Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 041 - Bảy Giác Chi
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 041

BẢY GIÁC CHI Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

041

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP ...........................................................10

1    Định nghĩa - 5 thành 10, 7 trở thành 14 - Kinh Pháp Môn – Tương V, 173 .............................15 2    Định nghĩa - Giác chi là gì - Kinh Giác – Tương V, 132..............................................................23 3    Định nghĩa - Giác chi là gì - Kinh Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113 ...............................................25 4    Định nghĩa - Kinh NIỆM XỨ – 10 Trung I, 131 .........................................................................27 5    Định nghĩa - Món ăn của 5trc và Bảy Giác Chi - Kinh Thân – Tương V, 100 ............................49 6    Định nghĩa - Món ăn của 5trc và Bảy Giác Chi - Kinh Đồ Ăn – Tương V, 164 ..........................56 7    Định nghĩa - Nội chi phần và Ngoại chi phần của 7 giác chi - Kinh Chi Phần 1 – Tương V, 162 67 8    10 sức mạnh của bậc Alahán - Kinh NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 474 .........................70 9    5 triền cái - 5 cấu uế của vàng và của tâm - Kinh Cấu Uế 1 – Tương V, 146 ..............................73

BẢY GIÁC CHI                                                                       1

10 5 triền cái - Trong khi lóng tai nghe pháp, tập trung tất cả tâm ý - Kinh Chướng Ngại Triền Cái – Tương V, 151 ...............................................76 11 5 triền cái - Tác thành si ám, không mắt, vô trí, đoạn diệt trí tuệ - Kinh Triền Cái – Tương V, 155...................................................................79 12 5 triền cái - Ví dụ 5 bát nước - Kinh BÀLAMÔN SANGÀRAVA – Tăng II, 682 .......................81 13 5 triền cái - Xuất gia nhưng bị các dục vọng làm cho ngã xuống - Kinh Cây – Tương V, 153 ...89 14 7 báu vật - Kinh Chuyển Luân – Tương V, 158 .........................................................................92 15 Con đường của các bậc Chánh Đẳng Giác - Kinh Nàlanda – Tương V, 248 ................................94 16 Con đường của các bậc Chánh Đẳng Giác - Kinh TỰ HOAN HỶ – 28 Trường II, 415 ..............99 17 Con đường đưa đến chinh phục Ma quân - Kinh Màra – Tương V, 158 ...................................124 18 Con đường đưa đến vô vi - Kinh Tương Ưng Vô Vi – Tương IV, 559 ......................................125

BẢY GIÁC CHI                                                                     2

19 Con đường đưa đến đoạn tận khát ái - Kinh Đoạn Tận – Tương V, 136 ............................144 20 Cùng với sự xuất hiện của Như Lai là sự xuất hiện của 7 giác chi - Kinh Chuyển Luân – Tương V, 158............................................................146 21 Không thể thêm bớt, nếu thêm bớt là thấy mà không thấy - Kinh THANH TỊNH – 29 Trường II, 441 ............................................................148 22 Kinh CHẾ NGỰ – Tăng I, 577 .....................182 23 Kinh Sanh 1 – Tương V, 121........................185 24 Kinh Subrahmà – Tương I, 124 ....................187 25 Là nghiệp không đen không trắng - Kinh VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 259 ..............................189 26 Là pháp Ta đã dạy với thượng trí - Kinh LÀNG SAMA – 104 Trung III, 65 ...........................199 27 Là sức mạnh của người tu - Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102 ...................................213 28 Làm bạn với thiện - Kinh Mặt Trời – Tương V, 161.................................................................216

BẢY GIÁC CHI                                                                 3

29 Nguyên nhân để biết hay không biết - Kinh Abhaya – Tương V, 199 ...............................220 30 Như Lai sống có lợi ích gì - Kinh Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113 ................................................224 31 Như lý tác ý - Do tự mình như lý tác ý, 7 gc được khéo an trú - Kinh Upavàna – Tương V, 120 .......................................................................226 32 Như lý tác ý - Tầm quan trọng của Như lý tác ý và Phi như lý tác ý - Kinh Trú Xứ – Tương V, 133.................................................................228 33 Như lý tác ý - Điềm báo trước là làm bạn với thiện, như lý tác ý - Kinh Ví Dụ Mặt Trời 1– Tương V, 123 ................................................232 34 Như lý tác ý, Không phóng dật, Làm bạn với thiện là 3 căn bản để tu tập Bảy Giác Chi - Kinh Thiện 1 – Tương V, 145 ...............................234 35 Niệm giác chị lợi ích cho mọi trường hợp - Kinh Lửa – Tương V, 178 .....................................237 36 Pháp do Ta chứng ngộ và giảng dạy cho các ông là gì - Kinh ĐẠI BÁT NIẾT BÀN – 16 Trường I, 539 .............................................................244

