết về học thuộc
lòng nhiều, đã thuyết về thuyết trình nhiều, đã thuyết
về thuyết tụng nhiều, đã thuyết về suy tầm nhiều, đã
thuyết về sống theo pháp.

Này Tỷ-kheo, điều gì bậc Đạo Sư cần phải làm cho
các đệ tử vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng, vì lòng
từ khởi lên, các điều ấy, Ta đã làm cho các Thầy.
Này Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là những
căn nhà trống. Này Tỷ-kheo, hãy tu Thiền, chớ có
phóng dật, chớ có để về sau sẽ phải hối tiếc. Đấy là
lời giáo giới của Ta cho các Thầy.

SỐNG THEO PHÁP 2 – Tăng II, 448

1. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- "Sống theo pháp, sống theo pháp", bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, là vị Tỷ kheo sống theo pháp?

2. - Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng pháp, tức là Khế kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Phúng tụng, không hỏi tự nói, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1312

tăng hữu pháp, Trí giải hay Phương quảng, nhưng
không rõ biết mục đích tối thượng với trí tuệ. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo học thuộc lòng
nhiều, nhưng không sống theo pháp.

3. Lại nữa, đây các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thuyết pháp
cho các người khác một cách rộng rãi như đã được
nghe, như đã học thuộc lòng, nhưng không rõ biết
mục đích tối thượng với trí tuệ. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là Tỷ-kheo, thuyết trình nhiều, nhưng không
sống theo pháp.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đọc tụng pháp một cách rộng rãi như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng, nhưng không rõ biết mục đích tối thượng với trí tuệ. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ- kheo đọc tụng nhiều, nhưng không sống theo pháp.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với tâm tùy
tầm, tùy tứ, với ý tùy quán pháp như được nghe, như
đã được học thuộc lòng, nhưng không rõ biết mục
đích tối thượng với trí tuệ. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là Tỷ-kheo suy tầm nhiều nhưng không sống theo
pháp.

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo học thuộc lòng pháp, tức là Khế kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Phúng tụng. Không hỏi tự nói, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1313

tằng hữu pháp, Trí giải hay Phương quảng, và biết mục đích tối thượng với trí tuệ. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo sống theo pháp.

7. Này các Tỷ-kheo, như vậy Ta đã thuyết về học
thuộc lòng nhiều, đã thuyết về thuyết trình nhiều, đã
thuyết về đọc tụng nhiều, đã thuyết về suy tầm nhiều,
đã thuyết về sống theo pháp.

Này các Tỷ-kheo, điều gì bậc Đạo Sư cần phải làm cho các đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng, vì lòng từ khởi lên, các điều ấy, Ta đã làm cho các Thầy. Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là những căn nhà trống. Này các Tỷ-kheo, hãy tu Thiền, chớ có phóng dật, chớ có để về sau phải hối tiếc. Đây là lời giáo giới của Ta cho các Thầy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1314

150 Thủ - Ta là tịch tịnh - Kinh NĂM BA – 102 Trung III, 37

KINH NĂM BA (Pancattaya sutam) – Bài kinh số 102 – Trung III, 37

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana (Kỳ-
đà-lâm), tại tu viện ông Anathapindika. Ở đây, Thế
Tôn gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo"- "Thưa
vâng, bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp
Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
luận bàn về tương lai, thảo luận về tương lai, y
cứ vào tương lai, tuyên bố nhiều quan điểm sai
khác.

 Ở đây, một số tuyên bố: "Sau khi chết, tự ngã
không bệnh, có tưởng".
 Ở đây, một số tuyên bố: "Sau khi chết, tự ngã
không bệnh, không tưởng".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1315

 Ở đây một số tuyên bố: "Sau khi chết, tự ngã
không bệnh, phi tưởng và phi phi tưởng".
 Hay họ chủ trương đoạn diệt hủy hoại, tiêu diệt
của loài hữu tình hiện đang sanh tồn.
 Hay một số lại tuyên bố về hiện tại Niết-bàn.

 Như vậy, họ chủ trương sau khi chết, tự ngã tồn
tại không bệnh.
 Hay họ chủ trương đoạn diệt, hủy hoại, tiêu diệt
của loài hữu tình hiện đang sanh tồn.
 Hay một số lại tuyên bố hiện tại Niết-bàn.

 Như vậy, những chủ thuyết này, sau khi thành năm trở lại thành ba, sau khi thành ba, trở lại thành năm. Đây là sự tổng thuyết năm ba.

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la- môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh,

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy hoặc chủ trương sau khi chết tự ngã có sắc, có tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc, có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1316

tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, có tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc và không không sắc, có tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương tự ngã hoặc nhất tưởng, có tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc dị tưởng, có tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương tự ngã sau khi chết hoặc thiểu tưởng, có tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc vô lượng tưởng, có tưởng, không bệnh.

Nhưng có một số tuyên bố thức biến này (vinnanakasina) khi vượt qua khỏi (upativa-ttatam?) trở thành vô lượng, bất động.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1317

 Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như
sau: "Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ
trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh,
các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau
khi chết, tự ngã hoặc có sắc, có tưởng, không
bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ
trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc, có
tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-
môn ấy chủ trương sau khi chết tự ngã hoặc có sắc
và không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả
Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết tự
ngã hoặc không sắc và không không sắc, có
tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-
môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc nhứt
tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-
môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự
ngã hoặc di tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn
giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi
chết, tự ngã hoặc thiểu tưởng, có tưởng, không
bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ
trương sau khi chết, tự ngã hoặc vô lượng tưởng,
có tưởng, không bệnh. Hay (Như Lai biết) loại
tưởng nào trong các loại tưởng ấy được xưng là
thanh tịnh, tối thắng, đệ nhất, vô thượng, tức là
sắc tưởng, tức là vô sắc tưởng, tức là nhứt tưởng,
tức là dị tưởng. Nói rằng: "vô sở hữu", một số
tuyên bố Vô sở hữu xứ là vô lượng, bất động. Biết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1318

rằng cái này thuộc hữu vi, là thô pháp, nhưng có
sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt)
này, Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi)
và đã vượt khỏi (pháp hữu vi)".

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà- la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc không tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, không tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc không sắc, không tưởng, không bệnh.

- Các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết tự ngã hoặc cũng không sắc, không không sắc, không tưởng không bệnh.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, các vị Sa-môn, Bà-la- môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, vô bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Vì sao vậy? Họ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1319

nói rằng: "Tưởng là bệnh hoạn, tưởng là mụt nhọt, tưởng là mũi tên; đây là tịch tịnh, thù diệu tức là vô tưởng".

 Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như
sau: "Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ
trương sau khi chết, tự ngã là không tưởng, không
bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ
trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, không
tưởng, không bệnh; Các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-
môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc
không sắc không tưởng không bệnh; các Tôn giả
Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự
ngã hoặc có sắc và không sắc, không tưởng,
không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy
chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc,
không không sắc, không tưởng, không bệnh". Này
các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói
như sau: "Ngoài sắc, ngoài thọ, ngoài tưởng,
ngoài hành, ngoài thức, ta sẽ chủ trương sự lai,
vãng, tử, sanh, tăng trưởng, tăng thịnh, hay tăng
đại"; sự tình không có như vậy. Biết rằng cái này
thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt
các hành, biết được có (sự đoạn diệt) này, Như
Lai thấy sự giải thoát (pháp hữu vi) và đã vượt
khỏi (pháp hữu vi).

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1320

 Ở đây, này các Tỷ-kheo những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết tự ngã là Phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh;

- các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương
sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, không
không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không
bệnh.

Ở đây này các Tỷ-kheo, các vị Sa-môn, Bà-la- môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy; các Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Vì sao vậy? (Họ nói rằng): "Tưởng là bệnh hoạn, tưởng là mụt nhọt, tưởng là mũi tên, không tưởng là si ám.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1321

Đây là tịch tịnh, thù diệu, tức là phi tưởng phi phi tưởng".

 Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như
sau: "Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ
trương sau khi chết, tự ngã là phi tưởng phi phi
tưởng, không bệnh,

 các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ
trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, phi
tưởng phi phi tưởng, không bệnh;
 các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ
trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc,
phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh;
 các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ
trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và
không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không
bệnh;
 các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ
trương sau khi chết, tự ngã là không có sắc,
không không sắc, phi tưởng phi phi tưởng,
không bệnh".

Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sự thành tựu của xứ này (ayatana) chỉ nhờ những hành có thể thấy được, nghe được, tư

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1322

duy được, ý thức được; đây được xưng, này các Tỷ-
kheo, là tổn hại cho sự thành tựu xứ (ayatana) này.
Vì rằng, này các Tỷ-kheo, xứ này không được xưng
là có thể đạt thành nhờ sự thành tựu hữu hành
(sasankhara), mà này các Tỷ-kheo, xứ này được
xưng là có thể đạt thành nhờ sự thành tựu không
có hành nào còn lại. Biết rằng cái này thuộc hữu vi
là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết
được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải
thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu
vi).

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà- la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy.

 Còn những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy.

 Còn những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ
trương sau khi chết, tự ngã phi tưởng phi phi
tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy.
Vì sao vậy? Tất cả những Tôn giả Sa-môn, Bà-
la-môn này hướng thượng tuyên bố có chấp
trước: "Đời sau chúng ta sẽ hiện hữu, đời sau
chúng ta sẽ hiện hữu". Ví như một người lái

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1323

buôn đi buôn bán nghĩ rằng: "Từ đây ta sẽ có
vật này, ta sẽ được vật này từ cái này". Cũng
vậy, những vị Sa-môn, Bà-la-môn này, chúng
ta nghĩ rằng, cũng giống như những người lái
buôn khi các vị này nói: "Đời sau chúng ta sẽ
hiện hữu, đời sau chúng ta sẽ hiện hữu".

 Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết
được: "Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này
chủ trương đoạn diệt, hủy hoại, diệt tận, loại hữu
tình hiện đang sinh tồn, những vị ấy sợ hãi tự
thân, yếm ly tự thân, chỉ chạy theo và chạy
vòng quanh tự thân".

Ví như một con chó bị dây cột vào một cột trụ
hay cây cột vững chắc, chạy theo và chạy vòng tròn
cột trụ hay cây cột ấy. Cũng vậy, các Tôn giả Sa-
môn, Bà-la-môn ấy sợ hãi tự thân, yếm ly tự thân,
chỉ biết chạy theo và chạy vòng quanh tự thân. Biết
rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự
đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này),
Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi), và đã
vượt khỏi (pháp hữu vi).

Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la- môn nào luận bàn về tương lai, thảo luận về tương lai, y cứ vào tương lai tuyên bố nhiều quan điểm sai

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1324

khác, tất cả đều tuyên bố năm xứ này hay một trong chúng.

 Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn luận bàn về quá khứ, thảo luận về quá khứ, y cứ vào quá khứ, tuyên bố nhiều quan điểm sai khác:

 "Tự ngã và thế giới là thường còn; chỉ như vậy là
chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số
tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là vô thường; chỉ như vậy là
chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số
tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là thường còn là vô thường;
chỉ như vậy là chân thật, ngoài ra là hư vọng". Ở
đây, một số tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là không phải thường còn,
không phải vô thường; chỉ như vậy là chơn thật,
ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số tuyên bố như
vậy.
 "Tự ngã và thế giới là hữu biên; chỉ như vậy là
chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số
tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là vô biên; chỉ như vậy là chơn
thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số tuyên bố

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1325

như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là hữu biên và vô biên; chỉ
như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây,
một số tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới không phải hữu biên, không
phải vô biên; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là
hư vọng". Ở đây, một số tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là nhứt tưởng; chỉ như vậy là
chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số
tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là dị tưởng; chỉ như vậy là
chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số
tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là thiểu tưởng; chỉ như vậy là
chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số
tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là vô lượng tưởng; chỉ như
vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một
số tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là nhứt hướng lạc; chỉ như vậy
là chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số
tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là nhứt hướng khổ; chỉ như
vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1326

số tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là lạc và khổ; chỉ như vậy là
chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây, một số
tuyên bố như vậy.
 "Tự ngã và thế giới là không khổ, không lạc; chỉ
như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ở đây,
một số tuyên bố như vậy.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà- la-môn nào có chủ thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Tự ngã và thế giới là thường còn, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng". Ngoài tín, ngoài hỷ, ngoài tùy văn, ngoài thẩm định lý do, ngoài kham nhẫn chấp thọ (tà) kiến, trí tự mình sẽ trở thành thanh tịnh, trong sạch; sự tình như vậy không xảy ra. Này các Tỷ-kheo, nếu trí tự mình không trở thành thanh tịnh, trong sạch, thời cho đến chỉ một phần nhỏ của trí, mà những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy làm cho trong sạch chính như vậy cũng được xưng là chấp trước đối với những vị Tôn giả Sa-môn, Bà- la-môn ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1327

la-môn nào có lý thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Tự ngã và thế giới là vô thường... (như trên)... tự ngã và thế giới là thường còn và vô thường... (như trên)... tự ngã và thế giới không thường còn và không vô thường... (như trên)... tự ngã và thế giới là vô biên... (như trên)... tự ngã và thế giới là hữu biên và vô biên... (như trên)... tự ngã và thế giới là không hữu biên, không vô biên... (như trên)... tự ngã và thế giới là nhứt tưởng... (như trên)... tự ngã và thế giới là dị tưởng... (như trên)... tự ngã và thế giới là thiểu tưởng... (như trên)... tự ngã và thế giới là vô lượng tưởng... (như trên)... tự ngã và thế giới là nhứt hướng lạc... (như trên)... tự ngã và thế giới là nhứt hướng khổ... (như trên)... tự ngã và thế giới là lạc và khổ.. (như trên)... Tự ngã và thế giới là không khổ, không lạc; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng. Ngoài lòng tin, ngoài hỷ, ngoài tùy văn, ngoài thẩm định lý do, ngoài sự kham nhẫn chấp thọ (tà) kiến, trí tự mình sẽ trở thành thanh tịnh, trong sạch, sự tình như vậy không xảy ra. Này các Tỷ-kheo, nếu trí tự mình không trở thành thanh tịnh, trong sạch, thời cho đến chỉ một phần nhỏ của trí, mà những Tôn giả Sa- môn, Bà-la-môn ấy làm cho trong sạch, chính như vậy cũng được xưng là chấp trước đối với những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1328

sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi), và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay Bà-la-
môn do từ bỏ những quan điểm về quá khứ, và từ
bỏ những quan điểm về tương lai, do không hoàn
toàn chú tâm đến những dục kiết sử, đạt được viễn
ly hỷ và an trú. Vị ấy nghĩ: "Đây là sự thật, đây là
thù diệu, tức là đạt được viễn ly hỷ, ta an trú".
Nhưng nếu viễn ly hỷ ấy của vị này bị đoạn diệt,
do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, ưu tư sanh khởi. Do ưu
tư được đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi. Ví như,
này các Tỷ-kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy
sức nóng (mặt trời) lan rộng, chỗ nào sức nóng
(mặt trời) từ bỏ, chỗ ấy bóng mát lan rộng; cũng
vậy, này các Tỷ-kheo, do viễn ly hỷ bị đoạn diệt,
ưu tư sanh khởi. Do ưu tư được đoạn diệt nên viễn
ly hỷ sanh khởi.

 Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai
biết như sau: Vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-
môn này, do từ bỏ những quan điểm về quá
khứ, và do từ bỏ những quan điểm về tương
lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục
kiết sử, sau khi đạt được viễn ly hỷ, liền an
trú: "Đây là sự thật, đây là thù diệu, tức là
đạt được viễn ly hỷ, ta an trú". Viễn ly ấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1329

của vị này bị đoạn diệt. Do viễn ly hỷ bị
đoạn diệt, ưu tư sanh khởi; do ưu tư được
đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi. Biết rằng cái
này thuộc hữu vi pháp là thô pháp, nhưng có
sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn
diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi
(pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

 Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay
Bà-la-môn, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ,
do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn
không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua
viễn ly hỷ, sau khi đạt được phi vật chất lạc liền
an trú: "Đây là sự thật, đây là thù diệu tức là đạt
được phi vật chất lạc, ta an trú". Phi vật chất lạc
của vị ấy bị đoạn diệt; do phi vật chất lạc bị đoạn
diệt, viễn ly hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn
diệt, phi vật chất lạc sanh khởi. Ví như, này các
Tỷ-kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy sức nóng
(mặt trời) lan rộng, chỗ nào sức nóng (mặt trời)
từ bỏ, chỗ ấy bóng mát lan rộng; cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, viễn
ly hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, phi vật
chất lạc sanh khởi.

 Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: Vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1330

môn này, do từ bỏ các quan điểm về quá
khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do
hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết
sử, do vượt qua viễn ly hỷ, đạt được phi vật
chất lạc và an trú: "Đây là sự thật, đây là thù
diệu, tức là đạt được phi vật chất lạc, ta an
trú". Phi vật chất lạc ấy của vị này bị đoạn
diệt. Do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, viễn ly
hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, phi
vật chất lạc sanh khởi. Biết rằng cái này
thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn
diệt các hành; biết được có (sự đoạn diệt)
này, Như Lai thấy được sự giải thoát khỏi
(pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Sa-môn hay Bà-la- môn, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, do vượt qua phi vật chất lạc, sau khi đạt được vô khổ vô lạc thọ, liền an trú: "Đây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được vô khổ vô lạc thọ, ta an trú". Vô khổ vô lạc thọ ấy của vị này bị đoạn diệt. Do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, vô khổ vô lạc thọ sanh khởi. Ví như này các Tỷ- kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy sức nóng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1331

(mặt trời) lan rộng, chỗ nào sức nóng từ bỏ, chỗ
ấy bóng mát lan rộng; cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc
sanh khởi; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, vô khổ
vô lạc thọ sanh khởi.

 Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai
biết như sau: vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-
môn này, do từ bỏ các quan điểm về quá
khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do
hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết
sử, do vượt qua viễn ly hỷ, do vượt qua phi
vật chất lạc, sau khi đạt được vô khổ vô lạc
thọ, liền an trú: "Đây là sự thật, đây là thù
diệu, tức là đạt được vô khổ vô lạc thọ, ta an
trú". Vô khổ vô lạc thọ ấy của vị này bị đoạn
diệt. Do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi
vật chất lạc sanh khởi; do phi vật chất lạc bị
đoạn diệt, vô khổ vô lạc thọ sanh khởi. Biết
rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng
có sự đoạn diệt các hành, sau khi biết được:
"Đây có sự đoạn diệt (các hành này), Như
Lai thấy được sự giải thoát khỏi (hữu vi
pháp)" và đã vượt khỏi (hữu vi pháp).

 Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1332

do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn
không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt khỏi
viễn ly hỷ, do vượt khỏi phi vật chất lạc, do vượt
khỏi vô khổ vô lạc thọ, vị ấy quán: "Ta là tịch
tịnh, ta là tịch diệt, ta là không chấp thủ".

 Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai
biết như sau: Ở đây, này các Tỷ-kheo, Như
Lai biết như sau: Vị Tôn giả Sa-môn, Bà la
môn này... (như trên)... "... ta là không chấp
thủ". Chắc chắn vị Đại đức này tuyên bố con
đường thích hợp (đưa đến) Niết-bàn. Nhưng
vị Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này khởi lên
chấp thủ, hoặc chấp thủ quan điểm về quá
khứ, chấp thủ hoặc chấp thủ quan điểm về
tương lai, chấp thủ hoặc chấp thủ dục kiết
sử, chấp thủ hoặc chấp thủ viễn ly hỷ, chấp
thủ hoặc chấp thủ phi vật chất lạc, chấp thủ
hoặc chấp thủ vô khổ vô lạc thọ. Dầu cho vị
Đại đức này quán: "Ta là tịch tịnh, ta là tịch
diệt, ta không có chấp trước", nhưng vị này
vẫn được xem là có chấp trước về điểm
ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi pháp là
thô pháp, nhưng có đoạn diệt các hành, sau
khi biết được có (sự đoạn diệt các hành) này,
Như Lai thấy được sự giải thoát khỏi (hữu
vi pháp) và đã vượt khỏi (hữu vi pháp).

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1333

 Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, vô thượng tịch
tịnh, tối thắng đạo được Như Lai chánh đẳng
giác, nghĩa là sau khi như thật biết sự tập khởi, sự
đoạn diệt, vị ngọt và sự nguy hiểm của sáu xúc
xứ, có sự giải thoát không chấp thủ. Ở đây, này
các Tỷ-kheo, vô thượng tịch tịnh tối thắng đạo này
được Như Lai chánh đẳng giác, nghĩa là sau khi
như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt và
sự nguy hiểm của sáu xúc xứ, có sự giải thoát
không chấp thủ.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1334

151 Tiến trình tu tập - Kinh GANAKA MOGGALLANA - 107 Trung III, 107

KINH GANAKA MOGGALLANA (Ganaka Moggallana suttam) – Bài kinh số 107 – Trung III, 107

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Pubbarama,
nơi lâu đài của Migaramatu (Đông Viên Lộc Mẫu
Giảng đường). Rồi Bà-la-môn Gananka Moggallana
đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến nói lên những lời
chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Ganaka
Moggallana bạch Thế Tôn:

 Ví như, thưa Tôn giả Gotama, tại lâu đài
Migaramatu này, có thể thấy được một học tập
tuần tự, một công trình tuần tự, một đạo lộ tuần
tự, tức là những tầng cấp của lầu thượng cuối
cùng.
 Thưa Tôn giả Gotama, cũng vậy, đối với những
vị Bà-la-môn này, được thấy một học tập tuần

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1335

tự, một công trình tuần tự, một đạo lộ tuần tự,
tức là sự học hỏi (các tập Veda).
 Thưa Tôn giả Gotama, cũng vậy, đối với những
vị bắn cung này, được thấy một học tập tuần tự,
một công trình tuần tự, một đạo lộ tuần tự, tức
là nghệ thuật bắn cung.
 Cũng vậy, Thưa Tôn giả Gotama, đối với
chúng con là những người toán số, sống nhờ
nghề toán số, cũng được thấy một học tập tuần
tự, một công trình tuần tự, một đạo lộ tuần tự,
tức là toán số. Thưa Tôn giả Gotama, vì rằng
khi có được người đệ tử, trước hết chúng con
bắt người ấy đếm như sau: "Một, một lần, hai,
hai lần, ba, ba lần, bốn, bốn lần, năm, năm lần,
sáu, sáu lần, bảy, bảy lần, tám, tám lần, chín,
chín lần, mười, mười lần". Và thưa Tôn giả
Gotama, chúng con bắt đếm tới một trăm.
 Có thể trình bày chăng, thưa Tôn giả Gotama,
trong pháp và luật này, cũng có một tuần tự
học tập, một tuần tự công trình, một tuần tự
đạo lộ như vậy?
– Có thể trình bày, này Bà-la-môn, trong pháp
và luật này, có một tuần tự học tập, có một tuần tự
công trình, có một tuần tự đạo lộ.

Ví như, này Bà-la-môn, một người huấn luyện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1336

ngựa thiện xảo, sau khi được một con ngựa hiền thiện, trước tiên luyện tập cho nó quen mang dây cương, rồi tập luyện cho nó quen các hạnh khác.

Cũng vậy, này Bà-la-môn, Như Lai khi được
một người đáng được điều phục, trước tiên huấn
luyện người ấy như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy giữ
giới hạnh, hãy sống chế ngự với sự chế ngự của giới
bổn, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy sự nguy hiểm
trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập các học
giới".

Này Bà-la-môn, khi vị Tỷ-kheo giữ giới hạnh, chế ngự với sự chế ngự của giới bổn, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy sự nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập các học giới, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy hộ trì các căn, khi mắt thấy sắc chớ có nắm giữ tướng chung, chớ có nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì nhãn căn không được chế ngự khiến tham ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, vị Tỷ-kheo tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng.... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị.. thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì ý căn không được chế ngự, khiến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1337

tham ái, ưu bi, các pháp ác bất thiện khởi lên, Tỷ- kheo chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn".

Này Bà-la-môn, sau khi Tỷ-kheo hộ trì các căn rồi, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy tiết độ trong ăn uống, chơn chánh giác sát thọ dụng món ăn, không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, chỉ để thân này được duy trì, được bảo dưỡng, khỏi bị gia hại, để chấp trì Phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới; và ta sẽ không phạm lỗi lầm, sống được an ổn".

Này Bà-la-môn, sau khi Tỷ-kheo tiết độ trong ăn uống rồi, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy chú tâm cảnh giác! Ban ngày trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp; ban đêm trong canh đầu, trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp; ban đêm trong canh giữa, hãy nằm xuống phía hông bên phải, như dáng nằm con sư tử, chân gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc ngồi dậy lại. Ban đêm trong canh cuối, khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành và trong khi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1338

đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp".

Này, Bà-la-môn, sau khi vị Tỷ-kheo chú tâm
tỉnh giác, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm nữa
như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy thành tựu chánh
niệm tỉnh giác, khi đi tới khi đi lui đều tỉnh giác; khi
nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay,
khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát,
thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nuốt, đều
tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi
đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh
giác".

Này Bà-la-môn, sau khi chánh niệm tỉnh giác
rồi, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm như sau:
"Hãy đến Tỷ-kheo, hãy lựa một chỗ thanh vắng, tịch
mịch như rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha
ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm". Vị ấy lựa một
chỗ thanh vắng, tịch mịch, như rừng, gốc cây, khe
núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống
rơm. Sau khi đi khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi
kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói trên và an trú chánh
niệm trước mặt:

 Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1339

 Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu
tình, gột rửa tâm hết sân hận.
 Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát
ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng
về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa
tâm hết hôn trầm thụy miên.
 Từ bỏ trạo cử hối tiếc, vị ấy sống không trạo
cử, nội tâm trầm lặng gột rửa tâm hết trạo cử
hối tiếc.
 Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi
ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm
hết nghi ngờ đối với các thiện pháp.

Sau khi đoạn trừ năm triền cái ấy, những pháp làm ô nhiễm tâm, làm trí tuệ yếu ớt:

 Vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly
dục sanh, với tầm với tứ.
 Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
 Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân
cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1340

niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba.
 Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.

 Này Bà-la-môn, đối với những Tỷ-kheo nào là
bậc hữu học, tâm chưa thành tựu, đang sống cần
cầu sự vô thượng an tịnh các triền ách, đó là sự
giảng dạy của Ta như vậy đối với những vị ấy.

 Còn đối với những vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán,
các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên
làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt
lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải
thoát, những pháp ấy đưa đến sự hiện tại lạc trú
và chánh niệm tỉnh giác.

Khi được nói vậy,          Bà-la-môn     Ganaka Moggallana bạch Thế Tôn:

– Các đệ tử của Sa-môn Gotama, khi được Sa-
môn Gotama khuyến giáo như vậy, giảng dạy như
vậy, có phải tất cả đều chứng được cứu cánh đích
Niết-bàn hay chỉ có một số chứng được?

– Này Bà-la-môn, một số đệ tử của Ta, khi được khuyến giáo như vậy, giảng dạy như vậy, chứng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1341

được cứu cánh đích Niết-bàn, một số không chứng được.

– Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên
gì trong khi có mặt Niết-bàn, trong khi có mặt con
đường đưa đến Niết-bàn, trong khi có mặt Tôn giả
Gotama là bậc chỉ đường, tuy vậy các đệ tử Tôn giả
Gotama, được Tôn giả Gotama khuyến giáo như vậy,
giảng dạy như vậy, một số chứng được cứu cánh đích
Niết-bàn, một số không chứng được?

– Này Bà-la-môn, ở đây Ta sẽ hỏi Ông. Nếu
Ông kham nhẫn, hãy trả lời cho Ta. Này Bà-la-môn,
Ông nghĩ thế nào? Ông có giỏi về con đường đi đến
Rajagaha (Vương Xá)?

– Thưa Tôn giả, con có giỏi về con đường đi đến Rajagaha.

– Này Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào? Ở đây, có
một người, muốn đi đến Rajagaha, người này đến
Ông và nói như sau: "Thưa Tôn giả, tôi muốn đi đến
Rajagaha. Hãy chỉ cho tôi con đường đi đến
Rajagaha". Ông nói với người ấy như sau: "Được,
này Bạn, đây là con đường đưa đến Rajagaha. Hãy
đi theo con đường ấy trong một thời gian. Sau khi đi
trong một thời gian, Bạn sẽ thấy một làng tên như
thế này. Hãy đi theo trong một thời gian. Sau khi đi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1342

trong một thời gian, Bạn sẽ thấy một thị trấn tên như
thế này. Hãy đi theo trong một thời gian. Sau khi đi
trong một thời gian, Bạn sẽ thấy Rajagaha với những
khu vườn mỹ diệu, với những khu rừng mỹ diệu, với
những vùng đất mỹ diệu, với những hồ ao mỹ diệu".
Dầu cho người ấy được khuyến giáo như vậy, được
giảng dạy như vậy, nhưng lại lấy con đường sai lạc,
đi về hướng Tây.

Rồi một người thứ hai đến, muốn đi đến
Rajagaha. Người này đến Ông và hỏi như sau: "Thưa
Tôn giả, tôi muốn đi đến Rajagaha, mong Tôn giả
chỉ con đường ấy cho tôi". Rồi Ông nói với người ấy
như sau: "Được, này Bạn, đây là đường đi đến
Rajagaha. Hãy đi theo con đường ấy trong một thời
gian. Sau khi đi một thời gian, Bạn sẽ thấy một làng
có tên như thế này. Hãy đi theo con đường ấy trong
một thời gian. Sau khi đi một thời gian, Bạn sẽ thấy
một thị trấn có tên như thế này. Hãy đi theo con
đường ấy trong một thời gian. Sau khi đi theo con
đường ấy trong một thời gian, Bạn sẽ thấy Rajagaha
với những khu vườn mỹ diệu, với những khu rừng
mỹ diệu, với những vùng đất mỹ diệu, với những ao
hồ mỹ diệu". Người ấy được Ông khuyến giáo như
vậy, giảng như vậy, đi đến Rajagaha một cách an
toàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1343

– Này Bà-la-môn, do nhân gì, do duyên gì, trong
khi có mặt Rajagaha, trong khi có mặt con đường
đưa đến Rajagaha, trong khi có mặt Ông là người
chỉ đường, dầu cho Ông có khuyến giáo như vậy,
giảng dạy như vậy, một người lấy con đường sai lạc,
đi về hướng Tây, còn một người có thể đi đến
Rajagaha một cách an toàn?

– Thưa Tôn giả Gotama, ở đây, con làm gì được? Con chỉ là người chỉ đường, thưa Tôn giả Gotama.

– Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi có mặt
Niết-bàn, trong khi có mặt con đường đi đến Niết-
bàn, và trong khi có mặt Ta là bậc chỉ đường. Nhưng
các đệ tử của Ta, được Ta khuyến giáo như vậy,
giảng dạy như vậy, một số chứng được cứu cánh đích
Niết-bàn, một số không chứng được. Ở đây, này Bà-
la-môn, Ta làm gì được? Như Lai chỉ là người chỉ
đường.

Khi nghe nói vậy,            Bà-la-môn     Ganaka Moggalana bạch Thế Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, đối với những người không phải vì lòng tin, chỉ vì sinh kế, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, những người xảo trá, lường gạt, hư ngụy, mất thăng bằng, cao mạn, dao

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1344

động, nói phô tạp nhạp, không hộ trì các căn, ăn uống
không tiết độ, không chú tâm cảnh giác, thờ ơ với
Sa-môn hạnh, không tôn kính học tập, sống quá đầy
đủ, uể oải, đi đầu trong thối thất, từ bỏ gánh nặng
viễn ly, biếng nhác, tinh cần thấp kém, thất niệm,
không tỉnh giác, không định tâm, tâm tán loạn, liệt
tuệ, câm ngọng; Tôn giả Gotama không thể sống với
những người như vậy.

Còn những Thiện gia nam tử vì lòng tin xuất gia,
từ bỏ gia đình, sống không gia đình, không xảo trá,
không lường gạt, không hư ngụy, không mất thăng
bằng, không cao mạn, không dao động, không nói
phô tạp nhạp, hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, chú
tâm tỉnh giác, không thờ ơ với Sa-môn hạnh, tôn kính
học tập, sống không quá đầy đủ, không uể oải, từ bỏ
thối thất, đi đầu trong viễn ly, tinh cần, tinh tấn,
chánh niệm, an trú, tỉnh giác, định tĩnh, nhứt tâm, có
trí tuệ, không câm ngọng; Tôn giả Gotama sống (hòa
hợp) với những vị ấy.

Ví như Tôn giả Gotama, trong các loại căn
hương, hắc chiên đàn hương được gọi là tối thượng;
trong các loại lõi cây hương, xích chiên đàn hương
được gọi là tối thượng; trong các loại hoa hương, vũ
quý hương (jasmine) được gọi là tối thượng. Cũng
vậy là lời khuyến giáo của Tôn giả Gotama được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1345

xem là cao nhất trong những lời khuyến giáo hiện nay.

Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Như người dựng
đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày
những gì bị che kín, chỉ đường cho những người bị
lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để
những ai có mắt có thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Con xin quy y Tôn giả
Gotama, quy y Pháp và chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong
Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay cho đến
mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1346

152 Tiến trình tu tập - Kinh PHÁP LƯỢC THUYẾT – Tăng III, 683

PHÁP LƯỢC THUYẾT –Tăng III, 683

1. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Lành thay! bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy thuyết
pháp vắn tắt cho con, sau khi nghe pháp của Thế Tôn,
con sẽ sống một mình, an tịnh, không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần.

- Như vậy, ở đây, một số người ngu si, thỉnh cầu Ta, sau khi pháp được giảng, họ nghĩ Ta là người họ cần phải đi theo.

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết pháp vắn tắt cho con, Thiện Thệ hãy thành phố vắn tắt. Con có thể hiểu được ý nghĩa lời của Thế Tôn thuyết giảng. Con có thể trở thành kẻ thừa tự lời Thế Tôn thuyết giảng.

2.- Vậy này Tỷ-kheo, Thầy cần phải học tập như sau:

"Nội tâm ta sẽ an trú, khéo vững trú. Các pháp ác, bất thiện khởi không có xâm chiếm tâm và không có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1347

chân đứng". Như vậy, này Tỷ-kheo, Thầy cần phải học tập.

3. Này Tỷ-kheo, khi nào nội tâm của Thầy được an
trú, khéo vững trú, các pháp ác, bất thiện sanh khởi
xâm chiếm tâm và có chân đứng, khi ấy, này Tỷ-
kheo, Thầy cần phải học tập như sau:

"Từ tâm giải thoát sẽ được ta tu tập, làm cho sung
mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ địa, được
làm cho kiên trì, được làm cho tích tập, được khéo
tinh cần thực hành". Như vậy, này Tỷ-kheo, Thầy
cần phải học tập.

4. Này Tỷ-kheo, khi nào định này của Thầy được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, khi ấy, này Tỷ- kheo:

1. Thầy cần phải tu tập định này với tầm với tứ.
2. Cần phải tu tập không tầm, chỉ với tứ.
3. Cần phải tu tập không tầm, không tứ.
4. Cần phải tu tập có hỷ.
5. Cần phải tu tập không hỷ.
6. Cần phải tu tập câu hữu với lạc.
7. Cần phải tu tập câu hữu với xả.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1348

Này Tỷ-kheo, khi nào định này của Thầy được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, khi ấy này Tỷ- kheo, Thầy cần phải học tập như sau:

"Bi tâm giải thoát sẽ được Thầy tu tập … Hỷ tâm
giải thoát sẽ được Thầy tu tập … Xả tâm giải thoát
sẽ được Thầy tu tập, làm cho sung mãn, làm thành
cỗ xe, làm thành căn cứ địa, được làm cho kiên trì,
được làm cho tích tập, được khéo tinh cần thực
hành". Như vậy, này Tỷ-kheo, Thầy cần phải học
tập.

5. Này Tỷ-kheo, khi nào định này của Thầy được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, khi ấy, này Tỷ- kheo:

1. Thầy cần phải tu tập định này với tầm với tứ.
2. Cần phải tu tập không tầm, chỉ với tứ.
3. Cần phải tu tập không tầm, không tứ.
4. Cần phải tu tập có hỷ.
5. Cần phải tu tập không hỷ.
6. Cần phải tu tập câu hữu với lạc.
7. Cần phải tu tập câu hữu với xả.

Này Tỷ-kheo, khi nào định này của Thầy được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, khi ấy này Tỷ- kheo, Thầy cần phải học tập như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1349

"Ta sẽ sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời". Như vậy, này Tỷ-kheo, Thầy cần phải học tập.

6. Này Tỷ-kheo, khi nào định này của Thầy được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, khi ấy, này Tỷ- kheo:

1. Thầy cần phải tu tập định này với tầm với tứ.
2. Cần phải tu tập không tầm, chỉ với tứ.
3. Cần phải tu tập không tầm, không tứ.
4. Cần phải tu tập có hỷ.
5. Cần phải tu tập không hỷ.
6. Cần phải tu tập câu hữu với lạc.
7. Cần phải tu tập câu hữu với xả.

Này Tỷ-kheo, khi nào định này của Thầy được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, khi ấy này Tỷ- kheo, Thầy cần phải học tập như sau:

"Ta sẽ sống quán thọ trên các cảm thọ … quán tâm
trên các tâm … quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời".
Như vậy, này Tỷ-kheo, Thầy cần phải học tập.

7. Này Tỷ-kheo, khi nào định này của Thầy được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, khi ấy, này Tỷ- kheo:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1350

1. Thầy cần phải tu tập định này với tầm với tứ.
2. Cần phải tu tập không tầm, chỉ với tứ.
3. Cần phải tu tập không tầm, không tứ.
4. Cần phải tu tập có hỷ.
5. Cần phải tu tập không hỷ.
6. Cần phải tu tập câu hữu với lạc.
7. Cần phải tu tập câu hữu với xả.

Này Tỷ-kheo, khi nào định này của Thầy được tu tập,
được làm cho sung mãn như vậy, khi ấy này Tỷ-
kheo, chỗ nào, chỗ nào Thầy đi, chỗ ấy Thầy đi được
an ổn; chỗ nào, chỗ nào Thầy sẽ đứng, chỗ ấy Thầy
đứng được an ổn; chỗ nào, chỗ nào Thầy sẽ ngồi, chỗ
ấy Thầy ngồi được an ổn; chỗ nào, chỗ nào Thầy sẽ
nằm, chỗ ấy Thầy sẽ nằm được an ổn.

8. Tỷ-kheo ấy, được Thế Tôn giáo giới với bài giáo giới này, từ chỗ ngồi, đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài rồi ra đi. Tỷ-kheo ấy sống một mình, thanh tịnh, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, không bao lâu chứng đạt được mục đích mà các thiện nam tử xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Đây là vô thượng cứu cánh Phạm hạnh, ngay trong hiện tại, tự mình chứng tri với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú. Vị ấy rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành. Những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1351

việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa". Tỷ-kheo ấy trở thành một vị A-la-hán.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1352

153 Tiến trình tu tập - Kinh UPÀLI – Tăng IV, 515

UPÀLI – Tăng IV, 515

1. Bấy giờ có Tôn giả Upàli đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Upàli bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con muốn sống trong rừng núi cao nguyên, tại các trú xứ xa vắng.

2. Này Upàli, không dễ dàng là sống tại các rừng núi
cao nguyên, các trú xứ xa vắng, khó khăn là đời sống
viễn ly, khó ưa thích là đời sống độc cư. Ta nghĩ
rằng: "Các ngôi rừng làm loạn ý Tỷ-kheo chưa
được Thiền định". Này Upàli, ai nói như sau: "Dầu
tôi chưa được Thiền định, tôi sẽ sống tại các rừng núi
cao nguyên, tại các trú xứ xa vắng", thời người ấy
được chờ đợi như sau: "Vị ấy sẽ chìm xuống (đáy)
hay nổi lên (mặt nước)".

3. Ví như, này Upàli, một hồ nước lớn, có con voi lớn đi đến, bảy thước hay tám thước cao. Con voi ấy suy nghĩ: "Ta hãy lặn vào hồ nước này, rồi chơi trò chơi rửa tai, rồi chơi trò chơi rửa lưng; sau khi chơi trò chơi rửa tai, sau khi chơi trò chơi rửa lưng, sau

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1353

khi tắm, sau khi uống nước, sau khi từ hồ bước lên,
ta đi chỗ nào ta muốn". Rồi con voi ấy lặn vào hồ
nước ấy, có thể chơi trò chơi rửa tai, có thể chơi trò
chơi rửa lưng, sau khi chơi trò chơi rửa tai, sau khi
chơi trò rửa lưng, sau khi tắm, sau khi uống nước,
sau khi từ hồ bước lên, nó đi chỗ nào nó muốn. Vì
sao? Vì tự ngã to lớn tìm được chân đứng trong chỗ
nước.

Rồi có con thỏ hay con mèo đến, nó suy nghĩ: "Ta
là ai, con voi lớn là ai? Vậy ta sau khi lặn xuống hồ
nước này, có thể chơi trò chơi rửa tai, có thể chơi trò
chơi rửa lưng; sau khi chơi trò chơi rửa tai, sau khi
chơi trò chơi rửa lưng, sau khi tắm, sau khi uống
nước, sau khi từ hồ bước lên, ta sẽ đi chỗ nào ta
muốn". Rồi nó nhảy vào hồ nước ấy lập tức, không
có tính toán. Với nó, được chờ đợi rằng: "Nó sẽ chìm
hay nổi trên mặt nước" Vì sao? Này Upàli, vì tự
ngã nhỏ bé không tìm được chân đứng trong nước
sâu.

Cũng vậy, này Upàli, ai nói rằng: "Dầu tôi không được định, tôi sẽ sống trong các rừng núi cao nguyên, tại các trú xứ xa vắng". Với vị ấy, được chờ đợi rằng: "Nó sẽ chìm xuống hay nổi trên mặt nước".

4. Ví như: này Upàli, một đứa trẻ, còn nhỏ, còn yếu, nằm ngửa, chơi với phân và nước tiểu của mình.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1354

Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, trò chơi con nít này có thiệt là toàn diện đầy đủ không?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, đứa con nít ấy, sau một thời gian, sau khi lớn lên, sau khi các căn được thuần thục, có được các đồ chơi của những con nít, như trẻ con chơi khăng, chơi nhảy lộn nhào, chơi chong chóng, chơi với đồ đong bằng lá, chơi xe con, chơi cung nhỏ, và nó chơi với những đồ chơi ấy. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, trò chơi này so sánh với trò chơi trước, có đi đến thù diệu hơn, thù thắng hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Rồi này Upàli, đứa trẻ ấy, sau một thời gian, sau khi lớn lên, sau khi các căn được thuần thục, thọ hưởng đầy đủ năm món dục lạc, với các sắc do mắt nhận thức, khả hỷ, khả ý, khả ái, kích thúc lòng dục, hấp dẫn, với các tiếng do tai nhận thức... với các hương do mũi nhận thức... với các vị do lưởi nhận thức... với các xúc do thân cảm giác, khả lạc, khả hỷ, khả ý, khả ái, kích thích lòng dục, hấp dẫn. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, trò chơi này, so sánh với các trò chơi trước có thù diệu hơn, thù thắng hơn không?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1355

5. Ở đây, này Upàli, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện
Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự
Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai
sau khi tự chứng ngộ với thắng trí, tuyên bố cho biết
về thế giới này, các chư Thiên, các ma, các Phạm
thiên, với chúng Sa-Môn, Bà-la-môn, chư Thiên và
loài Người. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện,
hậu thiện, có nghĩa, có văn, nêu rõ phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh. Người gia chủ, hay con
người gia chủ hay một người tái sanh trong một gia
đình khác nghe Pháp ấy, sau khi nghe Pháp, vị ấy
sanh lòng tin vào Như Lai. Vị ấy thành tựu với lòng
tin ấy, suy xét như sau: "Đời sống gia đình đầy
những triền phược, con đường đầy những bụi đời,
đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật
rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống
theo phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn
thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta hãy cạo bỏ
râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình.

Một thời gian sau, vị ấy bỏ tài sản hỏ hay tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vị ấy đã xuất gia như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1356

vậy, thọ lãnh đầy đủ sự học tập và nếp sống của các Tỷ-kheo.

- Sau khi đoạn tận sát sanh, sống từ bỏ sát sanh, bỏ
trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống
thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh
và loài hữu tình.
- Sau khi đoạn tận lấy của không cho, vị ấy sống từ
bỏ lấy của không cho, chỉ lấy những vật đã cho,
chỉ mong những vật đã cho, tự mình sống thanh
tịnh không có trộm cướp.
- Sau khi đoạn tận không Phạm hạnh, vị ấy sống
Phạm hạnh, sống đời sống viễn ly, từ bỏ dâm dục
hèn hạ.
- Sau khi đoạn tận nói láo, vị ất sống từ bỏ nói láo,
nói lời chơn thật, nói lời liên hệ đến chân thật,
vững chắc, đáng tin cậy, không lường gạt lời hứa
đối với đời.
- Sau khi đoạn tận nói hai lưỡi, vị ấy sống từ bỏ nói
hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đi nói đến
chỗ kia để sanh chia rẽ ở những người này, nghe
điều gì ở chỗ kia, không đi nói với những người
này để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy,
vị ấy sống kết hợp những kẻ bị chia rẽ, tăng
trưởng những kẻ đã hòa hợp, ưa thích hòa hợp,
thích thú hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, nói
những lời tác thành hòa hợp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1357

- Sau khi đoạn tận lời nói độc ác, vị ấy sống từ bỏ
lời nói độc ác; những lời nói không lỗi lầm, đẹp
tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp
lòng nhiều người, thích ý nhiều người, vị ấy nói
những lời như vậy.
- Sau khi đoạn tận nói lời phù phiếm, vị ấy sống từ
bỏ nói lời phù phiếm, nói lời đúng thời, nói lời
chân thật, nói lời có ý nghĩa, nói lời về Chánh
pháp, nói lời về Luật, nói những lời đáng được gìn
giữ, những lời hợp thời thuận lý, có mạch lạc hệ
thống, có ích lợi.
- Vị ấy sống từ bỏ làm hại các hột giống và các loại
cây cỏ; dùng mỗi ngày một bữa, từ bỏ ăn ban đêm,
từ bỏ ăn phi thời; từ bỏ đi xem múa, hát, nhạc,
diễn kịch, từ bỏ trang sức bằng vòng hoa, hương
liệu, dầu thoa và các thời trang, từ bỏ dùng giường
cao và giường lớn, từ bỏ nhận vàng và bạc, từ bỏ
nhận các hạt sống, từ bỏ nhận thịt sống, từ bỏ nhận
đàn bà, con gái; từ bỏ nhận nô tỳ gái và trai; từ bỏ
nhận cừu và dê; từ bỏ nhận gia cầm và heo; từ bỏ
nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái; từ bỏ nhận ruộng
nương đất đai; từ bỏ việc phái người làm môi giới,
hoặc tự mình làm môi giới, từ bỏ buôn bán; từ bỏ
các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo lường; từ
bỏ các tà hạnh, như hối lộ, gian trá, lừa đảo; từ bỏ
làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bứt đoạt, trộm
cắp, cướp phá.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1358

- Vị ấy, biết đủ, bằng lòng với tấm y để che thân,
với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi đến chỗ nào
cũng mang theo y và bình bát như con chim bay
đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy,
vị ấy bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn
khất thực để nuôi bụng, đi đến chỗ nào cũng mang
theo.
- Vị ấy thành tựu với thành tựu giới uẩn này, nội
tâm cảm thọ sự an lạc không có phạm lỗi.

6. Vị ấy, khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng
chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên
nhân gì, vì nhãn căn không được chế ngự, khiến tham
ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự chế
ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thật hành sự hộ
trì nhãn căn. Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương...
lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp,
vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ
tướng riêng. Những nguyên nhân gì ý căn không
được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện
pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì
ý căn, thật hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy thành tựu
Thánh hộ trì các căn này, nên hưởng lạc thọ nội tâm,
không có xen lẫn.

7. Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay; khi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1359

duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát,
thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nuốt đều tỉnh
giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều
tỉnh giác.

Vị ấy thành tựu với Thánh giới uẩn này, thành tựu
với Thánh hộ trì các căn này, thành tựu với Thánh
chánh niệm tỉnh giác này, chọn một trú xứ thanh
vắng như rừng, gốc cây, núi, khe đá, hang đá, bãi tha
ma, khu rừng xa vắng, ngoài trời, đống rơm. Vị ấy đi
đến rừng hay đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà
trống, ngồi kiết-già, lưng thẳng và an trú chánh niệm
trước mặt.