BẢY GIÁC CHI                                                                    4

37 Pháp phòng hộ tất cả lậu hoặc - Kinh CÁC LẬU HOẶC – Tăng III, 175 ..................................374 38 Pháp phòng hộ tất cả lậu hoặc - Kinh TẤT CẢ LẬU HOẶC – 2 Trung I, 19 ........................381 39 Quả - Hết bệnh khi nghe thuyết xong Bảy Giác Chi - Kinh Bệnh 1 – Tương V, 125 ..............395 40 Quả - Nếu chỉ trong búng ngón tay - Kinh THẬT SỰ LÀ VẬY – Tăng I, 81 ............................399 41 Quả - Thiên về Niết bàn - Kinh Nóc Nhà – Tương V, 119 ................................................406 42 Quả - Đoạn tận các pháp có khả năng sanh kiết sử - Kinh Một Pháp – Tương V, 140 ............408 43 Quả - Đoạn tận kiêu mạn nhờ 7 giác chi - Kinh Các Kiêu Mạn – Tương V, 157 ....................410 44 Quả - Đâm thủng phá vở được tham sân si - Kinh Thể Nhập – Tương V, 139 ............................412 45 Quả - Đưa từ bờ này đến bờ bên kia - Kinh Đến Bờ Bên Kia Hay Không Có Hơn Nữa – Tương V, 128............................................................414 46 Quả - Đưa đến chứng Ba minh - Kinh GIÁC CHI – Tăng IV, 529 ......................................416

BẢY GIÁC CHI                                                               5

47 Quả - Đưa đến tăng trưởng, không đưa đến giảm thiểu - Kinh Tăng Trưởng – Tương V, 150 ..418 48 Thiền thứ tư thân hành được khinh an - Kinh TRÁNH NÉ – Tăng I, 626............................419 49 Thánh dẫn độ - Kinh Thánh – Tương V, 130 .......................................................................422 50 Thân con như bị say ngọt - Kinh THÂN GIÁO SƯ – Tăng II, 417 .........................................423 51 Thân hành niệm đưa đến thân tâm khinh an, Minh và giải thoát - Kinh PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88 ...................................................427 52 Thế Tôn bị bệnh và muốn nghe 7 gchi - Kinh Bệnh 1 – Tương V, 125 ................................433 53 Thế Tôn thuyết về vấn đề TINH CẦN - Kinh TỰ HOAN HỶ – 28 Trường II, 415 ...................437 54 Thế nào là Bần cùng và không bần cùng - Kinh Bần Cùng – Tương V, 160 ...........................462 55 Thối thất 7 giác chi cũng là thối thất 8 chánh đạo - Kinh Thối Thất hay Tấn Tu – Tương V, 130 .......................................................................464

BẢY GIÁC CHI                                                                    6

56 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi - Kinh NHẬP TỨC XUẤT TỨC NIỆM – 118 Trung III, 249 .......................................................................465 57 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi - Kinh VÔ MINH – Tăng IV, 391 ..................................482 58 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi và 7 quả - Kinh Giới – Tương V, 106 ...........................490 59 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi, Minh và Giải thoát - Kinh Ananda 1 – Tương V, 491........496 60 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi, Minh và Giải thoát - Kinh Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113 ....503 61 Tiến trình tu tập - Kinh Ananda – Tương V, 491 .......................................................................505 62 Tiến trình tu tập - Kinh SÁU SANH LOẠI – Tăng III, 169 .................................................512 63 Tiến trình tu tập - Kinh UTTIYA – Tăng IV, 502 .......................................................................518 64 Tiến trình tu tập - Kinh Udàyi – Tương V, 141 .......................................................................523 65 Trung đạo - Kinh ĐẠO LỘ 1 – Tăng I, 542 526

BẢY GIÁC CHI                                                                    7

66 Truyền thống về chánh pháp - Kinh ĐẠI BÁT NIẾT BÀN – 16 Trường I, 539 ....................533 67 Trí tuệ là gì? Liệt tuệ là gì? - Kinh Liệt Tuệ – Tương V, 159 ................................................687 68 Trạch pháp giác chi - Kinh CHỨNG NHÂN – Tăng III, 235 .................................................689 69 Tu tâp - Liên hệ đến Viễn ly, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ - Kinh Tuyết Sơn – Tương V, 99 ........691 70 Tu tập - An trú vào giới để tu tập 7 giác chi - Kinh Tuyết Sơn – Tương V, 99 ....................693 71 Tu tập - Câu hữu với Niệm hơi thở - Kinh Giác Chi – Tương V, 465 ......................................696 72 Tu tập - Câu hữu với Từ bi hỷ xả - Kinh Từ – Tương V, 183 ................................................698 73 Tu tập - Câu hữu với các Tưởng - Kinh Bộ Xương – Tương V, 203 ................................706 74 Tu tập - Tâm thụ động, Tâm dao động tu tập giác chi nào - Kinh Lửa – Tương V, 178 ............715 75 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh Cán Búa – Tương III, 272 ...............................................722

BẢY GIÁC CHI                                                            8

76 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh PHÙ–DI – 126 Trung III, 353.........................................728 77 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh SỰ TU TẬP – Tăng III, 454 ..............................................739 78 Tôn giả Sariputta muốn an trú giác chi nào vào buổi sáng... - Kinh Chuyển – Tương V, 111 743 79 Xả - 2 người tâm xả, nhưng… - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97 ...........746 80 Xả giác chi - Kinh CĂN TU TẬP – 152 Trung III, 663 ..........................................................754

BẢY GIÁC CHI                                                                9

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

BẢY GIÁC CHI                                                   10

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

BẢY GIÁC CHI                                                 11

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

BẢY GIÁC CHI                                                   12

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

BẢY GIÁC CHI                                                  13

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

BẢY GIÁC CHI                                                     14

1    Định nghĩa - 5 thành 10, 7 trở thành 14 - Kinh Pháp Môn – Tương V, 173

Pháp Môn – Tương V, 173 (Pariyàya)

1) ...

2) Rồi một số đông Tỷ-kheo, vào buổi sáng, đắp y, mang y bát đi vào Sàvatthi để khất thực.

3) Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi vào Sàvatthi khất thực, vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo".

4) Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến khu vườn của các du sĩ
ngoại đạo; sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại
đạo những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống
một bên. Các du sĩ ngoại đạo nói với các Tỷ-kheo
đang ngồi một bên:

5) -- Này chư Hiền, Sa-môn Gotama có thuyết pháp
như sau cho các đệ tử:"Hãy đến, này các Tỷ-kheo,
sau khi đoạn tận năm triền cái là những pháp làm uế
nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy như thật tu tập bảy
giác chi".

BẢY GIÁC CHI                                             15

Này chư Hiền, chúng tôi cũng thuyết pháp như vậy cho các đệ tử: "Hãy đến, này chư Hiền, sau khi đoạn tận năm triền cái là những pháp làm uế nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy như thật tu tập bảy giác chi".

6) Ở đây, này chư Hiền, cái gì là đặc thù (viseso),
cái gì là thù thắng (abhippayo), cái gì là sai biệt giữa
Sa-môn Gotama và chúng tôi, tức là về thuyết pháp
hay về giáo giới?

7) Rồi các Tỷ-kheo ấy không hoan hỷ, không bác bỏ
lời nói của các du sĩ ngoại đạo ấy; không hoan hỷ,
không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy họ ra đi với ý
nghĩ: "Chúng ta sẽ được biết ý nghĩa lời nói này từ
nơi Thế Tôn".

8) Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi đi khất thực ở
Sàvatthi, sau buổi ăn, trên con đường đi khất thực trở
về, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên.