- Vị ấy, sau khi đoạn tận tham ái ở đời, sống với
tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm khỏi tham ái.
- Sau khi đoạn tận sân, vị ấy sống với tâm không
sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng
hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận.
- Sau khi đoạn tận hôn trầm thụy miên, sống với
tâm thoát ly hồn trầm thụy miên, với tâm tưởng
hướng về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, vị ấy
gột rửa tâm hết hôn trầm thụy miên.
- Sau khi đoạn tận trạo hối, sống không trạo hối,
với nội tâm trầm lặng, vị ấy gột rửa hết tâm trạo
cử hối tiếc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1360

- Sau khi đoạn tận nghi ngờ, vị ấy sống thoát ly nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.

8. Vị ấy sau khi đoạn tận năm triền cái này, những
pháp làm uế nhiễm tâm, làm hèn yếu trí tuệ, ly dục,
ly các pháp bất thiện, chứng đạt và an trú Thiền thứ
nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm,
có tứ. Vì sao, này Upàli, có phải sự an trú này, sánh
với các an trú trước, được thù diệu hơn, thù thắng
hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, các đệ tử của Ta, thấy được Pháp này
trong tự ngã, sống tại các rừng núi cao nguyên, các
trú xứ xa vắng, cho đến khi mục đích của mình chưa
đạt, thời họ vẫn trú (tại các chỗ ấy), (hay như mục
đích của mình chưa đạt, tức là định chưa đạt; thời
không sống trong rừng núi cao nguyên tại các trú xứ
xa vắng).

9. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo làm cho tịnh chỉ tầm
và tứ... chứng đạt và an trú Thiền thứ hai. Thầy nghĩ
thế nào, này Upàli, có phải sự an trú này, sánh với
những an trú trước, được thù diệu hơn, được thù
thắng hơn?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1361

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, các đệ từ của Ta, khi quán thấy Pháp
này trên tự ngã, họ mới đến ở các rừng núi cao
nguyên, các trú xứ xa vắng. Họ sẽ không trú nếu mục
đích của mình chưa đạt được.

10. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo ly hỷ... chứng và trú
Thiền thứ ba. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, có phải
sự an trú này, sánh với những an trú trước, được thù
diệu hơn, được thù thắng hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, các đệ từ của Ta, khi quán thấy Pháp
này trên tự ngã, họ mới đến ở các rừng núi, cao
nguyên, các trú xứ xa vắng. Họ sẽ không trú nếu mục
đích của mình chưa đạt được.

11. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo đoạn lạc... chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli... chưa đạt được...? ...

12. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo vượt qua các sắc tưởng một cách hoàn toàn, chấm dứt các tưởng đối ngại, không tác ý đến các tưởng sai biệt, nghĩ rằng: "Hư không là vô biên", chứng đạt và an trú Không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1362

vô biên xứ. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli...? ... mục đích của mình chưa đạt được.

13. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo vượt qua một cách
hoàn toàn Không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô
biên", chứng đạt và an trú Thức vô biên xứ. Thầy
nghĩ thế nào, này Upàli...? ... mục đích của mình
chưa đạt được.

Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo vượt qua một cách hoàn
toàn Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có sở
hữu", chứng đạt và an trú Vô sở hữu xứ. Thầy nghĩ
thế nào, này Upàli...? ... mục đích của mình chưa đạt
được.

Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo vượt qua một cách hoàn
toàn Vô sở hữu xứ, nghĩ rằng: "Đây là tịch tịnh, đây
là thù diệu", chứng đạt và an trú Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, có phải sự
an trú này sánh với các an trú trước, được thù diệu
hơn, được thù thắng hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn... mục đích của mình chưa đạt được.

14. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo sau khi vượt qua một cách hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng đạt và an trú Diệt thọ tưởng định, vị ấy sau

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1363

khi thấy với trí tuệ, các lậu hoặc được đoạn tận. Thầy
nghĩ thế nào, này Upàli, có phải sự an trú này sánh
với các an trú trước, được thù diệu hơn, được thù
thắng hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, các đệ tử của Ta, sau khi quán thấy Pháp
này trên tự ngã đã đến ở trong các rừng núi cao
nguyên, tại các trú xứ xa vắng, họ không trú nếu mục
đích của mình chưa đạt được.

 Vậy này Upàli, Thầy hãy sống giữa chúng Tăng. Sống giữa chúng Tăng, Thầy sẽ được an ổn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1364

154 Tiến trình tu tập - TIỂU Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI – 27 Trung I, 391

TIỂU KINH DỤ DẤU CHÂN VOI (Culahatthipadopamasutta) – Bài kinh số 27 – Trung I, 391

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ) tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ Bà-la-môn Janussoni, với
một cỗ xe toàn trắng do ngựa cái kéo, vào buổi sáng
sớm, ra khỏi thành Savatthi. Bà-la-môn Janussoni
thấy Du sĩ Pilotika từ xa đi đến, sau khi thấy, liền nói
với Du sĩ Pilotika:

– Tôn giả Vacchàyana đi từ đâu về sớm như vậy?

– Tôn giả, tôi từ Sa-môn Gotama đến đây.

– Tôn giả Vacchayana nghĩ thế nào? Sa-môn Gotama có trí tuệ sáng suốt không? Tôn giả có xem Sa-môn Gotama là bậc có trí không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1365

– Tôn giả, tôi là ai mà có thể biết Sa-môn
Gotama có trí tuệ sáng suốt? Chỉ có người như Sa-
môn Gotama mới có thể biết Sa-môn Gotama có trí
tuệ sáng suốt.

– Tôn giả Vacchayana thật sự tán thán Sa-môn Gotama với lời tán thán tối thượng.

– Này Tôn giả, tôi là ai mà có thể tán thán Sa-
môn Gotama, bậc tối thượng được tán thán trong các
bậc được tán thán, bậc tối thượng giữa chư Thiên và
loài Người.

– Nhưng Tôn giả Vacchayana thấy được lý do gì ở Sa-môn Gotama mà Tôn giả có lòng tin tưởng như vậy?

– Này Tôn giả, như một người săn voi thiện xảo
vào một khu rừng có voi ở, và thấy một dấu chân voi
lớn, dài bề dài và rộng bề ngang. Người đó đi đến kết
luận: "Con voi này là con voi lớn".

Cũng vậy, này Tôn giả, tôi đã thấy bốn dấu chân
của Sa-môn Gotama và đi đến kết luận: "Thế Tôn là
bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được Thế Tôn khéo
giảng, và Tăng chúng khéo hành trì". Thế nào là bốn?

Tôi thấy ở đây có một số Sát đế lỵ bác học, tế

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1366

nhị, nghị luận biện tài, biện bác như chia chẻ sợi tóc.
Những vị này đi chỗ này chỗ kia, như muốn đã phá
các tà kiến với trí tuệ của họ. Những vị này nghe:
"Sa-môn Gotama sẽ đến thăm ngôi làng này hay thị
trấn này". Họ sắp đặt câu hỏi: "'Chúng ta, sau khi
đến, sẽ hỏi Sa-môn Gotama câu hỏi này. Khi bị
chúng ta hỏi như vậy, nếu Sa-môn Gotama trả lời
như thế này, thì chúng ta sẽ chất vấn như thế kia. Khi
chúng ta hỏi như vậy, nếu Sa-môn Gotama trả lời
như thế kia, thì chúng ta sẽ chất vấn như thế này".
Những vị này nghe: "Sa-môn Gotama đã đến thăm
ngôi làng này hay thị trấn này". Những vị này đến
chỗ Sa-môn Gotama ở. Sa-môn Gotama với pháp
thoại, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
các vị này. Được Sa-môn Gotama với Pháp thoại
khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, họ
không hỏi Sa-môn Gotama câu hỏi (đã định trước),
huống nữa là chất vấn. Trái lại, họ trở thành đệ tử
của Sa-môn Gotama. Này Tôn giả, khi tôi thấy dấu
chân thứ nhất này của Sa-môn Gotama, Tôi đi đến
kết luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp
được Thế Tôn khéo giảng, và Tăng chúng khéo hành
trì".

Này Tôn giả, lại nữa, tôi thấy ở đây có một số Bà-la-môn bác học, tế nhị, nghị luận biện tài, biện bác như chia chẻ sợi tóc. Những vị này đi chỗ này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1367

chỗ kia, như muốn đã phá các tà kiến với trí tuệ của
họ. Những vị này nghe... (như trên)... trái lại, họ trở
thành đệ tử của Sa-môn Gotama. Này Tôn giả, khi
tôi thấy dấu chân thứ hai này của Sa-môn Gotama,
tôi đi đến kết luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng
Giác, Pháp được Thế Tôn khéo giảng, và Tăng chúng
khéo hành trì".

Này Tôn giả, lại nữa, tôi thấy ở đây có một số gia chủ bác học... (như trên)... có một số Sa-môn bác học, tế nhị, nghị luận biện tài, biện bác như chia chẻ sợi tóc. Những vị này đi chỗ này chỗ kia, như muốn đả phá các tà kiến với trí tuệ của họ. Những vị này nghe: "Sa-môn Gotama sẽ đến thăm ngôi làng này hay thị trấn này". Họ sắp đặt câu hỏi: "Chúng ta sau khi đến sẽ hỏi Sa-môn Gotama câu hỏi này. Khi bị chúng ta hỏi như vậy, nếu Sa-môn Gotama trả lời như thế này, thì chúng ta sẽ chất vấn như thế kia. Khi bị chúng ta hỏi như vậy, nếu Sa-môn Gotama trả lời như thế kia, thì chúng ta sẽ chất vấn như thế này". Những vị này nghe: "Sa-môn Gotama đã đến ngôi làng này hay thị trấn này". Những vị này đến chỗ Sa- môn Gotama ở. Sa-môn Gotama với Pháp thoại khích lệ làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ các vị này. Được Sa-môn Gotama với Pháp thoại khích lệ làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, họ không hỏi Sa-môn Gotama câu hỏi (đã định sẵn), huống nữa là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1368

chất vấn. Trái lại, họ xin phép Sa-môn Gotama được xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Sa- môn Gotama cho họ được xuất gia. Được xuất gia như vậy, một số các vị ấy sống một mình, không phóng dật, nỗ lực, tinh cần, và không bao lâu tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú, ngay trong hiện tại, mục đích tối thượng của phạm hạnh mà những Thiện nam tử chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến. Họ nói như sau: "Thật sự chúng ta gần hoại vong. Thật sự chúng ta gần hoại diệt. Xưa kia chúng ta không phải là Sa-môn lại tự xem là Sa-môn, không phải là Bà-la-môn lại tự xem là Bà- la-môn, không phải là bậc A-la-hán, lại tự xem là bậc A-la-hán. Nay chúng ta mới thật là Sa-môn. Nay chúng ta mới thật là Bà-la-môn. Nay chúng ta mới thật là A-la-hán". Khi tôi thấy dấu chân thứ tư của Sa-môn Gotama, tôi đi đến kết luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được Thế Tôn khéo giảng, và Tăng chúng khéo hành trì".

Khi được nói vậy, Bà-la-môn Janussoni, từ cỗ
xe toàn trắng do ngựa cái kéo, bước xuống, đắp
thượng y lên một bên vai, chấp tay hướng về Thế
Tôn vái lạy, và thốt ra ba lần cảm hứng ngữ sau đây:
"Đảnh lễ Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác!
Đảnh lễ Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác!
Đảnh lễ Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1369

Rất có thể, chúng ta sẽ gặp Tôn giả Gotama tại một lúc nào, một chỗ nào đó. Rất có thể, sẽ có một cuộc đàm luận".

Rồi Bà-la-môn Janussoni đi đến chỗ Thế Tôn ở,
sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm xã
giao với Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Sau khi
ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Janussoni đem tất cả
câu chuyện của Du Sĩ Pilotika, thuật lại với Thế Tôn.
Sau khi nghe vậy, Thế Tôn nói với Bà-la-môn
Janussoni:

– Này Bà-la-môn, ví dụ dấu chân voi như vậy
chưa được đầy đủ một cách rộng rãi. Này Bà-la-môn,
với tầm mức như thế nào ví dụ dấu chân voi được
đầy đủ một cách rộng rãi, hãy nghe và khéo tác ý, Ta
sẽ nói:

– Thưa vâng, Tôn giả.

Bà-la-môn Janussoni vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này Bà-la-môn, ví như một người săn voi vào một khu rừng có voi ở. Người đó thấy một dấu chân voi lớn trong rừng voi, dài bề dài và rộng bề ngang. Nếu người đó là một thợ săn voi thiện xảo, người đó không đi đến kết luận: "Con voi này chắc chắn to

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1370

lớn". Vì sao vậy? Này Bà-la-môn, trong rừng voi, có
những loại voi cái lùn thấp, có dấu chân lớn, có thể
dấu chân này thuộc loại voi này. Người đó đi theo
dấu chân ấy.

Trong khi đi theo, người đó thấy trong rừng voi một dấu chân voi lớn, dài bề dài và rộng bề ngang, và những vật cao đều bị cọ xát. Nếu người đó là một thợ săn voi thiện xảo, người đó không đi đến kết luận: "Con voi này chắc chắn to lớn". Vì sao vậy? Này Bà-la-môn, trong rừng voi, có những loại voi cái có ngà, có dấu chân lớn, có thể dấu chân này thuộc loại voi này. Người đó đi theo dấu chân ấy.

Trong khi đi theo, người đó thấy trong rừng voi,
một dấu chân voi lớn, dài bề dài và rộng bề ngang,
những vật cao bị cọ xát, và những vật cao bị ngà voi
cắt chém. Nếu người đó là một thợ săn voi thiện xảo,
người đó không đi đến kết luận: "Con voi này chắc
chắn to lớn". Vì sao vậy? Này Bà-la-môn, trong rừng
voi, có những loại voi cái có ngà lớn, có dấu chân
lớn, có thể dấu chân này thuộc loại voi này. Người
đó đi theo dấu chân ấy.

Trong khi đi theo, người đó thấy trong rừng voi một dấu chân voi lớn, dài bề dài và rộng bề ngang, những vật cao bị cọ xát, những vật cao bị ngà voi cắt

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1371

chém, và những vật cao bị gãy các cành. Và người
đó thấy một con voi đực dưới gốc cây hay ở ngoài
trời, đang đi, đang đứng, đang ngồi hay đang nằm,
người đó đi đến kết luận: "Con voi này thật là con
voi đực lớn".

Cũng vậy, này Bà-la-môn, ở đây Như Lai sanh ra ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn. Với thắng trí, Ngài tự thân chứng ngộ thế giới này, cùng với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, các loài Trời và loài Người... khi đã chứng ngộ, Ngài còn tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ, Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, văn nghĩa đầy đủ. Ngài giảng dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Người gia trưởng, hay con vị gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nào nghe Pháp ấy, sau khi nghe Pháp, người ấy sanh lòng tín ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng, vị này suy nghĩ: "Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống theo phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1372

đình, sống không gia đình". Một thời gian sau, người
ấy từ bỏ tài sản nhỏ hay từ bỏ tài sản lớn, từ bỏ bà
con quyến thuộc nhỏ hay từ bỏ bà con quyến thuộc
lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình.

Khi đã xuất gia như vậy, vị ấy thành tựu học giới và nếp sống các Tỷ-kheo:

 Từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ
kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót
tất cả chúng sanh và các loài hữu tình,
 Từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của
không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong
những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có
trộm cướp,
 Từ bỏ không phạm hạnh, sống theo phạm hạnh,
sống tránh xa (không phạm hạnh), từ bỏ dâm
dục tục pháp,
 Từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói những lời
chân thật, y chỉ trên sự thật, chắc chắn, đáng tin
cậy, không phản lại đời,
 Từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe
điều gì ở chỗ này, không đến nói chỗ kia để
sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở
chỗ kia, không đi nói với những người này để

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1373

sanh chia rẽ ở những người kia. Vị ấy sống hòa
hợp những kẻ ly gián, khuyến khích những kẻ
hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thoải mái
trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói
những lời đưa đến hòa hợp.
 Vị ấy từ bỏ nói lời độc ác, tránh xa nói lời độc
ác, vị ấy nói những lời nhẹ nhàng, thuận tai, dễ
thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng
nhiều người, vui lòng nhiều người, vị ấy nói
những lời như vậy.
 Vị ấy từ bỏ nói phù phiếm, tránh xa nói lời phù
phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật,
nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về
Chánh pháp, nói những lời về Luật, nói những
lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời,
thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, có ích lợi.
 Vị ấy từ bỏ không làm hại đến các hột giống và
các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không
ăn ban đêm;
 Từ bỏ ăn phi thời;
 Từ bỏ đi xem múa, hát nhạc, các cuộc trình
diễn;
 Từ bỏ trang sức bằng vòng hoa hương liệu, dầu
thoa, các thời trang, các thời sức;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1374

 Từ bỏ dùng giường cao và giường lớn;
 Từ bỏ nhận các hạt sống;
 Từ bỏ nhận thịt sống,
 Từ bỏ nhận đàn bà, con gái;
 Từ bỏ nhận nô tỳ gái và trai;
 Từ bỏ nhận cừu và dê;
 Từ bỏ nhận gia cầm và heo;
 Từ bỏ nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái;
 Từ bỏ nhận ruộng nương và đất đai;
 Từ bỏ nhận người môi giới hoặc tự mình làm
môi giới;
 Từ bỏ buôn bán;
 Từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo
lường;
 Từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo;
 Từ bỏ làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức
đoạt, trộm cắp, cướp phá.
 Vị ấy bằng lòng (tri túc) với tấm y để che thân,
với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào
cũng mang theo (y bát). Ví như con chim bay
đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh; cũng
vậy, Tỷ-kheo bằng lòng với tấm y để che thân,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1375

với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào
cũng mang theo (y bát).
Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, cảm giác
lạc thọ thuộc nội tâm, không lỗi lầm.

Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng
chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên
nhân gì khiến con mắt không được chế ngự, khiến
tham ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự
chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành
sự hộ trì con mắt.

Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc...

Khi ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ
tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những
nguyên nhân gì khiến ý căn không được chế ngự,
khiến tham ái ưu bi các ác bất thiện pháp khởi lên, vị
ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành
sự hộ trì ý căn.

Vị ấy thành tựu Thánh hộ trì các căn này, cảm giác lạc thọ thuộc nội tâm, không vẩn đục.

Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác, khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác, khi co tay, khi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1376

duỗi tay đều tỉnh giác, khi mang y kép, y bát đều tỉnh giác, khi ăn, uống, nhai, nuốt, đều tỉnh giác, khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác, khi đi, đứng, ngồi nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh giác.

Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu Thánh hộ trì các căn này, và thành tựu Thánh chánh niệm tỉnh giác này, lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch như rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi kiết già, lưng thẳng tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước mặt:

- Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát
ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái,
- Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu
tình, gột rửa tâm hết sân hận,
- Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly
hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về
ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết
hôn trầm thụy miên,
- Từ bỏ trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo
cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử,
hối quá,
- Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1377

không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi
ngờ đối với thiện pháp.
Vị ấy từ bỏ năm triền cái làm cho tâm ô uế, làm
cho trí tuệ muội lược, ly dục, ly pháp ác bất thiện,
chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do
ly dục sanh, có tầm có tứ. Này Bà-la-môn, như vậy
gọi là dấu chân của Như Lai, dấu cọ xát của Như Lai,
dấu cắt chém của Như Lai. Nhưng vị Thánh đệ tử
không đi đến kết luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng
Giác, Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Chúng
Tăng khéo hành trì".

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc, do định sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Này Bà-la-môn, như vậy gọi là dấu chân của Như Lai, dấu cọ xát của Như Lai, dấu cắt chém của Như Lai. Nhưng vị Thánh đệ tử không đi đến kết luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Chúng Tăng khéo hành trì".

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Này Bà-la-môn, như vậy gọi là dấu chân của Như Lai, dấu cọ xát của Như Lai, dấu cắt chém của Như Lai. Nhưng vị Thánh đệ tử không đi đến kết luận:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1378

"Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Chúng Tăng khéo hành trì".

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ,
diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ
tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này
Bà-la-môn, như vậy gọi là dấu chân của Như Lai,
dấu cọ xát của Như Lai, dấu cắt chém của Như Lai,
nhưng vị Thánh đệ tử không đi đến kết luận: "Thế
Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được Thế Tôn
khéo thuyết giảng, Chúng Tăng khéo hành trì".

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, vị ấy dẫn tâm, hướng tâm đến Túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1379

tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy, vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết.

Này Bà-la-môn, như vậy gọi là dấu chân của
Như Lai, dấu cọ xát của Như Lai, dấu cắt chém của
Như Lai. Nhưng vị Thánh đệ tử không đi đến kết
luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được
Thế Tôn khéo thuyết giảng, Chúng Tăng khéo hành
trì".

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, vị ấy dẫn tâm, hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của húng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh làm những ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1380

các thiện thú, cõi Trời, trên đời này. Như vậy, vị ấy
với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống
chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh,
người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu,
người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của
họ.

Này Bà-la-môn, như vậy gọi là dấu chân của
Như Lai, dấu cọ xát của Như Lai, dấu cắt chém của
Như Lai. Nhưng vị Thánh đệ tử không đi đến kết
luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được
Thế Tôn khéo thuyết giảng, Chúng Tăng khéo hành
trì".

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm,
không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững
chắc, bình thản như vậy, vị ấy dẫn tâm, hướng tâm
đến Lậu tận trí. Vị ấy biết như thật: "Đây là Khổ",
biết như thật: "Đây là Nguyên nhân của khổ", biết
như thật: "Đây là sự Khổ diệt", biết như thật: "Đây
là Con đường đưa đến khổ diệt", biết như thật: "Đây
là những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên
nhân của lậu hoặc", biết như thật: "Đây là các lậu
hoặc diệt", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến
các lậu hoặc diệt".

Này Bà-la-môn, như vậy gọi là dấu chân của

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1381

Như Lai, dấu cọ xát của Như Lai, dấu cắt chém của
Như Lai. Nhưng vị Thánh đệ tử không đi đến kết
luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được
Thế Tôn khéo thuyết giảng, Chúng Tăng khéo hành
trì".

Vị ấy nhờ biết như vậy, nhờ thấy như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không có trở lui đời sống này nữa". Này Bà- la-môn, như vậy gọi là dấu chân của Như Lai, dấu cọ xát của Như Lai, dấu cắt chém của Như Lai. Này Bà- la-môn, tới mức độ này, vị Thánh đệ tử đi đến kết luận: "Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Chúng Tăng khéo hành trì". Này Bà-la-môn, tới mức độ này, ví dụ dấu chân con voi thật sự được đầy đủ một cách rộng rãi.

Được nghe nói vậy, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng
lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những
gì che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1382

đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có
thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả
Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích.
Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, và quy
y chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận
con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mệnh chung, con
trọn đời quy ngưỡng!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1383

155 Trí - 4 trí tế nhị đv sắc, thọ, tưởng, hành - Kinh TRÍ TẾ NHỊ – Tăng I, 580

TRÍ TẾ NHỊ – Tăng I, 580

 Này các Tỷ-kheo, có bốn trí tế nhị này. Thế nào là bốn?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu trí
tế nhị đối với sắc, không thấy một trí tế nhị đối
với sắc tối thượng hơn, thù diệu hơn trí tế nhị
thù thắng ấy. Vị ấy không có phát nguyện đạt
đến một trí tế nhị đối với sắc nào khác tối
thượng hơn, thù diệu hơn trí tế nhị thù thắng
ấy.
- Vị ấy thành tựu trí tế nhị đối với thọ, không
thấy một trí tế nhị đối với thọ nào khác tối
thượng hơn, thù diệu hơn trí tế nhị thù thắng
ấy. Vị ấy không có phát nguyện đạt đến một trí
tế nhị đối với thọ nào khác tối thượng hơn, thù
diệu hơn trí tế nhị thù thắng ấy.
- Vị ấy thành tựu trí tế nhị đối với tưởng …
- Vị ấy thành tựu trí tế nhị đối với các hành,
không thấy một trí tế nhị đối với hành nào khác
tối thượng hơn, thù diệu hơn trí tế nhị thù thắng
ấy. Vị ấy không có phát nguyện đạt đến một trí

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1384

tế nhị đối với hành nào khác tối thượng hơn, thù diệu hơn trí tế nhị thù thắng ấy. Này các Tỷ-kheo, đây là bốn trí tế nhị.

Biết trí tế nhị sắc
Biết hiện hữu các thọ
Từ đâu tưởng sanh khởi
Tại đâu tưởng chấm dứt
Biết các hành biến khác
Là không, không là ngã
Nếu Tỷ-kheo thấy chánh
Tịch tịnh, ưa tịch tịnh
Thọ trì thân tối hậu
Thắng Ma và Ma quân.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1385

156 Trí - 40 căn bản của Trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104

Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104

1)... Ở Sàvatthi.

2). .. Này các Tỷ-kheo. Ta sẽ thuyết về bốn mươi bốn căn bản của trí cho các Ông. Hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bốn mươi bốn căn bản của trí?

4) Già chết trí, già chết tập trí, già chết diệt trí, trí về con đường đưa đến già chết diệt.

5) Sanh trí, sanh tập trí, sanh diệt trí, trí về con đường đưa đến sanh diệt.

6) Hữu trí, hữu tập trí, hữu diệt trí, trí về con đường đưa đến hữu diệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                              1386

7) Thủ trí, thủ tập trí, thủ diệt trí, trí về con đường đưa đến thủ diệt.

8) Ái trí, ái tập trí, ái diệt trí, trí về con đường đưa đến ái diệt.

9) Thọ trí, thọ tập trí, thọ diệt trí, trí về con đường đưa đến thọ diệt.

10) Xúc trí...

11) Sáu xứ trí...

12) Danh sắc trí...

13) Thức trí...

14) Hành trí, hành tập trí, hành diệt trí, trí về con đường đưa đến hành diệt.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là bốn mươi bốn căn bản của trí.

15) Này các Tỷ-kheo, thế nào là già chết?

Cái gì thuộc về chúng sanh này hay chúng sanh khác, thuộc bộ loại chúng sanh này hay bộ loại chúng sanh khác, bị già yếu, suy nhược, răng rụng, tóc bạc, da

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1387

nhăn, tuổi thọ đồi bại, các căn chín muồi; đây gọi là già.

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị một diệt, hủy hoại, tiêu mất, tử
vong, các uẩn tàn lụn, thân thể hoại diệt, vất bỏ; đây
gọi là chết. Như vậy là già, đây là chết. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là già chết.

16) Do sanh tập khởi nên già chết tập khởi. Do sanh
diệt nên già chết diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành
đưa đến già chết diệt; tức là chánh tri kiến... chánh
định.

17) Này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử biết già chết
như vậy, biết già chết tập khởi như vậy, biết già chết
diệt như vậy, biết con đường đưa đến già chết diệt
như vậy.

18) Đây là pháp trí của vị ấy. Vị ấy với pháp này được thấy, được biết, được quả tức thời, được đạt đến, được thể nhập (pariyogathena) hướng dẫn thái độ (nayam) của mình đối với quá khứ và tương lai.

19) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ đã hiểu rõ già chết, đã hiểu rõ già chết tập khởi, đã hiểu rõ già chết diệt, đã hiểu rõ con đường đưa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1388

đến già chết diệt, tất cả những vị ấy đều hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy.

20) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ hiểu rõ (abhijanissanti) già chết, sẽ hiểu rõ già chết tập khởi, sẽ hiểu rõ già chết diệt, sẽ hiểu rõ con đường đưa đến già chết diệt, tất cả những vị ấy sẽ hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy. Đây tức là tùy trí (anvaye nànam) của vị ấy.

21) Này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử được
thanh tịnh và thuần tịnh hai loại trí, pháp trí và tùy
trí; này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là Thánh đệ tử
đạt tri kiến, (dithisampanno) đạt kiến, đã đi đến diệu
pháp này, đã thấy diệu pháp này, đã đầy đủ hữu học
trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu,
là bậc Thánh minh đạt tuệ (nibbedhi kapanno), đã
đứng gõ vào cửa bất tử.

22) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sanh?...

23) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hữu?...

24) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thủ?...

25) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ái?...

26) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thọ?...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1389

27) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xúc?...

28) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sáu xứ?...

29) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là danh sắc?...

30) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thức?...

31) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hành? Có ba hành này, này các Tỷ-kheo, thân hành, khẩu hành, ý hành. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hành.

32) Do vô minh tập khởi, hành tập khởi. Do vô minh
diệt, hành diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành, con
đường đưa đến hành diệt; tức là chánh tri kiến...
chánh định.

33) Vì rằng này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử biết
hành như vậy, biết hành tập khởi như vậy, biết hành
diệt như vậy, biết con đường đưa đến hành diệt như
vậy. Đây là pháp trí của vị ấy, vị ấy với pháp này
được thấy, được biết, được quả tức thời, được đạt
đến, được thể nhập, hướng dẫn thái độ (nayam) của
mình đối với quá khứ, tương lai.

34) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ đã hiểu rõ các hành, đã hiểu rõ hành tập khởi, đã hiểu rõ hành diệt, đã hiểu rõ con đường đưa đến hành

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1390

diệt; tất cả những vị ấy đều hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy.

35) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ hiểu rõ các hành, sẽ hiểu rõ hành tập khởi, sẽ hiểu rõ hành diệt, sẽ hiểu rõ con đường đưa đến hành diệt, tất cả những vị ấy sẽ hiểu biết như vậy; như vậy, như hiện nay Ta vậy. Đây tức là tùy trí của vị ấy.

36) Này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử được thanh tịnh, thuần tịnh hai loại trí, pháp trí và tùy trí; này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Thánh đệ tử đạt tri kiến, đạt kiến, đã đi đến diệu pháp này, thấy diệu pháp này, đầy đủ hữu học trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt tuệ, đã đứng gõ vào cửa bất tử.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1391

157 Trí - 7 trí của bậc Dự lưu - Kinh KOSAMBIYA – 48 Trung I, 701

KINH KOSAMBIYA (Kosambiyasuttam) – Bài kinh số 48 – Trung I, 701

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Kosambi, tại tịnh xá
Ghosita. Lúc bấy giờ, các Tỷ-kheo ở Kosambi sống
cạnh tranh, luận tranh, đấu tranh nhau, đả thương
nhau bằng những binh khí miệng lưỡi. Họ không tự
thông cảm nhau, không chấp nhận thông cảm; họ
không tự hòa giải, không chấp nhận hòa giải. Rồi
một Tỷ-kheo đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh
lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi
xuống một bên. Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, các Tỷ-kheo ở Kosambi
sống cạnh tranh, luận tranh, đấu tranh nhau, đả
thương nhau bằng những binh khí miệng lưỡi. Họ
không tự thông cảm nhau, không chấp nhận thông
cảm; họ không tự hòa giải nhau, không chấp nhận
hòa giải.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1392

Rồi Thế Tôn cho gọi một Tỷ-kheo và bảo như sau:

– Này các Tỷ-kheo, hãy đi, và nhân danh Ta, bảo các Tỷ-kheo ấy như sau: "Bậc Đạo Sư cho gọi chư Tôn giả".

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, đến chỗ các Tỷ- kheo ấy ở sau khi đến, liền thưa với các Tỷ-kheo ấy:

– Bậc Đạo Sư cho gọi chư Tôn giả.

– Hiền giả, vâng.

Các Tỷ-kheo vâng đáp Tỷ-kheo ấy, đến chỗ Thế
Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo đang ngồi
xuống một bên:

– Này các Tỷ-kheo, có đúng sự thật chăng, các
Ông sống cạnh tranh, luận tranh, đấu tranh, đả
thương nhau bằng những binh khí miệng lưỡi. Và
các Ông không tự thông cảm nhau, không chấp nhận
thông cảm, không tự hòa giải nhau, không chấp nhận
hòa giải?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1393

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, các ông nghĩ thế nào? Trong
khi các Ông sống cạnh tranh, luận tranh, đấu tranh,
đả thương nhau bằng binh khí miệng lưỡi; trong khi
ấy các Ông có an trú từ thân hành đối với các vị đồng
phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng không, các
Ông có an trú từ khẩu hành đối với các vị đồng phạm
hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng không, các Ông có
an trú từ ý hành đối với các vị đồng phạm hạnh cả
trước mặt lẫn sau lưng không?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông đã chấp
nhận rằng, trong khi các Ông sống cạnh tranh, luận
tranh, đấu tranh, đả thương nhau bằng binh khí
miệng lưỡi, trong khi ấy, không có an trú từ thân
hành đối với các vị đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn
sau lưng, không có an trú từ khẩu hành đối với các
vị đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn sanh lưng,
không có an trú từ ý hành đối với các vị đồng phạm
hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng.

Như vậy, này các kẻ mê mờ kia, do biết gì, do
thấy gì, các Ông sống cạnh tranh, luận tranh, đấu
tranh, đả thương nhau với những binh khí miệng
lưỡi; và các Ông không tự thông cảm nhau, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1394

chấp nhận thông cảm, không tự hòa giải nhau, không
chấp nhận hòa giải. Như vậy, này các kẻ mê mờ
kia, các Ông sẽ phải chịu bất hạnh, đau khổ trong
một thời gian dài.

Rồi Thế Tôn bảo các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, có sáu pháp này cần phải
ghi nhớ, tạo thành tương ái, tạo thành tương
kính, đưa đến hòa đồng, đưa đến vô tranh luận,
hòa hợp, nhất trí.

Thế nào là sáu?

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú từ thân
hành đối với các vị đồng phạm hạnh cả trước mặt
lẫn sau lưng. Pháp này cần phải ghi nhớ, tạo thành
tương ái, tạo thành tương kính, đưa đến hòa đồng,
đưa đến không tranh luận, hòa hợp, nhất trí.
 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú từ khẩu
hành... (như trên)
 ... an trú từ ý hành đối với các vị đồng phạm hạnh
cả trước mặt lẫn sau lưng. Pháp này cần phải ghi
nhớ, tạo thành tương ái, tạo thành tương kính, đưa
đến hòa đồng, đưa đến không tranh luận, hòa hợp,
nhất trí.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1395

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, đối với các tài vật nhận
được đúng pháp, hợp pháp, cho đến những tài vật
thâu nhận chỉ trong bình bát, Tỷ-kheo không phải
là người không san sẻ, các tài vật nhận được như
vậy, phải là người san sẻ dùng chung với các vị
đồng phạm hạnh có giới đức. Pháp này... (như
trên)... đưa đến nhất trí.
 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, đối với các giới luật
không có vi phạm, không có tỳ vết, không có vẩn
đục, không có uế tạp, giải thoát, được người trí tán
thán, không bị chấp trước, đưa đến thiền định, Tỷ-
kheo sống thành tựu trong các giới luật ấy với các
vị đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng.
Pháp này... (như trên)... đưa đến nhất trí.
 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, đối với các tri kiến
thuộc về bậc Thánh có khả năng hướng thượng,
khiến người thực hành chân chánh diệt tận khổ
đau, Tỷ-kheo, sống thành tựu tri kiến như vậy,
cùng với các đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau
lưng. Pháp này cần phải ghi nhớ, tạo thành tương
ái, tạo thành tương kính, đưa đến hòa đồng, đưa
đến không tranh luận, hòa hợp, nhất trí.
Này các Tỷ-kheo, có sáu pháp này cần phải ghi
nhớ, tạo thành tương ái, tạo thành tương kính, đưa
đến hòa đồng, đưa đến không tranh luận, hòa hợp,
nhất trí.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1396

Này các Tỷ-kheo, trong sáu pháp cần phải ghi
nhớ này, có một pháp tối thượng, thâu nhiếp tất
cả, làm giềng mối cho tất cả, chính là tri kiến này,
thuộc về bậc Thánh, có khả năng hướng thượng,
khiến người thực hành chân chánh diệt tận khổ đau.

Này các Tỷ-kheo, ví như một căn nhà có mái
nhọn như ngọn tháp, có một pháp tối thượng, thâu
nhiếp tất cả, làm giềng mối cho tất cả, chính là mái
nhọn. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong sáu pháp
cần phải ghi nhớ này, có một pháp tối thượng... khiến
người thực hành chân chánh diệt tận khổ đau.

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là tri kiến thuộc về bậc Thánh, có khả năng hướng thượng, khiến người thực hành chân chánh diệt tận khổ đau?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi đến ngôi
rừng, hay đi đến dưới gốc cây, hay đi đến chỗ trống
vắng và suy nghĩ như sau: "Không biết ta có nội triền
nào chưa đoạn trừ không? Do nội triền này nếu tâm
ta bị triền phược, thì ta không thể biết như thật,
không thể thấy như thật?"

 Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo bị tham dục triền phược, cho đến như vậy, tâm (của vị này) bị triền phược.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1397

 Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo bị sân triền
phược, cho đến như vậy, tâm (của vị này) bị
triền phược.
 Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo bị hôn trầm
thụy miên triền phược, cho đến như vậy tâm
(của vị này) bị triền phược.
 Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo bị trạo hối triền
phược, cho đến như vậy, tâm (của vị này) bị
triền phược.
 Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo bị nghi triền
phược, cho đến như vậy, tâm (của vị này) bị
triền phược.
 Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo có tâm bị thế sự
đời này ràng buộc, cho đến như vậy, tâm (của
vị này) bị triền phược.
 Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo có tâm bị thế
sự đời sau ràng buộc, cho đến như vậy, tâm
(của vị này) bị triền phược.
 Tỷ-kheo sống cạnh tranh, luận tranh, đấu tranh,
đả thương nhau với những binh khí miệng lưỡi,
cho đến như vậy, tâm (của vị này) bị triền
phược.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1398

1. Vị ấy biết rõ như sau: "Ta không có nội triền
chưa được đoạn trừ, do nội triền này nếu tâm
ta bị triền phược, ta không thể biết như thật,
không thể thấy như thật. Ý của ta được khéo
hướng đến sự giác ngộ các sự thật". Đó là trí
thứ nhất mà vị này chứng được, thuộc các bậc
Thánh, siêu thế, các phàm phu không thể cọng
chứng.
2. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Trong khi ta thực tập, tu tập,
luyện tập nhiều lần tri kiến này; ta tự đạt được
tịch chỉ, ta tự đạt được tịnh chỉ". Vị này biết rõ
như sau: "Trong khi ta thực tập, tu tập, luyện
tập nhiều lần tri kiến này; ta tự đạt được tịch
chỉ, ta tự đạt được tịnh chỉ". Đó là trí thứ hai
mà vị này chứng được, thuộc các bậc Thánh,
siêu thế, các phàm phu không thể cọng chứng.
3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Tri kiến như ta đã thành tựu có
thể có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào ngoài tổ
chức này, thành tựu tri kiến như vậy không?"
Vị ấy hiểu rõ như sau: "Tri kiến như ta đã
thành tựu không có một Sa-môn hay Bà-la-
môn nào khác, ngoài tổ chức này, thành tựu
tri kiến như vậy". Đó là trí thứ ba mà vị này
chứng được, thuộc các bậc Thánh, siêu thế, các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1399

phàm phu không thể cọng chứng.
4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Pháp tánh (Dhammata) mà
một vị chứng được tri kiến thành tựu, pháp
tánh như vậy ta có thành tựu hay không?" Và
này các Tỷ-kheo, pháp tánh ấy là gì mà một vị
chứng được tri kiến thành tựu? Đây là pháp
tánh, này các Tỷ-kheo, mà một vị chứng được
tri kiến thành tựu: Bất cứ giới tội nào vị này vi
phạm, giới tội ấy liền được xuất tội. Vị này lập
tức phát lộ, tỏ bày, trình bày trước bậc Đạo Sư
hay trước các vị đồng phạm hạnh có trí. Sau khi
phát lộ, tỏ bày, trình bày, vị ấy phòng hộ gìn
giữ trong tương lai. Này các Tỷ-kheo, ví như
một đứa trẻ con, ngây thơ, nằm ngửa, lập tức
rút lui tay hay chân nếu tay hay chân của nó
chạm phải than đỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, đây là pháp tánh mà một vị chứng được
tri kiến thành tựu: Bất cứ giới tội nào... (như
trên)... phòng hộ gìn giữ trong tương lai. Vị ấy
biết rõ như sau: "Pháp tánh mà một vị chứng
được tri kiến thành tựu, pháp tánh như vậy ta
có thành tựu". Như vậy là trí thứ tư mà vị này
chứng được, thuộc các bậc Thánh, siêu thế, các
phàm phu không thể cọng chứng.
5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1400

nghĩ như sau: "Pháp tánh mà một vị chứng
được tri kiến thành tựu, pháp tánh như vậy ta
có thành tựu hay không?" Và này các Tỷ-kheo,
pháp tánh ấy là gì mà một vị chứng được tri
kiến thành tựu? Đây là pháp tánh, này các Tỷ-
kheo, mà một vị chứng được tri kiến thành tựu:
Bất luận sự việc cần phải làm dầu lớn nhỏ gì,
giúp cho các vị đồng phạm hạnh; vị này nỗ
lực thực hiện, nhưng tha thiết hướng đến
tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học,
tăng thượng tuệ học. Này các Tỷ-kheo, ví như
con bò có các con nghé, khi đang nhổ lùm cỏ
lên (ăn), vẫn coi chừng con nghé. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, đây là pháp tánh mà một vị
chứng được tri kiến thành tựu: Bất luận... (như
trên)... tăng thượng tuệ học. Vị này biết rõ như
sau: "Pháp tánh mà một vị chứng được tri kiến
thành tựu, pháp tánh như vậy ta có thành tựu".
Như vậy là trí thứ năm mà vị này chứng được,
thuộc các bậc Thánh, siêu thế, các phàm phu
không thể cọng chứng.
6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Sức mạnh mà một vị chứng
được tri kiến thành tựu, sức mạnh như vậy ta
có thành tựu hay không?" Và này các Tỷ-kheo,
sức mạnh ấy là gì mà một vị chứng được tri
kiến thành tựu? Đây là sức mạnh, này các Tỷ-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1401

kheo, một vị chứng được tri kiến thành tựu:
Trong khi Pháp và Luật do Như Lai tuyên
thuyết được giảng dạy, sau khi chú tâm chú
ý, chuyên chú toàn tâm trí, vị này lóng tai
nghe Pháp. Vị này biết rõ như sau: "Sức mạnh
mà một vị chứng được tri kiến thành tựu sức
mạnh như vậy ta có thành tựu". Như vậy là trí
thứ sáu mà vị này chứng được, thuộc các bậc
Thánh, siêu thế, các phàm phu không có thể
cọng chứng.
7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Sức mạnh mà một vị chứng
được tri kiến thành tựu, sức mạnh như vậy ta
có thành tựu hay không?" Và này các Tỷ-kheo,
sức mạnh ấy là gì mà một vị chứng được tri
kiến thành tựu? Đây là sức mạnh, này các Tỷ-
kheo, mà một vị chứng được tri kiến thành tựu:
Trong khi Pháp và Luật do Như Lai tuyên
thuyết được giảng dạy, vị này chứng được
nghĩa tín thọ (atthaveda), Pháp tín thọ
(Dhammaveda), và sự hân hoan tương ứng
với pháp. Vị này biết rõ như sau: "Sức mạnh
mà một vị chứng được tri kiến thành tựu sức
mạnh như vậy ta có thành tựu". Như vậy là trí
thứ bảy mà vị này chứng được, thuộc các bậc
Thánh, siêu thế, các phàm phu không thể cọng
chứng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1402

Như vậy, này các Tỷ-kheo, pháp tánh được
khéo an trú đối với vị Thánh đệ tử thành tựu bảy
chi này để chứng được quả Dự Lưu. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử thành tựu bảy chi
này tức là đã thành tựu Dự Lưu quả.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   1403

158 Trí - 70 căn bản của Trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 109

Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông bảy mươi bảy căn bản của trí. Hãy nghe và khéo tư niệm...

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bảy mươi bảy căn bản của trí?

- Trí biết rằng già chết do duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời không có già
chết.
- Trí biết rằng trong quá khứ già chết cũng do
duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời không có già
chết trong quá khứ.
- Trí biết rằng trong tương lai già chết cũng do
duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời sẽ không có
già chết trong tương lai.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1404

- Phàm khi nào có Trí về trú pháp, chỗ ấy cũng có Trí tận pháp, hoại pháp, ly tham pháp, diệt pháp.

4) Trí biết rằng sanh do duyên hữu...

5) Trí biết rằng hữu do duyên thủ...

6) Trí biết rằng thủ do duyên ái...

7) Trí biết rằng ái do duyên thọ...

8) Trí biết rằng thọ do duyên xúc...

9) Trí biết rằng xúc do duyên sáu xứ...

10) Trí biết rằng sáu xứ do duyên danh sắc...

11) Trí biết rằng danh sắc do duyên thức...

12) Trí biết rằng thức do duyên hành...

13)

- Trí biết rằng hành do duyên vô minh.
- Trí biết rằng không có vô minh thời không có
hành.
- Trí biết rằng trong quá khứ hành cũng do duyên
vô minh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1405

- Trí biết rằng không có vô minh thời không có
hành.
- Trí biết rằng trong tương lai hành cũng sẽ do
duyên vô minh.
- Trí biết rằng không có vô minh thời sẽ không
có hành.
- Phàm khi nào có Trí về trú pháp, thời cũng có
Trí về tận pháp, hoại pháp, ly tham pháp, diệt
pháp.

14) Này các Tỷ-kheo, đây gọi là bảy mươi bảy căn bản của trí.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1406

159 Trí - Hy vọng về Lậu tận trí - Kinh MỤC ĐÍCH 1 – Tăng II, 557

MỤC ĐÍCH 1 – Tăng II, 557

1. - Thành tựu năm chi phần, này các Tỷ-kheo, con trưởng của vua Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh có hy vọng về quốc độ.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, con trưởng của vua
Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh, thiện sanh cả từ
mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho
đến bảy đời tổ phụ, không một vết nhơ nào, một
dèm pha nào về vấn đề huyết thống thọ sanh;
- Đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng mọi người với
dung sắc thù thắng như hoa sen,
- Được cha mẹ thương yêu ưa thích,
- Được dân chúng quốc độ thị trấn thương yêu
ưa thích;
- Đối với các nghề nghiệp thuộc vua Sát-đế-ly đã
làm lễ quán đảnh, như nghề voi, ngựa, xe, cung
và chuôi gươm, vị ấy hoàn toàn được huấn
luyện.

Vị ấy suy nghĩ như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1407

- "Ta được thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ,
huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ,
không một vết nhơ nào, một dèm pha nào về
vấn đề huyết thống thọ sanh; tại sao ta lại
không đặt hy vọng về quốc độ?
- Ta đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng mọi người với
dung sắc thù thắng như hoa sen, tại sao ta lại
không đặt hy vọng về quốc độ?
- Ta được cha mẹ thương yêu ưa thích, tại sao ta
lại không đặt hy vọng về quốc độ?
- Ta được dân chúng quốc độ thị trấn thương yêu
ưa thích, tại sao ta lại không đặt hy vọng về
quốc độ?
- Đối với các nghề nghiệp thuộc vua Sát-đế-ly đã
làm lễ quán đảnh như nghề voi, ngựa xe, cung
và chuôi gươm ta hoàn toàn được huấn luyện,
tại sao ta lại không đặt hy vọng về quốc độ?"

Thành tựu năm chi phần này, này các Tỷ-kheo, con trưởng của vua Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh đặt hy vọng vào quốc độ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu năm pháp, Tỷ- kheo đặt hy vọng vào sự đoạn diệt các lậu hoặc.

3. Thế nào là năm?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1408

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ kheo có lòng tin ở
sự giác ngộ của Như Lai: "Đây là Thế Tôn, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc,
Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều
Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế
Tôn".
- Tỷ-kheo ấy ít bệnh, ít não, sự tiêu hóa được
điều hòa, không lạnh quá, không nóng quá,
trung bình, hợp với tinh tấn.
- Tỷ-kheo ấy không lừa đảo, dối gạt, nêu rõ tự
mình như chân đối với bậc Đạo sư, đối với các
vị sáng suốt, hay đối với các vị đồng Phạm
hạnh.
- Tỷ-kheo ấy sống tinh cần tinh tấn, từ bỏ các
pháp bất thiện, thành tựu với các thiện pháp.
- Tỷ-kheo ấy có trí tuệ, thành tựu trí tuệ hướng
đến sanh diệt các pháp, thành tựu sự thể nhập
thuộc bậc Thánh, đưa đến chơn chánh đoạn diệt
khổ đau.

Vị ấy suy nghĩ như sau:

- "Ta có lòng tin ở sự giác ngộ của Như Lai:
"Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán,...Phật, Thế
Tôn". Tại sao ta lại không đặt hy vọng vào sự
đoạn diệt các lậu hoặc?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1409

- Ta ít bệnh, ít não, sự tiêu hóa được điều hòa,
không lạnh quá, không nóng quá, trung bình,
hợp với tinh tấn, tại sao ta lại không đặt hy
vọng vào sự đoạn diệt các lậu hoặc?
- Ta không lừa đảo, dối gạt, nêu rõ tự mình như
chân đối với bậc Đạo sư, đối với các vị sáng
suốt, hay đối với các vị đồng Phạm hạnh, tại
sao ta lại không đặt hy vọng vào sự đoạn diệt
các lậu hoặc?
- Ta sống tinh cần tinh tấn, từ bỏ các pháp bất
thiện, thành tựu các thiện pháp, nỗ lực, kiên trì,
không từ bỏ gánh nặng đối với các thiện pháp,
tại sao ta lại không đặt hy vọng vào sự đoạn
diệt các lậu hoặc?
- Ta có trí tuệ, thành tựu trí tuệ hướng đến sanh
diệt của các pháp, thành tựu sự thể nhập thuộc
bậc Thánh, đưa đến chơn chánh đoạn diệt khổ
đau, tại sao ta lại không đặt hy vọng vào sự
đoạn diệt các lậu hoặc?"

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đặt hy vọng và sự đoạn diệt các lậu hoặc.

MỤC ĐÍCH 2 – 557tc2

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1410

1. - Thành tựu năm chi phần, này các Tỷ-kheo, con trưởng của vua Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh đặt hy vọng về phó vương.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, con trưởng của vua
Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh, thiện sanh cả từ
mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho
đến bảy đời tổ phụ, không một vết nhơ nào, một
dèm pha nào về vấn đề huyết thống thọ sanh;
- Đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng mọi người với
dung sắc thù thắng như hoa sen;
- Được cha mẹ thương yêu, ưa thích;
- Được quân đội thương yêu, ưa thích;
- Có trí tuệ, thiện xảo, thông minh, có khả năng
suy nghĩ những vấn đề quá khứ, tương lai, hiện
tại.

Vị ấy suy nghĩ như sau:

- "Ta được thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ,
huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ,
không một vết nhơ nào, một dèm pha nào về
vấn đề huyết thống thọ sanh; tại sao ta lại
không đặt hy vọng vào địa vương phó vương?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1411

- Ta đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng mọi người với
dung sắc thù thắng như hoa sen, tại sao ta lại
không đặt hy vọng vào địa vị phó vương?
- Ta được cha mẹ thương yêu, ưa thích, tại sao
ta lại không đặt hy vọng vào địa vị phó vương?
- Ta được quân đội thương yêu, ưa thích; tại sao
ta lại không đặt hy vọng vào địa vị phó vương?
- Ta là bậc có trí tuệ, thiện xảo, thông minh, có
khả năng suy nghĩ những vấn đề quá khứ,
tương lai, hiện tại; tại sao ta lại không đặt hy
vọng vào địa vị phó vương?".

Thành tựu năm chi phần này, này các Tỷ-kheo, con trưởng của vua Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh đặt hy vọng vào địa vị phó vương.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu năm pháp đặt hy vọng vào sự đoạn diệt các lậu hoặc.

3. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có giới, sống
hộ trì với sự hộ trì của giới bổn, đầy đủ oai nghi
chánh hạnh, thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ
nhiệm, chấp nhận, và học tập trong các học
pháp;
- Là bậc nghe nhiều, giữ gìn điều được nghe, tích
tập điều được nghe, đối với các pháp sơ thiện,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1412

trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, tán
thán Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh,
đối với các pháp như vậy, được nghe nhiều,
được thọ trì, đã được ghi nhớ nhờ đọc tụng,
chuyên ý quán sát, khéo thể nhập nhờ chánh
kiến;
- Đối với Bốn niệm xứ, tâm khéo an trú;
- Vị ấy sống tinh cần tinh tấn đoạn trừ các pháp
bất thiện, làm cho thành tựu các thiện pháp, nỗ
lực, kiên trì, không từ bỏ gánh nặng đối với các
thiện pháp;
- Có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về sanh diệt, với sự
thể nhập thuộc bậc Thánh vào con đường đưa
đến đoạn tận khổ đau.

Vị ấy suy nghĩ như sau:

- "Ta có giới, sống hộ trì với sự hộ trì của giới
bổn, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi
trong các lỗi nhỏ nhiệm, ta chấp nhận và học
tập các thiện pháp; tại sao ta lại không đặt hy
vọng vào sự hoại diệt các lậu hoặc?
- Ta là người nghe nhiều, gìn giữ điều được
nghe, tích tập điều được nghe. Đối với các pháp
sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có
văn, tán thán Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
thanh tịnh, đối với các pháp như vậy, ta được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1413

nghe nhiều, được thọ trì, được ghi nhớ nhờ đọc
tụng, chuyên ý quán sát, khéo thể nhập nhờ
chánh kiến; tại sao ta lại không đặt hy vọng vào
sự hoại diệt các lậu hoặc?
- Ta khéo an trú tâm ta vào Bốn niệm xứ; tại sao
ta lại không đặt hy vọng vào sự hoại diệt các
lậu hoặc?
- Ta sống tinh cần tinh tấn, đoạn trừ các pháp bất
thiện, làm cho thành tựu các thiện pháp, nỗ lực,
kiên trì, không từ bỏ gánh nặng đối với các
thiện pháp; tại sao ta lại không đặt hy vọng vào
sự hoại diệt các lậu hoặc?
- Ta là bậc có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về sanh
diệt, với sự thể nhập thuộc bậc Thánh vào con
đường đưa đến đoạn tận khổ đau; tại sao ta lại
không đặt hy vọng vào sự hoại diệt các lậu
hoặc?".

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đặt hy vọng vào sự hoại diệt các lậu hoặc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1414

160 Trí - Thấy 5 uẩn trước rồi mới thấy được các dục - Kinh Khổ Pháp – Tương IV, 306

Khổ Pháp – Tương IV, 306

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, khi nào một Tỷ-kheo như thật rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt của tất cả khổ pháp, khi ấy, các dục được thấy. Khi vị ấy thấy dục (kàmà), thời dục (kàmachanda), dục ái, dục mê, dục nhiệt não đối với các dục không có tùy miên nơi vị ấy. Như vậy, sở hành và sở trú của vị ấy được giác tri. Vì rằng, do sở hành như vậy, các tham ái, ưu, bi, các ác bất thiện pháp không có tồn chỉ.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo như thật rõ biết sự tập khởi, và sự chấm dứt tất cả khổ pháp?

- Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn
diệt.
- Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ đoạn
diệt.
- Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là
tưởng đoạn diệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1415

- Đây là các hành, đây là các hành tập khởi...
các hành đoạn diệt.
- Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức
đoạn diệt.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thật rõ biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của tất cả khổ pháp.

5) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo thấy được các dục?

Khi các dục được thấy, thời dục, dục ái, dục mê, dục nhiệt não đối với các dục không có tùy miên.

Ví như, này các Tỷ-kheo, có một hố than sâu hơn
thân người, đầy vun than hừng, không có ngọn,
không có khói. Rồi có người đi đến, muốn sống,
không muốn chết, muốn lạc, ghét bỏ khổ. Rồi hai
người lực sĩ đến, kẹp người ấy vào trong các cánh
tay, và kéo người ấy đến hố than hừng. Người ấy vật
vã thân bên này, bên kia. Vì sao? Này các Tỷ-kheo,
người ấy được biết rằng: "Ta sẽ rơi vào trong hố
than hừng này. Do nhân này, ta sẽ đi đến chết hay
đau khổ gần như chết".

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thấy các dục như hố than hừng và ai thấy được các dục, thời

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1416

dục, dục ái, dục mê, dục nhiệt não đối với các dục không có tùy miên.

6) Thế nào, này các Tỷ-kheo, là sở hành và sở trú của Tỷ-kheo được giác tri?

Vì rằng, do sở hành như vậy, các tham ái, ưu bi, các ác bất thiện pháp không có tồn chỉ.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đi vào một khu rừng đầy những gai góc, trước mặt người ấy là gai, phía Tây... phía Bắc... phía Nam... người ấy là gai, phía dưới người ấy là gai, phía trên người ấy là gai. Chỗ nào người ấy đi tới hay chỗ nào người ấy đi lui, người ấy nghĩ: "Mong sao tôi chớ có bị vướng gai".

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với sự vật gì khả ái, khả lạc, sự vật ấy được gọi là gai trong giới luật của bậc Thánh.

7) Sau khi biết vậy, này các Tỷ-kheo, hộ trì và không hộ trì cần phải được hiểu.

8) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không hộ trì?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc, thiên chấp các sắc khả ái, ghét bỏ các sắc không khả ái, sống với thân niệm không an trú, với tâm nhỏ hẹp. Vị ấy không như thật rõ biết tâm giải thoát, tuệ giải

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1417

thoát. Chính ở nơi đây, các ác bất thiện pháp ấy khởi lên không được đoạn diệt không có dư tàn. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không hộ trì.

9) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là được hộ trì?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc, không thiên chấp các sắc khả ái, không ghét bỏ các sắc không khả ái, sống với thân niệm an trú, với tâm vô lượng. Vị ấy như thật rõ biết tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính ở nơi đây, các ác bất thiện pháp ấy khởi lên được đoạn diệt không có dư tàn.

... khi tai nghe tiếng... khi mũi ngửi mùi... khi lưỡi nếm vị...

... khi ý biết pháp, không thiên chấp các pháp khả ái, không ghét bỏ các pháp không khả ái, sống với thân niệm an trú, với tâm vô lượng. Vị ấy như thật rõ biết tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính ở đây, các ác bất thiện pháp ấy khởi lên được đoạn diệt không có dư tàn. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là có hộ trì.

10) Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sở hành như vậy, sở trú như vậy, đôi lúc và đôi khi niệm bị thất thoát, khởi lên các ác bất thiện pháp, các ức niệm, ước vọng liên hệ đến kiết sử. Chậm chạp, này các Tỷ-kheo, là

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1418

niệm được khởi lên. Mau lẹ, vị ấy từ bỏ (trạng thái ấy), gột sạch, chấm dứt, không cho hiện hữu.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người làm rơi hai hay
ba giọt nước trên một nồi sắt được hơ nóng cả
ngày. Chậm chạp, này các Tỷ-kheo, là sự rơi xuống
của các giọt nước. Mau chóng, chúng đi đến đoạn
diệt, hoại diệt.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sở hành
như vậy, sở trú như vậy, đôi lúc và đôi khi niệm bị
thất thoát, khởi lên các ác bất thiện pháp, các ức
niệm, ước vọng liên hệ đến kiết sử. Chậm chạp, này
các Tỷ-kheo, là niệm được khởi lên. Mau lẹ, vị ấy từ
bỏ (trạng thái ấy), gột sạch, chấm dứt, không cho
hiện hữu.

11) Như vậy, này các Tỷ-kheo, sở hành như vậy, sở
trú như vậy của Tỷ-kheo được giác tri. Do sở hành,
sở trú như vậy, các tham ái, ưu, bi, các ác bất thiện
pháp không có tồn chỉ.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy với sở hành như vậy, sở trú như vậy, nếu có quốc vương hay đại thần của vua, bạn bè, thân hữu hay bà con huyết thống đến dâng cúng tài sản và nói: "Hãy đến đây, này Bạn! Sao lại để những y vàng ấy hành hạ Bạn? Sao lại sống với đầu trọc và bình bát? Hãy hoàn tục, thọ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1419

hưởng tài sản và làm các công đức". Này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo ấy có sở hành như vậy, có sở trú như
vậy, sẽ từ bỏ học pháp và hoàn tục; sự việc như vậy
không xảy ra.

12) Ví như, này các Tỷ-kheo, sông Hằng hướng về
phía Đông, xuôi về phía Đông, nghiêng nhập vào
phía Đông. Rồi một đám dân chúng đông người đến
với xuổng, cuốc, giỏ và nói: "Chúng ta hãy làm cho
sông Hằng này hướng về phía Tây, xuôi về phía Tây,
nghiêng nhập vào phía Tây". Các Ông nghĩ thế nào,
này các Tỷ-kheo, đám dân chúng đông người ấy có
thể làm cho sông Hằng hướng về phía Tây, xuôi về
phía Tây và nghiêng nhập vào phía Tây không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Vì sao?

-- Vì sông Hằng này, bạch Thế Tôn, hướng về phía
Đông, xuôi về phía Đông, nghiêng nhập vào phía
Đông; không có dễ gì làm cho hướng về phía Tây,
xuôi về phía Tây, nghiêng nhập vào phía Tây được.
Chỉ có đám dân chúng đông người ấy chuốc lấy mệt
mỏi và thất vọng thôi.

13) -- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy với sở hành như vậy, sở trú như vậy, nếu có quốc vương

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1420

hay đại thần của vua, bạn bè, thân hữu, hay bà con
huyết thống đến dâng cúng tài sản và nói: "Hãy đến
đây, này Bạn. Sao lại để những y vàng ấy hành hạ
Bạn? Sao lại sống với đầu trọc và bình bát? Hãy
hoàn tục, thọ hưởng tài sản và làm các công đức".
Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy có sở hành như vậy,
có sở trú như vậy, sẽ từ bỏ học pháp và hoàn tục; sự
việc như vậy không xảy ra. Vì sao? Này các Tỷ-
kheo, vì tâm của vị ấy đã lâu ngày hướng về viễn ly,
xuôi về viễn ly, nghiêng nhập vào viễn ly, do vậy sự
hoàn tục không xảy ra.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1421

161 Trí - Trí căn bản về 5 uẩn - ĐẠI Kinh MÃN NGUYỆT – 109 Trung III, 135

ĐẠI KINH MÃN NGUYỆT (Mahapunnama suttam) – Bài kinh số 109 – Trung III, 135

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Savatthi (Xá-vệ),
Pubbarama (Đông Viên), Migaramatupasada (Lộc
Mẫu Giảng đường). Lúc bấy giờ trong ngày Bố-tát,
ngày trăng tròn, trong đêm trăng rằm, Thế Tôn đang
ngồi giữa trời, xung quanh có chúng Tỷ-kheo đoanh
vây. Rồi một Tỷ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp y
vào một bên vai, chấp tay vái Thế Tôn và bạch Thế
Tôn:

– Con muốn hỏi Thế Tôn một vấn đề đặc biệt, nếu Thế Tôn cho con được phép nói lên câu hỏi.

– Vậy này Tỷ-kheo, hãy ngồi trên chỗ của Ông và hỏi như ý Ông muốn.

Rồi vị Tỷ-kheo ấy, sau khi ngồi xuống trên chỗ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1422

ngồi của mình, bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có phải có năm thủ uẩn này, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn và thức thủ uẩn?

– Này Tỷ-kheo, có năm thủ uẩn này, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.

– Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn nói, hỏi Thế Tôn một câu hỏi khác:

– Bạch Thế Tôn, năm thủ uẩn này, lấy gì làm căn bản?

– Này Tỷ-kheo, năm thủ uẩn này lấy dục làm căn bản.

– Bạch Thế Tôn, có phải chính chấp thủ ấy là năm thủ uẩn, hay là ngoài năm thủ uẩn, có một chấp thủ (khác)?

– Này Tỷ-kheo, không phải chính chấp thủ ấy là năm thủ uẩn, cũng không phải ngoài năm thủ uẩn có sự chấp thủ. Này Tỷ-kheo, khi nào có lòng dục, lòng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1423

tham đối với năm thủ uẩn, ở đấy chính là chấp thủ.

– Bạch Thế Tôn, phải chăng có thể có sự sai khác trong lòng dục, lòng tham đối với năm thủ uẩn?

Thế Tôn trả lời:

– Này Tỷ-kheo, có thể có. Ở đây, này Tỷ-kheo
có người nghĩ như sau: "Mong rằng có sắc như thế
này trong tương lai! Mong rằng có thọ như thế này
trong tương lai! Mong rằng có tưởng như thế này
trong tương lai! Mong rằng có hành như thế này
trong tương lai! Mong rằng có thức như thế này trong
tương lai!" Như vậy, này Tỷ-kheo, có sự sai khác
trong lòng dục, lòng tham đối với năm uẩn.

– Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến như thế nào là ý nghĩa chữ uẩn trong các uẩn?

– Này Tỷ-kheo, phàm sắc gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, như vậy là sắc uẩn. Phàm cảm thọ gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, như vậy là thọ uẩn. Phàm tưởng gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại.. (như trên)... xa hay gần, như vậy là tưởng uẩn. Phàm những hành gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên).. xa hay gần,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1424

như vậy là hành uẩn. Phàm thức gì, quá khứ, vị lai
hay hiện tại.. (như trên)... xa hay gần, như vậy là thức
uẩn. Cho đến như vậy, này Tỷ-kheo là ý nghĩa chữ
uẩn trong các uẩn.

– Do nhân gì, bạch Thế Tôn, do duyên gì được
chấp nhận gọi là sắc uẩn? Do nhân gì, duyên gì được
chấp nhận gọi là thọ uẩn? Do nhân gì, duyên gì được
chấp nhận gọi là tưởng uẩn? Do nhân gì, duyên gì
được chấp nhận gọi hành uẩn? Do nhân gì, duyên gì
được chấp nhận gọi là thức uẩn?

 Bốn đại là nhân, này Tỷ-kheo, bốn đại là
duyên được chấp nhận gọi là sắc uẩn.
 Xúc là nhân, xúc là duyên được chấp nhận
gọi là thọ uẩn.
 Xúc là nhân, xúc là duyên được chấp nhận
gọi là tưởng uẩn.
 Xúc là nhân, xúc là duyên được chấp nhận
gọi là hành uẩn.
 Danh sắc là nhân, này Tỷ-kheo, danh sắc là
duyên được chấp nhận gọi là thức uẩn.

– Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là thân kiến?

– Ở đây, này Tỷ-kheo, có kẻ vô văn phàm phu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1425

không hiểu rõ các bậc Thánh, không thuần thục pháp
các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh,
không hiểu rõ các bậc Chơn nhân, không thuần thục
pháp các bậc Chơn nhân, không tu tập pháp các bậc
Chơn nhân, xem sắc như là tự ngã, hay xem tự ngã
như là có sắc, hay xem sắc như là trong tự ngã, hay
xem tự ngã như là trong sắc; xem thọ như là tự ngã,
hay xem tự ngã như là có thọ, hay xem thọ như là
trong tự ngã, hay xem tự ngã như là trong thọ; xem
tưởng như là tự ngã, hay xem tự ngã như là có tưởng,
hay xem tưởng như là trong tự ngã, hay xem tự ngã
như là trong trưởng; xem hành như là tự ngã, hay
xem tự ngã như là có hành, hay xem hành như là
trong tự ngã, hay xem tự ngã như là trong hành; xem
thức như là tự ngã, hay xem tự ngã như là có thức,
hay xem có thức như là trong tự ngã, hay xem tự ngã
như là trong thức.

– Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là không thân kiến?

– Ở đây, này Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử,
đi đến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc
Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đi đến các bậc
Chơn nhân, thuần thục pháp các bậc Chơn nhân, tu
tập pháp các bậc Chơn nhân, không xem sắc như là
tự ngã, hay không xem tự ngã như là có sắc, hay

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1426

không xem sắc như là trong tự ngã, hay không xem tự ngã như là trong sắc; không xem thọ như là tự ngã.... không xem tự ngã như là trong thọ, không xem tưởng như là tự ngã.. , hay không xem tự ngã như là trong tưởng; không xem hành như là tự ngã... hay không xem tự ngã như là trong hành; không xem thức như là tự ngã.. không xem tự ngã như là trong thức. Như vậy, này Tỷ-kheo, là không thân kiến.

 Bạch Thế Tôn, cái gì là vị ngọt của sắc, cái
gì là sự nguy hiểm, cái gì là sự xuất ly?
 Cái gì là vị ngọt của thọ, cái gì là sự nguy
hiểm, cái gì là sự xuất ly?
 Cái gì là vị ngọt của tưởng, cái gì là sự nguy
hiểm, cái gì là sự xuất ly?
 Cái gì là vị ngọt của hành, cái gì là sự nguy
hiểm, cái gì là sự xuất ly?
 Cái gì là vị ngọt của thức, cái gì là sự nguy
hiểm, cái gì là sự xuất ly?

– Này Tỷ-kheo, lạc hỷ gì duyên sắc khởi lên, như vậy là vị ngọt của sắc. Cái gì vô thường, khổ, bị biến hoại trong sắc như vậy là sự nguy hiểm của sắc. Sự nhiếp phục dục tham đối với sắc, sự đoạn diệt dục tham, như vậy là sự xuất ly của sắc. Này Tỷ-kheo, lạc hỷ gì duyên thọ khởi lên, như vậy là vị ngọt của

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1427

thọ... như vậy là sự xuất ly của thọ. Này Tỷ-kheo, lạc
hỷ gì duyên tưởng khởi lên như vậy là vị ngọt của
tưởng.... là sự xuất ly của tưởng. Này Tỷ-kheo, lạc
hỷ gì duyên hành khởi lên như vậy là vị ngọt của
hành... là sự xuất ly của hành. Này Tỷ-kheo, lạc hỷ
gì duyên thức khởi lên, như vậy là vị ngọt của thức.
Cái gì vô thường, khổ, bị biến hoại trong thức, như
vậy là sự nguy hiểm của thức. Sự nhiếp phục dục
tham đối với thức, sự đoạn diệt dục tham, như vậy là
sự xuất ly của thức.

– Bạch Thế Tôn, do biết gì, do thấy gì, mà không
có mạn tùy miên rằng: "Ta là người làm, sở thuộc
của ta là người làm", đối với tự thân có ý thức, và đối
với cả tưởng ở ngoài?

– Này Tỷ-kheo, phàm có sắc gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, đối với tất cả sắc, thấy được như thật với trí tuệ là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Phàm có thọ gì... tưởng gì... hành gì... phàm có thức gì, quá khứ vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, đối với tất cả thức, thấy được như thật với trí tuệ là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi. Cái này không phải tự ngã của tôi". Này Tỷ-kheo, do biết như vậy, thấy như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1428

vậy, nên không có mạn tùy miên rằng: "Ta là người làm, sở thuộc của ta là người làm", đối với tự thân có ý thức, và đối với tất cả tướng ở ngoài.

Rồi một Tỷ-kheo khác khởi lên sự suy tư như
sau: "Nếu được nói rằng, chư Tôn giả, sắc là vô ngã,
thọ là vô ngã, tưởng là vô ngã, hành là vô ngã, thức
là vô ngã; như vậy những hành động do vô ngã làm
đã được ngã nào cảm thọ kết quả?"

Thế Tôn biết được tâm tư của Tỷ-kheo ấy với tâm tư của mình liền nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, sự kiện này xảy ra, khi ở đây có kẻ ngu si, vô tri, vô minh, với tâm bị tham dục chi phối, lại nghĩ cần phải vượt qua lời dạy của bậc Đạo sư với (câu hỏi): "Nếu được nói rằng, chư Tôn giả, sắc là vô ngã, thọ là vô ngã, tưởng là vô ngã, hành là vô ngã, thức là vô ngã; như vậy những hành động do vô ngã làm đã được ngã nào cảm thọ kết quả?" Này các Tỷ-kheo, các Ông đã được Ta huấn luyện tìm kiếm nhân duyên, chỗ này chỗ kia, đối với những pháp này, pháp khác. Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?

– Vô thường, bạch Thế Tôn.

– Những gì vô thường là khổ hay lạc?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1429

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Những gì vô thường, khổ, bị biến hoại, có hợp lý chăng khi xem: "Cái này của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi?"

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, thọ.. (như trên).. tưởng.. hành... thức là thường hay vô thường?

– Vô thường, bạch Thế Tôn.

– Những gì vô thường, là khổ hay lạc?

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Những gì vô thường, khổ, bị biến hoại, có hợp lý chăng khi xem: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi?"

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Do vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có sắc gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại... tất cả loại sắc, cần phải như thật quán: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1430

phải tự ngã của tôi". Phàm có thọ gì, phàm có tưởng gì, phàm có hành gì, phàm có thức gì quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại.. tất cả loại thức, cần phải như thật quán: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử yếm ly đối với sắc, yếm ly đối với thọ, yếm ly đối với tưởng, yếm ly đối với hành, yếm ly đối với thức. Do yếm ly nên ly tham, do ly tham nên được giải thoát. Trong sự giải thoát, vị ấy biết được vị ấy đã giải thoát. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm. Từ nay không còn trở lại đời sống thế này nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự giảng giải này được nói lên, tâm của sáu mươi vị Tỷ-kheo được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1431

162 Trí - Trí tuệ lộn ngược, trí tuệ bắp vế, trí tuệ rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

 Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người với trí tuệ lộn ngược,
- Hạng người với trí tuệ bắp vế,
- Hạng người với trí tuệ rộng lớn.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
lộn ngược?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá) thường thường nghe pháp
từ các Tỷ-kheo. Các vị Tỷ-kheo thuyết pháp
cho người ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh.
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, không có tác ý đến đoạn đầu, không
có tác ý đến đoạn giữa, không có tác ý đến
đoạn cuối.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1432

 Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng
lên, đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không
có tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, một cái ghè bị lộn
ngược, nước chứa trong ấy tuôn chảy, không
có dừng lại. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây,
có hạng người đi đến khu vườn … không có tác
ý đoạn cuối. Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ
ngồi ấy đứng lên … không có tác ý đoạn cuối.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người với trí
tuệ lộn ngược.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
bắp vế?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá).....
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu, có tác ý đến
đoạn giữa, có tác ý đến đoạn cuối.
 Nhưng khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng dậy,
đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không có
tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, trên bắp vế của một
người, các loại đồ ăn được chồng lên như hạt

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1433

mè, hột gạo, các loại kẹo và trái táo. Khi từ chỗ
ngồi đứng dậy, vì vô ý, người ấy làm đổ vãi tất
cả. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có hạng
người đi đến khu vườn … Người ấy, tại chỗ
ngồi ấy … có tác ý đoạn cuối. Nhưng khi người
ấy tại chỗ ngồi ấy đứng dậy … không có tác ý
đoạn cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người với trí tuệ bắp vế.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có trí
tuệ rộng lớn?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đi đến khu
vườn (tinh xá) … trình bày Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh.
- Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy đối với bài thuyết giảng
ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối.
- Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ ngồi ấy đứng lên,
đối với bài thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn
đầu … có tác ý đến đoạn cuối.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một cái ghè được
dựng đứng, nước chứa trong ấy được giữ lại,
không có chảy đi. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
Ở đây, có hạng người đi đến khu vườn (tinh xá)
… trình bày Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
thanh tịnh. Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy, đối với bài
thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1434

tác ý đến đoạn cuối. Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ
ngồi ấy đứng lên, đối với bài thuyết giảng ấy,
có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người
có trí tuệ rộng lớn.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Hạng trí tuệ lộn ngược,
Không thông minh, không mắt
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Họ không học được gì,
Họ không có trí tuệ.

Hạng trí tuệ bắp vế,
Được gọi là tốt hơn,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Đứng dậy, không hiểu rõ,
Quên mất điều đã nắm.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1435

Bậc trí tuệ rộng lớn,
Được gọi tốt hơn cả,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Thọ trì (điều được nghe),
Suy tư điều tối thắng,
Với ý không dao động,
Là hạng người như vậy,
Thực hành pháp, tùy pháp,
Có thể đoạn khổ đau.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN        1436

163 Trí - Trí tuệ thể nhập là gì - Kinh CON ĐƯỜNG SAI LẠC – Tăng II, 155

CON ĐƯỜNG SAI LẠC – Tăng II, 155

1. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, thế giới do cái gì hướng dẫn, thế giới do cái gì được diễn tiến, đi đến sự thuần phục của cái gì được khởi lên?

- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Hiền thiện là con đường Thầy đặt vấn đề, hiền thiện là sự biện tài, hiền thiện là câu hỏi! Này Tỷ-kheo, có phải Thầy hỏi như sau: "Bạch Thế Tôn, thế giới do cái gì hướng dẫn, thế giới do cái gì được diễn tiến, đi đến sự thuần phục của cái gì được khởi lên?"

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Này Tỷ-kheo, thế giới do tâm hướng dẫn. Thế giới do tâm được diễn tiến, đi đến sự thuần phục của tâm được khởi lên.

2. - Lành thay, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1437

Tỷ-kheo ấy sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, lại hỏi Thế Tôn một câu khác:

- Bậc nghe nhiều, trì pháp. Bậc nghe nhiều, trì
pháp, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến
như thế nào, bạch Thế Tôn, là một bậc nghe nhiều,
trì pháp?

- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Hiền thiện là
con đường Thầy đặt vấn đề, hiền thiện là sự biện tài,
hiền thiện là câu hỏi! Này Tỷ-kheo, có phải Thầy hỏi
như sau: "Bậc nghe nhiều, trì pháp. Bậc nghe nhiều,
trì pháp, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho
đến như thế nào, bạch Thế Tôn, là một bậc nghe
nhiều, trì pháp?"

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Nhiều, này Tỷ-kheo, là pháp ta thuyết giảng: Kinh,
Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ tụng, Cảm hứng ngữ, Như
thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu, Phương quảng.
Này Tỷ-kheo, nếu ai hiểu nghĩa một bài kệ có bốn
câu, hiểu pháp và thực hành pháp tùy pháp, người ấy
được gọi là vị nghe nhiều, trì pháp.

3. - Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo sau khi hoan hỷ … lại hỏi thêm câu nữa:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1438

- Bậc có nghe với trí tuệ thể nhập (quyết trạch), bậc có nghe với trí tuệ thể nhập, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến khi nào, bạch Thế Tôn, được gọi là bậc có nghe với trí tuệ thể nhập?

- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo, hiền thiện …
hiền thiện là câu hỏi! Này Tỷ-kheo, có phải Thầy hỏi
như sau: "Bậc có nghe với trí tuệ thể nhập (quyết
trạch), bậc có nghe với trí tuệ thể nhập, bạch Thế
Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến khi nào, bạch
Thế Tôn, được gọi là bậc có nghe với trí tuệ thể
nhập?"

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo được nghe: "Đây
là khổ", thể nhập và thấy ý nghĩa với trí tuệ. Được
nghe: "Đây là khổ tập", thể nhập và thấy ý nghĩa với
trí tuệ. Được nghe: "Đây là khổ diệt", thể nhập và
thấy ý nghĩa với trí tuệ. Được nghe: "Đây là con
đường đi đến khổ diệt", thể nhập và thấy ý nghĩa với
trí tuệ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là vị có nghe với
trí tuệ thể nhập.

4.- Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, lại hỏi Thế Tôn một câu khác:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1439

- Bậc Hiền trí, Đại tuệ. Bậc Hiền trí, Đại tuệ, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào bạch Thế Tôn, được gọi là Bậc Hiền trí, Đại tuệ?

- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Hiền thiện là
con đường Thầy đặt vấn đề, hiền thiện là sự biện tài,
hiền thiện là câu hỏi! Này Tỷ-kheo, có phải Thầy hỏi
như sau: "Bậc Hiền trí, Đại tuệ. Bậc Hiền trí, Đại tuệ,
bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến như
thế nào bạch Thế Tôn, được gọi là Bậc Hiền trí, Đại
tuệ?"

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Ở đây, này Tỷ-kheo, Bậc Hiền trí, Đại tuệ, không
có nghĩ tự làm hại mình, không có nghĩ tự làm hại
người, không có nghĩ tự mình làm hại cả hai, có suy
nghĩ điều gì thời suy nghĩ lợi mình, lợi người, lợi cả
hai, lợi toàn thể thế giới. Như vậy, này Tỷ-kheo, là
Bậc Hiền trí, Đại tuệ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1440

164 Trí - Trước là trí về pháp trú, sau là trí về Niết bàn - Kinh Susìma – Tương II, 211

Susìma – Tương II, 211

1) Như vậy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng con sóc.

I

2) Lúc bấy giờ Thế Tôn được cung kính, được tôn
trọng, được kính lễ, được cúng dường, được tôn sùng
và Ngài nhận được các vật dụng cúng dường như y
áo, ẩm thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

3) Chúng Tỷ-kheo cũng được cung kính, được tôn
trọng, được kính lễ, được cúng dường, được tôn sùng
và cũng nhận được các vật cúng dường như y áo, ẩm
thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

4) Nhưng các du sĩ ngoại đạo không được cung kính, không được tôn trọng, không được kính lễ, không được cúng dường, không được tôn sùng và cũng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1441

không nhận được các vật dụng cúng dường như y áo, ẩm thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

II

5) Lúc bấy giờ du sĩ Susìma trú ở Ràjagaha cùng với đại chúng du sĩ.

6) Rồi hội chúng du sĩ của Susìma nói với du sĩ Susìma:

- Thưa Hiền giả Susìma, ngài hãy đi đến và sống
Phạm hạnh dưới sự chỉ dẫn của Sa-môn Gotama.
Sau khi ngài học Chánh pháp xong hãy nói lại cho
chúng tôi. Sau khi chúng tôi học pháp ấy chúng tôi
sẽ nói lại với các gia chủ. Như vậy chúng tôi sẽ
được cung kính, được tôn trọng, được kính lễ, được
cúng dường, được tôn sùng và chúng tôi sẽ nhận
được các vật dụng cúng dường như y áo, ẩm thực,
sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

7) - Thưa vâng, các Hiền giả.

Du sĩ Susìma nghe theo hội chúng của mình, liền đi
đến Tôn giả Ananda; sau khi đến nói lên những lời
chào đón hỏi thăm với Tôn giả Ananda; sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi
xuống một bên.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1442

III

8) Ngồi xuống một bên, du sĩ Susìma nói với Tôn giả Ananda:

- Này Hiền giả Ananda, tôi muốn sống Phạm hạnh trong Pháp và Luật này.

9) Rồi Tôn giả Ananda đưa du sĩ Susìma đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

10) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, du sĩ Susìma này nói như sau: "Này Hiền giả Ananda, tôi muốn sống Phạm hạnh trong Pháp và Luật này".

11) Vậy Ananda, hãy cho Susìma xuất gia.

12) Và du sĩ Susìma được xuất gia dưới sự chỉ đạo của Thế Tôn và được thọ đại giới.

13) Lúc bấy giờ nhiều vị Tỷ-kheo ở trước mặt Thế
Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng tôi biết
rằng: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc
nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa." "

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1443

IV

14) Tôn giả Susìma được nghe: Nhiều Tỷ-kheo trước
mặt Thế Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng
tôi biết rõ rằng: ‘Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa.’"

15) Rồi Tôn giả Susìma đi đến các Tỷ-kheo; sau khi
đến nói lên với những Tỷ-kheo ấy những lời chào
đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

16) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Susìma nói với các Tỷ-kheo ấy:

- Có đúng sự thật chăng, chư Tôn giả ở trước mặt
Thế Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng con
biết rõ rằng: ‘Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa’"?

- Thưa có vậy, này Hiền giả.

17) Nhưng, chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy chắc chứng được nhiều loại thần thông khác nhau: Một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình biến hình đi ngang qua vách, qua

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1444

tường, qua núi như đi ngang hư không; độn thổ trồi
lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước
không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết-già đi trên
hư không như con chim; với bàn tay chạm và rờ vào
mặt trăng và mặt trời, những vật có oai lực, đại oai
thần như vậy. Có thể sử dụng thân một cách tự tại
cho đến cõi Phạm thiên?.

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

18) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như
vậy, chứng được thiên nhĩ thông thanh tịnh siêu
nhân, có thể nghe hai loại tiếng: chư Thiên và loài
Người, xa và gần?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

19) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, với tâm của mình biết được tâm của các chúng sanh khác, các loài Người khác: Tâm có tham biết là tâm có tham; tâm không tham biết là tâm không tham; tâm có sân biết là tâm có sân; tâm không sân biết là tâm không sân; tâm có si biết là tâm có si; tâm không si biết là tâm không si; tâm chuyên chú biết là tâm chuyên chú; tâm tán loạn biết là tâm tán loạn. Đại hành tâm biết là đại hành tâm; không phải đại hành tâm biết không phải là đại hành tâm. Tâm chưa vô thượng biết là tâm chưa vô thượng; tâm vô

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1445

thượng biết là tâm vô thượng. Tâm Thiền định biết
là tâm Thiền định; tâm không Thiền định biết là tâm
không Thiền định. Tâm giải thoát biết là tâm giải
thoát; tâm không giải thoát biết là tâm không giải
thoát?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

20) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, nhớ được nhiều đời quá khứ. Như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy, chư Tôn giả nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

21) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, thấy sự

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1446

sống và chết của chúng sanh. Chư Tôn giả biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh này làm những ác hạnh về thân, làm những ác hạnh về lời nói, những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh này làm những thiện hạnh về thân, làm những thiện hạnh về lời nói, làm những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những người ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, các vị thấy sự sống chết của chúng sanh. Các vị biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

22) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, sau khi vượt khỏi Sắc giới, thân cảm xúc Vô sắc giới, an trú vào tịch tịnh giải thoát?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1447

23) Hay ở đây, có phải chư Tôn giả vừa trả lời như vậy, vừa không chứng được các pháp này?

24) --Này Hiền giả, không có chứng được gì.

25) Như thế nào?

- Thưa Hiền giả Susìma, chúng tôi chứng được tuệ giải thoát.

26) - Tôi không biết được ý nghĩa một cách rộng rãi
lời nói vắn tắt này của chư Tôn giả. Lành thay nếu
được chư Tôn giả nói lên cho tôi, để tôi có thể hiểu
ý nghĩa một cách rộng rãi lời nói vắn tắt này của chư
Tôn giả!

27) - Này Hiền giả Susìma, dù cho Ông có biết hay Ông không biết, chúng tôi chứng được Tuệ giải thoát.

V

28) Rồi Tôn giả Susìma từ chỗ ngồi đứng dậy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên.

29) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Susìma trình bày lên Thế Tôn tất cả câu chuyện với các Tỷ-kheo ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1448

30) - Này Susìma, trước hết là trí về pháp trú, sau là trí về Niết-bàn.

31) - Bạch Thế Tôn, con không hiểu được ý nghĩa
một cách rộng rãi lời nói vắn tắt này của Thế Tôn.
Bạch Thế Tôn, lành thay nếu Thế Tôn nói lên cho
con để con có thể hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi, lời
nói vắn tắt này của Thế Tôn!

32) - Này Susìma, dù cho Ông có biết hay Ông không có biết, trước hết là trí về pháp trú, sau là trí về Niết- bàn.

Này Susìma, Ông nghĩ thế nào? Sắc là thường hay vô thường?

- Là vô thường, bạch Thế Tôn?

33) Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi chúng ta quán vật ấy là: " Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi "?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

34) Thọ là thường hay vô thường?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                            1449

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

35) Tưởng là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

36) Các hành là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

37) Thức là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng nếu chúng ta quán vật ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

38) Do vậy, này Susìma, cái gì thuộc sắc pháp quá
khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt
hay thắng, xa hay gần, tất cả sắc pháp cần phải được
quán như chơn như sau: "Cái này không phải của tôi,
cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã
của tôi ".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1450

39) Cái gì thuộc thọ quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

40) Cái gì thuộc tưởng quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

41) Cái gì thuộc hành quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

42) Cái gì thuộc thức quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội
hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, tất
cả thức cần phải quán như chơn với chánh trí tuệ
như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này
không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi
".

43) Này Susìma, thấy như vậy, vị Đa văn Thánh đệ
tử nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với thọ,
nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với các
hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy
ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên biết rằng: "Ta đã giải thoát". Vị ấy
biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

Này Susìma, Ông có thấy chăng: "Do duyên sanh, già chết sanh khởi"?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1451

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

44). ..

45) "Do duyên thủ, hữu sanh khởi?" Này Susmìa, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

46) Này Susìma, Ông có thấy chăng: "Do duyên ái, thủ sanh khởi"?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

47) "Do duyên thọ, ái sanh khởi. Do duyên xúc, thọ
sanh khởi. Do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi. Do duyên
danh sắc, sáu xứ sanh khởi. Do duyên thức, danh sắc
sanh khởi. Do duyên hành thức sanh khởi. Do duyên
vô minh, hành sanh khởi". Này Susìma, Ông có thấy
chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

48) "Do sanh diệt, già chết diệt", này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1452

49) "Do hữu diệt, nên sanh diệt", này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

50) "Do thủ diệt, nên hữu diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do danh sắc diệt, nên sáu xứ diệt. Do thức diệt, nên danh sắc diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do vô minh diệt, nên hành diệt!". Này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

51) Nhưng này, biết như vậy, thấy như vậy, Ông có
chứng được các thần thông nhiều loại sai khác:
Một thân hiện ra nhiều thân; nhiều thân hiện ra một
thân; hiện hình, biến hình đi ngang qua vách, qua
tường, qua núi như đi ngang hư không; độn thổ, trồi
lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước
không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết-già đi trên
hư không như con chim; với bàn tay chạm và rờ mặt
trăng và mặt trời, những vật có đại oai lực, đại oai
thần như vậy. Có thể sử dụng thân một cách tự tại
cho đến cõi Phạm thiên?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1453

52) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy,
với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, Ông có thể nghe
hai loại tiếng, tiếng chư Thiên và tiếng loài Người,
tiếng xa và tiếng gần?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

53) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy, với tâm của mình biết được tâm của chúng sanh sai khác, của loài Người sai khác. Với tâm có tham, Ông biết được tâm có tham... với tâm không giải thoát, Ông biết được là tâm không giải thoát; với tâm giải thoát, Ông biết được là tâm giải thoát?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

54) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy,
Ông có thể nhớ được nhiều đời quá khứ sai khác.
Như một đời... (như trên)... Ông có thể nhớ được
nhiều đời quá khứ sai khác cùng với các nét đại
cương và các chi tiết?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

55) Này Susìma, nhưng biết như vậy, thấy như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, Ông có thể thấy các chúng sanh chết đi sanh lại... Ông có thể biết các chúng sanh tùy theo hạnh nghiệp của họ?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1454

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

56) Này Susma, nhưng biết như vậy, thấy như vậy, có phải sau khi vượt khỏi các sắc pháp, với thân cảm thọ vô sắc pháp Ông an trú với tịch tịnh giải thoát?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

57) Nay ở đây, này Susìma, với câu trả lời như vậy, với những pháp này không chứng được, này Susìma, có phải Ông không làm được điều này?

VI

58) Rồi Tôn giả Susìma cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

- Một tội lỗi con đã vi phạm, bạch Thế Tôn, vì ngu
đần, vì si mê, vì bất thiện. Con đã xuất gia như một
người ăn trộm pháp trong Pháp và Luật khéo giảng
này. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp nhận con tội
lỗi này là một tội lỗi để con ngăn ngừa trong tương
lai!

59) Này Susìma, thật sự Ông đã phạm tội, vì ngu đần, vì si mê, vì bất thiện, Ông đã xuất gia như người ăn trộm pháp trong Pháp và Luật khéo giảng này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1455

60) Ví như, này Susìma, người ta bắt được một người
ăn trộm, một người phạm tội, dắt đến cho vua và
thưa: "Thưa Đại vương, đây là người ăn trộm, người
phạm tội. Đại vương hãy gia phạt người ấy theo hình
phạt nào như Đại vương muốn". Vua ấy nói như sau:
"Các Ông hãy đem người này, lấy dây thật chắc trói
cánh tay người này thật chặt về phía sau, cạo đầu
người ấy đi, dắt người ấy đi xung quanh trên một xe
nhỏ với một cái trống, đi từ đường này tới đường
khác, từ ngả ba này đến ngả ba khác, dắt người ấy
ra khỏi cửa thành phía Nam, và hãy chặt đầu người
ấy tại thành phía Nam".

Những người kia vâng theo lời vua dạy, lấy dây thật
chắc trói cánh tay người ấy thật chặt về phía sau,
cạo trọc đầu, dắt người ấy đi xung quanh trên một
xe nhỏ với một cái trống, đi từ đường này tới đường
khác, từ ngả ba này tới ngả ba khác, dắt người ấy ra
khỏi cửa thành phía Nam, và chặt đầu người ấy tại
thành phía Nam.

61) Này Susìma, Ông nghĩ thế nào? Người ấy do nhân duyên như vậy có cảm thọ khổ ưu hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

62) Này Susìma, dù cho người ấy do nhân duyên như vậy cảm thọ khổ ưu, hay không cảm thọ khổ ưu, thời

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1456

sự xuất gia với tư cách ăn trộm pháp trong Pháp và
Luật khéo thuyết này, do nhân duyên ấy phải rơi vào
và chịu đựng khổ báo còn kịch liệt hơn và quả báo
còn đau đớn hơn.

63) Này Susìma, Ông thấy phạm tội là phạm tội và như pháp phát lộ, nên chúng ta chấp nhận tội ấy cho Ông. Này Susìma, như vậy Luật của bậc Thánh được tăng trưởng, khi thấy được phạm tội là phạm tội và như pháp phát lộ để ngăn giữ trong tương lai.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1457

165 Trí - Tuệ lực là gì - Kinh NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 80

NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 80

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn sức mạnh này.

2. Thế nào là bốn? Tuệ lực, tấn lực, vô tội lực, năng nhiếp lực.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tuệ lực?

1. Những pháp nào bất thiện được xem là bất
thiện.
2. Những pháp nào thiện được xem là thiện.
3. Những pháp nào có tội được xem là có tội.
4. Những pháp nào vô tội được xem là vô tội.
5. Những pháp nào đen được xem là đen.
6. Những pháp nào trắng được xem là trắng.
7. Những pháp nào không nên thực hiện được
xem là không nên thực hiện.
8. Những pháp nào nên thực hiện được xem là
nên thực hiện.
9. Những pháp nào không xứng đáng bậc Thánh
được xem là không xứng đáng bậc Thánh.
10. Những pháp nào xứng đáng bậc Thánh được
xem là xứng đáng bậc Thánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1458

Những pháp ấy cần phải được khéo quán sát, khéo thẩm sát với trí tuệ. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tuệ lực.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tấn lực?

1. Những pháp nào bất thiện được xem là bất
thiện.
2. Những pháp nào có tội được xem là có tội.
3. Những pháp nào đen được xem là đen.
4. Những pháp nào không nên thực hiện được
xem là không nên thực hiện.
5. Những pháp nào không xứng đáng bậc Thánh
được xem là không xứng đáng bậc Thánh.

Đối với các pháp ấy, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm để đoạn tận.

1. Những pháp nào thiện được xem là thiện.
2. Những pháp nào vô tội được xem là vô tội.
3. Những pháp nào trắng được xem là trắng.
4. Những pháp nào nên thực hiện được xem là
nên thực hiện.
5. Những pháp nào xứng đáng bậc Thánh được
xem là xứng đáng bậc Thánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1459

Đối với các pháp ấy, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm để chứng được. Này các Tỷ- kheo, đây gọi là tấn lực.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô tội lực?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử:

- Thành tựu thân nghiệp vô tội. - Thành tựu khẩu nghiệp vô tội. - Thành tựu ý nghiệp vô tội.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô tội lực.

6. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là năng nhiếp lực?

Này các Tỷ-kheo, có bốn Nhiếp pháp này:

- Bố thí.
- Ái ngữ.
- Lợi hành.
- Đồng sự.

Này các Tỷ-kheo,

 Tối thượng trong các loại bố thí, là pháp thí.  Tối thượng trong các loại ái ngữ, là tiếp tục thuyết pháp cho những ai hy cầu và lóng tai nghe.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1460

 Tối thượng trong các lợi hành, là đối với người
không có lòng tin, khích lệ, đặt vào, an trú vào
đầy đủ lòng tin; đối với người không giữ giới,
khích lệ, đặt vào, an trú vào đầy đủ giới; đối với
người xan tham khích lệ, đặt vào an trú vào bố
thí; đối với người ác tuệ, khích lệ, đặt vào, an trú
vào đầy đủ trí tuệ.
 Tối thượng trong đồng sự là đồng sự giữa bậc
Dự Lưu với bậc Dự Lưu, bậc Nhất Lai với bậc
Nhất Lai, bậc Bất Lai với bậc Bất Lai, bậc A-la-
hán với bậc A-la-hán. Này các Tỷ-kheo, đây là sức
mạnh năng nhiếp.

Này các Tỷ-kheo, đó là bốn sức mạnh.

7. Thành tựu bốn sức mạnh ấy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử vượt qua năm sợ hãi.

8. Thế nào là năm?

- Sợ hãi về sinh sống.
- Sợ hãi về tiếng đồn xấu.
- Sợ hãi về xấu hổ trong hội chúng.
- Sợ hãi về chết.
- Sợ hãi về ác thú.

9. Này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử ấy thẩm sát như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1461

- "Ta không sợ hãi sự sợ hãi sinh sống. Vì sao ta sẽ
sợ sự sợ hãi về sinh sống? Ta có bốn lực này: tuệ
lực, tinh tấn lực, vô tội lực, năng nhiếp lực. Kẻ ác
tuệ có thể sợ hãi sự sợ hãi về sinh sống. Kẻ biếng
nhác có thể sợ hãi sự sợ hãi về sinh sống. Kẻ có
thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có tội có thể
sợ hãi sự sợ hãi về sinh sống. Kẻ không năng
nhiếp có thể sợ hãi sự sợ hãi về sinh sống.
- Ta không có sợ sự sợ hãi về tiếng đồn xấu...
- Ta không có sợ sự sợ hãi về xấu hổ trong hội
chúng...
- Ta không có sợ sự sợ hãi về chết...
- Ta không có sợ sự sợ hãi về ác thú. Vì sao Ta sẽ
không có sự sợ hãi sự sợ hãi về ác thú? Ta có bốn
lực này: tuệ lực, tinh tấn lực, vô tội lực, năng
nhiếp lực. Kẻ ác tuệ lực có thể sợ hãi sự sợ hãi về
ác thú; kẻ biếng nhác có thể sợ hãi sự sợ hãi về ác
thú; kẻ có thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có
tội có thể sợ hãi sự sợ hãi về ác thú; kẻ không năng
nhiếp có thể sợ hãi sự sợ hãi về ác thú."