9) Ngồi một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát và đi vào Sàvatthi để khất thực. Bạch Thế Tôn, rồi chúng con suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi vào Sàvatthi khất thực. Vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo". Rồi bạch Thế

BẢY GIÁC CHI                                               16

Tôn, chúng con đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo;
sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại đạo những
lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Rồi
bạch Thế Tôn, các du sĩ ngoại đạo ấy nói với chúng
con đang ngồi một bên: "Này chư Hiền, Sa-môn
Gotama thuyết pháp như sau... tức là về thuyết pháp
hay về giáo giới?"

10) Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con không tán thán,
không bác bỏ lời nói các du sĩ ngoại đạo ấy; không
hoan hỷ, không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy chúng
con ra đi với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ được hiểu lời nói
này từ Thế Tôn".

11) -- Được nói vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải trả
lời với các du sĩ ngoại đạo như sau: "Này chư Hiền,
có pháp môn nào, do pháp môn ấy, Năm triền cái
được trở thành mười, Bảy giác chi được trở thành
mười bốn?" Được đáp như vậy, này các Tỷ-kheo, các
du sĩ ngoại đạo sẽ không thể cắt nghĩa được, sẽ rơi
vào khó khăn.

12) Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, vấn đề này vượt ngoài giới vức của họ. Này các Tỷ-kheo, Ta không thấy một ai ở Thiên giới, thế giới này, ở Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người có thể làm thỏa

BẢY GIÁC CHI                                            17

mãn tâm với câu trả lời cho những câu hỏi này, ngoại trừ Như Lai, hay đệ tử Như Lai, hay những ai được nghe từ hai vị ấy.

Năm Trở Thành Mười – Tương V, 176

13) -- Và này các Tỷ-kheo, pháp môn nào, do y cứ pháp môn ấy, năm triền cái trở thành mười?

14) Cái gì thuộc nội dục tham, này các Tỷ-kheo, cái ấy là triền cái. Cái gì thuộc ngoại dục tham, cái ấy là triền cái. Gọi là dục tham triền cái là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

15) Cái gì thuộc về nội sân, này các Tỷ-kheo, cái ấy
là triền cái. Cái gì thuộc ngoại sân, cái ấy là triền cái.
Gọi là sân triền cái là có ý nghĩa này. Chính do pháp
môn này nên thành hai.

16) Cái gì thuộc về nội hôn trầm thụy miên, này các
Tỷ-kheo, cái ấy là triền cái. Cái gì thuộc ngoại hôn
trầm thụy miên, cái ấy là triền cái. Gọi là hôn trầm
thụy miên là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này
nên thành hai.

17) Cái gì thuộc nội trạo hối, này các Tỷ-kheo, cái ấy là triền cái. Cái gì thuộc ngoại trạo hối, cái ấy là

BẢY GIÁC CHI                                                 18

triền cái. Gọi là trạo hối triền cái là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

18) Cái gì thuộc về nội nghi hoặc, này các Tỷ-kheo, cái ấy là triền cái. Cái gì thuộc ngoại nghi hoặc, cái ấy là triền cái. Gọi là nghi hoặc triền cái là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

19) Này các Tỷ-kheo, chính là pháp môn này, do pháp môn này, năm triền cái trở thành mười.

Bảy Trở Thành Mười Bốn – Tương V, 177

20) --Và này các Tỷ-kheo, pháp môn nào, do y cứ pháp môn ấy, Bảy giác chi trở thành mười bốn?

21) Này các Tỷ-kheo,

- Cái gì là niệm đối với nội pháp, cái ấy là niệm
giác chi.
- Cái gì là niệm đối với ngoại pháp, cái ấy là
niệm giác chi.

Gọi là niệm giác chi là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

22) Này các Tỷ-kheo,

BẢY GIÁC CHI                                                19

- Cái gì là quyết trạch, tư sát, quán sát với trí tuệ
đối với các nội pháp, cái ấy là trạch pháp giác
chi.
- Cái gì là quyết trạch, tư sát, quán sát đối với
các ngoại pháp, cái ấy là trạch pháp giác chi.

Gọi là trạch pháp giác chi là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

23) Này các Tỷ-kheo,

- Cái gì là thân tinh tấn, cái ấy là tinh tấn giác
chi.
- Cái gì là tâm tinh tấn, cái ấy là tinh tấn giác
chi.