Thành tựu bốn lực ấy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử vượt qua năm sự sợ hãi này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1462

166 Trí - Tuệ quán pháp hiện tại là... - Kinh NHỨT DẠ HIỀN GIẢ – 131 Trung III, 441

KINH NHỨT DẠ HIỀN GIẢ (Bhaddekaratta suttam) – Bài kinh số 131 – Trung III, 441

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết giảng cho các
Ông Nhứt dạ Hiền giả (Bhaddekaratta), tổng thuyết
và biệt thuyết. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ
thuyết giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1463

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng.
Quá khứ đã đoạn tận,
Tương lai lại chưa đến,
Chỉ có pháp hiện tại
Tuệ quán chính ở đây.

Không động, không rung chuyển
Biết vậy, nên tu tập,
Hôm nay nhiệt tâm làm,
Ai biết chết ngày mai?
Không ai điều đình được,
Với đại quân thần chết,
Trú như vậy nhiệt tâm,
Đêm ngày không mệt mỏi,
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là truy tìm quá
khứ? Vị ấy nghĩ: "Như vậy là sắc của tôi trong quá
khứ", và truy tìm sự hân hoan trong ấy; "Như vậy là
thọ của tôi trong quá khứ", và truy tìm sự hân hoan
trong ấy; "Như vậy là tưởng của tôi trong quá khứ",
và truy tìm sự hân hoan trong ấy; "Như vậy là hành
của tôi trong quá khứ", và truy tìm sự hân hoan trong

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1464

ấy, "Như vậy, là thức của tôi trong quá khứ", và truy tìm sự hân hoan trong ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là truy tìm quá khứ.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không truy tìm
quá khứ? Vị ấy nghĩ: "Như vậy là sắc của tôi trong
quá khứ", và không truy tìm sự hân hoan trong ấy;
"Như vậy là thọ của tôi trong quá khứ", và không
truy tìm sự hân hoan trong ấy; "Như vậy là tưởng của
tôi... Như vậy là hành của tôi... Như vậy là thức của
tôi trong quá khứ"; và không truy tìm sự hân hoan
trong ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không truy
tìm quá khứ.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào ước vọng tương
lai? Vị ấy nghĩ: "Mong rằng như vậy sẽ là sắc của
tôi trong tương lai", và truy tìm sự hân hoan trong
ấy; "Mong rằng như vậy sẽ là thọ của tôi trong tương
lai", và truy tìm sự hân hoan trong ấy; "Mong rằng
như vậy là tưởng của tôi... là hành của tôi... Như vậy
là thức của tôi trong tương lai", và truy tìm sự hân
hoan trong ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là ước
vọng trong tương lai.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không ước vọng trong tương lai? Vị ấy nghĩ: "Mong rằng như vậy sẽ là sắc của tôi trong tương lai", và không truy tìm hân

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1465

hoan trong ấy; "Mong rằng như vậy sẽ là thọ của tôi
trong tương lai", và không truy tìm hân hoan trong
ấy; "Mong rằng như vậy sẽ là tưởng... sẽ là hành... sẽ
là thức của tôi trong tương lai, "và không truy tìm
hân hoan trong ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là ước
vọng trong tương lai.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có kẻ vô văn phàm phu không đi đến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh; không đi đến các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân; quán sắc là tự ngã, hay quán tự ngã là có sắc, hay quán sắc là trong tự ngã, hay quán tự ngã là trong sắc, hay vị ấy quán thọ là tự ngã, hay quán tự ngã là có thọ; hay quán thọ là trong tự ngã, hay quán tự ngã là trong thọ, hay vị ấy quán tưởng là trong tự ngã, hay quán tự ngã là có tưởng, hay vị ấy quán tưởng là tự ngã, hay quán tự ngã là có tưởng, hay vị ấy quán hành là tự ngã, hay vị ấy quán tự ngã là có hành, hay vị ấy quán hành là trong tự ngã, hay vị ấy quán tự ngã là trong hành; hay vị ấy quán thức là tự ngã, hay quán tự ngã là có thức, hay quán thức là trong tự ngã, hay quán tự ngã là trong thức. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1466

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Đa văn Thánh đệ tử đi đến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đi đến các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân. Vị này không quán sắc là tự ngã, không quán tự ngã là có sắc, không quán sắc là trong tự ngã, không quán tự ngã trong sắc; không quán thọ... không quán tưởng... không quán hành... không quán thức là tự ngã, không quán tự ngã là có thức, không quán thức trong tự ngã, không quán tự ngã trong thức. Như vậy, này các Tỷ- kheo, là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
xứng gọi Nhứt dạ hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Khi ta nói: "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho
các Ông Nhứt dạ Hiền giả, tổng thuyết và biệt
thuyết", chính duyên ở đây mà nói vậy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1467

167 Trí - Tuệ quán pháp hiện tại là... - Kinh ĐẠI–CA–CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN GIẢ – 133 Trung III, 453

KINH ĐẠI–CA–CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN
GIẢ
(Kaccana Bhaddekaratta suttam)
– Bài kinh số 133 – Trung III, 45

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Rajagaha (Vương Xá),
tại Tinh xá Tapoda. Lúc bấy giờ, Tôn giả Samiddhi,
thức dậy vừa lúc bình minh đi đến Tapoda để tắm
rửa tay chân. Tắm rửa tay chân ở Tapoda xong, sau
khi lên khỏi (nước), vị ấy đứng mặc một y để tay
chân cho khô. Rồi sau khi đêm vừa mãn, một Thiên
thần, chói sáng với dung sắc thù thắng cả vùng
Tapoda, đi đến Tôn giả Samiddhi, sau khi đến, liền
đứng một bên. Đứng một bên, Thiên Thần ấy thưa
Tôn giả Samiddhi:

– Này Tỷ-kheo, Ngài có thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả không?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1468

– Này Hiền giả, tôi không có thọ trì tổng thuyết
và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Nhưng này Hiền
giả, Hiền giả có thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết về
Nhứt Dạ Hiền Giả không?

– Này Tỷ-kheo, tôi cũng không có thọ trì tổng
thuyết và biệt thuyết về Nhứt Da Hiền Giả. Nhưng
này Tỷ-kheo, Ngài có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền
Giả không?

– Này Hiền giả, tôi không có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền Giả. Nhưng này Hiền giả, Hiền giả có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền Giả không?

– Này Tỷ-kheo, tôi không có thọ trì bài kệ về
Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-kheo, hãy học tổng
thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-
kheo, hãy học cho thuần thục tổng thuyết và biệt
thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-kheo hãy thọ
trì tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả.
Vì rằng, này Tỷ-kheo, tổng thuyết và biệt thuyết về
Nhứt Dạ Hiền Giả là liên hệ đến mục đích và căn bản
của Phạm hạnh.

Thiên thần ấy nói như vậy. Sau khi nói vậy, vị ấy biến mất ở đấy. Rồi Tôn giả Samiddhi sau khi đếm ấy đã mãn, liền đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1469

bên Tôn giả Samiddhi bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, con thức dậy vừa lúc
bình mình đi đến Tapoda để tắm rửa tay chân. Tắm
rửa tay chân ở Tapoda xong, sau khi lên khỏi (nước),
con đứng mặc một y để tay chân cho khô. Rồi bạch
Thế Tôn, sau khi đêm vừa mãn một Thiên thần.. (như
trên).. ".... và là căn bản Phạm hạnh". Thiên thần ấy
nói như vậy. Sau khi nói như vậy, vị ấy biến mất ở
đấy. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn thuyết
giảng cho tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền
Giả!

– Vậy này Tỷ-kheo, hãy nghe và suy nghiệm kỹ Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Samiddhi vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
Quá khứ đã đoạn tận,
Tương lai lại chưa đến,
Chỉ có pháp hiện tại,
Tuệ quán chính ở đây.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1470

Không động, không rung chuyển,
Biết vậy nên tu tập
Hôm nay nhiệt tâm làm
Ai biết chết ngày mai?
Không ai điều đình được
Với đại quân thần chết,
Trú như vậy nhiệt tâm
Đêm ngày không mệt mỏi,
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Thế Tôn nói như vậy. Sau khi nói như vậy,
Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá,

Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi Thế Tôn đi không
bao lâu, liền suy nghĩ: "Này chư Hiền, Thế Tôn sau
khi thuyết giảng phần tổng thuyết một cách vắn tắt
cho chúng ta không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ
chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tịnh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách
rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn
nói lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1471

cách rộng rãi".

Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ như sau: "Tôn giả
Mahakaccana (Đại Ca-chiên-diên) này đã được Thế
Tôn tán thán và được các đồng Phạm hạnh có trí kính
trọng; Tôn giả Mahakaccana có thể giải nghĩa một
cách rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế
Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một
cách rộng rãi. Vậy chúng ta hãy đến Tôn giả
Mahakaccana, sau khi đến chúng ta hãy hỏi Tôn giả
Mahakaccana về ý nghĩa này".

Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến Tôn giả
Mahakaccana, sau khi đến nói lên với Tôn giả
Mahakaccana những lời chào đón hỏi thăm; sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-
kheo ấy thưa với Tôn giả Mahakaccana:

– Thưa Hiền giả Kaccana, Thế Tôn sau khi đọc tổng thuyết này, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1472

Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách
rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn
nói lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một
cách rộng rãi. Rồi này Hiền giả Kaccana, chúng tôi
suy nghĩ như sau: "Tôn giả Mahakaccana này đã
được Thế Tôn tán thán... (như trên).. chúng ta hãy
hỏi Tôn giả Mahakaccana về ý nghĩa này". Tôn giả
Mahakaccana hãy giải thích cho.

– Này chư Hiền, ví như một người cần thiết lõi cây, tìm cầu lõi cây, đang đi tìm cầu lõi cây, đứng trước một cây lớn có lõi cây. Người ấy bỏ rễ, bỏ thân cây, nghĩ rằng lõi cây cần phải tìm trong các nhánh cây, lá cây. Cũng vậy, là việc làm của chư Tôn giả... Chư Tôn giả đứng trước mặt Thế Tôn, chư Tôn giả lại vượt qua Thế Tôn, và nghĩ rằng cần phải hỏi tôi về ý nghĩa này. Nhưng này chư Hiền, Thế Tôn biết những gì cần biết, thấy những gì cần thấy, bậc có mắt, bậc Trí giả, bậc Pháp giả, bậc Phạm thiên, bậc Thuyết giả, bậc Tuyên thuyết giả, bậc dẫn đến mục đích, bậc đem cho bất tử, bậc Pháp chủ, bậc Như Lai. Nay đã đến thời chư Hiền hãy đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn giải thích cho chư Hiền như thế nào, chư Hiền hãy như vậy thọ trì.

– Thưa Hiền giả Kaccana, chắc chắn Thế Tôn biết những gì cần biết... (như trên)... Nay đã đến thời

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1473

chúng tôi đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn giải thích cho chúng tôi như thế nào, chúng tôi sẽ như vậy thọ trì. Nhưng Tôn giả Mahakaccana được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng Phạm hạnh kính trọng. Tôn giả Mahakaccana có thể giải thích một cách rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng rãi. Mong Tôn giả Mahakaccana giải thích cho nếu Tôn giả không cảm thấy phiền phức.

– Vậy chư hiền, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, tôi sẽ nói:

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahakaccana. Tôn giả Mahakaccana nói như sau:

– Này Hiền giả, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Về phần tổng thuyết này chỉ được Thế Tôn đọc

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1474

lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng rãi, này chư Hiền, tôi hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

Này chư Hiền, thế nào là truy tìm quá khứ? "Mắt của tôi trong thời quá khứ là như vậy". Các sắc pháp là như vậy, và thức ở đấy bị ái và dục trói chặt. Vì thức bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Vì hân hoan trong ấy, vị ấy truy tìm quá khứ. "Tai của tôi trong quá khứ là như vậy. Các tiếng là như vậy... (như trên)... Mũi của tôi trong quá khứ là như vậy, các hương là như vậy... (như trên)... Lưỡi của tôi trong quá khứ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Thân của tôi trong quá khứ là như vậy, các xúc là như vậy.. (như trên)... Ý của tôi trong quá khứ là như vậy. Các pháp là như vậy", và thức ở đây, bị dục và ái trói chặt. Vì rằng thức bị dục và ái trói chặt, vi ấy hân hoan trong ấy. Vì hân hoan trong ấy, vị ấy truy tìm quá khứ.

Và này chư Hiền, thế nào là không truy tìm quá khứ? "Mắt của tôi trong thời quá khứ là như vậy. Các sắc pháp là như vậy", và thức ở đây không bị dục và ái trói chặt. Vì thức không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Vì không hân hoan trong ấy, vị ấy không truy tìm quá khứ. "Tai của tôi trong quá khứ là như vậy, các tiếng là như vậy... (như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1475

trên)... Mũi của tôi trong quá khứ là như vậy, các hương là như vậy.. (như trên)... Lưỡi của tôi trong quá khứ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Thân của tôi trong quá khứ là như vậy, các xúc là như vậy, ... (như trên) ... Ý của tôi trong quá khứ là như vậy. các pháp là như vậy" và thức ở đây không bị dục và ái trói chặt. Vì thức không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Vì không hân hoan trong ấy, vị ấy không truy tìm quá khứ. Như vậy, này chư Hiền, là không truy tìm quá khứ.

Và này chư Hiền, thế nào là ước vọng tương lai? "Mong rằng mắt của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các sắc pháp là như vậy", và vị ấy hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Vì duyên hướng tâm như vậy, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy ước vọng tương lai. "Mong rằng tai của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các tiếng là như vậy... (như trên)... Mong rằng mũi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các hương là như vậy... (như trên)... Mong rằng lưỡi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Mong rằng thân của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các xúc là như vậy... (như trên)... Mong rằng ý của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các pháp là như vậy", và vị ấy hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Vì duyên hướng tâm như vậy, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1476

ấy, vị ấy ước vọng tương lai. Như vậy, này chư Hiền là ước vọng tương lai.

Và này chư Hiền, thế nào là không ước vọng tương lai? Mong rằng mắt của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các sắc pháp là như vậy". Vị ấy không hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Do duyên không hướng tâm, vị ấy không hân hoan trong ấy, vị ấy không có ước vọng tương lai. "Mong rằng tai của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các tiếng là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng mũi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các hương là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng lưỡi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các vị là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng thân của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các xúc là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng ý của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các pháp là như vậy". Vị ấy không hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Do duyên không hướng tâm, vị ấy không hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị ấy không có ước vọng tương lai. Như vậy, này chư Hiền, là không ước vọng tương lai.

Và này chư Hiền, thế nào là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Này chư Hiền, nếu mắt và các sắc pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1477

này. Vì thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Này chư Hiền, nếu tai và các tiếng... (như trên)... nếu mũi và các hương ... (như trên)...; nếu lưỡi và các vị... (như trên)...; nếu thân và các xúc... (như trên)... Này chư Hiền nếu ý và các pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Như vậy, này chư Hiền, là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

Và này chư Hiền, thế nào là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Này chư Hiền, nếu mắt và các sắc pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy không bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức của vị ấy không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị ấy không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Này chư Hiền, nếu tai và các tiếng.. (như trên).. Này chư Hiền, nếu mũi và các hương.. (như trên)... Này chư Hiền, nếu lưỡi và các vị ... (như trên)... Này chư Hiền, nếu thân và các xúc ... (như trên)... Này chư Hiền, nếu ý và các pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy không bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1478

của vị ấy không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không
hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị
ấy không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Như
vậy, này chư Hiền là không bị lôi cuốn trong các
pháp hiện tại.

Này chư Hiền, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Phần tổng thuyết này, này chư Hiền, được Thế
Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa
một cách rộng rãi; này chư Hiền, tôi hiểu ý nghĩa một
cách rộng rãi như vậy. Và nếu chư Tôn giả muốn,
hãy đi đến Thế Tôn và hỏi ý nghĩa này. Thế Tôn giải
thích các Tôn giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ tín thọ lời
Tôn giả Mahakaccana giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy
đi đến Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo
ấy bạch Thế Tôn:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1479

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn sau khi đọc phần tổng
thuyết một cách vắn tắt cho chúng con, không giải
nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy, và đi
vào tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn đi không bao
lâu, chúng con suy nghĩ như sau: "Thế Tôn sau khi
đọc phần tổng thuyết một cách vắn tắt cho chúng
con, không giải nghĩa một cách rộng rãi, và đã đi vào
tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm nặng.
Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách
rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn
đọc lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một
cách rộng rãi".

Rồi bạch Thế Tôn, chúng con suy nghĩ như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1480

"Tôn giả Mahakaccana (Đại Ca chiên diên) này...
(như trên)... chúng ta hãy hỏi Tôn giả Mahakaccana
về ý nghĩa này. "Rồi bạch Thế Tôn, chúng con đi đến
Tôn giả Mahakaccana, sau khi đến chúng con hỏi
Tôn giả Mahakaccana về ý nghĩa này. Ý nghĩa của
những (chữ) ấy đã được Tôn giả Mahakaccana giải
thích cho chúng con với những phương pháp này,
các những câu này, với những chữ này.

– Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc Hiền
trí. Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc Đại trí tuệ.
Này các Tỷ-kheo nếu các Ông hỏi Ta về ý nghĩa này,
Ta cũng giải thích cho các Ông như vậy, như
Mahakaccana đã giải thích. Thật sự ý nghĩa ấy là
vậy, và các Ông hãy thọ trì như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1481

168 Trí - Tuệ tri cái gì - Kinh Tuệ Tri – Tương IV, 157

Tuệ Tri – Tương IV, 157 (Pajànàti)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, do vì không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không từ bỏ mắt nên không thể đoạn tận khổ đau.

... tai... mũi... lưỡi... thân...

Do vì không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không từ bỏ ý nên không thể đoạn tận khổ đau.

8-13) Và này các Tỷ-kheo, do thắng tri, liễu tri, ly tham và từ bỏ mắt nên có thể đoạn tận khổ đau.

... tai... mũi... lưỡi... thân... Do thắng tri, liễu tri, ly tham và từ bỏ ý nên có thể đoạn tận khổ đau.

Tuệ Tri – 158tu4

1) ...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                               1482

2-7) -- Này các Tỷ-kheo, do không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không từ bỏ các sắc nên không thể đoạn tận khổ đau.

... các tiếng... các hương... các vị... các xúc...

Do không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không từ bỏ các pháp nên không thể đoạn tận khổ đau.

8-13) Và này các Tỷ-kheo, do thắng tri, liễu tri, ly tham, từ bỏ các sắc, nên có thể đoạn tận khổ đau.

... các tiếng... các hương... các vị... các xúc...

Do thắng tri, liễu tri, ly tham, từ bỏ các pháp nên có thể đoạn tận khổ đau.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1483

169 Trí - Xuất gia để làm gì ...chứng ngộ 4 Thánh đế - Kinh Thiện Nam Tử 1 – Tương V, 602

Thiện Nam Tử 1 – Tương V,602

1) ...

2) -- Những thiện nam tử nào trong thời quá khứ, này các Tỷ-kheo, đã chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình; tất cả những vị ấy đã làm như vậy để như thật chứng ngộ bốn Thánh đế.

3) Những thiện nam tử nào trong thời vị lai, này các
Tỷ-kheo, sẽ chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình; tất cả những vị ấy sẽ làm như vậy để
như thật chứng ngộ bốn Thánh đế.

4) Những thiện nam tử nào trong thời hiện tại, này
các Tỷ-kheo, chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình; tất cả những vị ấy làm như vậy
để như thật chứng ngộ bốn Thánh đế.

5) Thế nào là bốn?

- Thánh đế về Khổ, - Thánh đế về Khổ tập,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1484

- Thánh đế về Khổ diệt, - Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ diệt.

6) Những thiện nam tử nào trong thời quá khứ, này
các Tỷ-kheo, đã chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình... sẽ chơn chánh xuất gia... tất
cả những vị ấy làm như vậy để như thật chứng ngộ
bốn Thánh đế này.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ
diệt".

Thiện Nam Tử 2 – Tương V,603

1) ...

2) -- Những thiện nam tử nào trong thời quá khứ, này
các Tỷ-kheo, đã chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình; tất cả những vị ấy đã như thật
chứng ngộ bốn Thánh đế.

3) Những thiện nam tử nào trong thời vị lai, này các Tỷ-kheo, sẽ chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình, sống

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1485

không gia đình; tất cả những vị ấy sẽ như thật chứng ngộ bốn Thánh đế.

4) Những thiện nam tử nào trong thời hiện tại, này
các Tỷ-kheo, chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình; tất cả những vị ấy như thật
chứng ngộ bốn Thánh đế.

5) Thế nào là bốn?

- Thánh đế về Khổ,
- Thánh đế về Khổ tập,
- Thánh đế về Khổ diệt,
- Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ diệt.

6) Những thiện nam tử nào trong thời quá khứ, này
các Tỷ-kheo, đã chơn chánh xuất gia từ bỏ gia đình,
sống không gia đình, đã như thật chứng ngộ... sẽ như
thật chứng ngộ... như thật chứng ngộ.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ
diệt".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1486

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   1487

170 Tu có chuyển nghiệp không - Kinh HẠT MUỐI – Tăng I, 451

HẠT MUỐI – Tăng I, 451

1. - Ai nói như sau, này các Tỷ-kheo: "Người này làm
nghiệp như thế nào, như thế nào, người ấy cảm thọ
như vậy, như vậy". Nếu sự kiện là vậy, này các Tỷ-
kheo, thời không có đời sống Phạm hạnh, không có
cơ hội để nêu rõ đau khổ, được chơn chánh đoạn
diệt.
Và này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Người này làm
nghiệp được cảm thọ như thế nào, như thế nào,
người ấy cảm thọ quả dị thục như vậy, như vậy".
Nếu sự kiện là vậy, này các Tỷ-kheo, thời có đời sống
Phạm hạnh, có cơ hội để nêu rõ đau khổ, được chơn
chánh đoạn diệt.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm nghiệp ác
nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy vào địa
ngục.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm nghiệp ác
nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy đưa người ấy
đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến chút ít
cũng không thấy được (trong đời sau), nói gì là
nhiều.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1488

2. Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy
vào địa ngục?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân không tu
tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không
tu tập, hạn hẹp, tự ngã nhỏ nhen, sống chịu khổ ít
oi. Người như vậy, này các Tỷ-kheo, làm nghiệp
ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy vào địa
ngục.
Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy đưa
người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến
chút ít cũng không thấy được (trong đời sau), nói gì
là nhiều?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân được tu
tập, giới được tu tập, tâm được tu tập, tuệ được
tu tập, không có hạn hẹp, tự ngã to lớn, sống đời
vô lượng. Người như vậy, này các Tỷ-kheo, có
làm nghiệp ác nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy
đưa người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho
đến chút ít cũng không thấy được (trong đời sau),
nói gì là nhiều.
3. Ví như, này các Tỷ-kheo, có người bỏ một nắm
muối vào trong một chén nước nhỏ. Các Thầy nghĩ
như thế nào, này các Tỷ-kheo, nước trong chén ấy có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1489

vì nắm muối trở thành mặn và không uống được phải
không?
- Thưa đúng vậy, bạch Thế Tôn. Vì cớ sao? Nước
trong chén nhỏ này là ít, do nắm muối này, nước trở
thành mặn, không uống được.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, có người bỏ một nắm
muối vào sông Hằng. Các Thầy nghĩ như thế nào,
này các Tỷ-kheo, sông Hằng ấy có vì nắm muối này
trở thành mặn và không uống được, phải không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn. Vì cớ sao? Lớn là cả
khối nước sông Hằng. Khối nước ấy không vì nắm
muối này trở thành mặn và không uống được.
- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có người làm
nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy
vào địa ngục. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm
nghiệp ác nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy đưa
người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến
chút ít cũng không thấy được (trong đời sau), nói gì
là nhiều.
4. Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy
vào địa ngục?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo có người thân không tu
tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không
tu tập, hạn hẹp, tự ngã nhỏ nhen, sống chịu khổ ít

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1490

oi. Người như vậy, này các Tỷ-kheo, làm nghiệp
ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy vào địa
ngục.
Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy đưa
người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến
chút ít cũng không thấy được (trong đời sau), nói gì
là nhiều?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân được tu
tập, giới được tu tập, tâm được tu tập, tuệ được tu
tập, không có hạn hẹp, tự ngã to lớn, sống đời vô
lượng. Người như vậy, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy đưa
người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến
chút ít cũng không thấy được, nói gì là nhiều.
5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người bị tù tội vì nửa
đồng tiền, bị tù tội vì một đồng tiền, bị tù tội vì một
trăm đồng tiền. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có
người không bị tù tội vì nửa đồng tiền, không bị tù
tội vì một đồng tiền, không bị tù tội vì một trăm
đồng tiền.
Như thế nào, này các Tỷ-kheo, bị tù tội vì nửa đồng
tiền, bị tù tội vì một đồng tiền, bị tù tội vì một trăm
đồng tiền?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người nghèo khổ, ít
sở hữu, ít tài sản. Người như vậy, này các Tỷ-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1491

kheo, bị tù tội vì nửa đồng tiền, bị tù tội vì một
đồng tiền, bị tù tội vì một trăm đồng tiền.
Như thế nào, này các Tỷ-kheo, không bị tù tội vì nửa
đồng tiền, không bị tù tội vì một đồng tiền, không bị
tù tội vì một trăm đồng tiền?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người giàu có, có tiền
của lớn, có tài sản lớn. Người như vậy, này các
Tỷ-kheo, không bị tù tội vì nửa đồng tiền, không
bị tù tội vì một đồng tiền, không bị tù tội vì một
trăm đồng tiền.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây có người làm
nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy
vào địa ngục. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm
nghiệp ác nhỏ mọn tương tự, nghiệp ác ấy đưa người
ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến chút ít
cũng không thấy được, còn nói gì là nhiều.
6. Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy
vào địa ngục?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân không tu
tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không
tu tập, hạn hẹp, tự ngã nhỏ nhen, sống chịu khổ ít
oi. Người như vậy, này các Tỷ-kheo, làm nghiệp
ác nhỏ mọn và nghiệp ác ấy đưa người ấy vào địa
ngục.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1492

Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có người
làm nghiệp ác nhỏ mọn tương tự, nghiệp ác ấy đưa
người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến
chút ít cũng không thấy được, còn nói gì là nhiều?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân được tu
tập, giới được tu tập, tâm được tu tập, tuệ được tu
tập, không có hạn hẹp, tự ngã to lớn, sống đời vô
lượng. Người như vậy, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn tương tự, và nghiệp ác ấy đưa
người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến
chút ít cũng không thấy được, còn nói gì là nhiều.
7. Ví dụ một người đồ tể hay người giết dê, này các
Tỷ-kheo, đối với một số người đánh cắp dê, có thể
giết hay trói, hay tịch thu tài sản, hay làm như ý
muốn. Đối với một số người cũng đánh cắp dê,
không có thể giết, không có thể trói, không có thể
tịch thu tài sản, hay không có thể làm như ý muốn.
Như thế nào, này các Tỷ-kheo, người đồ tể hay người
giết dê, đối với một số người đánh cắp dê, có thể giết,
có thể trói, có thể tịch thu tài sản, hay có thể làm như
ý người ấy muốn?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người nghèo khổ, ít
sở hữu, ít tài sản. Kẻ đồ tể hay người giết dê, đối
với kẻ đánh cắp dê như vậy có thể giết, hay trói,
hay có thể tịch thu tài sản, hay có thể làm như ý
người ấy muốn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1493

Như thế nào, này các Tỷ-kheo, người đồ tể hay người
giết dê, đối với kẻ đánh cắp dê, không có thể giết,
không có thể trói, không có thể tịch thu tài sản, hay
không có thể làm như ý người ấy muốn?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người giàu có, có sở
hữu lớn, có tài sản lớn, hay nhà vua, hay đại thần
của nhà vua. Người đồ tể hay người giết dê, đối
với kẻ đánh cắp dê như vậy không có thể giết,
không có thể trói, không có thể tịch thu tài sản,
hay không có thể làm như ý người ấy muốn.
Không có gì phải làm khác hơn là chắp tay và cầu
xin như sau: "Thưa ngài, hãy cho con lại con dê
hay giá tiền con dê".
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, đối với một số
người có làm nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy
đưa người ấy vào địa ngục. Nhưng ở đây, này các
Tỷ-kheo, đối với một số người, có làm nghiệp ác nhỏ
mọn tương tự, và nghiệp ác ấy đưa người ấy đến cảm
thọ ngay trong hiện tại, cho đến chút ít cũng không
thấy được, còn nói gì là nhiều.
8. Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy
vào địa ngục?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có người thân
không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập,
tuệ không tu tập, hạn hẹp, tự ngã nhỏ nhen, sống

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1494

chịu khổ ít oi. Người như vậy, này các Tỷ-kheo,
làm nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa
người ấy vào địa ngục.
Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có người
làm nghiệp ác nhỏ mọn tương tự, và nghiệp ác ấy
đưa người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho
đến chút ít cũng không thấy được, còn nói gì là
nhiều?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân được tu
tập, giới được tu tập, tâm được tu tập, tuệ được tu
tập, không có hạn hẹp, tự ngã to lớn, sống đời vô
lượng. Người như vậy, này các Tỷ-kheo, có làm
nghiệp ác nhỏ mọn tương tự, nghiệp ác ấy đưa
người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến
chút ít cũng không thấy được, còn nói gì là nhiều.
Ai nói như sau, này các Tỷ-kheo: "Người này làm
nghiệp ác như thế nào, như thế nào người ấy sẽ cảm
thọ (quả) như vậy, như vậy". Nếu sự kiện là vậy, này
các Tỷ-kheo, thời không có đời sống Phạm hạnh,
không có cơ hội để nêu rõ đau khổ được chơn chánh
đoạn diệt.
Và này các Tỷ-kheo, có ai nói như sau: "Người này
làm nghiệp được cảm thọ như thế nào, như thế nào,
người ấy sẽ cảm thọ quả dị thục như vậy, như vậy".
Nếu sự kiện là vậy, này các Tỷ-kheo, thời có đời sống

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1495

Phạm hạnh, có cơ hội để nêu rõ đau khổ được chơn chánh đoạn diệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   1496

171 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh Cán Búa – Tương III, 272

Cán Búa – Hay Chiếc Thuyền – Tương III, 272

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) - Do biết, do thấy, này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố sự đoạn tận các lậu hoặc, không phải do không biết, do không thấy.

4) Do biết cái gì, thấy cái gì, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận?

- Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn
diệt.
- Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ đoạn
diệt.
- Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là
tưởng đoạn diệt.
- Đây là các hành, đây là các hành tập khởi, đây
là các hành đoạn diệt.
- Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức
đoạn diệt.

Do biết như vậy, do thấy như vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1497

5) Này các Tỷ-kheo, như có Tỷ-kheo sống không chí
tâm trong sự tu tập, khởi lên ước muốn như sau:
"Mong rằng tâm của ta được giải thoát khỏi các lậu,
hoặc không có chấp thủ!". Tuy vậy, tâm của vị ấy
cũng không giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có
chấp thủ.

6) Vì sao? Phải nói rằng vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái gì?

- Không có tu tập Bốn niệm xứ.
- Không có tu tập Bốn chánh cần.
- Không có tu tập Bốn như ý túc.
- Không có tu tập Năm căn.
- Không có tu tập Năm lực.
- Không có tu tập Bảy bồ đề phần.
- Không có tu tập Thánh đạo Tám ngành.

7) Ví như, này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười
hai trứng gà, không được con gà mái ấp nằm đúng
cách, không được ấp nóng đúng cách, không được
ấp dưỡng đúng cách.

8) Dầu cho con gà mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con của ta, với chân, móng và đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách an toàn"; tuy vậy các con gà con ấy không có thể, với chân, móng, đỉnh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1498

đầu hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách an toàn.

9) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, tám, mười hay mười hai
trứng gà ấy không được con gà mái ấp nằm một cách
đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp dưỡng một
cách đúng đắn.

10) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chí
tâm trong sự tu tập. Dầu cho vị ấy có khởi lên ý
muốn: "Mong rằng tâm ta được giải thoát khỏi các
lậu hoặc, không có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy cũng
không giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ.

11) Vì sao? Phải nói rằng, vì vị ấy không có tu tập.
Không có tu tập cái gì? Không có tu tập Bốn niệm
xứ... Không có tu tập con đường Thánh đạo Tám
ngành.

12) Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập. Dầu cho vị ấy không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ". Tuy vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

13) Vì sao? Phải nói rằng, vì vị ấy có tu tập. Có tu tập cái gì?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1499

- Có tu tập Bốn niệm xứ.
- Có tu tập Bốn chánh cần.
- Có tu tập Bốn như ý túc.
- Có tu tập Năm căn.
- Có tu tập Năm lực.
- Có tu tập Bảy giác chi.
- Có tu tập con đường Thánh đạo Tám ngành.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười
hai trứng gà. Các trứng ấy được con gà mái ấp nằm
một cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp
dưỡng một cách đúng đắn.

Dầu cho con gà mái ấy không khởi lên ước muốn:
"Mong rằng các con gà con của ta, với chân, móng
và đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ
trứng, được xuất sanh một cách an toàn"; tuy vậy,
các con gà con ấy có thể với chân, móng và đỉnh đầu,
hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được
xuất sanh một cách an toàn.

15) Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, có tám, mười
hay mười hai trứng gà được con gà mái ấy ấp nằm
một cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp
dưỡng một cách đúng đắn.

16) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sống chí tâm tu tập. Dầu cho vị ấy không khởi lên ước muốn:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1500

"Mong rằng tâm của ta được giải thoát khỏi các lậu
hoặc, không có chấp thủ". Tuy vậy, tâm của vị ấy
vẫn được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ.

17) Vì sao? Phải nói rằng, vì vị ấy có tu tập. Tu tập cái gì? Có tu tập Bốn niệm xứ... có tu tập con đường Thánh đạo Tám ngành.

18) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thợ đá hay
đệ tử người thợ đá, khi nhìn vào cán búa thấy dấu
các ngón tay và dấu các ngón tay cái. Vị ấy không
có thể biết được như sau: "Hôm nay, từng ấy cán búa
của ta bị hao mòn; hôm nay từng ấy, các ngày khác
từng ấy". Nhưng vị ấy biết được cán búa bị hao mòn
trên sự hao mòn của cán búa.

19) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo chí tâm
trong sự tu tập không có biết như sau: "Hôm nay,
từng ấy lậu hoặc của ta được hao mòn, hôm qua từng
ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng vị ấy biết được
(các lậu hoặc) được hao mòn trên sự hao mòn (các
lậu hoặc).

20) Ví như, này các Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi
biển có đầy đủ cột buồm và dây buồm, bị mắc cạn
sáu tháng do thiếu nước trong mùa khô; các cột
buồm và dây buồm bị gió và mặt trời làm hư hỏng,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1501

rồi bị nước mưa đổ xuống trong mùa mưa, chúng trở thành yếu và hư nát (?).

21) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập, các kiết sử rất dễ bị yếu dần và hư nát.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1502

172 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh PHÙ–DI – 126 Trung III, 353

KINH PHÙ–DI (Bhùmija suttam) – Bài kinh số 126 – Trung III, 353

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng sóc. Rồi
Tôn giả Bhumija vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi
đến trú xứ của vương tử Jayasena, sau khi đến ngồi
trên chỗ đã soạn sẵn. Rồi vương tử Jayasena đi đến
Tôn giả Bhumija, sau khi đến nói lên với Tôn giả
Bhumija những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, vương tử
Jayasena thưa với Tôn giả Bhumija:

– Thưa Tôn giả Bhumija, có một số Sa-môn, Bà-
la-môn có lý thuyết như sau, có quan điểm như sau:
"Nếu có ước nguyện hành Phạm hạnh, thời không
đạt được quả vị; nếu không có ước nguyện hành
Phạm hạnh, thời không đạt được quả vị; nếu có và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1503

không có ước nguyện hành Phạm hạnh, thời không
đạt được quả vị; nếu không có và không không có
ước nguyện hành Phạm hạnh, thời không đạt được
quả vị". Ở đây, bậc Đạo sư của Tôn giả Bhumija có
nói gì, và có lập luận gì?

– Thưa Vương tử, tôi không tận mặt Thế Tôn được nghe như vậy, được ghi nhớ như vậy. Và sự việc này xảy ra, Thế Tôn có giải thích như sau:

 "Nếu có ước nguyện, hành Phạm hạnh không
chánh đáng (ayoniso), thời không đạt được
quả vị;
 Nếu không có ước nguyện, hành Phạm hạnh
không chánh đáng, thời không đạt được quả
vị;
 Nếu có và không có ước nguyện hành Phạm
hạnh không chánh đáng, thời không đạt được
quả vị;
 Nếu không có và không không có ước
nguyện, hành Phạm hạnh không chánh đáng
thời không đạt được quả vị.
 Còn nếu có ước nguyện hành Phạm hạnh một
cách chánh đáng, thời đạt được quả vị;
 Nếu không có ước nguyện hành Phạm hạnh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                    1504

một cách chánh đáng, thời đạt được quả vị;
 Nếu có và không có ước nguyện hành Phạm
hạnh một cách chánh đáng, thời đạt được quả
vị;
 Nếu không có và không không có ước
nguyện hành Phạm hạnh một cách chánh
đáng, thời đạt được quả vị".

Thưa Vương tử, tôi không tận mặt Thế Tôn được nghe như vậy, được ghi nhớ như vậy. Sự việc xảy ra, Thế Tôn có giải thích như vậy.

– Nếu Đạo sư của Tôn giả Bhumija thuyết lý
như vậy, lập luận như vậy, thời tôi nghĩ rằng chắc
chắn vị Đạo sư của Tôn giả Bhumija, đứng cao hơn
trên đầu tất cả Sa-môn, Bà-la-môn tầm thường.

Rồi vương tử Jayasena mời Tôn giả Bhumija, dùng với bát ăn (thalipaka) của mình.

Rồi Tôn giả Bhumija, sau bữa ăn khất thực trở
về đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn
giả Bhumija bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ở đây, vào buổi sáng con đắp y, cầm y bát, đi đến trú xứ của vương tử Jayasena,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1505

sau khi đến con ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, bạch Thế Tôn, vương tử Jayasena đến chỗ con, sau khi đến nói lên với con những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, bạch Thế Tôn vương tử Jayasena nói với con như sau: "Thưa Tôn giả Bhumija, một số Sa-môn, Bà-la-môn, .... bậc Đạo sư của Tôn giả có nói gì, có lập luận gì?" Khi được nghe nói vậy, bạch Thế Tôn, con có nói với vương tử Jayasena, như sau: "Này Vương tử, tôi không tận mặt Thế Tôn, được nghe như sau, được ghi nhớ như sau... ". , .... Tôi nghĩ rằng chắc chắn Đạo sư của Tôn giả Bhumija, đứng cao hơn trên đầu tất cả Sa-môn, Bà-la-môn tầm thường". Bạch Thế Tôn, không hiểu hỏi như vậy, trả lời như vậy, con có nói đúng lời Thế Tôn nói, con không xuyên tạc lời Thế Tôn với điều không đúng sự thực, nhưng con đã giải thích đúng pháp, tùy pháp, và một vị đồng Phạm hạnh nói đúng pháp, tùy pháp sẽ không có lý do để chỉ trích?

– Thật vậy, này Bhumija, được hỏi vậy, được trả
lời vậy, Ông nói đúng lời Thế Tôn nói, Ông không
xuyên tạc Thế Tôn với điều không đúng sự thực, Ông
đã giải thích đúng pháp, tùy pháp, và một vị đồng
Phạm hạnh nói đúng pháp, tùy pháp không có lý do
gì để chỉ trích.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1506

 Này Bhumija, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
có tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng,
tà tinh tấn, tà niệm, tà định, nếu họ có ước
nguyện hành Phạm hạnh, thời không đạt được quả
vị; nếu họ không có ước nguyện hành Phạm hạnh,
thời không đạt được quả vị; nếu họ có và không
có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời không đạt
được quả vị; nếu họ không có và không không có
ước nguyện, hành Phạm hạnh thời không đạt được
quả vị. Vì sao vậy? Đây không phải là phương
pháp này Bhumija, để đạt được quả vị.

Ví như, này Bhumija, một người cần dầu, tìm cầu dầu, đi chỗ này chỗ kia để tìm dầu. Sau khi đổ cát vào thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cát cho ra dầu). Nếu người ấy có ước nguyện, sau khi đổ cát vào thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cát cho ra dầu), người ấy không lấy được dầu. Nếu người ấy không có ước nguyện, sau khi đổ cát vào thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cát cho ra dầu), người ấy không lấy được dầu. Nếu người ấy có và không có ước nguyện, sau khi đổ cát vào thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cát cho ra dầu), người ấy không lấy được dầu. Nếu người ấy không có và không không có ước nguyện, sau khi đổ cát vào thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cát cho ra dầu), người ấy không lấy được dầu. Vì sao vậy? Đây không phải là phương pháp, này

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1507

Bhumija, để lấy được dầu. Cũng vậy, này Bhumija,
những vị Sa-môn hay Bà-la-môn có tà kiến, tà tư
duy... tà định, nếu họ có ước nguyện, hành Phạm
hạnh, họ không đạt được quả vị; nếu họ không ước
nguyện... có và không có ước nguyện... không có và
không không có ước nguyện, hành Phạm hạnh thời
họ không đạt được quả vị. Vì sao vậy? Đây không
phải là phương pháp này Bhumija, để đạt được quả
vị.

Ví như, này Bhumija, một người cần sữa, tìm
cầu sữa, đi chỗ này chỗ kia để tìm sữa, nắm sừng
con bò cái trẻ để vắt sữa. Nếu người ấy có ước
nguyện, nắm sừng con bò cái trẻ để vắt sữa, người
ấy không lấy được sữa. Nếu người ấy không có ước
nguyện... Nếu người ấy có và không có ước nguyện...
Nếu người ấy không có và không không có ước
nguyện, nắm sừng con bò cái trẻ để vắt sữa, nó
không lấy được sữa. Vì sao vậy? Này Bhumija, đây
không phải là phương pháp để lấy sữa. Cũng vậy,
này Bhumija, các vị Sa-môn hay Bà-la-môn, có tà
kiến... có tà định, nếu họ có ước nguyện hành Phạm
hạnh, họ không đạt được quả vị; nếu họ không có
ước nguyện; nếu họ có và không có ước nguyện; nếu
họ không có và không không có ước nguyện, hành
Phạm hạnh, họ không đạt được quả vị. Vì sao vậy?
Đây không phải là phương pháp, này Bhumija, để đạt

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1508

được quả vị.

Ví như, này Bhumija, một người cần sanh tô,
tìm cầu sanh tô, đi chỗ này chỗ kia để tìm cầu sanh
tô, sau khi đổ nước vào một cái ghè, rồi lấy que
khuấy đánh. Nếu người ấy có ước nguyện, sau khi
đổ nước vào một cái ghè, lấy que khuấy đánh, người
ấy không lấy được sanh tô. Nếu người ấy không có
ước nguyện... nếu người ấy có và không có ước
nguyện... nếu người ấy không có và không không có
ước nguyện, đổ nước vào một cái ghè, lấy que khuấy
đánh, người ấy không lấy được sanh tô. Vì sao vậy?
Này Bhumija, đây không phải là phương pháp để
lấy sanh tô. Cũng vậy, này Bhumija, những Sa-môn
hay Bà-la-môn có tà kiến... (như trên)... có tà định,
nếu họ có ước nguyện hành Phạm hạnh, họ không
đạt được quả vị; nếu họ không có ước nguyện; nếu
họ có và không có ước nguyện; nếu họ không có và
không không có ước nguyện, thời họ không đạt được
quả vị. Vì sao vậy? Này Bhumija, đây không phải là
phương pháp để đạt được quả vị.

Ví như, này Bhumija, một người cần lửa, tìm cầu lửa, đi chỗ này chỗ kia để tìm lửa. Người ấy đem phần phía trên đồ quay lửa, rồi cọ xát với một khúc que ướt và có nhựa, nếu người ấy có ước nguyện, đem phần phía trên đồ quay lửa rồi cọ xát với một

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1509

khúc que ướt và có nhựa, thời người ấy không lấy
được lửa; nếu người ấy không có ước nguyện; nếu
người ấy có và không có ước nguyện, nếu người ấy
không có và không không có ước nguyện đem phần
trên đồ quay lửa, rồi cọ xát với một khúc que ướt và
có nhựa, thời người ấy không lấy được lửa. Vì sao
vậy? Đây không phải là phương pháp, này
Bhumija, để lấy được lửa. Cũng vậy, này Bhumija,
có những Sa-môn, hay Bà-la-môn có tà kiến... (như
trên)... có tà định; nếu họ có ước nguyện, hành Phạm
hạnh, họ không đạt được quả vị; nếu họ không có
ước nguyện; nếu họ có và không có ước nguyện; nếu
họ không có và không không có ước nguyện, thời họ
không thể đạt được quả vị. Vì cớ sao? Đây không
phải là phương pháp, này Bhumija, để đạt được quả
vị.

 Này Bhumija, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
có chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định; nếu họ có ước nguyện, hành Phạm
hạnh, họ đạt được quả vị; nếu họ không có ước
nguyện; nếu họ có và không có ước nguyện; nếu
họ không có và không không có ước nguyện, hành
Phạm hạnh, thời họ đạt được quả vị. Vì cớ sao?
Đây là phương pháp, này Bhumija, để đạt
được quả vị.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1510

Ví như, này Bhumija, một người cần dầu, cầu
tìm dầu, đi chỗ này chỗ kia để tìm dầu, sau khi đổ
những hột giống dầu vào cái thùng, tiếp tục rưới
nước rồi ép (cho ra dầu). Nếu người ấy có ước
nguyện, sau khi đổ những giống dầu vào trong cái
thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cho ra dầu), thời
người ấy lấy được dầu. Nếu người ấy không có ước
nguyện; nếu người ấy có và không có ước nguyện;
nếu người ấy không có và không không có ước
nguyện, sau khi đổ những hột giống dầu vào trong
cái thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cho ra dầu), thời
người ấy lấy được dầu. Vì cớ sao? Này Bhumija,
đây là phương pháp để lấy được dầu. Cũng vậy, này
Bhumija những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào có
chánh kiến... có chánh định. Nếu họ có ước nguyện,
hành Phạm hạnh, thời họ đạt được quả vị; nếu họ
không có ước nguyện; nếu họ có và không có ước
nguyện, nếu họ không có và không không có ước
nguyện, hành Phạm hạnh, thời họ đạt được quả vị.
Vì cớ sao? Này Bhumija, đây là phương pháp có thể
đạt được quả vị.

Ví như, này Bhumija, một người cần sữa, tìm cầu sữa, đi chỗ này chỗ kia để tìm sữa. Và người ấy vắt sữa từ nơi vú con bò cái còn trẻ. Nếu người ấy có ước nguyện, vắt sữa từ nơi vú con bò cái còn trẻ, thời người ấy lấy được sữa. Nếu người ấy không có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1511

ước nguyện; nếu người ấy có và không có ước
nguyện; nếu người ấy không có và không không có
ước nguyện, người ấy vắt sữa từ nơi vú con bò cái
còn trẻ, thời người ấy lấy được sữa. Vì cớ sao? Này
Bhumija, đây là phương pháp để lấy được sữa.
Cũng vậy, này Bhumija, những Sa-môn hay Bà-la-
môn nào có chánh kiến... (như trên)... có chánh định,
nếu họ có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời họ đạt
được quả vị. Nếu họ không có ước nguyện; nếu họ
có và không có ước nguyện; nếu họ không có và
không không có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời
họ đạt được quả vị. Vì cớ sao? Này Bhumija, đây là
phương pháp để đạt được quả vị.

Ví như, này Bhumija, một người cần sanh tô, tìm cầu sanh tô, đi chỗ này chỗ kia tìm cầu sanh tô; sau khi đổ lạc (dadhi) vào trong một cái ghè, rồi lấy cây que khuấy, đánh. Nếu người ấy có ước nguyện, sau khi đổ lạc (dadhi) vào trong một cái ghè, rồi lấy cây que khuấy, đánh, thời người ấy lấy được sanh tô. Nếu người ấy không có ước nguyện; nếu người ấy có và không có ước nguyện; nếu người ấy không có và không không có ước nguyện, thời sau khi đổ lạc (dadhi) vào trong một cái ghè, rồi lấy que khuấy, đánh, người ấy lấy được sanh tô. Vì cớ sao? Này Bhumija, đây là phương pháp để lấy được sanh tô. Cũng vậy, này Bhumija, những Sa-môn hay Bà-la-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1512

môn nào có chánh kiến... có chánh định; nếu họ có
ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời họ đạt được quả
vị. Nếu họ không có ước nguyện; nếu họ có và không
có ước nguyện; nếu họ không có và không không có
ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời họ đạt được quả
vị. Vì cớ sao? Này Bhumija, đây là phương pháp để
đạt được quả vị.