Gọi là tinh tấn giác chi là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

24) Này các Tỷ-kheo,

- Cái gì là hỷ có tầm, có tứ, cái ấy là hỷ giác chi. - Cái gì là hỷ không tầm, không tứ, cái ấy là hỷ giác chi.

Gọi là hỷ giác chi là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

25) Này các Tỷ-kheo,

BẢY GIÁC CHI                                              20

- Cái gì là thân khinh an, cái ấy là khinh an giác
chi.
- Cái gì là tâm khinh an, cái ấy là khinh an giác
chi.

Gọi là khinh an giác chi là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

26) Này các Tỷ-kheo,

- Cái gì là định có tầm, có tứ, cái ấy là định giác
chi.
- Cái gì là định không tầm, không tứ, cái ấy là
định giác chi.

Gọi là định giác chi là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

27) Này các Tỷ-kheo,

- Cái gì là xả đối với các nội pháp, cái ấy là xả
giác chi.
- Cái gì là xả đối với các ngoại pháp, cái ấy là
xả giác chi.

Gọi là xả giác chi là có ý nghĩa này. Chính do pháp môn này nên thành hai.

BẢY GIÁC CHI                                            21

28) Này các Tỷ-kheo, chính là pháp môn này, y cứ pháp môn này, bảy giác chi trở thành mười bốn.

BẢY GIÁC CHI                                       22

2    Định nghĩa - Giác chi là gì - Kinh Giác – Tương V, 132

Giác – Tương V, 132 (Bodhanà)

1) ...

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến... rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Giác chi, giác chi", bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là giác chi?

-- Đưa đến giác ngộ, này Tỷ-kheo, nên được gọi là giác chi.

4) Ở đây, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

BẢY GIÁC CHI                                                  23

5) Đưa đến giác ngộ, này Tỷ-kheo, cho nên được gọi là giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                         24

3    Định nghĩa - Giác chi là gì - Kinh Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113

Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113

1) ...

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau khi đến... ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

--"Giác chi, giác chi", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là giác chi?

-- Này Tỷ-kheo, chúng đưa đến giác ngộ, do vậy, chúng được gọi là các giác chi.

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ
đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập xả giác chi
liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến
đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

4) Do vị ấy tu tập bảy giác chi này, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc

BẢY GIÁC CHI                                               25

nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

5) Chúng đưa đến giác ngộ, này Tỷ-kheo, nên chúng được gọi là giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                        26

4   Định nghĩa - Kinh NIỆM XỨ – 10 Trung I, 131

KINH NIỆM XỨ (Satipatthanasutta) – Bài kinh số 10 – Trung I, 131

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở xứ Kuru (Câu-lâu), Kammassadhamma (Kiềm-ma sắt đàm) là đô thị của xứ Kuru. Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo.

Các Tỷ-kheo vâng đáp Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn.

Thế Tôn thuyết như sau:

– Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa
đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não,
diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-
bàn. Đó là Bốn Niệm Xứ. Thế nào là bốn?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:

BẢY GIÁC CHI                                            27

– Tỷ-kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở
đời;
– Sống quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời;
– Sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời;
– Sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh
giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống
quán thân trên thân?
Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo đi đến khu rừng,
đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi
kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt.
 Tỉnh giác, vị ấy thở vô; tỉnh giác, vị ấy thở ra.
 Thở vô dài, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở vô dài"; hay
thở ra dài, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở ra dài";
 Hay thở vô ngắn, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở vô
ngắn"; hay thở ra ngắn, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở
ra ngắn".
 "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập;
 "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập;
 "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập;

BẢY GIÁC CHI                                            28

 "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập. Này các Tỷ-kheo, như người thợ quay hay học trò người thợ quay thiện xảo khi quay dài, tuệ tri: "Tôi quay dài" hay khi quay ngắn, tuệ tri: "Tôi quay ngắn". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thở vô dài, tuệ tri: "Tôi thở vô dài"; hay thở ra dài, tuệ tri: "Tôi thở ra dài"; hay thở vô ngắn, tuệ tri: "Tôi thở vô ngắn"; hay thở ra ngắn, tuệ tri: "Tôi thở ra ngắn". "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập; "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập => Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy không nương tựa, không chấp trước vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi, tuệ tri: "Tôi đi", hay đứng, tuệ tri: "Tôi đứng", hay ngồi, tuệ tri: "Tôi ngồi", hay nằm, tuệ tri: "Tôi nằm". Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy tuệ tri thân

BẢY GIÁC CHI                                               29

như thế ấy. => Như vậy, vị ấy sống quán thân trên
nội thân; hay vị ấy sống quán thân trên ngoại thân;
hay vị ấy sống quán thân trên nội thân, ngoại thân;
hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị
ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống
quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy
an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến
chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương
tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các
Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên
thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo, khi bước tới bước lui, biết rõ việc mình đang làm; khi ngó tới ngó lui, biết rõ việc mình đang làm; khi co tay, khi duỗi tay, biết rõ việc mình đang làm; khi mang áo Sanghati (Tăng già lê), mang bát, mang y, biết rõ việc mình đang làm; khi ăn, uống, nhai, nếm, biết rõ việc mình đang làm; khi đại tiện, tiểu tiện, biết rõ việc mình đang làm; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng, biết rõ việc mình đang làm. => Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy

BẢY GIÁC CHI                                            30

vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt. Trong thân này: "đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm (niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu". Này các Tỷ-kheo, cũng như một bao đồ, hai đầu trống đựng đầy các loại hột như gạo, lúa, đậu xanh, đậu lớn, mè, gạo đã xay rồi. Một người có mắt, đổ các hột ấy ra và quán sát: "Đây là hột gạo, đây là hột lúa, đây là đậu xanh, đây là đậu lớn, đây là mè, đây là hột lúa đã xay rồi". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo quán sát thân này dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt. Trong thân này: "đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu". => Như

BẢY GIÁC CHI                                             31

vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống
quán thân trên ngoại thân, hay sống quán thân trên
nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh
khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên
thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có
thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về các vị trí các giới và sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại". Này các Tỷ-kheo, như một người đồ tể thiện xảo, hay đệ tử của một người đổ tể giết một con bò, ngồi cắt chia từng thân phần tại ngã tư đường. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về vị trí các giới và về sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại". => Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống

BẢY GIÁC CHI                                               32

không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy
một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa một ngày,
hai ngày, ba ngày, thi thể ấy trương phồng lên, xanh
đen lại, nát thối ra. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau:
"Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy,
không vượt khỏi tánh chất ấy". => Như vậy vị ấy
sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân
trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân,
ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên
thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay
sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây",
vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng
đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không
nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này
các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên
thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, bị các loài quạ ăn, hay bị các loài diều hâu ăn, hay bị các chim kên ăn, hay bị các loài chó ăn, hay bị các loài giả can ăn, hay bị các loài côn trùng ăn. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản chất

BẢY GIÁC CHI                                              33

là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". ==> Như
vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống
quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên
nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh
khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên
thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có
thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
thân trên thân.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa, Tỷ-kheo như thấy
một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, với các bộ
xương còn liên kết với nhau, còn dính thịt và máu,
còn được các đường gân cột lại…

... với các bộ xương còn liên kết với nhau, không còn dính thịt nhưng còn dính máu, còn được các đường gân cột lại...

…với các bộ xương không còn dính thịt, dính máu, còn được các đường gân cột lại…

…chỉ còn có xương không dính lại với nhau, rải rác chỗ này chỗ kia. Ở đây là xương tay, ở đây là xương chân, ở đây là xương ống, ở đây là xương bắp vế, ở đây là xương mông, ở đây là xương sống, ở đây

BẢY GIÁC CHI                                            34

là xương đầu. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân
này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không
vượt khỏi tánh chất ấy". ==> Như vậy, vị ấy sống
quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên
ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại
thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân;
hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị
ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân
đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì ở trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
thân trên thân.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, chỉ còn toàn xương trắng màu vỏ ốc...

…chỉ còn một đống xương lâu hơn ba năm...