Ví như, này Bhumija, có một người cần lửa, tìm cầu lửa, đi chỗ này chỗ kia để tìm lửa, sau khi mang phần trên đồ quay lửa rồi cọ xát với một khúc cây khô không có nhựa. Nếu người ấy có ước nguyện, đem phần phía trên đồ quay lửa rồi cọ xát với một khúc cây khô không có nhựa, thời người ấy lấy được lửa. Nếu người ấy không có ước nguyện; nếu người ấy có và không có ước nguyện; nếu người ấy không có và không không có ước nguyện, đem phần phía trên đồ quay lửa rồi cọ xát với một khúc cây khô không có nhựa, thời người ấy lấy được lửa. Vì cớ sao? Này Bhumija, đây là phương pháp để lấy được lửa. Cũng vậy, này Bhumija, những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào có chánh kiến... chánh định. Nếu họ có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời họ đạt được quả vị; nếu họ không có ước nguyện; có và không có ước nguyện, nếu họ không có và không không có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời họ đạt kết quả vị. Vì sao vậy? Này Bhumija, đây là phương pháp đưa đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1513

quả vị.

Nếu bốn ví dụ này, này Bhumija, khởi đến từ
nơi Ông cho vương tử Jayasena, thời vương tử
Jayasena tự nhiên tin tưởng Ông, và khi đã tin tưởng,
sẽ hành động đúng theo cung cách một người đã tin
tưởng Ông.

– Nhưng làm sao, bạch Thế Tôn, bốn ví dụ này
khởi đến từ nơi con cho vương tử Jayasena, khởi lên
một cách tự nhiên, từ trước chưa từng được nghe,
như Thế Tôn được?

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Bhumja hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1514

173 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh SỰ TU TẬP – Tăng III, 454

SỰ TU TẬP –Tăng III, 454

1. - Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chí tâm trong
sự tu tập khởi lên ước muốn như sau: "Mong rằng
tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có
chấp thủ!". Tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải thoát
khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

Vì cớ sao? Phải nói rằng vì vị ấy không có tu tập.
Không có tu tập cái gì? - Không có tu tập Bốn niệm
xứ, không có tu tập Bốn chánh cần, không có tu tập
Bốn như ý túc, không có tu tập Năm căn, không có
tu tập Năm lực, không có tu tập Bảy Bồ-đề phần,
không có tu tập Thánh đạo tám ngành.

Ví như, này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai
trứng gà, không được con gà mái ấp nằm đúng cách,
không được ấp nóng đúng cách, không được ấp
dưỡng đúng cách.

Dầu cho con gà mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con của ta, với chân móng và đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh ra một cách an toàn", tuy vậy, các con gà con

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1515

ấy không có thể, với chân, móng, đỉnh đầu hay với
miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh
ra một cách an toàn! Vì cớ sao? - Này các Tỷ-kheo,
tám, mười hay mười hai trứng gà mái ấy không được
con gà mái nằm ấp một cách đúng đắn, ấp nóng một
cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chú tâm
trong sự tu tập, dầu cho có khởi lên ý muốn: "Mong
rằng tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc không
có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải
thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ. Vì cớ
sao? Phải nói rằng vì vị ấy không có tu tập. Không
có tu tập cái gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ...
không có tu tập Thánh đạo tám ngành.

2. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chú tâm trong sự
tu tập, dầu cho không khởi lên ước muốn: "Mong
rằng tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không
có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi
các lậu hoặc không có chấp thủ.

Vì cớ sao? Phải nói rằng vì vị ấy có tu tập. Có tu tập
cái gì? Có tu tập Bốn niệm xứ, có tu tập Bốn chánh
cần, có tu tập Bốn như ý túc, có tu tập Năm căn, có
tu tập Năm lực, có tu tập Bảy Bồ-đề phần, có tu tập
Thánh đạo tám ngành.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1516

Ví như, này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai
trứng gà. Các trứng ấy được con gà mái ấp nằm một
cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp
dưỡng một cách đúng đắn. Dầu cho con gà mái ấy
không khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà
con của ta, với chân móng và đỉnh đầu, hay với
miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh ra
một cách an toàn!", tuy vậy, các con gà con ấy có
thể với chân, móng, đỉnh đầu hay với miệng và mỏ,
sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh ra một cách an
toàn. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, tám, mười hay
mười hai trứng gà được con gà mái ấy ấp nằm một
cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp
dưỡng một cách đúng đắn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chú tâm tu tập, dầu cho vị ấy không khởi lên ý muốn: "Mong rằng tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy cũng được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ. Vì cớ sao? Phải nói rằng vì vị ấy có tu tập. Tu tập cái gì? Có tu tập Bốn niệm xứ... có tu tập Thánh đạo tám ngành.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thợ nề hay đệ tử người thợ nề, khi nhìn vào cán búa, thấy dấu các ngón tay và dấu ngón tay cái. Người ấy không có thể biết được như sau: "Hôm nay từng ấy cán búa của

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1517

ta bị hao mòn, hôm qua từng ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng người ấy biết được cán búa bị hao mòn trên sự hao mòn của cán búa.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo chú tâm trong sự tu tập không có biết như sau: "Hôm nay từng ấy lậu hoặc của ta được đoạn tận, hôm qua từng ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng vị ấy biết được các lậu hoặc được đoạn tận trên sự đoạn tận các lậu hoặc.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi biển,
có đầy đủ cột buồm và dây buồm bị mắc cạn sáu
tháng do thiếu nước trong mùa đông, các cột buồm
và dây buồm bị gió và mặt trời làm hư hỏng. Rồi bị
nước mưa đổ xuống trong mùa mưa, chúng bị hư dần
và mục nát một cách dễ dàng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chú tâm trong sự tu tập, các kiết sử rất dễ bị yếu dần và mục nát.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1518

174 Tuyên bố chánh trí cần đặt câu hỏi gì - Kinh SÁU THANH TỊNH – 112 Trung III, 161

KINH SÁU THANH TỊNH (Chabbisodhana suttam) – Bài kinh số 112 – Trung III, 161

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại
tinh xá ông Anathapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo, "Này các Tỷ-kheo". – "Thưa vâng, bạch
Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế
Tôn nói như sau:

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo nói lên chánh trí (annam) như sau: "Ta tuệ tri như vầy: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa"". Này các Tỷ-kheo, lời nói của vị Tỷ-kheo ấy, không nên tán thán cũng không nên bác bỏ. Không tán thán, không bác bỏ, cần hỏi câu hỏi: "Này Hiền giả, có bốn hình thức tuyên bố này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chân chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1519

nói lên. Thế nào là bốn? Cái gì được thấy được nói
lên như là được thấy. Cái gì được nghe được nói lên
là được nghe. Cái gì được cảm giác được nói lên như
là cảm giác. Cái gì được nhận thức được nói lên như
là được nhận thức. Bốn hình thức tuyên bố này, Này
Hiền giả, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chơn chánh nói lên.
Nhưng biết cái gì, thấy cái gì, đối với bốn hình thức
tuyên bố này, Tôn giả có thể nói là tâm của Tôn giả
được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp
thủ?"

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo, các lậu hoặc đã
đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm đã
làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt mục đích,
đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ
chánh trí, câu trả lời tùy pháp (anudhamma) của vị
ấy phải như sau: "Này chư Hiền, tôi không cảm
thấy luyến ái, không chống đối, độc lập, không
trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm
không có hạn chế, đối với những vật được thấy...
được nghe... được cảm giác... được nhận thức.
Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối
với bốn hình thức tuyên bố này, tôi có thể nói tâm tôi
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1520

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải được tán
thán, phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành thay! Sau
khi tán thán, tùy hỷ với lời nói: "Lành thay, một câu
hỏi nữa cần phải được hỏi.: "Này Hiền giả, năm thủ
uẩn này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chân chánh nói lên. Thế
nào là năm? Tức là sắc thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, thọ
thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Năm thủ uẩn
này, này Hiền giả, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến
Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chân chánh
nói lên. Nhưng biết cái gì, thấy cái gì, đối với năm
thủ uẩn này, Tôn giả có thể nói tâm của Tôn giả
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ?"

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt mục đích, đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ chánh trí, câu trả lời tùy pháp của vị ấy phải như sau: "Này chư Hiền, sau khi biết sắc này là vô lực, biến hoại, không an ổn, đối với những sắc là những chấp thủ phương tiện (upayupadana), là những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên, đối với những sắc ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Này chư Hiền, sau khi biết thọ này... Này chư Hiền,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1521

sau khi biết tưởng này.. Này chư Hiền, sau khi biết hành này.. Này chư Hiền, sau khi biết thức này là vô lực, biến hoại, không an ổn, đối với thức là những chấp thủ phương tiện, là những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên. Đối với những thức ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối với năm thủ uẩn này, tôi có thể nói tâm tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ".

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải được tán
thán, phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành thay". Sau
khi tán thán, tùy hỷ với lời nói: "Lành thay", một câu
hỏi nữa cần phải được hỏi thêm: "Này Hiền giả, sáu
giới này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chơn chánh nói lên. Thế
nào là sáu? Địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới,
không giới, thức giới. Sáu giới này, này Hiền giả,
được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nói lên. Nhưng biết cái gì, thấy
cái gì với sáu giới này, Tôn giả có thể nói tâm của
Tôn giả được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có
chấp thủ?"

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm đã

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1522

làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt mục đích, đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ chánh trí, câu trả lời tùy pháp của vị ấy phải như sau: "Chư Hiền, tôi đã đi đến địa giới như là không phải tự ngã, và (đi đến) tự ngã như là không tùy thuộc địa giới. Đối với những pháp là những chấp thủ phương tiện tùy thuộc địa giới, là những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên; đối với những pháp ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến thủy giới.. Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến hỏa giới… Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến phong giới... Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến không giới... Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến thức giới như là không phải tự ngã, và (đi đến) tự ngã như là không tùy thuộc thức giới. Đối với những pháp là những chấp thủ phương tiện tùy thuộc thức giới, là những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên; đối với những pháp ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối với sáu giới này, tôi có thể nói tâm tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ".

Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy cần phải được tán thán, cần phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành thay". Sau khi tán thán tùy hỷ với lời nói: "Lành

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1523

thay", một câu hỏi nữa cần phải được hỏi: "Này Hiền
giả, sáu nội ngoại xứ này được Thế Tôn, bậc Tri Giả,
Kiến Giả bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chơn
chánh nói lên. Thế nào là sáu? Mắt và sắc, tai và
tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và
pháp. Sáu nội ngoại xứ này, này Hiền giả, được Thế
Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác nói lên. Nhưng biết cái gì, thấy cái gì,
thấy cái gì đối với sáu nội ngoại xứ này, Tôn giả có
thể nói tâm của Tôn giả được giải thoát khỏi các lậu
hoặc, không có chấp thủ".

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt mục đích, đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ chánh trí, câu trả lời tùy pháp của vị ấy phải như sau: "Chư Hiền, đối với mắt, đối với sắc, đối với nhãn thức, đối với những pháp được nhận thức bởi nhãn thức, phàm có dục gì, tham gì, hỷ gì, ái gì, phàm có những pháp chấp thủ phương tiện, những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên. Đối với những pháp ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối với sáu nội ngoại xứ này, tôi có thể nói tâm tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ. Chư Hiền, đối

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1524

với tai, đối với tiếng, đối với nhĩ thức; chư Hiền, đối với mũi, đối với hương, đối với tỷ thức; chư Hiền, đối với lưỡi, đối với vị, đối với thiệt thức; chư Hiền, đối với thân, đối với xúc, đối với thân thức; chư Hiền, đối với ý, đối với pháp, đối với ý thức, đối với các pháp được nhận thức bởi ý thức, phàm có dục gì, tham gì, hỷ gì, ái gì, phàm có những chấp thủ phương tiện, những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên; đối với những pháp ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối với sáu nội ngoại xứ này, tôi có thể nói tâm tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ".

Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy cần phải được
tán thán, cần phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành
thay!" Sau khi tán thán, tùy hỷ với lời nói: "Lành
thay", một câu hỏi nữa cần phải được hỏi thêm:
"Nhưng này Hiền giả, do biết gì, thấy gì, do đối với
các thân có nhận thức này và đối với tất cả tướng ở
ngoài, Tôn giả có thể nói về mạn tùy miên: "Ta là
người làm, sở thuộc của ta là người làm", mạn tùy
miên của Tôn giả được đoạn trừ một cách hoàn
toàn"?

Chư Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo các lậu hoặc đã

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1525

đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm, đã làm, đã đặt gánh xuống, đã thành đạt mục đích, đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ chánh trí, câu trả lời tùy pháp của vị ấy phải như sau: "Chư Hiền, thuở xưa, khi tôi chưa xuất gia, tôi còn ngu muội. Tôi được Như Lai, đệ tử Như Lai thuyết pháp. Sau khi nghe pháp. Tôi có lòng tịnh tín đối với Như Lai. Thành tựu được tịnh tín ấy, tôi suy nghĩ: "Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình".

"Chư Hiền, một thời gian sau, tôi từ bỏ tài sản nhỏ hay từ bỏ tài sản lớn, từ bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay từ bỏ bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi đã xuất gia như vậy, tôi thành tựu học giới và nếp sống các vị Tỷ-kheo, tôi từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót tất cả chúng sanh và các loại hữu tình. Tôi từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống thanh tịnh không có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1526

trộm cướp. Tôi từ bỏ phi Phạm hạnh, sống theo Phạm hạnh, sống tránh xa (phi Phạm hạnh), từ bỏ dâm dục tục pháp. Tôi từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói những lời chơn thật, y chỉ trên sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không phản lại đời. Tôi từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi; nghe điều gì ở chỗ này, không đến nói chỗ kia để sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều này ở chỗ kia, không đi nói với những người này, để sinh chia rẽ ở những người kia. Tôi sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thoải mái trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. Tôi từ bỏ nói lời độc ác, tránh xa nói lời độc ác, tôi nói những lời nhẹ nhàng, thuận tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người, tôi nói những lời nói như vậy. Tôi từ bỏ nói lời phù phiếm, tránh xa nói phù phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về Chánh pháp, nói những lời về luật, nói những lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi. Tôi từ bỏ không làm hại đến các hột giống và các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm, từ bỏ không ăn phi thời. Tôi từ bỏ không đi xem múa, hát, nhạc, các cuộc trình diễn. Tôi từ bỏ không trang sức bằng vòng hoa, hương liệu, dầu thoa, các thời trang, các thời sức. Tôi từ bỏ không dùng giường cao và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1527

giường lớn. Tôi từ bỏ không nhận các hạt sống. Tôi từ bỏ không nhận thịt sống. Tôi từ bỏ không nhận đàn bà, con gái. Tôi từ bỏ không nhận nô tỳ gái và trai. Tôi từ bỏ không nhận cừu dê. Tôi từ bỏ không nhận gia cầm và heo. Tôi từ bỏ không voi, bò, ngựa và ngựa cái. Tôi từ bỏ không nhận ruộng nương và đất đai. Tôi từ bỏ không nhận người môi giới hoặc tự mình làm môi giới. Tôi từ bỏ không buôn bán. Tôi từ bỏ các sự gian lận bằng cân tiền bạc và đo lường. Tôi từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo. Tôi từ bỏ không làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá. Tôi bằng lòng (tri túc) với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y bát). Ví như con chim bay đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy, tôi bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y bát). Tôi thành tựu Thánh giới uẩn này, cảm giác lạc thọ thuộc nội tâm, không lỗi lầm. Khi mắt thấy sắc, tôi không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì con mắt không được chế ngự khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, tôi tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp, tôi không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1528

nguyên nhân gì, vì ý căn không được chế ngự khiến tham ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, tôi tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Tôi thành tựu Thánh hộ trì các căn này, cảm giác lạc thọ thuộc nội tâm, không vẩn đục. Khi đi tới, khi đi lui, tôi đều tỉnh giác. Khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh, tôi đều tỉnh giác. Khi co tay, khi duỗi tay, tôi đều tỉnh giác. Khi mang y kép, y bát, tôi đều tỉnh giác. Khi ăn, uống, nhai, nuốt, tôi đều tỉnh giác. Khi đi đại tiện, tiểu tiện, tôi đều tỉnh giác. Khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng, tôi đều tỉnh giác.

"Và tôi đều thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu Thánh hộ trì các căn này và thành tựu Thánh chánh niệm tỉnh giác này chọn một chỗ thanh vắng, tịch mịch như rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi khất thực về và ăn xong, tôi ngồi kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói trên và an trú chánh niệm trước mặt. Tôi từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái. Từ bỏ sân hận, tôi sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu tình, gột rữa tâm hết sân hân. Từ bỏ hôn trầm thụy miên, tôi sống thoát ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về ánh sáng chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết hôn trâm thụy miên. Trừ bỏ trạo cử

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1529

hối quá, tôi sống không trạo cử, hối quá, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử, hối quá. Từ bỏ nghi ngờ, tôi sống thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.

"Tôi từ bỏ năm triền cái, các pháp làm cho tâm ô uế, làm cho trí tuệ muội lược này, ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục, sanh có tầm có tứ. Tôi diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Tôi ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Tôi xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

"Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, tôi dẫn tâm, hướng tâm đến lậu tận trí. Tôi biết như thật: "Đây là khổ", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của khổ", biết như thật: "Đây là khổ diệt", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt", biết như thật: "Đây là những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của lậu hoặc", biết như thật: "Đây là các lậu hoặc được đoạn trừ", biết như thật: "Đây là con đường đưa

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1530

đến các lậu hoặc được diệt trừ".

"Tôi nhờ biết như vậy, nhờ thấy như vậy, tâm của tôi thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, tôi khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát"". Tôi biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; không còn trở lui trạng thái này nữa".

"Chư Hiền do biết như vậy, thấy như vậy, đối với
các thân có nhận thức này và đối với tất cả tướng ở
ngoài, mạn tùy miên: "Ta là người làm, sở thuộc của
ta là người làm", mạn tùy miên này được đoạn trừ
một cách hoàn toàn".

Này các Tỷ-kheo Tỷ-kheo ấy cần phải được tán thán, cần phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành thay!" Sau khi tán thán, tùy hỷ với lời nói: "Lành thay" vị ấy cần phải nói như sau: "Thật lợi ích thay cho chúng tôi, thật khéo lợi ích thay cho chúng tôi, khi chúng tôi được thấy một vị sống Phạm hạnh như Tôn giả".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1531

175 Tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, tài sản.. - Kinh CHUYỂN LUÂN THÁNH VƯƠNG SƯ TỬ HỐNG – 26 Trường II, 353

KINH CHUYỂN LUÂN THÁNH VƯƠNG SƯ TỬ HỐNG – Bài kinh số 26 – Trường II, 35

Như vầy tôi nghe.

1. Một thời Thế Tôn an trú ở Magadha (Ma kiệt đà)
tại Matulà (Ma du la). Lúc bấy giờ Thế Tôn gọi chư
Tỷ kheo: "Này các Tỷ kheo!". Các vị Tỷ kheo ấy
Bạch Thế Tôn: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Thế Tôn
giảng như sau:

- Này các Tỷ kheo, hãy sống tự mình là ngọn đèn
cho chính mình, tự mình nương tựa mình, không
nương tựa một ai khác, lấy Chánh pháp làm ngọn
đèn, lấy Chánh pháp làm nơi nương tựa, không
nương tựa một gì khác!

Này các Tỷ kheo, thế nào là một Tỷ kheo sống tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa mình, không nương tựa một ai khác, lấy Chánh pháp

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1532

làm ngọn đèn, lấy Chánh pháp làm nơi nương tựa,
không nương tựa một gì khác? Này các Tỷ kheo, ở
đây Tỷ kheo sống quán thên trên tự thân, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để có thể diệt trừ tham
sân ở đời... trên các cảm thọ... trên các tâm... sống
quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để có thể diệt trừ tham sân ở đời. Này
các Tỷ kheo, như vậy là Tỷ kheo sống tự mình là
ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa mình,
không nương tựa một ai khác, lấy Chánh pháp làm
ngọn đèn, lấy Chánh pháp làm nơi nương tựa, không
nương tựa một gì khác.

Này các Tỷ kheo, hãy đi lại trong giới hạn được phép của mình, trong giới hạn Tổ phụ các Ngươi truyền lại.

Này các Tỷ kheo, nếu các Ngươi đi lại trong giới hạn
được phép của mình, trong giới hạn Tổ phụ các
Ngươi truyền lại, thì Ma vương sẽ không có cơ hội
để xâm nhập, không có cơ hội để nhắm vào đối
tượng. Này các Tỷ kheo, chính nhờ nhiếp trì các
thiện pháp làm nhân duyên mà công đức này
được tăng thịnh.

2. Thuở xưa, này các Tỷ kheo, có Vua Chuyển luân Thánh vương tên là Dalhanemi (Kiên Cố

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1533

Niệm), là vị pháp vương, lấy Chánh pháp trị nước, chinh phục bốn thiên hạ, thống trị các quốc độ và đầy đủ bảy món báu.

 Vị ấy có đầy đủ báy món báu, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, châu báu, nữ báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu.

 Vị ấy có hơn một ngàn hoàng tử, dõng kiện, hùng mạnh, nhiếp phục ngoại địch.

 Vị này trị vì quả đấy này cho đến hải biên, dùng Chánh pháp trị nước, không dùng trượng, không dùng kiếm.

3. Này các Tỷ kheo, sau nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, vua Dalhanemi cho gọi một người và bảo:

- Này khanh, khi nào khanh thấy Thiên luân báu có lặn xuống một ít, có rời khỏi vị trí cũ, thì báo cho Ta biết.

- Tâu Đại vương, xing vâng!

Này các Tỷ kheo người ấy vâng theo lời dạy vua Dalhanemi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1534

Này các Tỷ kheo, sau nhiều năm, nhiều trăm năm,
nhiều ngàn năm, người ấy thấy Thiên luân báu lặn
xuống một ít, có rời khỏi vị trí cũ. Thấy vậy, người
ấy liền đến vua Dalhanemi, khi đến xong, liền báo
cho vua biết:

- Đại vương có biết chăng, xe báu cõi trời của Ngài đã lặn xuống một ít, đã rời khỏi vị trí cũ?

Này các Tỷ kheo, vua Dalhanemi liền cho mời thái tử và nói rằng:

- Này thái tử thân yêu, xe báu cõi trời của ta đã lặn
xuống một ít, đã rời khỏi vị trí cũ. Ta nghe nói như
sau: "Nếu xe báu cõi Trời của Chuẩn luận Pháp
vương lặn xuống và rời khỏi vị trí cũ, thời vua còn
sống không bao lâu nữa". Ta đã thọ hưởng dục lạc
loài Người một cách đầy đủ. Nay đã đến lúc tìm cầu
dục lạc chư Thiên. Này thái tử thân yêu, hãy trị vì
trái đất này cho đến hải biên. Ta sẽ cạo bỏ râu tóc,
đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia
đình.

Này các Tỷ kheo, vua Dalhanemi sau khi đã khéo đặt hoàng tử con đầu trên ngôi vương vị, liền cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này các Tỷ kheo, sau khi vị vua ẩn sĩ xuất gia bảy ngày, xe báu cõi Trời liền biến mất.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1535

4. Này các Tỷ kheo, một người khác đi đến vua Quán đảnh Sát đế lỵ, khi đến xong liền tâu vua Quán đảnh Sát đế lỵ:

- Tâu Đại vương, Ngài đã biết xe báu cõi Trời đã biến mất chưa?

Này các Tỷ kheo, khi vua Quán đảnh Sát đế lỵ nghe
tin xe báu cõi Trời đã biến mất, liền không được vui,
cảm thấy sầu muộn. Rồi vua ấy đến chỗ vua ẩn sĩ ở,
khi đến xong, thưa với vua ẩn sĩ:

- Đại vương có biết chăng, xe báu cõi Trời đã biến mất!

Này các Tỷ kheo, khi nghe nói vậy, vua ẩn sĩ nói với vua Quán đảnh Sát đế lỵ:

- Này thái tử thân yêu, chớ có không vui vẻ, chớ có sầu muộn. Này thái tử thân yêu, xe báu cõi Trời không phải là gia bảo tổ tiên để lại. Này thái tử thân yêu, hãy hành trì Thánh vương Chánh pháp. Sự tình này sẽ xảy ra, khi con hành trì Thánh vương Chánh pháp vào ngày rằm bố tát, con gội đầu trai giới, đi lên lầu cao, thì xe báu cõi Trời sẽ hiện ra đầy đủ ngàn tăm, vành xe, trục xe và đầy đủ các bộ phận.

5. - Tâu Đại vương, thế nào là Thánh vương Chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1536

pháp?

- Này thái tử thân yêu, con y cứ vào Pháp, kính
trọng Pháp, cung kính Pháp, đảnh lễ Pháp, cúng
dường Pháp, tôn trọng Pháp, tự con trở thành
Pháp tràng, Pháp kỳ, xem Pháp là thầy, tự trở
thành người bảo vệ hợp pháp cho thứ dân, cho quân
đội, cho Sát đế lỵ, cho quần thần, cho Bà la môn, cho
gia chủ, cho thị dân, thôn dân, cho Sa môn, Bà la
môn, cho các loài thú và loài chim. Chớ có làm gì
phi pháp trong quốc độ của con.

Này con thân yêu, nếu trong quốc độ của con, có những Sa môn, Bà la môn từ bỏ dục vọng, không phóng dật, thực thành nhẫn nhục từ ái, nhiếp phục tự kỷ, an chỉ tự kỷ, giải thoát tự kỷ, thỉnh thoảng sẽ đến với con và hỏi con: "Này Tôn giả, thế nào là thiện, thế nào là bất thiện, thế nào là có tội, thế nào là không có tội, như thế nên thực hành, như thế nào không nên thực hành, hành động như thế nào đem lại bất lợi và đau khổ cho tôi lâu ngày, hành động như thế nào đem lại lợi ích và hạnh phúc cho tôi lâu ngày?" Con hãy nghe họ và ngăn chận họ khỏi sự bất thiện và khuyến khích họ làm điều thiện. Này con thân yêu, như vậy là Thánh vương Chánh pháp.

- Thưa vâng, tâu Đại vương!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1537

Này các Tỷ kheo, vua Quán đảnh Sát đế lỵ trả lời vua ẩn sĩ và thực hành Thánh vương Chánh pháp. Khi thực hành Thánh vương Chánh pháp vào ngày rằm bố tát, vua gội đầu trai giới, đi lên lầu cao, thì xe báu cõi Trời hiện ra đầy đủ ngàn tăm, vành xe, trục xe và đầy đủ các bộ phận. Thấy vậy vua Quán đảnh Sát đế lỵ nghĩ rằng: "Ta được nghe nói như sau: "Quán đảnh vương Sát-đế-lỵ nào vào ngày rằm bố tát gội đầu trai giới, đi lên lầu cao và Thiên bảo luân hiện ra đầy đủ ngàn tăm, vành xe, trục xe và đầy đủ các bộ phận, thì vị vua ấy là Chuyển luân Thánh vương." Như vậy ta là Chuyển luân Thánh vương".

6. Này các Tỷ kheo, vua Quán đảnh Sát đế lỵ từ chỗ
ngồi đứng dậy, đắp thượng y qua một bên vai, tay
trái cầm bình nước, tay mặt tưới nước trên bảo luân
và nói: "Hãy lăn, này Tôn bảo luân, hãy nhiếp
phục tất cả", xe báu lăn về hướng đông, Chuyển
luân Thánh vương theo sau cùng với bốn loại binh
chủng. Và này các Tỷ kheo, chỗ nào xe báu ấy dừng
lại, chỗ ấy Chuyển luân Thánh vương an trú, cùng
với bốn loại chủng binh. Này các Tỷ kheo, các vị vua
chư hầu ở hướng đông đều đến yết kiến Chuyển luân
Thánh vương và nói:

- Hãy đến đây, Đại vương! Thiện lai. Đại vương! Tất cả đều thuộc của Đại vương! Đại vương hãy thuyết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1538

giảng!

Chuyển luân Thánh vương bèn nói:

- Chớ có sát sanh! Chớ có lấy của không cho! Chớ
có sống tà hạnh trong các dục! Chớ có nói láo! Chớ
có uống rượu! Và hãy thọ hưởng theo những gì đã có
để thọ hưởng!

Này các Tỷ kheo, các vị vua thù nghịch ở hướng Đông đều trở thành chư hầu của Chuyển luân Thánh vương.

7. Này các Tỷ kheo, xe báu ấy chìm xuống biển
hướng Đông, vượt qua biển ấy, lăn về hướng Nam...
trở thành chư hầu Chuyển luân Thánh vương. Này
các Tỷ kheo, rồi xe báu ấy chìm xuống biển hướng
Nam, vượt qua biển ấy, lăn về hướng Tây… trở
thành chư hầu Chuyển luân Thánh vương. Này các
Tỷ kheo, rồi xe báu ấy chìm xuống biển hướng Tây,
vượt qua biển ấy, lăn về hướng Bắc, và Chuyển Luân
Thánh vương theo sau cùng với bốn loại binh chủng.
Và này các Tỷ kheo, chỗ nào xe báu ấy dừng lại, chỗ
ấy Chuyển luân Thành vương an trú cùng với bốn
loại binh chủng.

Này các Tỷ kheo, các vị vua chư hầu ở hướng Bắc đều đến yết kiến Chuyển luân Thánh vương và nói:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1539

- Hãy đến đây, Đại vương! Thiện lai, Đại vương! Tất cả đều thuộc của Đại vương! Đại vương hãy thuyết giảng!

Chuyển luân Thánh vương bèn nói:

- Chớ có sát sanh! Chớ có lấy của không cho! Chớ
có sống tà hạnh trong các dục! Chớ có nói láo! Chớ
có uống rượu! Và hãy thọ hưởng những gì đã có để
thọ hưởng!

Này các Tỷ kheo, các vua thù nghịch ở hướng Bắc đều trở thành chư hầu Chuyển luân Thánh vương.

Này các Tỷ kheo, khi xe báu ấy chinh phục quả đất
cho đến hải biên, liền trở về kinh đô, và đứng lại như
là dính liền trước cửa điện công lý, trong nội cung
Chuyển luân Thánh vương và chói sáng nội cung của
vua.

----------------------------------------------------

8. Này các Tỷ kheo, lần thứ hai, Chuyển luân Thánh
vương... Này các Tỷ kheo, lần thứ ba Chuyển luân
Thánh vương... Này các Tỷ kheo, lần thứ tư Chuyển
luân Thánh vương... Này các Tỷ kheo, lần thứ năm
Chuyển luân Thánh vương... Này các Tỷ kheo, lần
thứ sáu Chuyển luân Thánh vương....

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1540

Này các Tỷ kheo, lần thứ bảy, Chuyển luân Thánh vương sau nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi một người và bảo:

- Này Khanh, khi nào Khanh thấy xe báu cõi Trời có lặn xuống một ít, có rời khỏi vị trí cũ, thì báo cho ta biết.

- Tâu Đại vương, xin vâng!

Này các Tỷ kheo, người ấy vâng theo lời dạy Chuyển luân Thánh vương.

Này các Tỷ kheo, sau nhiều năm, nhiều trăm năm,
nhiều ngàn năm, người ấy thấy xe báu cõi Trời lặn
xuống một ít, có rời khỏi vị trí cũ. Thấy vậy, người
ấy liền đến Chuyển luân Thánh vương, khi đến xong
liền báo cho vua biết:

- Đại vương có biết chăng, xe báu cõi Trời của Ngài đã lặn xuống một ít, đã rời khỏi vị trí cũ?

Này các Tỷ kheo, Chuyển luân Thánh vương liền cho mời thái tử và nói rằng:

- Này thái tử thân yêu, xe báu cõi Trời của Ta đã lặn xuống một ít, đã rời khỏi vị trí cũ. Ta nghe như sau: "Nếu thiên bảo luân của Chuyển luân Thánh vương

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1541

có lặn xuống một ít, và rời khỏi vị trí cũ, thì vua còn
sống không bao lâu nữa." Ta đã thọ hưởng dục lạc
loài Người một cách đầy đủ. Nay đã đến lúc tìm cầu
dục lạc chư Thiên. Này thái tử thân yêu, hãy trị vì
trái đất này cho đến hải biên. Ta sẽ cạo bỏ râu tóc,
đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia
đình.

Này các Tỷ kheo, Chuyển luân Thánh vương sau khi
đã khéo đặt thái tử con đầu trên ngôi vương vị, liền
cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình,
sống không gia đình.

Này các Tỷ kheo, sau khi Chuyển luân Thánh vương xuất gia bảy ngày, xe báu cõi Trời ấy biến mất.

9. Này các Tỷ kheo, một người khác đi đến vua Quán đảnh Sát đế lỵ, khi đến nơi liền tâu với vua:

- Đại vương có biết chăng, xe báu cõi Trời đã biến mất?

Này các Tỷ kheo, khi vua Quán đảnh Sát đế lỵ nghe tin xe báu cõi Trời đã biến mất, liền không được vui vẻ và cảm thấy sầu muộn. Vua ấy không đến chỗ vua ẩn sĩ và hỏi về Thánh vương Chánh pháp. Vị ấy tự cai trị quốc gia theo ý của mình. Vì cai trị quốc gia theo ý của mình, nên quốc gia không được hưng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1542

thịnh như trong thời xưa, khi các vua chúa cai trị theo Thánh vương Chánh pháp.

Này các Tỷ kheo, rồi các vị đại thần, cận thần, tài
chánh quan, các cận vệ, các thủ môn quan, các vị
sống bằng bùa chú tụ họp lại, cùng đến vua Quán
đảnh Sát đế lỵ và nói:

- Tâu Đại vương, vì Đại vương cai trị quốc gia theo
ý Đại vương, nên quốc gia không được hưng thịnh,
như trong thời xưa, các vua chúa cai trị theo Thánh
vương Chánh pháp. Nay có các vị đại thần, cận thần,
tài chánh quan, các cận vệ, các thủ môn quan, các vị
sống bằng bùa chú, chúng tôi và một số các vị khác
thọ trì Thánh vương Chánh pháp. Tâu Đại vương,
nếu Đại vương hỏi chúng tôi về Thánh vương Chánh
pháp, được hỏi, chúng tôi sẽ trả lời cho Đại vương rõ
về pháp này.

10. Này các Tỷ kheo, rồi vua Quán đảnh Sát đế lỵ
cho mời họp các vị đại thần, cận thần, tài chánh quan,
các cận vệ, các thủ môn quan, các vị sống bằng bùa
chú và hỏi về Thánh vương Chánh pháp. Và những
vị này được hỏi, đã trả lời về Thánh vương Chánh
pháp.

Khi nghe họ nói xong, vị vua có sắp đặt sự hộ trì, ngăn chận, che chở, nhưng không cho người nghèo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1543

tiền của. Và vì vậy, nghèo đói được lan rộng. Vì
nghèo đói được lan rộng, một người đã lấy vật không
cho của những người khác, và hành động ấy được
gọi là ăn trộm. Người ta bắt anh ta và dẫn đến trước
vua Quán đảnh Sát đế lỵ và tâu vua:

- Tâu Đại vương, người này lấy vật không cho của những người khác, hành động này được gọi là ăn trộm.

Này các Tỷ kheo, khi nghe vậy vua Quán đảnh Sát đế lỵ nói với người ấy:

- Này Ngươi, có phải Ngươi lấy vật không cho của những người khác, tức là ăn trộm?

- Tâu Đại vương, sự thật có vậy.

- Sao lại làm vậy?

- Tâu Đại vương, con không có gì sống!

Này các Tỷ kheo, vua Quán đảnh Sát-đế-lỵ liền cho người ấy tiền của và nói:

- Này Ngươi, với tiền của này Ngươi hãy tự nuôi dưỡng, nuôi dưỡng cha mẹ, nuôi dưỡng vợ con, tiến hành các công việc, thực hiện sự cúng dường với

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1544

công đức tối thượng cho các vị Sa môn, mà kết quả là hưởng lạc thọ hiện tại và sanh Thiên giới trong tương lai...

Này các Tỷ kheo, người ấy vâng theo lời vua Quán đảnh Sát đế lỵ và tâu:

- Thưa vâng, Đại vương!

11. Này các Tỷ kheo, rồi một người khác lấy của
không cho của những người khác, tức là ăn trộm.
Người ta bắt anh ta và dẫn đến trước mặt vua Quán
đảnh Sát đế lỵ và tâu vua:

- Tâu Đại vương, người này lấy vật không cho của những người khác, tức là ăn trộm.

Này các Tỷ kheo, khi nghe vậy, vua Quán đảnh Sát đế lỵ nói với người ấy:

- Này Ngươi, có phải Ngươi lấy của không cho của những người khác không, tức là ăn trộm?

- Tâu Đại vương, sự thật có vậy.

- Sao lại làm vậy?

- Tâu Đại vương, con không có gì để sống!

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1545

Này các Tỷ kheo, vua Quán đảnh Sát đế lỵ liền cho người ấy tiền của và nói:

- Này Ngươi, với tiền của này, Ngươi hãy tự nuôi
dưỡng, nuôi dưỡng cha mẹ, nuôi dưỡng vợ con, tiến
hành các công việc, thực hiện sự cúng dường với
công đức tối thắng cho các vị Sa môn, Bà la môn, mà
kết quả là lạc thọ hiện tại và sanh thiên giới trong
tương lai.

Này các Tỷ kheo, người ấy vâng theo lời vua Quán đảnh Sát đế lỵ và tâu:

- Thưa vâng, Đại vương!

-------------------------------------------------

12. Này các Tỷ kheo, nhiều người nghe: "Những ai
lấy vật không cho của những người khác, tức là ăn
trộm, vua cho những người ấy tiền của." Nghe vậy,
họ nghĩ: "Chúng ta hãy lấy vật không cho của những
người khác, tức là ăn trộm."

Này các Tỷ kheo, lại một người khác lấy vật không
cho của những người khác, tức là ăn trộm. Người ta
bắt anh ta và dẫn đến trước vua Quán đảnh Sát đế lỵ
và tâu vua:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1546

- Tâu Đại vương, người này lấy vật không cho của những người khác, tức là ăn trộm.

Này các Tỷ kheo, khi nghe nói vậy vua Quán đảnh Sát đến lỵ nói với người ấy:

- Này Ngươi, có phải Ngươi lấy vật không cho của những người khác, tức là ăn trộm?

- Tâu Đại vương, sự thật có vậy?

- Sao lại làm vậy?

- Tâu Đại vương, con không có gì để sống!

Này các Tỷ kheo, vua Quán đảnh Sát đế lỵ suy nghĩ: "Nếu ai lấy vật không cho của những người khác tức là ăn trộm và ta cho họ tiền của, thì lấy vật không cho như vậy tăng trưởng. Nay ta phải ngăn chận triệt để người ấy, hình phạt thích đáng và chặt đầu nó!"

Này các Tỷ kheo, vua Quán đảnh Sát đế lỵ ra lệnh cho các người:

- Này các Khanh, hãy lấy dây thật chắc, cột tay ra đàng sau với gút thật chặt, cạo đầu nó, dắt nó đi với tiếng trống khe khắt, từ đường này đến đường khác, từ ngã tư này đến ngã tư khác, dắt nó ra khỏi cửa phía

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1547

Nam, ngăn chận triệt để người ấy, hình phạt thích đáng và chặt đầu nó.

- Tâu Đại vương, thưa vâng!

Này các Tỷ kheo, các người ấy vâng theo lệnh của vua Quán đảnh Sát đế lỵ, lấy dây thật chắc cột tay ra đàng sau với gút thật chặt, cạo đầu anh ta, dắt anh ta đi với tiếng trống khe khắt, từ đường này đến đường khác, từ ngã tư này đến ngã tư khác, dắt anh ta ra khỏi cửa phía Nam, ngăn chận triệt để người ấy, hình phạt thích đáng và chặt đầu anh ta.

----------------------------------------------

13. Này các Tỷ kheo, nhiều người nghe: "Những ai
lấy vật không cho của những người khác, tức là ăn
trộm, vua ngăn chận triệt để họ, hình phạt thích đáng
và chém đầu họ."

Nghe vậy, những người ấy nghĩ: "Chúng ta hãy rèn
kiếm cho thật bén, với những kiếm bén này, chúng
ta sẽ lấy vật không cho của họ tức là ăn trộm, sẽ ngăn
chận triệt để chúng, hình phạt thích đáng chúng và
chém đầu họ".

Những người ấy rèn kiếm bén, sau khi rèn kiếm bén xong, họ đi cướp làng, họ đi cướp thôn xóm, họ đi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1548

cướp thành, họ đi cướp đường, họ lấy vật không cho
tức là ăn trộm, họ ngăn chận triệt để những người mà
họ ăn trộm, hình phạt thích đáng và chém đầu những
người này.

14. Này các Tỷ kheo, như vậy:

 Vì không cho người nghèo tiền của, nghèo đói
tăng thịnh;
 Vì nghèo đói tăng thịnh nên trộm cắp tăng
thịnh;
 Vì trộm cắp tăng thịnh nên đao kiếm được tăng
thịnh;
 Vì đao kiếm được tăng thịnh, nên sát sanh tăng
thịnh;
 Vì sát sanh tăng thịnh nên nói láo tăng thịnh;
 Vì nói láo tăng thịnh nên tuổi thọ của loài hữu
tình giảm thiểu, sắc đẹp giảm thiểu;
 Vì tuổi thọ giảm thiểu và sắc đẹp giảm thiểu,
nên loài Người tuổi thọ đến tám vạn năm và
con của họ thọ bốn vạn năm.

----------------------------------------------------

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1549

Này các Tỷ kheo, khi loài Người thọ bốn vạn năm,
một người khác lấy vật không cho tức là ăn trộm.
Người ta bắt người này lại, dẫn đến trước vua Quán
đảnh Sát đế lỵ và thưa:

- Tâu Đại vương, người này lất vật không cho của những người khác, tức là ăn trộm.

Này các Tỷ kheo, khi nghe nói vậy, vua Quán đảnh Sát đế lỵ nói với người ấy:

- Này Ngươi, có thật Ngươi lấy vật không cho của những người khác, tức là ăn trộm không?

- Tâu Đại vương, không!

Người ấy cố ý nói không thật.

15. Này các Tỷ kheo, như vậy vì không cho tiền của
những người nghèo, nghèo đói tăng thịnh; vì nghèo
đói tăng thịnh nên trộm cắp tăng thịnh; vì trộm cắp
tăng thịnh nên đao kiếm tăng thịnh; vì đao kiếm tăng
thịnh nên sát sanh tăng thịnh; vì sát sanh tăng thịnh
nên nói láo tăng thịnh, vì nói láo tăng thịnh nên tuổi
thọ của loài Người giảm thiểu, sắc đẹp giảm thiểu; vì
tuổi thọ giảm và sắc đẹp giảm thiểu, nên loài Người
tuổi thọ đến bốn vạn năm và con của họ thọ hai vạn
năm.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1550

Này các Tỷ kheo, khi loài Người tuổi thọ đến hai vạn
năm, một người khác lấy vật không cho của những
người khác, tức là ăn trộm. Một người khác báo với
vua Quán đảnh Sát đế lỵ về người ấy:

- Tâu Đại vương, người này đã lấy vật không cho của những người khác, tức là ăn trộm.

Như vậy người ấy đã bị nói xấu.

16. Này các Tỷ kheo, như vậy vì không cho tiền của những người nghèo, nghèo đói tăng thịnh; vì nghèo đói tăng thịnh nên trộm cắp tăng thịnh... vì nói xấu được tăng nên tuổi thọ loài Người giảm thiểu và sắc đẹp giảm thiểu. Vì tuổi thọ của họ giảm thiểu và sắc đẹp giảm thiểu, nên tuổi thọ loài Người chỉ có hai vạn năm và con của họ chỉ có một vạn năm.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người đến một vạn năm, một số chúng sanh có sắc đẹp, một số không có sắc đẹp.

 Những chúng sanh không có sắc đẹp tham đắm những chúng sanh có sắc đẹp và có tà hạnh với vợ những người khác.

17. Này các Tỷ kheo, như vậy vì không cho tiền của những người nghèo, nghèo đói tăng thịnh; vì nghèo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1551

đói tăng thịnh nên trộm cắp tăng thịnh... nên tà dâm
tăng thịnh; vì tà dâm tăng thịnh nên tuổi thọ loài
Người giảm thiểu và sắc đẹp giảm thiểu. Vì tuổi thọ
của họ giảm thiểu, và sắc đẹp giảm thiểu nên tuổi thọ
loài Người chỉ có một vạn năm và con của họ chỉ có
năm ngàn năm.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có
năm ngàn năm, thì hai pháp hưng thịnh, tức là ác
khẩu và nói lời phù phiếm. Khi hai pháp này
hưng thịnh, thời tuổi thọ các loài hữu tình giảm
thiểu, sắc đẹp giảm thiểu. Vì tuổi thọ của chúng
giảm thiểu và sắc đẹp giảm thiểu nên tuổi thọ loài
Người chỉ có năm ngàn năm và con của họ một số
người sống hai ngàn năm trăm năm, một số người
sống hai ngàn năm.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có
hai ngàn năm trăm năm, tham và sân tăng thịnh.
Vì tham và sân tăng thịnh nên tuổi thọ các loài
hữu tình giảm thiểu và sắc đẹp giảm thiểu. Vì tuổi
thọ của họ giảm thiểu và sắc đẹp giảm thiểu, nên
tuổi thọ loài Người chỉ có hai ngàn năm trăm năm
và các người con chỉ có một ngàn năm.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có một ngàn năm thì tà kiến tăng thịnh. Vì tà kiến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1552

tăng thịnh, nên tuổi thọ các loài hữu tình giảm
thiểu và sắc đẹp giảm thiểu. Vì tuổi thọ của họ
giảm thiểu và sắc đẹp giảm thiểu, nên tuổi thọ loài
Người chỉ có một ngàn năm, và người con chỉ có
năm trăm năm.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có
năm trăm năm, thì ba pháp tăng thịnh: phi pháp
dục, phi lý tham và tà kiến. Khi ba pháp này tăng
thịnh, thời tuổi thọ của các loài hữu tình giảm
thiểu, sắc đẹp giảm thiểu, tuổi thọ loài Người chỉ
có năm trăm năm, còn những người con, một số
sống đến hai trăm năm mươi năm, một số sống
đến hai trăm năm.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có
hai trăm năm mươi năm, những pháp sau này tăng
thịnh: Thiếu sự hiếu kính đối với cha mẹ, thiếu
sự kính lễ đối với các vị Sa môn, Bà la môn, thiếu
sự kính trọng đối với các vị cầm đầu trong gia
đình.

18. Này các Tỷ kheo, như vậy:

 Vì không cho tiền của những người nghèo, nghèo đói tăng thịnh;

 Vì nghèo đói tăng thịnh, nên trộm cắp tăng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1553

thịnh;

 Vì trộm cắp tăng thịnh nên đao kiếm tăng thịnh;

 Vì đao kiếm tăng thịnh nên sát sanh tăng thịnh;

 Vì sát sanh tăng thịnh nên nói láo tăng thịnh;

 Vì nói láo tăng thịnh nên nói xấu tăng thịnh;

 Vì nói xấu tăng thịnh nên tà hạnh tăng thịnh;

 Vì tà hạnh tăng thịnh nên hai pháp tăng thịnh tức là ác khẩu và nói lời phù phiếm;

 Vì hai pháp này tăng thịnh nên tham, sân tăng thịnh;

 Vì tham, sân tăng thịnh nên tà kiến tăng thịnh;

 Vì tà kiến tăng thịnh nên ba pháp tăng thịnh: phi pháp dục, phi lý tham và tà kiến.

 Vì ba pháp này tăng thịnh nên các pháp sau đây
tăng thịnh: thiếu sự hiếu kính đối với cha mẹ,
thiếu sự kính trọng đối với các vị cầm đầu trong
gia đình.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1554

 Vì những pháp này tăng thịnh nên tuổi thọ các
loài hữu tình này giảm thiểu, sắc đẹp giảm
thiểu, vì tuổi thọ giảm thiểu và sắc đẹp giảm
thiểu nên loài Người chỉ sống có hai trăm năm
mươi năm, và những người con chỉ có một trăm
năm.

19. Này các Tỷ kheo, một thời sẽ đến khi những người con của loài Người chỉ sống đến mười tuổi.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ mười tuổi, con gái đến năm tuổi sẽ lập gia đình.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có mười tuổi, các loại sau này sẽ biến mất, tức là tô, lạc, dầu, đường cát và muối.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ
có mười tuổi, loại hột Kudrusa trở thành món
ăn tối thượng. Này các Tỷ kheo, như hiện nay
cháo thịt là những món ăn tối thượng, cũng vậy
này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người đến
mười tuổi, loại hột Kudrusa trở thành món ăn
tối thượng.

 Khi tuổi thọ loài người đến mười tuổi, mười thiện hạnh hoàn toàn biến mất và mười bất

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1555

thiện hạnh tăng thịnh tối đa.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài người đến mười tuổi, chữ thiện cũng sẽ không còn, nói gì ai là người làm điều thiện!

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người đến
mười tuổi, những ai thiếu sự hiếu kính đối với
cha mẹ, thiếu sự hiếu kính đối với Sa môn, Bà
la môn, thiếu sự cung kính đối với người cầm
đầu trong gia đình, những người ấy sẽ được
người ta lễ bái, tán dương. Này các Tỷ kheo,
như hiện nay những ai hiếu hính với cha mẹ,
kính lễ đối với các vị Sa môn, Bà la môn, cung
kính đối với những người cầm đầu trong gia
đình, những người ấy được người ta lễ bái tán
dương. Cũng vậy này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ
loài Người đến mười tuổi, những ai thiếu sự
hiếu kính đối với cha mẹ, thiếu sự kính lễ đối
với các vị Sa môn, Bà la môn, thiếu sự cung
kính đối với các vị cầm đầu trong gia đình,
những người ấy được người ta lễ bái tán dương.

20. Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có mười tuổi, không có phân biệt mẹ hay bá mẫu hay thúc mẫu, vợ con của sư trưởng, chị dâu của cha. Thế giới rơi vào thông dâm như dê, gà, heo, chó và chó

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1556

rừng.

Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có mười tuổi, các loài hữu tình đối với nhau, hại tâm rất mãnh liệt, sát tâm rất mãnh liệt. Mẹ đối với con, con đối với mẹ, cha đối với con, con đối với cha, anh đối với em, em đối với anh, em đối với chị, chị đối với em, hại tâm rất mãnh liệt, sân tâm rất mãnh liệt, ác ý rất mãnh liệt, sát tâm rất mãnh liệt. Này các Tỷ kheo, như người thợ săn khi thấy loài thú, hại tâm rất mãnh liệt khởi lên, sân tâm rất mãnh liệt, ác ý rất mãnh liệt, sát tâm rất mãnh liệt khởi lên. Cũng vậy này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người chỉ có mười tuổi, các loài hữu tình đối với nhau, hại tâm rất mãnh liệt, ác ý rất mãnh liệt, sát tâm rất mãnh liệt.

21. Này các tỷ kheo, khi loài Người tuổi thọ chỉ có
mười tuổi đao trượng kiếp khởi lên trong bảy ngày,
trong thời gian ấy họ xem nhau như loài thú, dao
kiếm sắc bén hiện ra trong tay của họ. Với dao kiếm
sắc bén ấy họ tàn hại mạng nhau, xem nhau như loài
thú.

Này các Tỷ kheo, giữa các loài hữu tình ấy, một số suy nghĩ: "Chúng ta chớ giết ai; mong đừng ai giết chúng ta. Chúng ta hãy đi vào rừng cỏ, rừng sâu, hang cây, sông ngòi hiểm hóc hay kẽ núi và sống với

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1557

rễ và trái cây". Họ đi vào rừng cỏ, rừng sâu, hang cây, sông ngòi hiểm hóc, hay kẽ núi và sống với rễ cây và trái cây. Sau thời gian bảy ngày, họ từ rừng cỏ, rừng sâu, hang cây, sông ngòi hiểm hóc, hay kẻ núi đi ra, ôm lấy nhau, cùng nhau an ủi, khoan khoái nói với nhau: "Sung sướng thay được thấy bạn còn sống! Sung sướng thay được thấy bạn còn sống!"

Này các Tỷ kheo, rồi các loài hữu tình ấy suy nghĩ: "Vì chúng ta tạo nhân bất thiện pháp nên bà con chúng ta bị giết hại nhiều như vậy. Vậy chúng ta hãy làm điều thiện. Chúng ta làm điều thiện như thế nào? Chúng ta chớ có sát sanh. Đó là điều thiện chúng ta có thể làm". "Chúng ta sẽ không sát sanh", đó là điều thiện họ làm. Do hành thiện pháp làm nhân, tuổi thọ của họ được tăng thịnh, sắc đẹp được tăng thịnh. Vì tuổi thọ được tăng thịnh, sắc đẹp được tăng thịnh, nên tuổi thọ loài Người chỉ có mười tuổi nhưng con của họ, thọ đến hai mươi tuổi.

22. Này các Tỷ kheo, rồi các loài hữu tình ấy suy nghĩ: "Chúng ta nhờ hành thiện pháp làm nhân, nên tuổi thọ được tăng thịnh, sắc đẹp được tăng thịnh. Vậy chúng ta hãy làm việc thiện nhiều hơn nữa. Chúng ta hãy gìn giữ không lấy của không cho, gìn giữ không làm các tà hạnh, gìn giữ không nói láo, gìn giữ không nói hai lưỡi, gìn giữ không ác khẩu,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1558

gìn giữ không nói lời phù phiếm, từ bỏ tham, từ bỏ
sân, từ bỏ tà kiến, tà bỏ ba pháp tức là phi pháp dục,
phi lý tham và tà kiến. Chúng ta hãy hiếu kính cha
mẹ, hiếu kính cha, kính lễ các vị Sa môn, Bà la môn,
cung kính các vị cầm đầu trong gia đình. Chúng ta
hãy thực hành thiện pháp ấy."

 Họ hiếu kính mẹ, hiếu kính cha, kính lễ các vị
Sa môn, Bà la môn, cung kính các vị cầm đầu
ở trong gia đình, họ sẽ thực hành thiện pháp
này. Do hành thiện pháp làm nhân, tuổi thọ
tăng thịnh, sắc đẹp tăng thịnh. Vì tuổi thọ họ
tăng thịnh và sắc đẹp tăng thịnh, tuổi thọ loài
Người đến hai mươi tuổi và các người con sẽ
lên đến bốn mươi tuổi.

 Tuổi thọ loài người lên đến bốn mươi tuổi và các người con sẽ lên đến tám mươi tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến tám mươi tuổi và các người con sẽ lên đến một trăm sáu mươi tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến một trăm sáu mươi tuổi và các người con sẽ lên đến ba trăm hai mươi tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến ba trăm hai mươi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1559

tuổi và các người con sẽ lên đến sáu trăm bốn mươi tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến sáu trăm bốn mươi tuổi và các con sẽ lên đến hai ngàn tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến hai ngàn tuổi và các người con sẽ lên đến bốn ngàn tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến bốn ngàn tuổi và các người con sẽ lên đến tám ngàn tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến tám ngàn tuổi và các con sẽ lên đến hai vạn tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến hai vạn tuổi các người con sẽ lên đến bốn vạn tuổi.

 Tuổi thọ loài Người lên đến bốn vạn tuổi và các người con sẽ lên tám vạn tuổi.

23. Này các Tỷ kheo:

 Khi tuổi thọ loài Người lên đến tám vạn tuổi, các người con gái đến năm trăm tuổi có thể thành lập gia đình.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài người lên

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1560

đến tám vạn tuổi, ba chứng bệnh sau đây có mặt: lòng dục, tham ăn và già.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người lên
đến tám vạn tuổi, nước Jambudìpa này (Diêm
phù đề) sẽ rất hùng mạnh và phong phú. Các
làng mạc, tỉnh thành, kinh đô ở sát nhau đến
nổi con gà gáy bên này, bên kia có thể nghe
được! Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người
lên đến tám vạn tuổi, nước Jambudìpa này như
sẽ rất phồn thịnh với người Avidi (A-tỷ-Địa-
ngục), giống như rừng lau hay rừng sậy.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người lên
đến tám vạn tuổi, thành phố Baranasi này (Ba-
la-nại) là kinh đô tên gọi Ketumati, rất là hùng
mạnh, phong phú, đông dân cư và ăn uống đầy
đủ.

 Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người lên
đến tám vạn tuổi tại nước Jambudìpa này, sẽ có
tám vạn bốn ngàn thành phố và Ketumati sẽ là
kinh đô tối thượng.

24. Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Người lên đến tám vạn tuổi, ở kinh đô Ketumati, có vị Chuyển luân Thánh vương tên là Sankha ra đời, là vị pháp

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1561

vương, lấy Chánh pháp trị nước, chinh phục bốn
thiên hạ, cai trị các quốc độ, và đầy đủ bảy món báu,
tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, châu báu, nữ báu,
gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị ấy có
hơn một ngàn hoàng tử, dõng kiện, hùng mạnh, nhiếp
phục ngoại địch, vị này trị vì quả đất này cho đến hải
biên, dùng Chánh pháp trị quốc, không dùng trượng,
không dùng kiếm.

25. Này các Tỷ kheo, khi tuổi thọ loài Ngườig lên đến tám vạn tuổi, có Thế Tôn tên là Metteyya sẽ ra đời, là vị A la hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn; như Ta nay sanh ra ở đời này, là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn. Vị này tự mình biết, chứng, và tuyên thuyết quả đất này, gồm có Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, Thế giới này với Sa môn, Bà la môn, loài Trời, loài Người; như Ta hiện nay tự mình biết, chứng và tuyên thuyết quả đất này, gồm có Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, Thế giới này với Sa môn, Bà la môn, loài Trời và loài Người. Vị này sẽ thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, với nghĩa lý văn tự đầy đủ và tuyên thuyết đời sống phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh; như Ta hiện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1562

nay thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, với
nghĩa lý văn tự đầy đủ và tuyên thuyết đời sống phạm
hành hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh. Vị này sẽ có
khoảng vài ngàn vị Tỷ kheo Tăng đoanh vây; như Ta
hiện nay có khoảng vài trăm vị Tỷ kheo Tăng đoanh
vây vậy.

26. Này các Tỷ kheo, vua Sankha sẽ cho thiết lập
cung điện mà vua Mahà Panada đã thiết lập. Sau khi
thiết lập, vua trú tại đó. Sau vua lại bố thí cung điện
ấy, dâng cúng cho các vị Sa môn, Bà la môn, các
hàng bần cùng, du đảng, ăn xin, cạo bỏ râu tóc, mặc
áo cà sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình dưới sự
chỉ đạo của Thế Tôn Metteyya, bậc A la hán, Chánh
Đẳng Giác. Vị này xuất gia như vậy, sống một mình,
biệt lập, tinh tấn, trì chú, chuyên tâm, chẳng bao lâu
chứng được vô thượng phạm hạnh, mà vì mục đích
này các thiện nam tử đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình. Với vô thượng phạm hạnh này, ngay
trong hiện tại, vị này tự tri, tự chứng, đạt đến và an
trú.

27. Này các Tỷ kheo, hãy sống tự mình là ngọn
đèn cho chính mình, tự mình nương tựa mình,
không nương tựa một ai khác, lấy Chánh pháp
làm ngọn đèn, nương tựa Chánh pháp, không
nương tựa một gì khác.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1563

Này các Tỷ kheo, thế nào là một Tỷ kheo sống tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa mình, không nương tựa một ai khác, lấy Chánh pháp làm ngọn đèn, nương tựa Chánh pháp, không nương tựa một gì khác? Này các Tỷ kheo, ở đây vị Tỷ kheo sống quán thân trên tự thân, nhiệt tâm, tinh cần, chánh niệm, tỉnh giác, để diệt trừ tham ái ở đời, trên các cảm thọ... trên các tâm... quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tinh cần, chánh niệm, tỉnh giác, để có thể diệt trừ tham ái ở đời. Như vậy này các Tỷ kheo, vị Tỷ kheo sống tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa mình, không nương tựa một ai khác, lấy Chánh pháp làm ngọn đèn, nương tựa Chánh pháp, không nương tựa một gì khác.

28. Này các Tỷ kheo, hãy đi lại trong giới hạn được phép của mình, trong giới hạn Tổ phụ các Ngươi truyền lại.

Này các Tỷ kheo, nếu các Ngươi đi lại trong giới
hạn được phép của mình, trong giới hạn Tổ phụ
các Ngươi truyền lại thời tuổi thọ sẽ được tăng
thịnh, sắc đẹp sẽ được tăng thịnh, an lạc sẽ được
tăng thịnh, tài sản sẽ được tăng thịnh, thế lực sẽ
được tăng thịnh.

Này các Tỷ kheo, như thế nào vị Tỷ kheo tuổi thọ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1564

được tăng thịnh? Này các Tỷ kheo, ở đây, vị Tỷ
kheo tu tập thần túc, đầy đủ Dục thiền định tinh cần
hành, Tinh tấn thiền định... Tâm định... tu tập thần
túc đầy đủ Tư duy thiền định tinh cần hành. Vị này
tu tập bốn pháp thần túc này một cách tinh cần, nếu
muốn sống kéo dài một kiếp hay năm còn lại của một
kiếp. Này các Tỷ kheo, như vậy Ta nói vị Tỷ kheo
tuổi thọ được tăng thịnh.

Này các Tỷ kheo, thế nào là vị Tỷ kheo sắc đẹp được
tăng thịnh? Này các Tỷ kheo, ở đây, vị Tỷ kheo sống
giữ giới luật, chế ngự với sự chế ngự của giới bổn
Patimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy
hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học
trong giới pháp. Này các Tỷ kheo, như vậy vị Tỷ
kheo sắc đẹp được tăng thịnh.

Này các Tỷ kheo, thế nào là vị Tỷ kheo an lạc được tăng thịnh? Này các Tỷ kheo, ở đây, vị Tỷ kheo ly dục, ly ác pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh với tầm, với tứ; diệt tầm, diệt tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ... Thiền thứ ba... chứng và trú Thiền thứ tư. Này các Tỷ kheo, như vậy vị Tỷ kheo an lạc được tăng thịnh.

Này các Tỷ kheo, thế nào là vị Tỷ kheo tài sản được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1565

tăng thịnh? Này các Tỷ kheo, ở đây, vị Tỷ kheo an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô biên, không hận, không sân, với tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu với hỷ... Vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại vô biên, không hận, không sân. Này các Tỷ kheo, như vậy vị Tỷ kheo, tài sản được tăng thịnh.

Này các Tỷ kheo, như thế nào là vị Tỷ kheo thế lực được tăng thịnh? Này các tỷ kheo, ở đây vị Tỷ kheo, với sự diệt tận các lậu hoặc, tự mình biết và chứng, đạt đến an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn các lậu hoặc. Này các Tỷ kheo, như vậy là vị Tỷ kheo thế lực được tăng thịnh.

Này các Tỷ kheo, Ta quán sát và thấy không có một
uy lực nào khác khó nhiếp phục hơn uy lực của Ma
vương. Này các Tỷ kheo, chính nhờ chấp nhận và
thực hành những thiện pháp ấy mà công đức này
được tăng thịnh!

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1566

176 Tà kiến - Chánh kiến khởi, tà kiến tổn giảm - Kinh NGUYÊN NHÂN KHIẾN CHO TỔN GIẢM – Tăng IV, 534

NGUYÊN NHÂN KHIẾN CHO TỔN GIẢM – Tăng IV, 53

1. Này các Tỷ-kheo, có mười tổn giảm sự này.

2. Thế nào là mười?

- Với người có chánh tri kiến, này các Tỷ-kheo,
tà kiến bị tổn giảm, các pháp ác, bất thiện do
duyên tà kiến sanh, các pháp ấy bị tổn giảm.
Các pháp thiện do duyên chánh kiến sanh, các
pháp ấy đi đến viên mãn trong tu tập.
- Với người có chánh tư duy, này các Tỷ-kheo,
tà tư duy bị tổn giảm, và các pháp ác, bất thiện
do duyên tà tư duy sanh, các pháp ấy bị tổn
giảm. Các pháp thiện do duyên chánh tư duy
sanh, các pháp ấy được viên mãn trong tu tập.
- Với người có chánh ngữ... có chánh nghiệp...
có chánh mạng... có chánh tinh tấn... có chánh
niệm... có chánh định... có chánh trí...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1567

- Với người có chánh giải thoát, này các Tỷ-
kheo, tà giải thoát bị tổn giảm, và các pháp ác,
bất thiện do duyên tà giải thoát sanh, các pháp
ấy bị tổn giảm. Do duyên chánh giải thoát, các
thiện pháp đi đến viên mãn trong tu tập.

Này các Tỷ-kheo, có mười tổn giảm sự này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1568

177 Tà kiến - Ckiến khởi, tà kiến bị xổ ra - Kinh Y THUẬT – Tăng IV, 537

Y THUẬT – Tăng IV, 537

1. Các y sư, này các Tỷ-kheo, cho thuốc xổ để chận
đứng các bệnh khởi lên từ mật, để chận đứng các
bệnh khởi lên từ đàm, để chận đứng các bệnh khởi
lên từ gió. Này các Tỷ-kheo, đây chỉ là thuốc xổ. Ta
tuyên bố rằng đây không phải là không có, và này
các Tỷ-kheo, thuốc xổ này có thành công và cũng có
thất bại.

Và này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về thuốc xổ các bậc Thánh, thuốc xổ này thành công, không có thất bại. Do nhân thuốc xổ này nên các chúng sanh bị sanh được giải thoát khỏi sanh; các chúng sanh bị già được giải thoát khỏi già, các chúng sanh bị chết được giải thoát khỏi chết; các chúng sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1569

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là thuốc xổ bậc Thánh,
thuốc xổ này thành công không có thất bại. Do duyên
thuốc xổ bậc Thánh này nên các chúng sanh bị sanh
được giải thoát khỏi sanh... các chúng sanh bị sầu,
bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu,
não?

3. Này các Tỷ-kheo,

- Với người có chánh kiến, tà kiến bị xổ ra.
Các ác bất thiện pháp do duyên tà kiến sanh
khởi nên các pháp ấy được xổ ra và các pháp
thiện do duyên với chánh kiến đi đến viên mãn
trong tu tập.
- Với người có chánh tư duy, thời tà tư duy bị xổ
ra...
- Với người có chánh ngữ, thời tà ngữ bị xổ ra...
- Với người có chánh nghiệp, thời tà nghiệp bị
xổ ra...
- Với người có chánh mạng, thời tà mạng bị xổ
ra...
- Với người có chánh tinh tấn, thời tà tinh tấn bị
xổ ra...
- Với người có chánh niệm, thời tà niệm bị xổ
ra...
- Với người có chánh định, thời tà định bị xổ ra...
- Với người có chánh trí, thời tà trí bị xổ ra...

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1570

- Với người có chánh giải thoát, thời tà giải thoát
bị xổ ra. Các pháp ác bất thiện, do duyên tà giải
thoát sanh khởi, các pháp ấy bị xổ ra và các
pháp thiện, duyên với chánh giải thoát đi đến
viên mãn trong tu tập.

4. Này các Tỷ-kheo, đây là thuốc xổ bậc Thánh, thuốc xổ này chỉ thành công, không thất bại. Do nhân thuốc xổ này nên các chúng sanh bị sanh được giải thoát khỏi sanh; các chúng sanh bị già được giải thoát khỏi già, các chúng sanh bị chết được giải thoát khỏi chết; các chúng sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, não được giải thoát khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1571

178 Tà kiến - Ác Tỷ kheo thành tựu tà kiến - Kinh KẺ ĂN TRỘM – Tăng II, 515

KẺ ĂN TRỘM – Tăng II, 515

1. - Thành tựu năm chi phần, này các Tỷ-kheo, một
kẻ ăn trộm lớn xâm nhập vào nhà cửa, mang đồ ăn
trộm ra đi, thành người ăn trộm riêng rẽ, thành người
cướp chận đường. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ ăn trộm lớn dựa vào
sự hiểm trở (của con đường), dựa vào sự rậm rạp (của
núi rừng), dựa vào quyền thế, là kẻ hối lộ, là kẻ trộm
một mình. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kẻ ăn trộm
lớn dựa vào sự hiểm trở?

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ ăn trộm lớn dựa vào
các con sông khó lội qua hay núi non hiểm trở. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là kẻ ăn trộm lớn dựa vào sự
hiểm trở. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kẻ ăn trộm
lớn dựa vào sự rậm rạp?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ ăn trộm lớn dựa vào
sự rậm rạp của cỏ, cây, bụi cây và của rừng rậm
hoang vu. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là kẻ ăn trộm
lớn dựa vào sự rậm rạp. Và này các Tỷ-kheo, thế nào
là kẻ ăn trộm lớn dựa vào uy lực?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1572

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ ăn trộm lớn dựa vào
vua hay các vị đại thần của vua. Ta suy nghĩ như sau:
"Nếu có ai nói điều gì về ta, các vị vua này hay các
vị đại thần của vua sẽ nói những lời che chở cho ta".
Nếu có ai nói điều gì về anh ta, các vua và các vị đại
thần ấy nói che chở cho anh ta. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, kẻ ăn trộm lớn dựa vào uy lực. Và này các Tỷ-
kheo, thế nào là kẻ ăn trộm lớn dựa vào hối lộ tài
sản?

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ ăn trộm lớn giàu có, có tiền của nhiều, có tài sản lớn. Anh ta nghĩ như sau: "Nếu có ai nói gì đến ta, từ nay ta sẽ hối lộ người ấy với tài sản". Nếu có người nói gì đến anh ta, anh ta liền hối lộ với tài sản. Như vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ ăn trộm lớn hối lộ với tài sản. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kẻ ăn trộm lớn là kẻ ăn trộm riêng rẽ?

7. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có kẻ ăn trộm lớn đoạt
các tài vật một mình. Vì cớ sao? Anh ta suy nghĩ:
"Mong rằng không ai bàn bạc chỗ trốn với ta rồi làm
ta rối loạn". Như vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ ăn trộm
lớn thành kẻ ăn trộm riêng rẽ.

Thành tựu năm chi phần này, kẻ ăn trộm lớn xâm
nhập vào nhà cửa, mang đồ ăn trộm ra đi, thành
người ăn trộm riêng rẽ, thành người cướp chận
đường.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1573

8. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu năm phần,
kẻ ác Tỷ-kheo tự mình xử sự như kẻ mất gốc, bị tổn
thương, có tội lỗi, bị những bậc trí quở trách, và làm
nhiều điều vô phước. Thế nào là năm?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo, ác Tỷ-kheo dựa vào hiểm trở, dựa vào rậm rạp, dựa vào uy lực, hối lộ tài sản và hành động một mình.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ác Tỷ-kheo dựa vào hiểm trở?

10. Ở đây, này các Tỷ-kheo, ác Tỷ-kheo thành tựu
thân nghiệp hiểm nạn, thành tựu ngữ nghiệp hiểm
nạn, thành tựu ý nghiệp hiểm nạn. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, là ác Tỷ-kheo dựa vào hiểm nạn.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo dựa vào rừng rậm?

11. Ở đây, này các Tỷ-kheo, ác Tỷ-kheo có tà kiến và thành tựu tri kiến cực đoan. Như vậy, này các Tỷ- kheo, là ác Tỷ-kheo dựa vào rừng rậm.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ác Tỷ-kheo dựa vào uy lực?

12. Ở đây, này các Tỷ-kheo, ác Tỷ-kheo dựa vào vua và các vị đại thần của vua. Vị ấy suy nghĩ: "Nếu có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1574

ai nói gì về ta, các vua ấy và các đại thần ấy nói lời
với mục đích che chở cho ta". Nếu có ai nói gì về vị
ấy, các vua chúa hay các vị đại thần của vua nói lời
với mục đích che chở. Như vậy, này các Tỷ-kheo, ác
Tỷ-kheo dựa vào uy lực.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ác Tỷ-kheo hối lộ tài sản?

13. Ở đây, này các Tỷ-kheo, ác Tỷ-kheo nhận được các vật dụng nhu yếu như y, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh. Vị ấy suy nghĩ như sau: "Nếu có ai nói gì về ta, ta sẽ hối lộ người ấy với vật dụng thâu được!" Và nếu có người nói gì về vị ấy, vị ấy hối lộ với vật dụng thâu được. Như vậy, này các Tỷ-kheo, ác Tỷ-kheo hối lộ với tài sản.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ác Tỷ-kheo hành động một mình?

14. Ở đây, này các Tỷ-kheo, ác Tỷ-kheo sống một
mình tức là ở các địa phương biên địa. Tại đấy, vị ấy
đến các gia đình và nhận được các lợi dưỡng. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là ác Tỷ-kheo hành động một
mình.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, ác Tỷ-kheo tự mình xử sự như người bị mất gốc, bị tổn thương,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1575

có phạm tội, bị các người trí quở trách, làm nhiều điều vô phước.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1576

179 Tà kiến của ngoại đạo về Nghiệp - Kinh SỞ Y XỨ – Tăng I, 310

SỞ Y XỨ – Tăng I, 310

 Này các Tỷ-kheo, có ba y xứ này của ngoại đạo,
dầu có bị các bậc Hiền giả cật vấn, nạn vấn lý do,
thảo luận, vẫn kiên trì trong quan điểm truyền
thống về vô vi (không hành động).
Thế nào là ba?
- Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
thuyết như sau, chấp kiến như sau: "Phàm có cảm
giác gì, con người này lãnh thọ lạc, khổ hay không
khổ, không lạc, tất cả đều do nhân nghiệp quá
khứ".
- Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn,
thuyết pháp như sau, chấp kiến như sau: "Phàm
có cảm giác gì, con người này lãnh thọ lạc, khổ
hay không khổ, không lạc, tất cả đều do nhân một
tạo hóa tạo ra".
- Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn,
thuyết pháp như sau, chấp kiến như sau: "Phàm
có cảm giác gì, con người này lãnh thọ lạc, khổ
hay không khổ, không lạc, tất cả đều do không
nhân, không duyên".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1577

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với các vị Sa-môn,
Bà-la-môn, thuyết như sau, chấp kiến như sau:
“Phàm có cảm giác gì, con người này lãnh thọ
lạc, khổ hay không khổ, không lạc, tất cả đều do
nhân nghiệp quá khứ". Đối với các vị ấy, Ta đến
và nói: "Chư Tôn giả, có thật chăng, Chư Tôn giả
có thuyết như sau, chấp kiến như sau: "Phàm có
cảm giác gì, con người này lãnh thọ lạc, khổ hay
không khổ, không lạc, tất cả đều do nhân nghiệp
quá khứ? "”.
Được Ta hỏi Như vậy, họ trả lời: "Thưa phải, có như
vậy".
Ta nói với họ như sau: "Như vậy, thời theo các Tôn
giả, do nhân nghiệp quá khứ, sẽ trở thành người sát
sanh; do nhân nghiệp quá khứ, sẽ trở thành người
lấy của không cho; do nhân nghiệp quá khứ, sẽ trở
thành người không Phạm hạnh; do nhân nghiệp quá
khứ, sẽ trở thành người nói láo; do nhân nghiệp quá
khứ, sẽ trở thành người nói hai lưỡi; do nhân nghiệp
quá khứ, sẽ trở thành người ác khẩu; do nhân nghiệp
quá khứ, sẽ trở thành người nói lời phù phiếm; do
nhân nghiệp quá khứ, sẽ trở thành người tham lam;
do nhân nghiệp quá khứ, sẽ trở thành người tâm sân;
do nhân nghiệp quá khứ, sẽ trở thành người theo tà
kiến".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1578

Nhưng này các Tỷ-kheo, với những ai trở lại dựa vào
nghiệp quá khứ là lý do kiên thực, với những người
ấy sẽ không có ước muốn, không có tinh tấn, không
có "Đây là việc phải làm", hay "Đây là việc không
nên làm". Như vậy, sự cần thiết cần phải làm hay
không cần phải làm không được tìm thấy là chân
thực, là đáng tin cậy, thời danh từ Sa-môn không thể
áp dụng đúng pháp cho các Ông được, vì các Ông
sống thất niệm và với các căn không hộ trì.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là sự chỉ trích đúng
pháp thứ nhất của Ta đối với các vị Sa-môn, Bà-la-
môn có thuyết như vậy, có chấp kiến như vậy.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với các vị Sa-môn,
Bà-la-môn, thuyết như sau, chấp kiến như sau:
"Phàm có cảm giác gì, con người này lãnh thọ lạc,
khổ hay không khổ, không lạc, tất cả đều do nhân
một tạo hóa tạo ra". Ta đến họ và nói: "Chư Tôn
giả, có thật chăng, Chư Tôn giả có thuyết như sau,
có chấp kiến như sau: “Phàm có cảm giác gì, con
người này lãnh thọ lạc, khổ hay không khổ, không
lạc, tất cả đều do nhân một tạo hóa tạo ra? ” ".
Được Ta hỏi vậy, họ trả lời: "Thưa phải, có như vậy".
Ta nói với họ như sau: "Như vậy, thời theo các Tôn
giả, do nhân một vị tạo hóa tạo ra, sẽ trở thành người
sát sanh … Do nhân một vị tạo hóa tạo ra, sẽ trở
thành người theo tà kiến".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1579

Nhưng này các Tỷ-kheo, với những ai trở lại dựa vào
vị tạo hóa tạo ra là lý do kiên thực, với những người
ấy sẽ không có ước muốn, không có tinh tấn, không
có "Đây là việc phải làm", hay "Đây là việc không
nên làm". Như vậy, sự cần thiết cần phải làm hay
không cần phải làm, không được tìm thấy là chân
thực, là đáng tin cậy, thời danh từ Sa-môn không thể
áp dụng đúng pháp cho các Ông được, vì các Ông
sống thất niệm và với các căn không hộ trì.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là sự chỉ trích đúng
pháp thứ hai của Ta đối với các vị Sa-môn, Bà-la-
môn có thuyết như vậy, có chấp kiến như vậy.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với các vị Sa-môn,
Bà-la-môn, thuyết như sau, chấp kiến như sau:
"Phàm có cảm giác gì, con người này lãnh thọ lạc,
khổ hay không khổ, không lạc, tất cả đều do không
nhân không duyên". Ta đến họ và nói: "Chư Tôn
giả, có thật chăng, Chư Tôn giả có thuyết như sau,
có chấp kiến như sau: “ Phàm có cảm giác gì, con
người này lãnh thọ lạc, khổ hay không khổ, không
lạc, tất cả đều do không nhân, không duyên? ” ".
Được Ta hỏi như vậy, họ trả lời: "Thưa phải, có như
vậy".
Ta nói với họ như sau: "Như vậy, thời theo các Tôn
giả, do không nhân không duyên, sẽ trở thành người

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1580

sát sanh … Do không nhân không duyên, sẽ trở thành
người theo tà kiến".
Nhưng này các Tỷ-kheo, với những ai trở lại dựa vào
không nhân, không duyên là lý do kiên thực, với
những người ấy, sẽ không có ước muốn, không có
tinh tấn, không có "Đây là việc phải làm", hay "Đây
là việc không phải làm". Như vậy, sự cần thiết cần
phải làm hay không cần phải làm, không được tìm
thấy là chân thực, là đáng tin cậy, thời danh từ Sa-
môn không thể áp dụng đúng pháp cho các Ông
được, vì các Ông sống thất niệm và với các căn
không hộ trì.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là sự chỉ trích đúng
pháp thứ ba của Ta đối với các vị Sa-môn, Bà-la-
môn có thuyết như vậy, có chấp kiến như vậy.
Này các Tỷ-kheo, đây là ba y xứ của ngoại đạo, dù
có được các bậc Tôn giả cật vấn, nạn vấn lý do thảo
luận, vẫn kiên trì trong quan điểm truyền thống về
vô vi (không hành động).
Và này các Tỷ-kheo, đây là pháp Ta thuyết giảng,
không bị chỉ trích, không bị uế nhiễm, không có
tội lỗi, không bị các Sa-môn, các Bà-la-môn có trí
quở trách.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp Ta thuyết giảng,
không bị chỉ trích, không bị uế nhiễm, không có tội

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1581

lỗi, không bị các Sa-môn, các Bà-la-môn có trí quở
trách?
- Sáu giới này, là pháp Ta thuyết giảng, không
bị... quở trách.
- Sáu xúc xứ này, là pháp Ta thuyết giảng,
không bị... quở trách.
- Mười tám ý cận hành này, là pháp Ta thuyết
giảng, không bị quở trách
- Bốn Thánh đế này, là pháp Ta thuyết giảng,
không bị... quở trách.
Sáu giới này, này các Tỷ-kheo, là pháp Ta thuyết
giảng… có trí quở trách, được nói đến như vậy. Do
duyên gì được nói đến?
- Này các Tỷ-kheo, có sáu giới này: địa giới,
thủy giới, phong giới, hỏa giới, không giới,
thức giới.
- Sáu giới này, này các Tỷ-kheo, là pháp được
Ta thuyết giảng, không bị chỉ trích, không bị uế
nhiễm, không có tội lỗi, không bị các Sa-môn,
các Bà-la-môn có trí quở trách. Điều đã được
nói đến, chính do duyên này đã được nói đến.
Có sáu xúc xứ này, này các Tỷ-kheo, là pháp ta
thuyết giảng … không bị các Sa-môn, các Bà-la-môn
có trí quở trách. Điều đã được nói đến, chính do
duyên nào đã được nói đến?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1582

- Này các Tỷ-kheo, có sáu xúc xứ này: nhãn xúc
xứ, nhĩ xúc xứ, tỷ xúc xứ, thiệt xúc xứ, thân xúc
xứ, ý xúc xứ.
- Có sáu xúc xứ này, này các Tỷ-kheo, được Ta
thuyết giảng..... không bị các Sa-môn, các Bà-
la-môn có trí quở trách. Điều đã được nói đến,
chính do duyên này đã được nói đến.
Có mười tám ý cận hành này, này các Tỷ-kheo, là
pháp được Ta thuyết giảng......không bị các Sa-môn,
các Bà-la-môn có trí quở trách. Điều đã được nói
đến, chính do duyên nào đã được nói đến?
- Khi con mắt thấy sắc, tư tưởng hướng về và
đến gần sắc, làm y xứ cho hỷ, hướng về và đến
gần sắc, làm y xứ cho ưu, hướng về và đến gần
sắc, làm y xứ cho xả.
- Khi tai nghe tiếng, tư tưởng hướng về và đến
gần tiếng, làm y xứ cho hỷ, hướng về và đến
gần tiếng, làm y xứ cho ưu, hướng về và đến
gần tiếng, làm y xứ cho xả. Khi mũi ngửi
hương … khi lưỡi nếm vị … khi thân cảm xúc
… khi ý nhận thức pháp, tư tưởng hướng về và
đến gần pháp, làm y xứ cho hỷ, hướng về và
đến gần pháp, làm y xứ cho ưu, hướng về và
đến gần pháp, làm y xứ cho xả.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1583

- Có mười tám ý cận hành này, này các Tỷ-kheo,
được Ta thuyết giảng … không bị các Sa-môn,
các Bà-la-môn có trí quở trách. Điều đã được
nói đến, chính do duyên này đã được nói đến.
Bốn Thánh đế này, này các Tỷ-kheo, được Ta thuyết
giảng … không bị các Sa-môn, các Bà-la-môn có trí
quở trách. Điều đã được nói đến, chính do duyên nào
đã được nói đến?
 Do chấp thủ Sáu giới, nên có Nhập thai.
 Do có nhập thai, nên có Danh sắc.
 Do duyên danh sắc, nên có Sáu xứ.
 Do duyên sáu xứ, nên có xúc.
 Do duyên xúc, nên có thọ.
 Với người có cảm thọ, này các Tỷ-kheo, Ta nêu
rõ: "Đây là Khổ", Ta nêu rõ: "Đây là Khổ tập",
Ta nêu rõ: "Đây là Khổ diệt", Ta nêu rõ: "Đây
là con Đường đưa đến Khổ diệt".
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Khổ Thánh đế?
 Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là
khổ, sầu, bi, khổ, ưu não là khổ. Điều mong cầu
không được là khổ. Tóm lại, năm thủ uẩn là
khổ. Này các Tỷ-kheo, đây là Khổ Thánh đế.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh đế về Khổ
tập?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1584

- Vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức
duyên sắc, danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ
duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái
duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sanh,
sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu não. Như
vầy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là Thánh đế về Khổ tập.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh đế về Khổ
diệt?
- Do vô minh diệt không có tàn dư, nên các hành
diệt.
- Do hành diệt, nên thức diệt. Do thức diệt nên
danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt.
Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên
thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên
thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt
nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già, chết, sầu,
bi, khổ, ưu não đều diệt. Như vầy là sự đoạn
diệt toàn bộ của khổ uẩn này. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là Thánh đế về Khổ diệt.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh đế về con
Đường đưa đến Khổ diệt?
- Đây là Thánh đạo Tám ngành, tức là chánh tri
kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp,
chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1585

định. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Thánh đế về
con Đường đưa đến Khổ diệt.
Bốn Thánh đế này, này các Tỷ-kheo, do Ta thuyết
giảng, không bị chỉ trích, không có uế nhiễm, không
có tội lỗi, không bị các Sa-môn, các Bà-la-môn có trí
quở trách. Điều đã được nói đến, chính do duyên này
được nói đến.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1586

180 Tà kiến là bờ bên này, Ckiến là bờ bên kia - Kinh SANGÀRAVA – Tăng IV, 556

SANGÀRAVA – Tăng IV, 556

1. Bấy giờ có Bà-la-môn Sangàrava đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Sangàrava bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, thế nào là bờ bên này? Thế nào là bờ bên kia?

2. Này Bà-la-môn,

- Tà kiến, là bờ bên này, chánh kiến là bờ bên
kia.
- Tà tư duy là bờ bên này, chánh tư duy là bờ bên
kia.
- Tà ngữ... chánh ngữ... Tà nghiệp... chánh
nghiệp... Tà mạng... chánh mạng... Tà tinh
tấn... chánh tinh tấn... Tà niệm... chánh niệm...
Tà định... chánh định... Tà trí... chánh trí...
- Tà giải thoát, này Bà-la-môn, là bờ bên này,
chánh giải thoát là bờ bên kia.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1587

Này Bà-la-môn, đây là bờ bên này, đây là bờ bên kia:

Ít người giữa nhân loại,
Đến được bờ bên kia,
Còn số người còn lại,
Xuôi ngược chạy bờ này.
Những ai hành trì pháp,
Theo Chánh pháp khéo dạy,
Sẽ đến bờ bên kia,
Vượt ma giới khó thoát.
Kẻ trí bỏ pháp đen,
Tu tập theo pháp trắng,
Bỏ nhà sống không nhà,
Sống viễn ly khổ lạc.
Hãy cầu vui Niết- bàn,
Bỏ dục, không chướng ngại,
Kẻ trí tự rửa sạch,
Cấu uế từ nội tâm.
Những ai với chánh tâm,
Khéo tu tập giác chi,
Từ bỏ mọi ái nhiễm
Hoan hỷ không chấp thủ,
Không lậu hoặc, sáng chói,
Sống tịch tịnh ở đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                  1588

BỜ BÊN NÀY VÀ BỜ BÊN KIA – Tăng IV, 558

 Và này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bờ bên này và bờ bên kia. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói như sau:

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là bờ bên này, và thế nào là bờ bên kia?

Tà kiến, này các Tỷ-kheo, là bờ bên này, chánh kiến là bờ bên kia...

Tà giải thoát là bờ bên này, chánh giải thoát là bờ bên kia. Này các Tỷ-kheo, đây là bờ bên này, đây là bờ bên kia.

Ít người giữa nhân loại,
Đến được bờ bên kia.
...
...
Không lậu hoặc sáng chói.
Sống tịch tịnh ở đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1589

181 Tà kiến là pháp đưa đến bất hạnh, đau khổ - Kinh TÀ KIẾN – Tăng I, 66

TÀ KIẾN – Tăng I, 66

1. - Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy,
các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp bất thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại,
như tà kiến. Này các Tỷ-kheo, với người có tà kiến,
thời các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và
các pháp bất thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng
đại.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp
thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại, như
chánh kiến. Này các Tỷ-kheo, với người có chánh
kiến, thời các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng
đại.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp thiện chưa sanh không sanh khởi, và các pháp
thiện đã sanh bị đoạn diệt, như tà kiến. Này các Tỷ-
kheo, với người có tà kiến, thời các pháp thiện chưa
sanh không sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị
đoạn diệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1590

4. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp bất thiện chưa sanh không sanh khởi, và các
pháp bất thiện đã sanh bị đoạn diệt, như chánh kiến.
Này các Tỷ-kheo, với người có chánh kiến, thời các
pháp bất thiện chưa sanh không sanh khởi, và các
pháp bất thiện đã sanh bị đoạn diệt.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, tà
kiến chưa sanh được sanh khởi, hay tà kiến đã sanh
đi đến tăng trưởng, như không như lý tác ý. Này các
Tỷ-kheo, do không như lý tác ý, nên tà kiến chưa
sanh được sanh khởi, hay tà kiến đã sanh được tăng
trưởng.

6. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy,
chánh kiến chưa sanh được sanh khởi, hay chánh
kiến đã sanh được tăng trưởng, như như lý tác ý. Này
các Tỷ-kheo, do như lý tác ý, nên chánh kiến chưa
sanh được sanh khởi, hay chánh kiến đã sanh được
tăng trưởng.

7. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, như tà kiến.
Này các Tỷ-kheo, Các chúng sanh có đầy đủ tà kiến,
sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1591

8. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, được sanh
vào cõi lành, cõi Trời, cõi đời này, như chánh kiến.
Này các Tỷ-kheo, các chúng sanh có đầy đủ chánh
kiến, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên
cõi lành, cõi Trời, cõi đời này.

9. Đối với người có tà kiến, phàm mọi thân hành
hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà
kiến, phàm mọi khẩu hành... phàm mọi ý hành hoàn
toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà kiến,
phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào,
phàm có ước nguyện nào, và phàm có các hành nào,
tất cả pháp ấy đưa đến không khả lạc, không khả hỷ,
không khả ý, đưa đến bất hạnh, đau khổ. Vì cớ sao?
Vì tánh ác của kiến.

Ví như, hột giống cây nimba, hay hột giống cây Kosàtaki (một loại cây leo), hay hột giống cây mướp đắng, được gieo vào đất ướt. Phàm vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó lấy lên từ nước, tất cả vị ấy đều đưa đến tánh đắng, tánh cay, tánh không lạc của nó. Vì cớ sao? Vì tánh ác của hột giống. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người có tà kiến, phàm mọi thân hành... Vì tánh ác của kiến, này các Tỷ-kheo.

10. Đối với người có chánh kiến, phàm mọi thân hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1592

chánh kiến, phàm mọi khẩu hành... phàm mọi ý hành
hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo
chánh kiến, phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết
định nào, phàm có ước nguyện nào, và phàm có các
hành nào, tất cả pháp ấy đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả
ý, đưa đến hạnh phúc, an lạc. Vì cớ sao? Vì tánh
hiền thiện của kiến, này các Tỷ-kheo.

Ví như, này các Tỷ-kheo, hột giống cây mía, hay hột giống cây lúa, hay hột giống cây nho được gieo vào đất ướt. Phàm vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó lấy lên từ nước, tất cả vị ấy đều đưa đến tánh ngọt, thích ý, tánh ngon ngọt của nó. Vì cớ sao? Vì tánh hiền thiện của hột giống. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người có chánh kiến, phàm mọi thân hành... Vì tánh hiền thiện của kiến, này các Tỷ-kheo.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1593

182 Tín, giới, văn, thí, tuệ - 5 tài sảnh - Kinh TÀI VẬT – Tăng II, 390

TÀI VẬT – Tăng II, 390

1.- Này các Tỷ-kheo, có năm tài sản này. Thế nào là năm?

-   Tín tài,
-   Giới tài,
-   Văn tài,
-   Thí tài,
-   Tuệ tài.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tín tài?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử có lòng
tin, tin tưởng vào sự giác ngộ của Như Lai: "Đây là
Thế Tôn, Bậc La-hán, Chánh Đẳng Giác,... Thiên
Nhân Sư, Phật, Thế Tôn". Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là tín tài.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là giới tài?

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử từ bỏ sát sanh... từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là giới tài.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1594

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là văn tài?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử nghe được nhiều... khéo thể nhập với tri kiến. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là văn tài.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thí tài?

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử sống ở gia đình, tâm không bị cấu uế xan tham chi phối, bố thí rộng rãi, với bàn tay rộng mở, ưa thích từ bỏ, sẵn sàng để được yêu cầu, ưa thích phân phát vật bố thí. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là thí tài.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tuệ tài?

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử có trí tuệ,
thành tựu trí tuệ đối với sanh diệt và sự thể nhập bậc
Thánh đưa đến đoạn tận khổ đau. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là tuệ tài.

Các pháp này, này các Tỷ-kheo là năm tài sản.

Ai tin tưởng Như Lai,
Bất động, khéo an trí,
Ai gìn giữ thiện giới,
Thánh ái mộ tán thán.
Ai tịnh tín chúng Tăng,
Được thấy bậc Chánh trực,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1595

Người ấy gọi không nghèo,
Mạng sống không trống không.
Do vậy, tín và giới,
Tịnh tín thấy Chánh pháp,
Bậc trí tâm chuyên chú,
Nhớ đến lời Phật dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN           1596

183 Tín, giới, văn, tấn, tuệ - 5 pháp không sợ hãi - Kinh ĐÁNG SỢ HÃI – Tăng II, 514

ĐÁNG SỢ HÃI – Tăng II, 514

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm pháp này làm cho bậc Hữu học không có sợ hãi.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có lòng tin, có giới, có nghe nhiều, có tinh cần tinh tấn, có trí tuệ.

- Cái gì làm cho kẻ không có lòng tin sợ hãi, cái
ấy không làm cho người có lòng tin sợ hãi. Do
vậy, pháp này là pháp làm cho bậc Hữu học
không sợ hãi.
- Cái gì làm cho kẻ ác giới sợ hãi, cái ấy không
làm cho người có giới không sợ hải. Do vậy,
pháp này là pháp làm cho bậc Hữu học không
sợ hãi.
- Cái gì làm cho kẻ ít nghe sợ hãi, cái ấy không
làm cho người nghe nhiều sợ hãi. Do vậy, pháp
này là pháp làm cho bậc Hữu học không sợ hãi.
- Cái gì làm cho kẻ biếng nhác sợ hãi, cái ấy
không làm cho kẻ tinh cần tinh tấn sợ hãi. Do

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1597

vậy, pháp này là pháp làm cho bậc Hữu học
không sợ hãi.
- Cái gì làm cho kẻ ác tuệ sợ hãi, cái ấy không
làm cho người có trí tuệ sợ hãi. Do vậy, pháp
này là pháp làm cho bậc Hữu học không sợ hãi.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, là các pháp làm cho bậc Hữu học không sợ hãi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1598

184 Tín, tàm, quý, tấn, tuệ - 5lực - Kinh PHẨM SỨC MẠNH HỮU HỌC – Tăng II, 304

PHẨM SỨC MẠNH HỮU HỌC – Tăng II, 304

TÓM LƯỢC – Tăng II, 304

1. Như vậy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi tại Jetavana, vườn ông Anàthapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ- kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. - Này các Tỷ-kheo, có năm sức mạnh này, các bậc
Hữu học. Thế nào là năm? Tín lực, tàm lực, quý lực,
tấn lực, tuệ lực. Này các Tỷ-kheo, có năm sức mạnh
này của bậc hữu học.

3. Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1599

- "Tôi sẽ thành tựu tín lực, được gọi là hữu học lực.
- Tôi sẽ thành tựu tàm lực, được gọi là hữu học lực.
- Tôi sẽ thành tựu quý lực, được gọi là hữu học lực.
- Tôi sẽ thành tựu tinh tấn lực, được gọi là hữu học
lực.
- Tôi sẽ thành tựu tuệ lực, được gọi là hữu học lực".

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

RỘNG RÃI – Tăng II, 305

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm sức mạnh này của bậc Hữu học. Thế nào là năm? Tín lực, tàm lực, quý lực, tinh tấn, tuệ lực.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tín lực?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử có lòng
tin, tin tưởng sự giác ngộ của Như Lai: "Đây là Thế
Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh
Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều
Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn".
Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là tín lực.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tàm lực?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1600

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử có lòng hổ thẹn đối với thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác, hổ thẹn đối với các pháp ác, bất thiện được thực hiện. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là tàm lực.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là quý lực?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử có lòng sợ hãi, sợ hãi đối với thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác, sợ hãi đối với các pháp ác, bất thiện được thực hiện. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là quý lực.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tinh tấn lực?

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử sống tinh
cần tinh tấn, từ bỏ các pháp bất thiện, thành tựu các
thiện pháp, nỗ lực, kiên trì tinh tấn, không từ bỏ gánh
nặng đối với thiện pháp. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
được gọi là tinh tấn lực.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tuệ lực?

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử có trí tuệ,
thành tựu trí tuệ về sanh diệt, với sự thể nhập bậc
Thánh vào con đường đoạn tận khổ đau. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là tuệ lực.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1601

Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm sức mạnh của bậc Hữu học. Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:

7. "Ta sẽ thành tựu tín lực, được gọi là hữu học lực... tàm lực... quý lực... tinh tấn lực... ta sẽ thành tựu tuệ lực, được gọi là hữu học lực". Như vậy, này các Tỷ- kheo, các Thầy cần phải học tập.

KHỔ – Tăng II, 307

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo ngay trong hiện tại sống đau khổ, với tổn não, với ưu não, với nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác thú. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

-   Tỷ-kheo không có lòng tin,
-   Không có lòng hổ thẹn,
-   Không có lòng sợ hãi,
-   Biếng nhác,
-   Ác tuệ.

Thành tựu với năm pháp này, này các Tỷ-kheo, ngay trong hiện tại sống đau khổ, với tổn hại, với ưu não,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1602

với nhiệt não; sau khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác thú.

2. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ngay trong hiện tại sống an lạc, không có tổn
não, không ưu não, không có nhiệt não; sau khi thân
hoại mạng chung, được chờ đợi là cõi lành. Thế nào
là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

-   Có lòng tin,
-   Có lòng hổ thẹn,
-   Có lòng sợ hãi,
-   Tinh cần tinh tấn,
-   Có trí tuệ.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
ngay trong hiện tại sống an lạc, không có tổn não,
không có ưu não, không có nhiệt não; sau khi thân
hoại mạng chung, được chờ đợi là cõi lành.

TƯƠNG XỨNG – Tăng II, 308

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo tương xứng như vậy, bị rơi vào địa ngục. Thế nào là năm?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1603

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

-   Không có lòng tin,
-   Không có lòng hổ thẹn,
-   Không có lòng sợ hãi,
-   Biếng nhác,
-   Có ác tuệ.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tương xứng như vậy, bị rơi vào địa ngục.

2. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo tương xứng như vậy, được sanh vào cõi Trời. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

-   Có lòng tin,
-   Có lòng hổ thẹn,
-   Có lòng sợ hãi,
-   Tinh cần tinh tấn,
-   Có trí tuệ.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tương xứng như vậy được sanh vào cõi Trời.

HỌC PHÁP – Tăng II, 309

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   1604

1. - Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, này các Tỷ-kheo,
từ bỏ học pháp, trở lui đời sống thế tục, năm vấn đề
hợp pháp để tự trách và chỉ trích đến với vị ấy ngay
trong hiện tại.

2. Thế nào là năm?

- "Trong Thầy (vị ấy nghĩ) không có lòng tín đối
với các thiện pháp;
- Trong Thầy không có lòng hổ thẹn đối với các
thiện pháp;
- trong Thầy không có lòng sợ hãi đối với các
thiện pháp;
- trong Thầy không có tinh tấn đối với các thiện
pháp;
- trong Thầy không có trí tuệ đối với các thiện
pháp. "

Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, này các Tỷ-kheo, từ bỏ
học pháp, trở lui đời sống thế tục, năm vấn đề hợp
pháp này để tự trách và chỉ trích đến với vị ấy ngay
trong hiện tại.

3. Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, này các Tỷ-kheo,
dầu với đau khổ, với ưu tư, với mặt đầy nước mắt,
than khóc, vẫn sống đời sống Phạm hạnh hoàn toàn
thanh tịnh, năm vấn đề hợp pháp để tự tán thán đế
với vị ấy ngay trong hiện tại.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1605

Thế nào là năm?

- "Trong Thầy (vị ấy nghĩ) có lòng tin đối với
các thiện pháp;
- Trong Thầy có lòng hổ thẹn đối với các thiện
pháp;
- Trong Thầy có lòng sợ hãi đối với các thiện
pháp;
- Trong Thầy có lòng tinh tấn đối với các thiện
pháp;
- Trong Thầy có trí tuệ đối với các thiện pháp,

Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, này các Tỷ-kheo, dầu
với đau khổ, với ưu tư, với mặt đầy nước mắt, khóc
than vẫn sống đời sống Phạm hạnh hoàn toàn thanh
tịnh, năm vấn đề hợp pháp để tự tán thán này đến với
vị ấy ngay trong hiện tại.

BƯỚC VÀO – Tăng II, 310

1. - Không có sự bước vào bất thiện, này các Tỷ-
kheo, cho đến khi nào có lòng tin an trú vào các thiện
pháp. Khi nào lòng tin biến mất, này các Tỷ-kheo,
lòng không tin khởi lên và tồn tại, thời có sự bước
vào bất thiện.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1606

2-5. Không có sự bước vào bất thiện, này các Tỷ- kheo, cho đến khi nào có lòng hổ thẹn... lòng sợ hãi... tinh tấn... trí tuệ an trú vào các thiện pháp. Khi nào lòng hổ thẹn... lòng sợ hãi... tinh tấn... trí tuệ biến mất, này các Tỷ-kheo, không xấu hổ... không sợ hãi... biếng nhác... ác tuệ khởi lên và tồn tại, thời có sự bước vào bất thiện.

DỤC VỌNG – Tăng II, 311

1. - Phần lớn, này các Tỷ-kheo, các loại hữu tình tìm
được lạc thú trong các dục. Với thiện nam tử, này các
Tỷ-kheo, đã bỏ một bên lưỡi liềm và đòn gánh, xuất
gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy vừa
đủ để được gọi: "Vị thiện nam tử vì lòng tin xuất
gia". Vì cớ sao?

2. Các dục, này các Tỷ-kheo, được tìm thấy với tuổi trẻ, các dục này hay các dục khác. Và này các Tỷ- kheo, các dục hạ liệt, các dục trung đẳng, và các dục tối thắng, tất cả dục đều được chấp nhận là các dục.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1607

3. Ví như, này các Tỷ-kheo, có đứa con nít, trẻ nhỏ, ngây thơ đang nằm ngửa, do người vú vô ý, đứa nhỏ cầm một cây que hay hòn sạn cho vào miệng. Người vú hầu ấy phải mau chóng tác ý. Sau khi mau chóng tác ý, phải mau chóng móc cho ra. Nếu không có thể mau chóng móc ra được, thời với tay trái nắm đầu nó lại, với tay mặt, lấy ngón tay làm như cái móc, móc cho vật ấy ra, dầu có phải chảy máu. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, làm như vậy, có hại cho đứa trẻ. Ta nói rằng không phải không có hại. Tuy vậy, này các Tỷ- kheo, người vú hầu phải làm như vậy, vì muốn lợi ích, vì tìm hạnh phúc, vì lòng thương tưởng, vì lòng từ mẫn (đứa trẻ). Nhưng này các Tỷ-kheo, khi đứa trẻ ấy đã lớn lên, và có đủ trí khôn, người vú hầu ấy không săn sóc nó nữa, nghĩ rằng: "Nay đứa trẻ đã biết tự bảo vệ mình, không phóng dật nữa".

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào vị Tỷ-
kheo chưa gây được lòng tin đối với các thiện pháp,
chưa gây được lòng hổ thẹn đối với các thiện pháp,
chưa gây được lòng sợ hãi đối với các thiện pháp,
chưa gây được tinh tấn đối với các thiện pháp, chưa
gây được trí tuệ đối với các thiện pháp; cho đến khi
ấy, này các Tỷ-kheo, Ta cần phải phòng hộ Tỷ-
kheo ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1608

Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo gây được lòng
tin đối với các thiện pháp, gây được lòng hổ thẹn đối
với thiện pháp, gây được lòng sợ hãi đối với các thiện
pháp, gây được lòng tinh tấn đối với các thiện pháp,
gây được trí tuệ đối với các thiện pháp, thời khi ấy,
này các Tỷ-kheo, Ta không còn săn sóc Tỷ-kheo ấy,
nghĩ rằng: "Nay Tỷ-kheo ấy đã biết tự bảo vệ
mình, không còn phóng dật nữa".

TỪ BỎ – Tăng II, 313

1.- Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo từ bỏ, không an trú trong diệu pháp.

2. Thế nào là năm?

- Không có lòng tin, Tỷ-kheo từ bỏ, không an trú
trong diệu pháp.
- Không có lòng hổ thẹn, Tỷ-kheo từ bỏ không
an trú trong diệu pháp.
- Không có lòng sợ hãi, vị Tỷ-kheo từ bỏ, không
an trú trong diệu pháp.
- Biếng nhác, Tỷ-kheo từ bỏ, không an trú trong
diệu pháp.
- Không có trí tuệ, Tỷ-kheo từ bỏ, không an trú
trong diệu pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1609

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo từ bỏ, không an trú trong diệu pháp.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo không từ bỏ, an trú trong diệu pháp. Thế nào là năm?

- Có lòng tin, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không
từ bỏ, an trú trong diệu pháp.
- Có lòng hổ thẹn... có lòng sợ hãi... có tinh tấn...
có trí tuệ, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không từ
bỏ, an trú trong diệu pháp.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không từ bỏ, an trú trong diệu pháp.

KHÔNG TÔN KÍNH 1 – Tăng II, 313

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo không cung kính, không tôn trọng, từ bỏ, không an trú trong diệu pháp.

2. Thế nào là năm?

- Không có lòng tin, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không cung kính, không tôn trọng, từ bỏ, không an trú trong diệu pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1610

- Không có lòng hổ thẹn... không có lòng sợ
hãi... biếng nhác... không có trí tuệ, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo không cung kính, không tôn
trọng, từ bỏ, không an trú trong diệu pháp.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không cung kính, không tôn trọng, từ bỏ, không an trú trong diệu pháp.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo có cung kính, có tôn trọng, không từ bỏ, an trú trong diệu pháp.

4. Thế nào là năm?

- Có lòng tin, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có cung
kính, có tôn trọng, không từ bỏ, an trú trong
diệu pháp.
- Có lòng hổ thẹn... có lòng sợ hãi... có tinh tấn...
có trí tuệ, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có cung
kính, có tôn trọng, không từ bỏ, an trú trong
diệu pháp.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có cung kính, có tôn trọng, không từ bỏ, an trú trong diệu pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1611

KHÔNG TÔN KÍNH 2 – Tăng II, 315

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo không cung kính, không tôn trọng, không có
thể lớn lên, tăng trưởng, lớn mạnh trong Pháp và
Luật này.

2. Thế nào là năm?

- Không có lòng tin, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không cung kính, không tôn trọng, không có
thể lớn lên, tăng trưởng, lớn mạnh trong Pháp
và Luật này.
- Không có lòng hổ thẹn... không có lòng sợ
hãi... biếng nhác... có ác trí tuệ, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo không cung kính, không tôn
trọng, không có thể lớn lên, tăng trưởng, lớn
mạnh trong Pháp và Luật này.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không cung kính, không tôn trọng, không có thể lớn lên, tăng trưởng, lớn mạnh trong Pháp và Luật này.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo cung kính, tôn trọng, có thể lớn lên, tăng trưởng, lớn mạnh trong Pháp và Luật này.

4. Thế nào là năm?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1612

- Có lòng tin, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có cung
kính, có tôn trọng, có thể lớn lên, tăng trưởng,
lớn mạnh trong Pháp và Luật này.
- Có lòng hổ thẹn... có lòng sợ hãi... tinh tấn... có
trí tuệ, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có cung kính,
có tôn trọng, có thể lớn lên, tăng trưởng, lớn
mạnh trong Pháp và Luật này.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có cung kính, có tôn trọng, có thể lớn lên, tăng trưởng, lớn mạnh trong Pháp và Luật này.

II. PHẨM SỨC MẠNH

CHƯA ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 317

1. - Này các Tỷ-kheo, Ta tự cho là đã đạt được sự cứu cánh với thắng trí đối với các pháp từ trước Ta chưa từng được nghe.

Này các Tỷ-kheo, có năm sức mạnh này của Như
Lai. Thành tựu các sức mạnh ấy, này các Tỷ kheo,
Như Lai tự xem đã đạt được vị trí Ngưu vương, rống
tiếng rống con sư tử giữa các hội chúng, làm vận
chuyển bánh xe Phạm thiên.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1613

2. Thế nào là năm? Tín lực, tàm lực, quý lực, tinh tấn lực, tuệ lực.

Có năm Như Lai lực này của Như Lai, này các Tỷ-
kheo. Thành tựu các sức mạnh ấy, Như Lai tự xem
đã được vị trí Ngưu vương, rống tiếng rống con sư
tử giữa các hội chúng, làm vận chuyển bánh xe Phạm
thiên.

NÓC NHỌN – Tăng II, 318

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm sức mạnh này của bậc hữu học. Thế nào là năm?

2. Tín lực, tàm lực, quý lực, tinh tấn lực, tuệ lực. Này các Tỷ-kheo, có năm sức mạnh này của bậc Hữu học.

Trong năm sức mạnh của bậc Hữu học này, này các Tỷ-kheo, cái này là tối thượng, cái này là tổng nhiếp, cái này là tổng thâu tóm, tức là tuệ lực.

3. Ví như, này các Tỷ-kheo, với ngôi nhà có nóc nhọn, cái này là tối thượng, cái này là tổng nhiếp, cái này là tổng thâu tóm, tức là cái nóc.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1614

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong năm sức mạnh này của bậc hữu học, cái này là tối thượng, cái này là tổng nhiếp, cái này là tổng thâu tóm, tức là tuệ lực. Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:

4. "Tôi sẽ thành tựu tín lực, được gọi là hữu học
lực. Tôi sẽ thành tàm lực, được gọi là hữu học lực.
Tôi sẽ thành tựu quý lực... tinh tấn lực... tuệ lực,
được gọi là hữu học lực." Như vậy, này các Tỷ-
kheo, các Thầy cần phải học tập.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1615

185 Tôi khéo thấy như chơn... nhưng tôi không phải là bậc Alahán - Kinh Kosambi – Tương II, 204

Kosambi – Tương II, 204

1) Một thời Tôn giả Musìla, Tôn giả Sàvittha, Tôn giả Nàrada, Tôn giả Ananda trú ở Kosambi vườn Ghosità.

I

2) Rồi Tôn giả Sàvittha nói với Tôn giả Musìla:

- Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự hành tướng
(àkàraparivitakkà), ngoài thẩm định và chấp nhận
quan điểm (ditthinijjhànakhanti), Tôn giả Musìla tự
mình có trí biết được: "Do duyên sanh, già chết
sanh khởi".

3) -Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự hành tướng,
ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi có biết
được, tôi có thấy được: "Do duyên sanh, già chết
sanh khởi".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1616

4) Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, Tôn
giả Musìla tự mình có trí biết được: "Do duyên hữu,
nên sanh sinh khởi... (như trên)...

5). .. "Do duyên thủ nên hữu sanh khởi".

6). .. "Do duyên ái nên thủ sanh khởi".

7). .. "Do duyên thọ nên ái sanh khởi".

8). .. "Do duyên xúc nên thọ sanh khởi".

9). .. "Do duyên sáu xứ nên xúc sanh khởi".

10). .. "Do duyên danh sắc nên sáu xứ sanh khởi".

11). .. "Do duyên thức nên danh sắc sanh khởi".

12). .. "Do duyên hành nên thức sanh khởi".

13). .. "Do duyên vô minh nên hành sanh khởi".

14) Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi
biết được, tôi thấy được: "Do duyên vô minh, các
hành sanh khởi".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1617

15) Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài sự thẩm định và chấp nhận quan điểm,
Tôn giả Musìla tự mình có trí biết như sau: "Do sanh
diệt, nên già chết diệt".

16) Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi
biết như sau, tôi thấy như sau: "Do sanh diệt, nên già
chết diệt".

17) Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, Tôn
giả Musìla tự mình có trí biết như sau: " Do hữu diệt,
nên sanh diệt ".

18-24)... " Do thủ diệt, nên hữu diệt... Do ái diệt, nên thủ diệt... Do thọ diệt, nên ái diệt... Do xúc diệt nên thọ diệt... Do sáu xứ diệt, nên xúc diệt... Do danh sắc diệt, nên sáu xứ diệt... Do thức diệt, nên danh sắc diệt... Do hành diệt, nên thức diệt... Do vô minh diệt, nên hành diệt ".

25) Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1618

biết như sau, tôi thấy như sau: " Do vô minh diệt, nên hành diệt "

26) Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, Tôn
giả Musìla tự mình có trí biết như sau: " Do hữu diệt
là Niết-bàn".

27) Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự, các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi
biết như sau, tôi thấy như sau: " Do hữu diệt là Niết-
bàn ".

28) - Như vậy, Tôn giả Musìla là bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc?

29) Khi nghe nói vậy, Tôn giả Musìla giữ im lặng.

II

30) Rồi Tôn giả Nàrada nói với Tôn giả Sàvittha:

- Này Hiền giả Sàvittha, lành thay nếu tôi được hỏi câu này. Hãy hỏi tôi câu hỏi này, và tôi sẽ trả lời cho Hiền giả câu hỏi này.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1619

31) Tôn giả Nàrada hãy lấy câu hỏi này. Tôi sẽ hỏi Tôn giả Nàrada câu hỏi này. Và Tôn giả Nàrada hãy trả lời cho tôi câu hỏi này.

32-57)...- Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin... tôi biết như sau, tôi thấy như sau: "Do hữu diệt là Niết- bàn".

58) -Như vậy, Tôn giả Nàrada là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc?

59) -Này Hiền giả, "Do hữu diệt là Niết-bàn", tôi khéo thấy như chơn nhờ chánh trí tuệ. Nhưng tôi không phải là vị A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc.

60) Ví như trên một con đường hoang vắng có một
giếng nước. Tại đấy không có dây, không có gàu
nước. Rồi có người đi đến, bị nóng bức bách, bị nóng
áp đảo, mệt mỏi, run rẩy, khát nước. Người ấy ngó
xuống giếng và biết được: "Giếng này có nước",
nhưng đứng chịu, thân thể không chạm nước.

61) Cũng vậy, này Hiền giả, "Hữu diệt là Niết-bàn", tôi khéo thấy như chơn nhờ chánh trí tuệ, nhưng tôi không phải là vị A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc.

III

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1620

62) Khi được nói vậy,Tôn giả Ananda nói với Tôn giả Sàvittha:

- Này Hiền giả Sàvittha, nói như vậy thời Hiền giả nói gì về Tôn giả Nàrada?

63) Này Hiền giả Ananda, nói như vậy, tôi không nói gì về Tôn giả Nàrada, ngoài sự tốt lành, ngoài sự tốt đẹp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1621

186 Tầm quan trọng của Chánh kiến - Kinh Râu Lúa Mì – Tương V, 76

Râu Lúa Mì – Tương V, 76 (Sukiya)

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, sợi râu lúa mì, hay sợi
râu lúa mạch được đặt hướng chân chánh, khi bị tay
chân đè vào, có thể đâm thủng tay chân, hay có thể
làm đổ máu. Sự tình này có xảy ra. Vì sao? Vì sợi
râu được đặt hướng chân chánh.

3) Cũng vậy, Tỷ-kheo nhờ đặt hướng chân chánh, tu
tập con đường chơn chánh, thời vô minh được cắt
đoạn, minh sẽ được khởi lên, Niết-bàn sẽ được chứng
đắc. Sự kiện như vậy có xảy ra. Vì sao? Vì tri kiến
được đặt hướng một cách chân chánh.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo nhờ chân
chánh đặt hướng tri kiến, nhờ chân chánh đặt hướng
con đường tu tập nên đâm thủng vô minh, làm minh
sanh khởi, chứng ngộ được Niết-bàn?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1622

diệt, hướng đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo chân chánh đặt hướng tri kiến, chân chánh
đặt hướng con đường tu tập, đâm thủng vô minh, làm
minh sanh khởi, chứng ngộ được Niết-bàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1623

187 Tầm quan trọng của Chánh kiến - ĐẠI Kinh SÁU XỨ – 149 Trung III, 643

ĐẠI KINH SÁU XỨ (Mahasalayatanika suttam) – Bài kinh số 149 – Trung III, 643

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo",

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng Đại Kinh Sáu Xứ. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1624

Này các Tỷ-kheo, không biết, không thấy như chơn mắt, không biết không thấy như chơn các sắc, không biết không thấy như chơn nhãn thức, không biết không thấy như chơn nhãn xúc; do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, không biết không thấy như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái trước đối với mắt, ái trước đối với các sắc, ái trước đối với nhãn thức, ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, vị ấy ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tích trữ trong tương lai. Và ái của vị ấy đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này, chỗ kia; ái ấy được tăng trưởng; những thân ưu não tăng trưởng; những tâm ưu não tăng trưởng; những thân nhiệt não tăng trưởng; những tâm khổ não tăng trưởng. Vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm khổ.

Này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết
như chơn tai; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, không
thấy và không biết như chơn lưỡi; này các Tỷ-kheo,
không thấy và không biết như chơn thân; này các Tỷ-
kheo, không thấy và không biết như chơn ý; này các
Tỷ-kheo, không thấy và không biết như chơn các
pháp; này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1625

như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi
lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ; không
thấy và không biết như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái
trước đối với ý, ái trước đối với pháp, ái trước đối
với ý thức, ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc
này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc
thọ, ... (như trên)... vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm
khổ.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mắt, thấy và biết như chơn các sắc, thấy và biết như chơn nhãn thức, thấy và biết như chơn nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, thấy và biết như chơn cảm thọ ấy; vị ấy không ái trước đối với con mắt, không ái trước đối với các sắc, không ái trước đối với nhãn thức, không ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, không bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tàn diệt trong tương lai. Và ái của vị ấy, đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này chỗ kia; ái ấy được đoạn tận; những thân ưu não của vị ấy được đoạn tận; những tâm ưu não được đoạn tận; những thân nhiệt não được đoạn tận; những tâm nhiệt não

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1626

được đoạn tận; những thân khổ não được đoạn tận; những tâm khổ não được đoạn tận; vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc.

 Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh
kiến.
 Tư duy gì như chơn của vị ấy, tư duy ấy là
chánh tư duy.
 Tinh tấn gì như chơn của vị ấy, tinh tấn ấy là
chánh tinh tấn.
 Niệm gì như chơn của vị ấy, niệm ấy là chánh
niệm.
 Định gì như chơn của vị ấy, định ấy là chánh
định.
 Thân nghiệp, ngữ nghiệp, sinh mạng của vị ấy
được thanh tịnh tốt đẹp.
 Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu tập
và phát triển sung mãn cho vị ấy.

 Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy,
bốn niệm xứ đi đến tu tập và phát triển sung mãn;
bốn chánh tinh tấn cũng đi đến tu tập và phát
triển sung mãn; bốn như ý túc cũng đi đến tu tập
và phát triển sung mãn; năm căn cũng đi đến tu
tập và phát triển sung mãn; năm lực cũng đi đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1627

tu tập và phát triển sung mãn; bảy giác chi cũng đi đến tu tập và phát triển sung mãn.

 Và nơi vị ấy, hai pháp này được chuyển vận song hành: chỉ và quán.

 Với thượng trí, vị ấy liễu tri những pháp cần phải
liễu tri với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy đoạn
tận những pháp cần phải đoạn tận với thượng trí.
Với thượng trí vị ấy, tu tập những pháp cần phải
tu tập với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy chứng
ngộ những pháp cần phải chứng ngộ với thượng
trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải liễu tri với thượng trí? Cần phải trả lời là
năm thủ uẩn, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn,
tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.
Những pháp này là những pháp cần phải liễu
tri với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần
phải đoạn tận với thượng trí? Vô minh và hữu
ái, những pháp này cần phải đoạn tận với
thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1628

phải tu tập với thượng trí? Chỉ và quán, những pháp này cần phải tu tập với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải
thoát, những pháp này cầu phải chứng ngộ với
thượng trí.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn tai; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn lưỡi; này các Tỷ- kheo, thấy và biết như chơn thân; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn các pháp; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ; thấy và biết như chơn cảm thọ ấy, nên vị ấy không ái trước đối với ý, không ái trước đối với các pháp, không ái trước đối với ý thức, không ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy... (như trên)... tâm khổ não được đoạn tận. Vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc. Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh kiến. Tư duy gì như chơn của vị ấy... (như trên)... hoạt mạng của vị ấy đi đến thanh tịnh tốt đẹp. Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1629

tập và phát triển sung mãn cho vị ấy. Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy... (như trên)... Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải thoát, những pháp này cần phải chứng ngộ với thượng trí.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1630

188 Tầm quan trọng của như thật quán tri - Kinh NIẾT BÀN – Tăng II, 133

NIẾT BÀN – Tăng II, 133

1. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Tôn giả Sàriputta. Sau khi đến … ngồi xuống một bên. Tôn giả Ànanda nói với Tôn giả Sàriputta:

- Do nhân gì, thưa Hiền giả Sàriputta, do duyên gì ở đây, một số chúng sanh ngay trong hiện tại không có chứng nhập Niết-bàn?

Ở đây, này Hiền giả Ànanda,

- Chúng sanh không như thật quán tri: "Các tưởng
này dự phần vào thối đọa",
- Không có như thật quán tri: "Các tưởng này dự
phần vào an trú",
- Không có như thật quán tri: "Các tưởng này dự
phần vào thù thắng",
- Không có như thật quán tri: "Các tưởng này dự
phần vào thể nhập".

Này Hiền giả Ànanda, đây là nhân, đây là duyên, do vậy ở đây có hạng chúng sanh ngay trong hiện tại, không chứng nhập Niết-bàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1631

2. - Thưa Hiền giả Sàriputta, do nhân gì, do duyên gì, ở đây có hạng chúng sanh ngay trong hiện tại có chứng nhập Niết-bàn?

- Ở đây, này Hiền giả Ànanda, chúng sanh như thật
quán tri: "Các tưởng này dự phần vào thối đọa", như
thật quán tri: "Các tưởng này dự phần vào an trú",
như thật quán tri: "Các tưởng này dự phần vào thù
thắng", như thật quán tri: "Các tưởng này dự phần
vào thể nhập". Do nhân này, do duyên này, này Hiền
giả Ànanda, ở đây có các chúng sanh ngay trong hiện
tại, chứng nhập Niết-bàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1632

189 Từ bỏ bất thiện là việc có thể làm được - Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102

CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102
1. Có hai sức mạnh, này các Tỷ-kheo. Thế nào là
hai?
 Sức mạnh tư sát
 Và sức mạnh tu tập.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tư sát?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tư sát như sau:
"Với thân làm ác, quả dị thục là ác, ngay hiện tại và
trong đời sau. Với miệng nói ác, quả dị thục là ác,
ngay hiện tại và trong đời sau. Với ý nghĩ ác, quả dị
thục là ác, ngay hiện tại và trong đời sau".
Vị ấy, tư sát như vậy, từ bỏ thân làm ác, tu tập thân
làm thiện, từ bỏ miệng nói ác, tu tập miệng nói thiện,
từ bỏ ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ thiện, tự xử sự thật
thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tư
sát.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, là sức mạnh tu tập?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, sức mạnh tu tập là sức mạnh
của người hữu học. Do sức mạnh tu học, vị ấy từ bỏ
tham, từ bỏ sân, từ bỏ si. Sau khi từ bỏ tham, từ bỏ
sân, từ bỏ si, vị ấy không làm các điều bất thiện,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1633

không phục vụ các điều ác. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là sức mạnh tu tập. Những pháp này, này các Tỷ-
kheo, là hai sức mạnh.
-------------------
2. Có hai sức mạnh, này các Tỷ-kheo. Thế nào là hai?
 Sức mạnh tư sát
 Và sức mạnh tu tập.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tư sát? …
(như trên) … Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh
tư sát.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tu tập?
Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo tu tập Niệm giác chi, liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt,
hướng đến từ bỏ.
- Tu tập Trạch pháp giác chi … tu tập Tinh tấn
giác chi … tu tập Hỷ giác chi … tu tập Khinh
an giác chi … tu tập Định giác chi … tu tập Xả
giác chi, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tu tập. Các
pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai sức mạnh.
--------------------

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1634

3. Này các Tỷ-kheo, có hai sức mạnh....(như số 1 ở
trên)...
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tu tập?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
pháp bất thiện, chứng đạt và an trú sơ Thiền,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có
tứ.
- Làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, chứng đạt và an trú
Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
- Ly hỷ, trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm
sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc
trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
- Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc xả niệm thanh tịnh.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tu tập. Các
pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai sức mạnh.
-------------------
4. Có hai cách thuyết pháp này của Như Lai, này các
Tỷ-kheo. Thế nào là hai?
 Lược thuyết
 Và rộng thuyết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1635

Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai cách thuyết
pháp của Như Lai.
--------------------
5. Trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội, không có tự
mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh tụng ấy được
chờ đợi là sẽ đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống không được an lạc.
Và trong bất cứ cuộc tránh tụng nào, Tỷ-kheo phạm
tội và Tỷ-kheo buộc tội, có tự mình khéo quán sát lấy
mình, thời tránh tụng ấy, này các Tỷ-kheo, được chờ
đợi là không đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống được an lạc.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo phạm tội
và Tỷ-kheo buộc tội, khéo tự mình quán sát lấy
mình?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phạm tội quán sát
như sau:
- "Ta phạm một tội bất thiện về thân. Tỷ-kheo ấy
đã thấy ta phạm tội bất thiện về thân.
- Nếu ta không phạm tội bất thiện về thân, Tỷ-
kheo ấy sẽ không thấy ta phạm tội bất thiện về
thân.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1636

- Do vì ta có phạm tội bất thiện về thân, do vậy
Tỷ-kheo ấy thấy ta có phạm tội bất thiện về
thân. Tỷ-kheo ấy không được hoan hỷ.
- Vì không hoan hỷ, Tỷ-kheo ấy nói với ta lời
không hoan hỷ.
- Vì ta bị Tỷ-kheo ấy nói lời không hoan hỷ, nên
ta không hoan hỷ.
- Do ta không hoan hỷ, ta nói cho các người khác
biết. Như vậy, ở đây tội phạm chinh phục ta
như trong trường hợp người phải trả thuế hàng
hóa của mình".
Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phạm tội khéo
tự mình quán sát lấy mình.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội,
khéo tự mình quán sát lấy mình?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội quán sát
như sau:
- "Tỷ-kheo này đã phạm một tội bất thiện về
thân. Ta đã thấy Tỷ-kheo ấy phạm một tội bất
thiện về thân.
- Nếu Tỷ-kheo này không phạm tội bất thiện về
thân, thời ta đã không thấy Tỷ-kheo này phạm
tội bất thiện về thân.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1637

- Do vì Tỷ-kheo này có phạm tội bất thiện về
thân, do vậy Ta đã thấy Tỷ-kheo này phạm tội
bất thiện về thân.
- Và sau khi thấy Tỷ-kheo này phạm tội bất thiện
về thân, ta không hoan hỷ.
- Do ta không hoan hỷ, ta nói cho Tỷ-kheo này
biết lời không hoan hỷ.
- Tỷ-kheo này bị ta nói lời không hoan hỷ, nên
không hoan hỷ.
- Vì không hoan hỷ, Vị ấy nói cho các người khác
biết: Như vậy, ở đây tội phạm chinh phục ta,
như trong trường hợp người phải trả thuế hàng
hóa của mình".
Như vậy, Tỷ-kheo buộc tội khéo tự mình quán sát
lấy mình.
 Trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội, không
tự mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh tụng
ấy được chờ đợi là sẽ đưa đến kéo dài, gay gắt,
ác liệt, và các Tỷ-kheo sẽ sống không được an
lạc.
 Và trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội,
có tự mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh
tụng ấy, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi là sẽ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1638

không đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống được an lạc.
------------------
6. Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục?
 Do nhân phi pháp hành và bất bình đẳng hành,
này Bà-la-môn, như vậy ở đây, một số các
chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung,
phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục!
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này?
 Do nhân pháp hành và bình đẳng hành, này
Bà-la-môn, như vậy ở đây, một số các chúng
sanh sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào
cõi Thiện, cõi Trời, cõi đời này.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1639

lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những
gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ đi lạc hướng, đem
đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có
thể thấy sắc. Cũng vậy, pháp được Tôn giả Gotama
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Con nay
xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, quy y chúng
Tỷ-kheo Tăng! Mong Tôn giả Gotama nhận con làm
đệ tử, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng!
-----------------
7. Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm, sau khi nói lên với Thế Tôn những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục?
 Do vì có làm, này Bà-la-môn, do vì không làm.
Như vậy, ở đây một số chúng sanh, sau khi thân
hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục!
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1640

 Do vì có làm, này Bà-la-môn, do vì không làm.
Như vậy, ở đây một số chúng sanh sau khi thân
hoại mạng chung, sanh vào cõi Thiện, cõi Trời,
cõi đời này.
- Thưa Tôn giả Gotama, lời nói vắn tắt không giảng
rộng của Tôn giả Gotama, con không được hiểu ý
nghĩa một cách rộng rãi. Lành thay, nếu Tôn giả
Gotama thuyết pháp cho con để con có thể hiểu ý
nghĩa một cách rộng rãi lời nói vắn tắt không giảng
rộng của Tôn giả Gotama.
- Vậy này Bà-la-môn, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ
nói.
Bà-la-môn Jànussoni vâng đáp Thế Tôn:
- Thưa vâng, Tôn giả.
Thế Tôn nói như sau:
- Ở đây, này Bà-la-môn, có người thân làm ác, thân
không làm thiện, miệng nói ác, miệng không nói
thiện, ý nghĩ ác, ý nghĩ không thiện. Như vậy, này
Bà-la-môn, do làm và do không làm là như vậy, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Lại ở đây, này Bà-la-môn, có một số chúng sanh thân
làm thiện, thân không làm ác, miệng nói thiện, miệng
không nói ác, ý nghĩ thiện, ý nghĩ không ác. Như vậy,
này Bà-la-môn, do làm và do không làm là như vậy,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1641

ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, được sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này.
- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama … từ nay cho
đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!
--------------------------
8. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn , sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn
nói với Tôn giả Ànanda đang ngồi xuống một bên:
 Ta tuyên bố một cách dứt khoát rằng, này
Ànanda, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm.
- Vì rằng, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã tuyên bố một
cách dứt khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý
nghĩ ác là điều không nên làm. Nếu làm những điều
không nên làm ấy, thời có những nguy hại gì được
chờ đợi?
- Vì rằng này Ànanda, Ta tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm. Nếu làm những điều không nên
làm ấy, thời có những nguy hại như sau được chờ
đợi:
 Tự mình chê trách mình;
 Sau khi được biết, kẻ trí chê trách,
 Tiếng ác đồn xa,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1642

 Bị mê ám khi mạng chung;
 Sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Vì thế, này Ànanda, Ta đã tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm. Nếu làm những điều không nên
làm ấy, thời có những nguy hại như vậy được chờ
đợi.
 Ta tuyên bố một cách dứt khoát rằng, này
Ànanda, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ
thiện là điều nên làm.
- Vì rằng, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã tuyên bố một
cách dứt khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện,
ý nghĩ thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên
làm ấy, thời có những lợi ích gì được chờ đợi?
- Vì rằng này Ànanda, Ta tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ
thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên làm
ấy, thời có những lợi ích như sau được chờ đợi:
 Tự mình không chê trách mình;
 Sau khi được biết, kẻ trí tán thán,
 Tiếng lành đồn xa,
 Không bị mê ám khi mạng chung;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1643

 Sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào
cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này.
Vì thế, này Ànanda, Ta đã tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ
thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên làm
ấy, thời có những lợi ích như vậy được chờ đợi.
----------------------------
9. Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện.
- Này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện có thể làm
được. Nếu từ bỏ bất thiện không thể làm được
thời Ta đã không nói như sau: "Này các Tỷ-
kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Vì rằng, này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện có thể
làm được, do vậy Ta mới nói rằng: "Này các
Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Và nếu, này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện đưa
đến bất hạnh, đau khổ, thời Ta không nói như
sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Và này các Tỷ-kheo, vì từ bỏ bất thiện đưa đến
hạnh phúc, an lạc, nên Ta đã nói như sau: "Này
các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện.
- Này các Tỷ-kheo, tu tập thiện có thể làm được.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1644

- Nếu tu tập thiện không thể làm được, này các
Tỷ-kheo, thời Ta đã không nói như sau: "Này
các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Vì rằng, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện có thể
làm được, do vậy Ta mới nói rằng: "Này các
Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Và nếu, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện đưa đến
bất hạnh, đau khổ, thời Ta đã không nói như
sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Và vì rằng, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện đưa
đến hạnh phúc, an lạc, nên Ta đã nói như sau:
"Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
---------------------------
10. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến sự hỗn
loạn (mê mờ) và biến mất của diệu pháp. Thế nào là
hai?
- Văn cú bị đảo ngược, và ý nghĩ bị hiểu lầm.
- Nếu văn cú bị đảo ngược thời ý nghĩ bị hiểu
lầm.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đưa
đến sự hỗn loạn và biến mất của diệu pháp.
11. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến an trú,
không biến loạn, không biến mất của diệu pháp. Thế
nào là hai?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1645

- Văn cú phối trí chơn chánh và ý nghĩa được
hiểu chơn chánh.
- Nếu văn cú được phối trí chơn chánh, thời ý
nghĩa được hiểu chơn chánh.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đưa
đến an trú, không hỗn loạn, không biến mất của diệu
pháp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1646

190 Tỷ kheo trong tương lai - Kinh SỢ HÃI TRONG TƯƠNG LAI 3 – Tăng II, 479

SỢ HÃI TRONG TƯƠNG LAI 3 – Tăng II, 479

1. - Có năm sợ hãi về tương lai này, này các Tỷ-
kheo, nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong
tương lai. Các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng,
sau khi rõ biết, cần phải tinh tấn đoạn trừ chúng. Thế
nào là năm?

2. Này các Tỷ-kheo, sẽ có những vị Tỷ-kheo trong tương lai, thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập. Do thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập, nếu họ thọ đại giới cho các người khác, họ sẽ không có thể huấn luyện trong tăng thượng giới, trong tăng thượng tâm, trong tăng thượng tuệ. Các người ấy sẽ trở thành những người thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập. Do thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập, họ sẽ thọ đại giới cho các người khác, họ không có thể huấn luyện trong tăng thượng giới, trong tăng thượng tâm, trong tăng thượng tuệ. Các người ấy sẽ trở thành những người thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập. Như vậy, này các Tỷ-kheo, do

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1647

Pháp ô nhiễm, nên Luật bị ô nhiễm; do Luật ô nhiễm, nên Pháp bị ô nhiễm.

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ nhất về tương lai,
nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong tương
lai; các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng. Sau
khi hoàn toàn rõ biết, các Thầy cần phải tinh tấn để
đoạn trừ chúng.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo trong
tương lai sẽ trở thành những người thân không tu tập,
giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập,
họ làm y chỉ sư cho các người khác. Họ không có
thể huấn luyện trong tăng thượng giới, trong tăng
thượng tâm, trong tăng thượng tuệ. Những người ấy
sẽ trở thành những người thân không tu tập, giới
không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập. Các
người ấy, do thân không tu tập, giới không tu tập,
tâm không tu tập, tuệ không tu tập, lại làm y chỉ sư
cho những người khác, họ không có thể huấn luyện
trong tăng thượng giới, trong tăng thượng tâm, trong
tăng thượng tuệ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, do Pháp
ô nhiễm, nên Luật bị ô nhiễm. Do Luật ô nhiễm, nên
Pháp bị ô nhiễm.

Này các Tỷ-kheo, đây là sự sợ hãi thứ hai về tương lai, nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong tương lai, các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1648

Sau khi hoàn toàn rõ biết, các Thầy cần phải tinh tấn để đoạn trừ chúng.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo trong
tương lai sẽ trở thành những người thân không tu tập,
giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập.
Do thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không
tu tập, tuệ không tu tập, khi họ thuyết về Thắng
pháp hay về Quảng thuyết (Trí giải luận), họ rơi
vào hắc pháp, không có thể giác ngộ rõ ràng. Này
các Tỷ-kheo, đây là do ô nhiễm Pháp, nên sanh ô
nhiễm Luật; do ô nhiễm Luật, nên sanh ô nhiễm
Pháp.

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ ba về tương lai,
nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong tương
lai, các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng. Sau
khi hoàn toàn rõ biết, các Thầy cần phải tinh tấn để
đoạn tận chúng.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, sẽ có những Tỷ-kheo trong tương lai thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập. Do thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập, đối với các kinh tạng do Như Lai tuyên thuyết, thâm sâu, ý nghĩa sâu kín, siêu thế, liên hệ đến không, khi các kinh ấy được thuyết giảng, họ không có nghe, họ không có lắng tai, họ không an

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1649

trú tâm liễu giải, họ không nghĩ rằng các kinh ấy cần phải học tập, cần phải học thuộc lòng. Còn những kinh điển do các thi sĩ làm, những bài thi, với những chữ văn hoa, với những câu văn hoa, thuộc ngoại điển do các đệ tử thuyết, trong khi các kinh ấy được thuyết giảng, họ sẽ lắng nghe, họ sẽ lóng tai, họ an trú tâm liễu giải. Các pháp ấy, họ sẽ nghĩ cần phải học tập, cần phải học thuộc lòng. Này các Tỷ-kheo, đây là do Pháp ô nhiễm, nên Luật ô nhiễm; do Luật ô nhiễm, nên Pháp ô nhiễm.

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ tư về tương lai,
nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong tương
lai, các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng. Sau
khi hoàn toàn rõ biết, các Thầy cần phải tinh tấn để
đoạn tận sợ hãi ấy.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, sẽ có những Tỷ-kheo trong tương lai thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập. Do thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập nên các trưởng lão Tỷ-kheo sẽ sống đầy đủ, biếng nhác dẫn đầu trong thối đọa, từ bỏ gánh nặng viễn ly, không có hăng hái tinh tấn để chứng đạt những gì chưa chứng đạt, để chứng đắc những gì chưa chứng đắc, để chứng ngộ những gì chưa chứng ngộ. Và quần chúng về sau sẽ đi theo tà kiến của họ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1650

Họ sẽ trở thành những người sống đầy đủ, biếng
nhác, dẫn đầu trong thối đọa, từ bỏ gánh nặng, viễn
ly, sẽ không hăng hái tinh tấn để chứng đạt những gì
chưa chứng đạt, để chứng đắc những gì chưa chứng
đắc, để chứng ngộ những gì chưa chứng ngộ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, do nhiễm ô về Pháp, đưa đến
nhiễm ô về Luật; do nhiễm ô về Luật, đưa đến nhiễm
ô về Pháp.

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ năm về tương lai,
hiện nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong
tương lai, các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng.
Sau khi hoàn toàn rõ biết, cần phải tinh tấn để đoạn
tận sợ hãi ấy.

Này các Tỷ-kheo, năm sợ hãi về tương lai này, nay
chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong tương lai.
Các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng. Sau khi
hoàn toàn rỏ biết, các Thầy cần phải tinh tấn để đoạn
tận sự sợ hãi ấy.

SỢ HÃI TRONG TƯƠNG LAI 4 – Tăng II, 484

1. - Có năm sợ hãi về tương lai này, hiện chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong tương lai, các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng. Sau khi hoàn toàn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1651

rõ biết, các Thầy cần phải tinh tấn để đoạn tận sợ hãi ấy.

2. Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo trong tương lai sẽ tham muốn các y tốt đẹp. Do họ tham muốn các y tốt đẹp, họ sẽ từ bỏ các y nhặt nơi đống rác, họ sẽ từ bỏ các khu rừng, các vùng cao nguyên, các trú xứ xa vắng, họ sẽ đi đến các làng, thị trấn, kinh đô vua chúa và sống tại các chỗ ấy. Vì nhân y áo, họ sẽ rơi vào những hành vi tầm cầu không thích hợp.

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ nhất về tương lai,
hiện nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong
tương lai. Các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng.
Sau khi hoàn toàn rõ biết, cần phải tinh tấn để đoạn
trừ sợ hãi ấy.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo trong tương lai sẽ tham muốn các đồ ăn khất thực ngon lành. Do họ tham muốn các đồ ăn khất thực ngon lành, họ sẽ từ bỏ nếp sống khất thực, từ bỏ các khu rừng, các vùng cao nguyên, các trú xứ xa vắng. Họ sẽ đi vào các làng, thị trấn, kinh đô của vua và sinh sống tại đấy, tìm cầu các món ăn thượng vị, như với đầu lưỡi. Do nhân đồ ăn khất thực, họ sẽ rơi vào nhiều hành động tầm cầu không thích hợp.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1652

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ hai về tương lai, hiện nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong tương lai... để đoạn trừ sợ hãi ấy.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo trong
tương lai sẽ tham muốn sàng tọa tốt đẹp. Do họ
tham muốn các sàng tọa tốt đẹp, họ sẽ từ bỏ nếp sống
dưới gốc cây, họ sẽ từ bỏ các khu rừng, các vùng cao
nguyên, các trú xứ xa vắng. Họ sẽ đi vào các làng,
thị trấn, kinh đô của vua và sinh sống tại đấy. Vì nhân
sàng tọa, họ sẽ rơi vào nhiều hành động tầm cầu
không thích hợp.

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ ba về tương lai, hiện nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong tương lai... để đoạn trừ sợ hãi ấy.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, sẽ có những Tỷ-kheo
trong tương lai sẽ sống liên hệ với Tỷ-kheo-ni, các
chánh học nữ, các Sa-di-ni. Khi sống liên hệ với
Tỷ-kheo-ni, chánh học nữ, Sa-di-ni, này các Tỷ-
kheo, được chờ đợi là: Họ sẽ không thích thú sống
Phạm hạnh, hay họ sẽ rơi vào một trong những tội
lỗi ô nhiễm, sẽ từ bỏ học pháp và trở lui lại đời sống
thế tục.

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ tư về tương lai, hiện nay chưa sanh khởi... để đoạn trừ sợ hãi ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1653

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, sẽ có những Tỷ-kheo
trong tương lai sống liên hệ với các người có hệ
lụy đến khu vườn, với các Sa-di. Khi sống liên hệ
với các người có hệ lụy đến khu vườn và với các Sa-
di, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi là họ sẽ sống và
tận hưởng các vật liệu cất chứa, và họ sẽ làm các thô
tướng đối với đất đai và đối với các sản phẩm trồng
trọt.

Này các Tỷ-kheo, đây là sợ hãi thứ năm về tương lai,
hiện nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong
tương lai. Các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng.
Sau khi hoàn toàn rõ biết, các Thầy cần phải tinh tấn
để đoạn tận sự sợ hãi ấy.

Năm sự sợ hãi về tương lai này, này các Tỷ-kheo,
hiện nay chưa sanh khởi, nhưng sẽ sanh khởi trong
tương lai. Các Thầy cần phải hoàn toàn rõ biết chúng.
Sau khi hoàn toàn rõ biết, các Thầy cần phải tinh tấn
để đoạn tận những sợ hãi ấy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1654

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN   1655

191 Vì không ckiến 4Tđế nên họ ngước nhìn mặt một Sa môn.. - Kinh Cột Trụ – Tương V, 644

Cột Trụ – Tương V, 644 (Indakhilo)

1) ...

2) -- Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-
kheo, không như thật rõ biết: "Đây là Khổ"... không
như thật rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ
diệt". Họ ngước nhìn mặt (ullokenti) một Sa-môn hay
Bà-la-môn khác và nhận xét: "Vị Tôn giả này biết
điều đáng biết, thấy điều đáng thấy".

3) Ví như, này các Tỷ-kheo, một hột bông hay một
hột bông kappàsa bị gió nhẹ thổi lên, rơi xuống đất
bằng, và gió phía Đông thổi nó qua phía Tây; gió
phía Tây thổi nó qua phía Đông; gió phía Bắc thổi
nó qua phía Nam; gió phía Nam thổi nó qua phía
Bắc. Vì sao? Vì hột bông kappàsa rất nhẹ, này các
Tỷ-kheo.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay
Bà-la-môn nào không như thật rõ biết: "Đây là
Khổ"... không như thật rõ biết: "Đây là Con Đường
đưa đến khổ diệt". Họ ngước nhìn mặt một Sa-môn

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1656

hay Bà-la-môn khác và nhận xét: "Vị Tôn giả này biết điều đáng biết, thấy điều đáng thấy". Vì sao? Vì không chánh kiến bốn Thánh đế, này các Tỷ-kheo.

5) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào như thật rõ
biết: "Đây là Khổ"... như thật rõ biết: "Đây là Con
Đường đưa đến Khổ diệt". Họ không ngước nhìn mặt
một Sa-môn hay Bà-la-môn khác và nhận xét: "Vị
Tôn giả này biết điều đáng biết, thấy điều đáng
thấy".

6) Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây cột sắt hay cây
cột trụ, bàn tọa được đóng sâu (gambhiiranemo),
khéo chôn sâu, bất động, không có lay chuyển; nếu
từ phương Đông có gió và mưa lớn đến, cột trụ ấy
không rung chuyển, không lay chuyển, không động
chuyển...; nếu từ phương Tây... nếu từ phương Bắc...
nếu từ phương Nam có gió và mưa lớn đến, cột trụ
ấy không có rung chuyển, không lay chuyển, không
động chuyển. Vì sao? Vì bàn tọa được đóng sâu,
khéo chôn sâu, này các Tỷ-kheo.

7) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Sa-môn hoặc Bà- la-môn nào như thật rõ biết: "Đây là Khổ"... như thật rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt". Họ không ngước nhìn mặt một Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác và nhận xét: "Vị Tôn giả này biết điều đáng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1657

biết, thấy điều đáng thấy". Vì sao? Vì bốn Thánh đế được khéo thấy, này các Tỷ-kheo.

8) Thế nào là bốn?

- Thánh đế về Khổ,
- Thánh đế về Khổ tập,
- Thánh đế về Khổ diệt,
- Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ diệt.

9) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1658

192 Vì sao có tái sanh - ĐẠI Kinh SÁU XỨ – 149 Trung III, 643

ĐẠI KINH SÁU XỨ (Mahasalayatanika suttam) – Bài kinh số 149 – Trung III, 643

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo",

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng Đại Kinh Sáu Xứ. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1659

Này các Tỷ-kheo, không biết, không thấy như chơn mắt, không biết không thấy như chơn các sắc, không biết không thấy như chơn nhãn thức, không biết không thấy như chơn nhãn xúc; do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, không biết không thấy như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái trước đối với mắt, ái trước đối với các sắc, ái trước đối với nhãn thức, ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, vị ấy ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tích trữ trong tương lai. Và ái của vị ấy đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này, chỗ kia; ái ấy được tăng trưởng; những thân ưu não tăng trưởng; những tâm ưu não tăng trưởng; những thân nhiệt não tăng trưởng; những tâm khổ não tăng trưởng. Vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm khổ.

Này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết
như chơn tai; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, không
thấy và không biết như chơn lưỡi; này các Tỷ-kheo,
không thấy và không biết như chơn thân; này các Tỷ-
kheo, không thấy và không biết như chơn ý; này các
Tỷ-kheo, không thấy và không biết như chơn các
pháp; này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1660

như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi
lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ; không
thấy và không biết như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái
trước đối với ý, ái trước đối với pháp, ái trước đối
với ý thức, ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc
này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc
thọ, ... (như trên)... vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm
khổ.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mắt, thấy và biết như chơn các sắc, thấy và biết như chơn nhãn thức, thấy và biết như chơn nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, thấy và biết như chơn cảm thọ ấy; vị ấy không ái trước đối với con mắt, không ái trước đối với các sắc, không ái trước đối với nhãn thức, không ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, không bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tàn diệt trong tương lai. Và ái của vị ấy, đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này chỗ kia; ái ấy được đoạn tận; những thân ưu não của vị ấy được đoạn tận; những tâm ưu não được đoạn tận; những thân nhiệt não được đoạn tận; những tâm nhiệt não

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1661

được đoạn tận; những thân khổ não được đoạn tận; những tâm khổ não được đoạn tận; vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc.

 Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh
kiến.
 Tư duy gì như chơn của vị ấy, tư duy ấy là
chánh tư duy.
 Tinh tấn gì như chơn của vị ấy, tinh tấn ấy là
chánh tinh tấn.
 Niệm gì như chơn của vị ấy, niệm ấy là chánh
niệm.
 Định gì như chơn của vị ấy, định ấy là chánh
định.
 Thân nghiệp, ngữ nghiệp, sinh mạng của vị ấy
được thanh tịnh tốt đẹp.
 Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu tập
và phát triển sung mãn cho vị ấy.

 Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy,
bốn niệm xứ đi đến tu tập và phát triển sung mãn;
bốn chánh tinh tấn cũng đi đến tu tập và phát
triển sung mãn; bốn như ý túc cũng đi đến tu tập
và phát triển sung mãn; năm căn cũng đi đến tu
tập và phát triển sung mãn; năm lực cũng đi đến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1662

tu tập và phát triển sung mãn; bảy giác chi cũng đi đến tu tập và phát triển sung mãn.

 Và nơi vị ấy, hai pháp này được chuyển vận song hành: chỉ và quán.

 Với thượng trí, vị ấy liễu tri những pháp cần phải
liễu tri với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy đoạn
tận những pháp cần phải đoạn tận với thượng trí.
Với thượng trí vị ấy, tu tập những pháp cần phải
tu tập với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy chứng
ngộ những pháp cần phải chứng ngộ với thượng
trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải liễu tri với thượng trí? Cần phải trả lời là
năm thủ uẩn, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn,
tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.
Những pháp này là những pháp cần phải liễu
tri với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần
phải đoạn tận với thượng trí? Vô minh và hữu
ái, những pháp này cần phải đoạn tận với
thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1663

phải tu tập với thượng trí? Chỉ và quán, những pháp này cần phải tu tập với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải
thoát, những pháp này cầu phải chứng ngộ với
thượng trí.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn tai; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn lưỡi; này các Tỷ- kheo, thấy và biết như chơn thân; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn các pháp; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ; thấy và biết như chơn cảm thọ ấy, nên vị ấy không ái trước đối với ý, không ái trước đối với các pháp, không ái trước đối với ý thức, không ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy... (như trên)... tâm khổ não được đoạn tận. Vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc. Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh kiến. Tư duy gì như chơn của vị ấy... (như trên)... hoạt mạng của vị ấy đi đến thanh tịnh tốt đẹp. Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1664

tập và phát triển sung mãn cho vị ấy. Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy... (như trên)... Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải thoát, những pháp này cần phải chứng ngộ với thượng trí.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1665

193 Vì sao không phấn chấn có thân diệt - Kinh HỒ NƯỚC Ở LÀNG – Tăng II, 130

HỒ NƯỚC Ở LÀNG – Tăng II, 130

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý có thân diệt, do vị ấy tác ý có thân diệt, tâm không phấn chấn, không có tịnh tín, không an trú, không giải thoát đối với có thân diệt. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy không có chờ đợi được có thân diệt.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người lấy tay có dính nhựa cầm một cành cây, tay của vị ấy sẽ dính vào, nắm lấy, cột vào cành cây ấy.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý có thân diệt, do vị ấy tác ý có thân diệt, tâm không phấn chấn, không có tịnh tín, không an trú, không giải thoát đối với có thân diệt. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy không có chờ đợi được có thân diệt.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1666

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo chứng đạt và an
trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý có thân
diệt, do vị ấy tác ý có thân diệt, tâm vị ấy phấn chấn,
tịnh tín, an trú và giải thoát đối với có thân diệt. Này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy được chờ đợi là được
có thân diệt.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người lấy tay sạch cầm một cành cây, tay của vị ấy không dính vào, không nắm lấy, không cột vào cành cây ấy.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an
trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý có thân
diệt, do vị ấy tác ý có thân diệt, tâm vị ấy phấn chấn,
tịnh tín, an trú và giải thoát đối với có thân diệt. Này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy được chờ đợi là có
được có thân diệt.

3. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý phá hoại vô minh, tâm không có phấn chấn, không có tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát đối với phá hoại vô minh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy không có chờ đợi được phá hoại vô minh.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một hồ nước đã được nhiều năm, có người đến bịt tất cả các lỗ nước chảy vào, mở ra tất cả các lỗ nước chảy ra, và trời lại không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1667

mưa đều đặn. Hồ nước như vậy, này các Tỷ-kheo, không có chờ đợi tức nước vỡ bờ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an
trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý phá
hoại vô minh, không có phấn chấn, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát đối với phá hoại
vô minh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy không
có chờ đợi được phá hoại vô minh.

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý phá hoại vô minh. Do vị ấy tác ý phá hoại vô minh, tâm có phấn chấn, có tịnh tín, có an trú, có giải thoát đối với phá hoại vô minh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy có chờ đợi được phá hoại vô minh.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một hồ nước đã được nhiều
năm, có người đến bịt tất cả các lỗ nước chảy ra, mở
ra tất cả các lỗ nước chảy vào, và trời lại mưa đều
đặn. Hồ nước như vậy, này các Tỷ-kheo, có chờ đợi
tức nước vỡ bờ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý phá hoại vô minh. Do vị ấy tác ý phá hoại vô minh, tâm có phấn chấn, có tịnh tín, có an trú, có giải thoát đối với phá hoại vô minh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1668

vậy có chờ đợi được phá hoại vô minh. Này các Tỷ- kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1669

194 Vì sao vẫn còn bị dục chi phối - TIỂU Kinh KHỔ UẨN – 14 Trung I, 209

TIỂU KINH KHỔ UẨN (Culadukkhakkhandha suttam) – Bài kinh số 14 – Trung I, 209

Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn sống giữa giòng họ Sakka
(Thích-ca), trong thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ)
tại vườn Nigrodha (Ni-câu-luật Viên). Lúc ấy, có
người Sakka tên Mahànàma đến chỗ Thế Tôn ở, sau
khi đến xong, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên.
Sau khi ngồi xuống một bên, Mahànàma, dòng họ
Sakka bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, đã lâu rồi, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm, sân là cấu uế của tâm, si là cấu uế của tâm". Bạch Thế Tôn, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm... si là cấu uế của tâm". Tuy vậy, đôi lúc các tham pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các sân pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các si pháp chiếm cứ tâm con và an trú. Bạch Thế Tôn, con

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1670

tự suy nghĩ: "Pháp nào tự trong ta không đoạn trừ
được, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm ta và an
trú, các sân pháp xâm nhập tâm ta và an trú, các si
pháp xâm nhập tâm ta và an trú?"

– Này Mahànàma, có một pháp trong Ông chưa
được đoạn trừ, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm
Ông và an trú... các si pháp xâm nhập tâm Ông và an
trú. Và này Mahànàma, pháp ấy trong Ông có thể
đoạn trừ được, nếu Ông không sống trong gia đình,
nếu Ông không thụ hưởng các dục vọng. Và này
Mahànàma, vì pháp ấy trong Ông chưa được đoạn
trừ, nên Ông sống trong gia đình và thụ hưởng các
dục vọng.

Các dục vọng, vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự
nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn. Này Mahànàma, nếu
một vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy với như thật
chánh trí tuệ, nhưng nếu vị này chưa chứng được hỷ
lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh, hay một pháp
nào khác cao thượng hơn, như vậy vị ấy chưa khỏi
bị các dục chi phối.

Này Mahànàma, khi nào vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy với như thật chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ nhiều, não nhiều. Sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn", và vị này chứng được hỷ lạc do ly dục,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1671

ly ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào cao thượng hơn, như vậy vị ấy không bị các dục chi phối.

 Này Mahànàma, thuở xưa, khi Ta còn là Bồ-
tát, chưa chứng được Bồ-đề, chưa thành Chánh
Đẳng Chánh Giác, Ta khéo thấy với như thật
chánh trí tuệ: "Các dục vui ít, khổ nhiều, não
nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn", dầu
Ta có thấy với như thật chánh trí tuệ như vậy,
nhưng Ta chưa chứng được hỷ lạc do ly dục, ly
ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác
cao thượng hơn. Và như vậy Ta biết rằng, Ta
chưa khỏi bị các dục chi phối.

 Và này Mahànàma, khi nào Ta khéo thấy với
như thật chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ
nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều
hơn", và Ta chứng được hỷ lạc do ly dục, ly ác
bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác cao
thượng hơn, như vậy Ta khỏi bị các dục chi
phối.

Và này Mahànàma, thế nào là vị ngọt các dục?

Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng các dục này: Các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả lạc, khả ý, khả hỷ, tương ưng với dục, hấp dẫn; các

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1672

tiếng do tai nhận thức...; các hương do mũi nhận
thức...; các vị do lưỡi nhận thức...; các xúc do thân
nhận thức, khả ái, khả lạc, khả hỷ, tương ưng với dục,
hấp dẫn. Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng
các dục như vậy.

Này Mahànàma, y cứ vào năm pháp tăng trưởng các dục này, có lạc và hỷ khởi lên, như vậy là vị ngọt các dục.

Và này Mahànàma, thế nào là sự nguy hiểm các
dục?... (như trang... cho đến trang..., với "Này
Mahànàma" thế cho "Này các Tỷ-kheo."...) Này
Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các dục đưa
đến đau khổ tương lai, là khổ uẩn, do dục làm nhân,
do dục làm duyên, do dục làm nhân duyên, do chính
dục làm nhân.

Này Mahànàma, một thời Ta ở tại Rajagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakuta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ, rất nhiều Ni kiền Tử (Nigantha) tại sườn núi Isigili, trên Kalasila (Hắc Nham), đứng thẳng người, không chịu ngồi và cảm giác những cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén nhạy. Này Mahànàma, rồi Ta vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến sườn núi Isigili, tại Kalasila chỗ các Nigantha ấy ở, khi đến nơi Ta nói với các Nigantha ấy:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1673

"– Chư Hiền, tại sao các Người lại đứng thẳng
người, không chịu ngồi xuống và cảm giác những
cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén nhạy như
vậy?

"– Này Mahànàma, được nói vậy các Nigantha ấy trả lời Ta như sau:

"– Này Hiền giả, Nigantha Nataputta-là bậc toàn tri, toàn kiến, tự xưng là có tri kiến toàn diện như sau: "Dầu ta có đi, có đứng, có ngủ và có thức, tri kiến luôn luôn được tồn tại liên tục ở nơi ta". Vị ấy nói như sau: "Này các Nigantha, nếu xưa kia Người có làm ác nghiệp, hãy làm cho nghiệp ấy tiêu mòn bằng khổ hạnh khốc liệt này. Sự không làm ác nghiệp trong tương lai chính do sự hộ trì về thân, sự hộ trì về lời nói, sự hộ trì về ý ngay trong hiện tại, ở tại nơi đây. Như vậy chính nhờ sự thiêu đốt, sự chấm dứt các nghiệp quá khứ, sự không làm các nghiệp mới, mà không có sự tiếp tục trong tương lai. Do sự không tiếp tục trong tương lai, các nghiệp được diệt trừ; do nghiệp được diệt trừ, khổ được diệt trừ; do khổ được diệt trừ, cảm thọ được diệt trừ; do cảm thọ được diệt trừ, tất cả khổ đau sẽ được tiêu mòn". Và vì chúng tôi chấp nhận điều ấy, và chúng tôi kham nhẫn điều ấy, nên chúng tôi được hoan hỷ.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1674

Này Mahànàma, khi được nói vậy Ta nói với các Nigantha ấy như sau:

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người có mặt hay các Người không có mặt?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người không làm ác nghiệp hay có làm ác nghiệp?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, các Người không làm các nghiệp như thế này hay như thế kia?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết
chăng: Mức độ đau khổ như thế này đã trừ diệt, mức
độ đau khổ như thế này cần phải trừ diệt? Hay, khi
mức độ đau khổ như thế này đã được trừ diệt, thời
tất cả đau khổ sẽ được trừ diệt?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1675

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các bất thiện pháp và sự thành tựu các thiện pháp?"

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền, theo các Người nói, Nigantha các
Người không biết: Trong quá khứ các Người có mặt
hay các Người không có mặt; các Người không biết,
trong quá khứ các Người không làm các ác nghiệp
hay có làm các ác nghiệp; các Người không biết các
Người không làm ác nghiệp như thế này hay như thế
kia; các Người không biết, mức độ đau khổ như thế
này đã được trừ diệt, mức độ đau khổ như thế này
cần phải trừ diệt; mức độ đau khổ như thế này đã
được trừ diệt thời tất cả đau khổ sẽ được trừ diệt; các
Người không biết, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các
bất thiện pháp và sự thành tựu các thiện pháp. Chư
Hiền Nigantha, sự kiện là như vậy thì những kẻ săn
bắn ở đời, với bàn tay đẫm máu, làm các nghiệp hung
dữ, được tái sanh trong loài người, những hạng ấy có
xuất gia trong hàng ngũ Nigantha các Người
không?"

"– Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu nhờ đau khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1676

thành tựu nhờ hạnh phúc thì vua Magadha Seniya
Bimbisara (Tần-bà-ta-la) có thể đạt được hạnh phúc,
và vua Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc
hơn Tôn giả Gotama".

- Lời nói này thật sự đã được các Tôn giả
Nigantha nói lên một cách hấp tấp, không có suy tư:
"Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu nhờ đau
khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể thành
tựu nhờ hạnh phúc, thời vua Magadha Seniya
Bimbisara có thể đạt được hạnh phúc; và vua
Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc hơn Tôn
giả Gotama". Và chính ta ở đây cần phải được hỏi
như sau: "Giữa các bậc Tôn Giả, ai sống hạnh phúc
hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Tôn giả
Gotama?"

- Hiền giả Gotama, lời nói này thật sự đã được
chúng tôi nói lên một cách hấp tấp, không có suy tư:
Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc... (như trên)... sống hạnh phúc hơn
Tôn giả Gotama. Hãy để yên sự việc như vậy. Nay
chúng tôi hỏi Tôn giả Gotama: "Giữa quý vị Tôn giả,
ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya
Bimbisara hay Tôn giả Gotama?"

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1677

"– Chư Hiền Nigantha, nay Ta sẽ hỏi các Người
một câu, cũng vấn đề này. Nếu các Người vui lòng,
hãy trả lời câu hỏi ấy. Chư Hiền Nigantha, các Người
nghĩ thế nào? Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể
không di động thân thể, không nói lên một tiếng,
sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn bảy ngày bảy
đêm có được không?

"– Này Hiền giả, không thể được.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người nghĩ thế nào?
Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể không di
động thân thể, không nói lên một tiếng, sống cảm
giác thuần túy lạc thọ luôn sáu ngày sáu đêm, luôn
năm ngày năm đêm, luôn bốn ngày bốn đêm, luôn ba
ngày ba đêm, luôn hai ngày hai đêm, luôn một ngày
một đêm không?

"– Này Hiền giả, không thể được.

"– Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể, không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong một ngày một đêm. Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể , không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong hai ngày hai đêm, luôn trong ba ngày ba đêm, luôn trong bốn ngày bốn đêm, luôn trong năm ngày năm đêm, luôn trong sáu ngày sáu đêm, luôn trong

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1678

bảy ngày bảy đêm. Chư Hiền Nigantha, các Người nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Ta?

"– Sự kiện là như vậy, Tôn giả Gotama sống hạnh phúc hơn vua Magadha Seniya Bimbisara."

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, Mahànàma thuộc giòng họ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1679

195 Vì sao được gọi là Như Lai - Kinh THẾ GIỚI – Tăng I, 592

THẾ GIỚI – Tăng I, 592

1.

- Này các Tỷ-kheo, thế giới được Như Lai Chánh
Đẳng Giác, Như Lai không hệ lụy đối với đời.
- Này các Tỷ-kheo, thế giới tập khởi được Như Lai
Chánh Đẳng Giác. Thế giới tập khởi được Như
Lai đoạn tận.
- Này các Tỷ-kheo, thế giới đoạn diệt được Như Lai
Chánh Đẳng Giác. Thế giới đoạn diệt được Như
Lai giác ngộ.
- Này các Tỷ-kheo, con đường đưa đến thế giới
đoạn diệt được Như Lai Chánh Đẳng Giác. Con
đường đưa đến thế giới đoạn diệt được Như Lai
tu tập.

2.

 Này các Tỷ-kheo, Cái gì trong toàn thế giới với
Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với
quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và
loài Người, được thấy, được nghe, được cảm giác,
được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu, được

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1680

ý tư sát, tất cả đều được Như Lai Chánh Đẳng
Giác. Do vậy, được gọi là Như Lai.
 Này các Tỷ-kheo, từ đêm Như Lai được Chánh
Đẳng Giác, đến đêm Như Lai nhập Niết-bàn,
trong thời gian ấy, điều gì Như Lai nói, nói lên,
tuyên bố, tất cả là như vậy, không có khác được.
Do vậy, được gọi là Như Lai.
 Này các Tỷ-kheo, Như Lai nói gì thì làm vậy, làm
gì thì nói vậy. Vì rằng nói gì thì làm vậy, làm gì
thì nói vậy, nên được gọi là Như Lai.
 Này các Tỷ-kheo, trong toàn thế giới với Thiên
giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần
chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài
Người, Như Lai là bậc chiến thắng, không bị ai
chiến bại, toàn tri, toàn kiến đại tự tại, do vậy
được gọi là Như Lai.

Do thắng tri thế giới
Đúng như thật như vậy
Ly hệ mọi thế giới
Không chấp thủ thế giới
Thắng tất cả bậc trí
Giải thoát mọi buộc ràng
Cảm thọ tối thắng tịnh
Niết-bàn, không sợ hãi
Vị này đoạn lậu hoặc
Bậc Giác ngộ, Trí giả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1681

Không dao động nhiễu loạn
Nghi ngờ được chặt đứt
Đạt diệt tận mọi nghiệp
Giải thoát diệt sanh y
Là Thế Tôn là Phật
Bậc Sư tử vô thượng
Trong thế giới, Thiên giới
Chuyển bánh xe pháp luân
Như vậy hàng Thiên, Nhân
Đến quy y đức Phật
Gặp nhau đảnh lễ Ngài
Vĩ đại không sanh hữu
Điều phục bậc tối thượng
Trong người được điều phục
An tịnh bậc ẩn sĩ
Những người được an tịnh
Giải thoát bậc tối thượng
Những người được giải thoát
Vượt qua bậc tối thắng
Những người được vượt qua
Như vậy họ lễ Ngài
Vĩ đại, không sanh hữu
Thiên giới, thế giới này
Không ai được bằng Ngài.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN          1682

196 Vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly đv đời - Kinh TRƯỚC KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468

TRƯỚC KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468

1. - Này các Tỷ-kheo, trước khi Ta giác ngộ, chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau:
"Cái gì là vị ngọt ở đời? Cái gì là nguy hại, cái gì là
xuất ly?".
Rồi này các Tỷ-kheo, về vấn đề ấy, tư tưởng sau đây
khởi lên nơi Ta:
 "Do duyên với đời, khởi lên lạc hỷ gì, đấy là vị
ngọt ở đời.
 Cái gì ở đời là vô thường, khổ, chịu sự biến
hoại, đấy là nguy hại ở đời.
 Điều phục dục tham ở đời, đoạn tận tham dục,
đấy là xuất ly ở đời".
2. Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta chưa thật
giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại,
xuất ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo,
Ta không có xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng
Chánh đẳng Chánh giác, cùng với thế giới gồm có

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1683

Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần
chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người.
Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta như thật giác
tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại, xuất
ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo, Ta
mới xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng Chánh đẳng
Chánh giác, cùng với thế giới gồm có Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người. Và tri kiến khởi
lên nơi Ta: "Bất động là tâm giải thoát của Ta. Đây
là đời sống cuối cùng. Nay không còn tái sanh nữa".
3. Này các Tỷ-kheo, Ta đã đi tìm cầu vị ngọt ở đời.
Vị ngọt ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến như thế
nào, vị ngọt có mặt ở đời, với trí tuệ Ta khéo thấy vị
ấy ngọt.
- Này các Tỷ-kheo, Ta đã tìm được cầu nguy hại ở
đời. Nguy hại ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến
như thế nào, nguy hại có mặt ở đời, với trí tuệ Ta
khéo thấy nguy hại ấy.
- Này các Tỷ-kheo Ta đã đi tìm cầu xuất ly ở đời.
Xuất ly ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến như
thế nào, xuất ly có mặt ở đời, với trí tuệ Ta khéo
thấy xuất ly ấy.
4. Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta chưa như
thật giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy
hại, xuất ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                           1684

kheo, Ta không có xác nhận Ta đã giác liễu vô
thượng Chánh đẳng Chánh giác, cùng với thế giới
gồm có Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng
với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và
loài Người.
Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta như thật giác
tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại, xuất
ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo, ta mới
xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng Chánh đẳng
Chánh giác, cùng với thế giới gồm có Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người. Và tri kiến khởi
lên nơi Ta: "Bất động là tâm giải thoát của Ta. Đây
là đời sống cuối cùng. Nay không còn tái sanh nữa".

VỊ NGỌT – Tăng I, 470

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu không có vị ngọt ở đời,
thời các loài hữu tình không có tham nhiễm đối với
đời. Vì rằng, có vị ngọt ở đời, nên các loài hữu tình
có tham nhiễm ở đời.
Này các Tỷ-kheo, nếu không có nguy hại ở đời, thời
các loài hữu tình không có nhàm chán đối với đời.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1685

Vì rằng, có nguy hại ở đời, nên các loài hữu tình có
nhàm chán đối với đời.
Này các Tỷ-kheo, nếu không có xuất ly ra khỏi đời,
thời các loài hữu tình không có xuất ly đối với đời.
Vì rằng, có xuất ly đối với đời, nên các loài hữu tình
có xuất ly ra khỏi đời.
- Và này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào các loài hữu
tình chưa như thật giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt,
nguy hại là nguy hại, xuất ly là xuất ly, cho đến
khi ấy, các loài hữu tình không có thể an trú với
tâm thoát ly, không có hệ phược, giải thoát, không
bị hạn cuộc khỏi thế giới gồm có Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-
môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người.
- Và này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào các loài hữu
tình đã như thật giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt,
nguy hại là nguy hại, xuất ly là xuất ly, cho đến
khi ấy, các loài hữu tình có thể an trú với tâm
thoát ly, không có hệ phược, giải thoát, không bị
hạn cuộc khỏi thế giới gồm có Thiên giới, Ma giới,
Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người.
 Các Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-kheo,
không như thật rõ biết là vị ngọt là vị ngọt, nguy
hại là nguy hại, xuất ly là xuất ly, các Sa-môn hay
Bà-la-môn ấy, này các Tỷ-kheo, đối với Ta, không

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1686

được công nhận là Sa-môn trong các hàng Sa-
môn, không được công nhận là các Bà-la-môn
trong các hàng Bà-la-môn. Với các Tôn giả ấy,
ngay trong hiện tại, không có chứng ngộ với thắng
trí, chứng đạt và an trú mục đích của Sa-môn
hạnh hay mục đích của Bà-la-môn hạnh.
 Các Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-kheo,
như thật rõ biết vị ngọt là vị ngọt, nguy hại là nguy
hại, xuất ly là xuất ly, các Sa-môn hay Bà-la-môn
ấy, này các Tỷ-kheo, đối với Ta, được công nhận
là Sa-môn trong các hàng Sa-môn, được công
nhận là các Bà-la-môn trong các hàng Bà-la-
môn. Với các Tôn giả ấy, ngay trong hiện tại, sẽ
có chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú
mục đích của Sa-môn hạnh hay mục đích của Bà-
la-môn hạnh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1687

197 Điềm báo trước mặt trời mọc - Kinh ĐIỀM BÁO TRƯỚC – Tăng IV, 563

ĐIỀM BÁO TRƯỚC – Tăng IV, 563

1. Khi mặt trời mọc, này các Tỷ-kheo, cái này đi
trước, cái này là tướng báo trước, tức là rạng đông.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với các thiện pháp,
cái này là đi trước, cái này là tướng trước, tức là
chánh tri kiến.

2. Này các Tỷ-kheo,

- Từ chánh tri kiến, có chánh tư duy.
- Từ chánh tư duy, có chánh ngữ.
- Từ chánh ngữ, có chánh nghiệp.
- Từ chánh nghiệp, có chánh mạng.
- Từ chánh mạng, có chánh tinh tấn.
- Từ chánh tinh tấn, có chánh niệm.
- Từ chánh niệm, có chánh định.
- Từ chánh định, có chánh trí.
- Từ chánh trí, có chánh giải thoát.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1688

198 Điềm báo trước sự giác ngộ 4 Thánh đế là Chánh kiến - Kinh Ví Dụ Mặt Trời 1 – Tương V, 642

Ví Dụ Mặt Trời 1 – Tương V, 642

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, đây là điềm đi trước, đây là
tướng báo trước mặt trời sắp mọc, tức là rạng đông.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đây là điềm đi trước,
đây là tướng báo trước sự giác ngộ như thật bốn
Thánh đế, tức là chánh tri kiến...

3) Với Tỷ-kheo có chánh tri kiến này, này các Tỷ- kheo, chờ đợi là vị ấy sẽ rõ biết: "Đây là Khổ"... Vị ấy sẽ rõ biết. "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt".

4) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1689

199 Đặt kiến đúng hướng thì vô minh được cắt đoạn, minh khởi lên - Kinh Râu Lúa Mì – Tương V, 76

Râu Lúa Mì – Tương V, 76 (Sukiya)

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, sợi râu lúa mì, hay sợi
râu lúa mạch được đặt hướng chân chánh, khi bị tay
chân đè vào, có thể đâm thủng tay chân, hay có thể
làm đổ máu. Sự tình này có xảy ra. Vì sao? Vì sợi
râu được đặt hướng chân chánh.

3) Cũng vậy, Tỷ-kheo nhờ đặt hướng chân chánh, tu
tập con đường chơn chánh, thời vô minh được cắt
đoạn, minh sẽ được khởi lên, Niết-bàn sẽ được chứng
đắc. Sự kiện như vậy có xảy ra. Vì sao? Vì tri kiến
được đặt hướng một cách chân chánh.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo nhờ chân
chánh đặt hướng tri kiến, nhờ chân chánh đặt hướng
con đường tu tập nên đâm thủng vô minh, làm minh
sanh khởi, chứng ngộ được Niết-bàn?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến liên hệ đến viễn ly... tu tập chánh định liên hệ

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1690

đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo chân chánh đặt hướng tri kiến, chân chánh
đặt hướng con đường tu tập, đâm thủng vô minh, làm
minh sanh khởi, chứng ngộ được Niết-bàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1691

200 Đặt kiến đúng hướng thì đâm thủng được vô minh, minh khởi lên - Kinh Sùka – Tương V, 22

Sùka – Tương V, 22 (Râu lúa mì)

1-2) Tại Sàvatthi...

-- Này các Tỷ-kheo, ví như sợi râu của lúa mì hay sợi râu của lúa mạch đặt hướng sai lạc, khi bị tay hay chân đè vào, có thể đâm thủng tay hay chân, hay có thể làm đổ máu; sự tình này không xảy ra. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì sợi râu bị đặt hướng sai lạc.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo kiến bị đặt hướng sai lạc, con đường tu tập bị đặt hướng sai lạc, có thể đâm thủng vô minh, làm minh sanh khởi, có thể đạt Niết-bàn; sự tình này không xảy ra. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì kiến bị đặt hướng sai lạc.

3) Này các Tỷ-kheo, ví như sợi râu của lúa mì, hay
sợi râu của lúa mạch được đặt hướng chân chánh, khi
bị tay hay chân đè vào, có thể đâm thủng tay hay
chân, hay có thể làm đổ máu; sự tình này có xảy ra.
Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì sợi râu được đặt hướng
chân chánh.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1692

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo kiến được đặt
hướng chân chánh, con đường tu tập được đặt
hướng chân chánh, có thể đâm thủng vô minh, làm
minh sanh khởi, có thể chứng đạt Niết-bàn; sự tình
này có xảy ra. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì kiến được
đặt hướng chân chánh.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo có kiến
được đặt hướng chân chánh, con đường tu tập được
đặt hướng chân chánh, đâm thủng vô minh, làm minh
sanh khởi, chứng đạt Niết-bàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri
kiến liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ
đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập chánh định
liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến
đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo ấy do kiến được đặt hướng chân
chánh, do con đường tu tập được đặt hướng chân
chánh, nên đâm thủng vô minh, làm minh được
sanh khởi, chứng được Niết-bàn.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1693

201 ĐẠI Kinh BỐN MƯƠI – 117 Trung III, 237

ĐẠI KINH BỐN MƯƠI (Mahacattarisaka suttam) – Bài kinh số 117 – Trung III, 237

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn".

– "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông
về Thánh chánh định cùng với các cận duyên và
các tư trợ. Hãy lắng tai nghe và suy nghiệm kỹ, Ta
sẽ giảng".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1694

định với các cận duyên và các tư trợ?

– Chính là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ,
chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh
niệm. Này các Tỷ-kheo, phàm có nhất tâm nào
(ekaggata) được tư trợ với bảy chi phần này, này
các Tỷ-kheo, như vậy gọi là Thánh chánh định
cùng với các cận duyên và các tư trợ.

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là chánh
kiến đi hàng đầu? – Tuệ tri tà kiến là tà kiến,
tuệ tri chánh kiến là chánh kiến. Như vậy là
chánh kiến của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà kiến? –
Không có bố thí, không có cúng dường, không
có tế tự, không có quả báo các nghiệp thiện
ác, không có đời này, không có đời khác,
không có mẹ, không có cha, không có các loại
hóa sanh; ở đời không có các vị Sa-môn, Bà-
la-môn, chánh hướng, chánh hạnh, sau khi với
thượng trí tự mình chứng đạt lại tuyên bố lên.
Như vậy, này các Tỷ-kheo là tà kiến.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến? –
Chánh kiến này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1695

loại. Này các Tỷ-kheo, có loại chánh kiến
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh
y (upadhivepakka); có loại chánh kiến thuộc
bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi
(magganga).
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh
y? – Có bố thí, có cúng dường, có tế tự, có quả
báo các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời
khác, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh; ở
đời có các vị Sa-môn, Bà-la-môn, chánh
hướng, chánh hạnh, sau khi với thượng trí tự
mình chứng đạt đời này và đời khác lại tuyên
bố lên. Như vậy, này các Tỷ-kheo là chánh
kiến hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả
sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Phàm cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc
trí tuệ, tuệ căn, tuệ lực, trạch pháp giác chi,
chánh kiến, đạo chi của một vị tu tập
Thánh đạo, thành thục trong Thánh đạo,
có vô lậu tâm, có Thánh tâm. Chánh kiến
như vậy, này các Tỷ-kheo, thuộc bậc Thánh,
vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Ai tinh tấn đoạn trừ tà kiến, thành tựu chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1696

kiến, như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà kiến, chánh niệm
đạt được và an trú chánh kiến, như vậy là
chánh niệm của vị ấy.
 Như vậy ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh kiến, tức là chánh kiến, chánh
tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào chánh kiến đi
hàng đầu? – Tuệ tri tà tư duy là tà tư duy, tuệ
tri chánh tư duy là chánh tư duy, như vậy là
chánh kiến của các vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà tư duy? –
Dục tư duy, sân tư duy, hại tư duy, này các Tỷ-
kheo, như vậy là tà tư duy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy?
– Chánh tư duy, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại: có loại chánh tư duy hữu lậu, thuộc phước
báo, đưa đến quả sanh y; có loại chánh tư duy
thuộc bậc Thánh vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh
y? – Ly dục tư duy, vô sân tư duy, bất hại tư

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1697

duy, như vậy, này các Tỷ-kheo là chánh tư duy,
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Phàm cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc suy
tư, tầm cầu, tư duy, một ngữ hành do sự hoàn
toàn chú tâm chuyên tâm của một vị tu tập
Thánh đạo, thành thục trong Thánh đạo, có vô
lậu tâm, có Thánh tâm; chánh tư duy như vậy,
này các Tỷ-kheo, thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu
thế, thuộc đạo chi.
 Ai tinh tấn đoạn trừ tà tư duy, thành tựu chánh
tư duy, như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà tư duy, chánh niệm
đạt được và an trú chánh tư duy, như vậy là
chánh niệm của vị ấy.
 Như vậy ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh tư duy, tức là chánh kiến, chánh
tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo chánh kiến đi hàng đầu? – Tuệ tri tà ngữ là tà ngữ, tuệ tri chánh ngữ là chánh ngữ; như vậy là chánh kiến

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1698

của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà ngữ? – Vọng
ngữ, nói hai lưỡi, ác khẩu, nói lời phù phiếm,
như vậy, này các Tỷ-kheo, là tà ngữ.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh ngữ? –
Chánh ngữ, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại: có loại chánh ngữ hữu lậu, thuộc phước
báo, đưa đến quả sanh y; có loại chánh ngữ
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh ngữ, hữu
lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y? –
Viễn ly vọng ngữ, viễn ly nói hai lưỡi, viễn ly
ác khẩu, viễn ly phù phiếm ngữ; như vậy, này
các Tỷ-kheo, là chánh ngữ, hữu lậu thuộc
phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh ngữ
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc về từ bỏ,
từ đoạn, từ khước, viễn ly bốn ngữ ác hành, đối
với một vị tu tập Thánh đạo, thuần thục trong
Thánh đạo, có vô lậu tâm, có Hiền Thánh tâm;
như vậy, này các Tỷ-kheo là chánh ngữ, thuộc
bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Ai tinh tấn đoạn trừ tà ngữ, thành tựu chánh

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1699

ngữ; như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà ngữ, chánh niệm đạt
được và an trú chánh ngữ; như vậy là chánh
niệm của vị ấy.
 Như vậy, ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh ngữ, tức là chánh kiến, chánh tinh
tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến
đi hàng đầu? – Biết được tà nghiệp là tà nghiệp,
biết được chánh nghiệp là chánh nghiệp; như
vậy là chánh kiến của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà nghiệp? – Sát
sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục;
như vậy, này các Tỷ-kheo, là tà nghiệp.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh nghiệp?
– Chánh nghiệp, này các Tỷ-kheo, Ta nói có
hai loại: Có loại chánh nghiệp, này các Tỷ-
kheo, hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả
sanh y; có loại chánh nghiệp, này các Tỷ-kheo,
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh nghiệp
thuộc hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1700

sanh y? – Viễn ly sát sanh, viễn ly lấy của
không cho, viễn ly tà hạnh trong các dục; như
vậy, này các Tỷ-kheo, là chánh nghiệp, thuộc
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh nghiệp,
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc về từ bỏ,
từ đoạn, từ khước, viễn ly ba thân ác hành đối
với một vị tu tập Thánh đạo, thành thục trong
Thánh đạo, có vô lậu tâm, có Hiền Thánh tâm;
như vậy, này các Tỷ-kheo, là chánh nghiệp,
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi.
 Ai tinh tấn đoạn trừ tà nghiệp, thành tựu chánh
nghiệp => như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà nghiệp, chánh niệm
đạt được và an trú chánh nghiệp => như vậy là
chánh niệm của vị ấy.
 Như vậy ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh nghiệp, tức là chánh kiến, chánh
tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu? – Tuệ tri được tà mạng là tà mạng,

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1701

tuệ tri được chánh mạng là chánh mạng; như
vậy là chánh kiến của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà mạng? – Lừa
đảo, nói lời mê ly, hiện tướng, gian trá, lấy lợi
cầu lợi; như vậy, này các Tỷ-kheo, là tà mạng.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, là chánh mạng?
– Chánh mạng, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại: có loại chánh mạng, này các Tỷ-kheo, hữu
lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y; có
chánh mạng, này các Tỷ-kheo, thuộc bậc
Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo là chánh mạng,
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y?
– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử bỏ tà
mạng, nuôi sống với chánh mạng, như vậy, này
các Tỷ-kheo là chánh mạng, hữu lậu, thuộc
phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh mạng,
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Cái gì, này các Tỷ-kheo thuộc về từ bỏ,
từ đoạn, từ khước, viễn ly tà mạng đối với một
vị tu tập Thánh đạo, thuần thục trong Thánh
đạo, có vô lậu tâm, có Hiền Thánh tâm; như
vậy, này các Tỷ-kheo là chánh mạng, thuộc bậc
Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1702

 Ai tinh tấn đoạn trừ tà mạng, thành tựu chánh
mạng; như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy. Ai
chánh niệm đoạn trừ tà mạng, chánh niệm đạt
được và an trú chánh mạng, như vậy là chánh
niệm của vị ấy. Như vậy là ba pháp này chạy
theo, chạy vòng theo chánh mạng, tức là chánh
kiến, chánh tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.
Và thế nào, này Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu?

 Chánh tư duy, này các Tỷ-kheo, do chánh kiến,
được khởi lên.
 Chánh ngữ do chánh tư duy được khởi lên.
 Chánh nghiệp do chánh ngữ được khởi lên.
 Chánh mạng do chánh nghiệp được khởi lên.
 Chánh tinh tấn do chánh mạng được khởi lên.
 Chánh niệm do chánh tinh tấn được khởi lên.
 Chánh định do chánh niệm được khởi lên.
 Chánh trí do chánh định được khởi lên.
 Chánh giải thoát do chánh trí được khởi lên.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, đạo lộ của vị hữu
học gồm có tám chi phần và đạo lộ của vị A-
la-hán, gồm có mười chi phần.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1703

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu?

 Tà kiến này các Tỷ-kheo, do chánh kiến làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà kiến duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu diệt
trong vị có chánh kiến. Và những thiện pháp
được chánh kiến duyên khởi, các pháp ấy được
tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà tư duy, này các Tỷ-kheo, do chánh tư duy
làm cho tiêu diệt và những ác bất thiện pháp,
được tà tư duy duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu
diệt trong người có chánh tư duy. Và những
thiện pháp được chánh tư duy duyên khởi, các
pháp ấy được phát triển trở thành viên mãn.
 Tà ngữ, này các Tỷ-kheo, do chánh ngữ làm
cho tiêu diệt và những ác bất thiện pháp được
tà ngữ duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu diệt
trong người có chánh ngữ. Và những thiện
pháp được chánh ngữ duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà nghiệp, này các Tỷ-kheo, do chánh nghiệp
làm cho tiêu diệt, và những ác bất thiện pháp
được tà nghiệp duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu
diệt trong người có chánh nghiệp. Và những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1704

thiện pháp được chánh nghiệp duyên khởi, các
pháp ấy được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà mạng, này các Tỷ-kheo, do chánh mạng làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà mạng duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt
trong người có chánh mạng. Và những thiện
pháp được chánh mạng duyên khởi, các pháp
ấy được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà tinh tấn, này các Tỷ-kheo, do chánh tinh tấn
làm cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp
được tà tinh tấn duyên khởi, các pháp ấy được
tiêu diệt trong người có chánh tinh tấn. Và
những thiện pháp sai biệt được khởi lên do
duyên chánh tinh tấn, các pháp ấy được tu tập
và trở thành viên mãn.
 Tà niệm, này các Tỷ-kheo, do chánh niệm làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà niệm duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt
trong người có chánh niệm. Và những thiện
pháp được chánh niệm duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà định, này các Tỷ-kheo do chánh định làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà định duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt
trong người có chánh định. Và những thiện

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1705

pháp được chánh định duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà trí, này các Tỷ-kheo, do chánh trí làm cho
tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được tà
trí duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt trong
người có chánh trí. Và những thiện pháp được
chánh trí duyên khởi, các pháp ấy được phát
triển và trở thành viên mãn.
 Tà giải thoát, này các Tỷ-kheo, do chánh giải
thoát làm cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện
pháp được tà giải thoát duyên khởi, các pháp
ấy được tiêu diệt trong người có chánh giải
thoát. Và các thiện pháp sai biệt được chánh
giải thoát duyên khởi, các pháp ấy được phát
triển và trở thành viên mãn.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, có hai mươi thiện
phần, hai mươi bất thiện phần. Đại pháp môn Bốn
mươi đã được chuyển vận không bị chận đứng lại bởi
một Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Ma, Phạm thiên hay
một ai ở đời.

Nếu có Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-
kheo, nghĩ rằng đại pháp môn Bốn mươi này đáng bị
phê bình, đáng bị phỉ báng, thời ngay hiện tại, mười
thuận thuyết tùy thuyết hợp pháp được nói lên để
chỉ trích người ấy:

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1706

 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh kiến, thời các Sa-
môn có tà kiến, các Tôn giả ấy là những vị đáng
được cúng dường, các Tôn giả ấy là những vị
đáng được tán thán.
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh tư duy, thời các
Sa-môn, Bà-la-môn có tà tư duy, các Tôn giả
ấy là những vị đáng được cúng dường, các Tôn
giả ấy là những vị đáng được tán thán.
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh ngữ... chánh
nghiệp... chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh
niệm... chánh định... chánh trí...
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh giải thoát, thời các
Sa-môn, Bà-la-môn có tà giải thoát, các Tôn
giả ấy là những vị đáng cúng dường, các Tôn
giả ấy là những vị đáng được tán thán.
Nếu có Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-
kheo, nghĩ rằng đại pháp môn Bốn mươi này đáng bị
phê bình, đáng bị phỉ báng, thời ngay hiện tại, mười
thuận thuyết hợp pháp được nói lên để chỉ trích
người ấy.

Này các Tỷ-kheo, cho đến các dân chúng ở
Ukkala và dân chúng Vassa, dân chúng Bhanna theo
vô nhân luận, theo vô tác luận, theo hư vô luận,
những vị ấy cũng không nghĩ rằng đại pháp môn Bốn
mươi đáng chỉ trích, đáng bị phỉ báng. Vì sao vậy?

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                       1707

Vì sợ quở trách, phẫn nộ, công kích.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                   1708

202 ĐẠI Kinh SÁU XỨ – 149 Trung III, 643

ĐẠI KINH SÁU XỨ (Mahasalayatanika suttam) – Bài kinh số 149 – Trung III, 643

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo",

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng Đại Kinh Sáu Xứ. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

Này các Tỷ-kheo, không biết, không thấy

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                     1709

như chơn mắt, không biết không thấy như chơn các sắc, không biết không thấy như chơn nhãn thức, không biết không thấy như chơn nhãn xúc; do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, không biết không thấy như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái trước đối với mắt, ái trước đối với các sắc, ái trước đối với nhãn thức, ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, vị ấy ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tích trữ trong tương lai. Và ái của vị ấy đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này, chỗ kia; ái ấy được tăng trưởng; những thân ưu não tăng trưởng; những tâm ưu não tăng trưởng; những thân nhiệt não tăng trưởng; những tâm khổ não tăng trưởng. Vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm khổ.

Này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết
như chơn tai; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, không
thấy và không biết như chơn lưỡi; này các Tỷ-kheo,
không thấy và không biết như chơn thân; này các Tỷ-
kheo, không thấy và không biết như chơn ý; này các
Tỷ-kheo, không thấy và không biết như chơn các
pháp; này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết
như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, không thấy và

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                          1710

không biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi
lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ; không
thấy và không biết như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái
trước đối với ý, ái trước đối với pháp, ái trước đối
với ý thức, ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc
này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc
thọ, ... (như trên)... vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm
khổ.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mắt, thấy và biết như chơn các sắc, thấy và biết như chơn nhãn thức, thấy và biết như chơn nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, thấy và biết như chơn cảm thọ ấy; vị ấy không ái trước đối với con mắt, không ái trước đối với các sắc, không ái trước đối với nhãn thức, không ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, không bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tàn diệt trong tương lai. Và ái của vị ấy, đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này chỗ kia; ái ấy được đoạn tận; những thân ưu não của vị ấy được đoạn tận; những tâm ưu não được đoạn tận; những thân nhiệt não được đoạn tận; những tâm nhiệt não được đoạn tận; những thân khổ não được đoạn tận;

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                         1711

những tâm khổ não được đoạn tận; vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc.

 Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh
kiến.
 Tư duy gì như chơn của vị ấy, tư duy ấy là
chánh tư duy.
 Tinh tấn gì như chơn của vị ấy, tinh tấn ấy là
chánh tinh tấn.
 Niệm gì như chơn của vị ấy, niệm ấy là chánh
niệm.
 Định gì như chơn của vị ấy, định ấy là chánh
định.
 Thân nghiệp, ngữ nghiệp, sinh mạng của vị ấy
được thanh tịnh tốt đẹp.
 Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu tập
và phát triển sung mãn cho vị ấy.

 Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy,
bốn niệm xứ đi đến tu tập và phát triển sung mãn;
bốn chánh tinh tấn cũng đi đến tu tập và phát
triển sung mãn; bốn như ý túc cũng đi đến tu tập
và phát triển sung mãn; năm căn cũng đi đến tu
tập và phát triển sung mãn; năm lực cũng đi đến
tu tập và phát triển sung mãn; bảy giác chi cũng

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1712

đi đến tu tập và phát triển sung mãn.

 Và nơi vị ấy, hai pháp này được chuyển vận song hành: chỉ và quán.

 Với thượng trí, vị ấy liễu tri những pháp cần phải
liễu tri với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy đoạn
tận những pháp cần phải đoạn tận với thượng trí.
Với thượng trí vị ấy, tu tập những pháp cần phải
tu tập với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy chứng
ngộ những pháp cần phải chứng ngộ với thượng
trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải liễu tri với thượng trí? Cần phải trả lời là
năm thủ uẩn, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn,
tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.
Những pháp này là những pháp cần phải liễu
tri với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần
phải đoạn tận với thượng trí? Vô minh và hữu
ái, những pháp này cần phải đoạn tận với
thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải tu tập với thượng trí? Chỉ và quán, những

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1713

pháp này cần phải tu tập với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải
thoát, những pháp này cầu phải chứng ngộ với
thượng trí.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn tai; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn lưỡi; này các Tỷ- kheo, thấy và biết như chơn thân; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn các pháp; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ; thấy và biết như chơn cảm thọ ấy, nên vị ấy không ái trước đối với ý, không ái trước đối với các pháp, không ái trước đối với ý thức, không ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy... (như trên)... tâm khổ não được đoạn tận. Vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc. Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh kiến. Tư duy gì như chơn của vị ấy... (như trên)... hoạt mạng của vị ấy đi đến thanh tịnh tốt đẹp. Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu tập và phát triển sung mãn cho vị ấy. Do sự tu tập

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                        1714

Thánh đạo Tám ngành này như vậy... (như trên)... Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải thoát, những pháp này cần phải chứng ngộ với thượng trí.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BÁT CHÁNH ĐẠO 1 – CHÁNH KIẾN                      1715