…chỉ còn là xương thối trở thành bột. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". ==> Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt

BẢY GIÁC CHI                                           35

tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên
thân. "Có thân đây", vị ấy sống an trú chánh niệm
như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh
niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp
trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy
là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

 Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo sống
quán thọ trên các thọ?
Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo:
 Khi cảm giác lạc thọ, tuệ tri: "Tôi cảm giác lạc
thọ";
 Khi cảm giác khổ thọ, tuệ tri: "Tôi cảm giác
khổ thọ";
 Khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ, tuệ tri: "Tôi
cảm giác bất khổ bất lạc thọ".
 Hay khi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất, tuệ
tri: "Tôi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất";
 Hay khi cảm giác lạc thọ không thuộc vật
chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác lạc thọ không thuộc
vật chất".
 Hay khi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất, tuệ
tri: "Tôi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất";
 Hay khi cảm giác khổ thọ không thuộc vật chất,
tuệ tri: "Tôi cảm giác khổ thọ không thuộc vật
chất".

BẢY GIÁC CHI                                           36

 Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ thuộc vật
chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ
thuộc vật chất";
 Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ không
thuộc vật chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác bất khổ
bất lạc thọ không thuộc vật chất".
=> Như vậy, vị ấy sống quán thọ trên các nội thọ;
hay sống quán thọ trên các ngoại thọ; hay sống quán
thọ trên các nội thọ, ngoại thọ. Hay vị ấy sống quán
tánh sanh khởi trên các thọ, hay sống quán tánh diệt
tận trên các thọ; hay sống quán tánh sanh diệt trên
các thọ. "Có thọ đây", vị ấy sống an trú chánh niệm
như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh
niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp
trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy
Tỷ-kheo sống quán thọ trên các thọ.

 Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo sống
quán tâm trên tâm?
Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo,
1. Với tâm có tham, tuệ tri: "Tâm có tham";
2. Hay với tâm không tham, tuệ tri: "Tâm không
tham".
3. Hay với tâm có sân, tuệ tri: "Tâm có sân"

BẢY GIÁC CHI                                           37

4. Hay với tâm không sân, tuệ tri: "Tâm không
sân".
5. Hay với tâm có si, tuệ tri: "Tâm có si";
6. Hay với tâm không si, tuệ tri: "Tâm không si".
7. Hay với tâm thâu nhiếp, tuệ tri: "Tâm được
thâu nhiếp".
8. Hay với tâm tán loạn, tuệ tri: "Tâm bị tán loạn".
9. Hay với tâm quảng đại, tuệ tri: "Tâm được
quảng đại";
10. Hay với tâm không quảng đại, tuệ tri: "Tâm
không được quảng đại".
11. Hay với tâm hữu hạn, tuệ tri: "Tâm hữu hạn".
12. Hay với tâm vô thượng, tuệ tri: "Tâm vô
thượng".
13. Hay với tâm có định, tuệ tri: "Tâm có định";
14. Hay với tâm không định, tuệ tri: "Tâm không
định".
15. Hay với tâm giải thoát, tuệ tri: "Tâm có giải
thoát";
16. Hay với tâm không giải thoát, tuệ tri: "Tâm
không giải thoát".
=> Như vậy vị ấy sống quán tâm trên nội tâm;
hay sống quán tâm trên ngoại tâm; hay sống quán
tâm trên nội tâm, ngoại tâm. Hay sống quán tánh
sanh khởi trên tâm; hay sống quán tánh diệt tận trên
tâm; hay sống quán tánh sanh diệt trên tâm. "Có tâm

BẢY GIÁC CHI                                             38

đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy
sống không nương tựa, không chấp trước một vật
gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo
sống quán tâm trên tâm.

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo sống quán pháp
trên các pháp đối với Năm triền cái. Và này các Tỷ-
kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với năm triền cái?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:
– Tỷ-kheo nội tâm có ái dục, tuệ tri: "Nội tâm tôi
có ái dục";
– Hay nội tâm không có ái dục, tuệ tri: "Nội tâm
tôi không có ái dục".
– Và với ái dục chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với ái dục đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với ái dục đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
 Hay nội tâm có sân hận, tuệ tri: "Nội tâm tôi có
sân hận";

BẢY GIÁC CHI                                           39

 Hay nội tâm không có sân hận, tuệ tri: "Nội tâm
tôi không có sân hận".
 Và với sân hận chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
 Và với sân hận đã sanh, nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy;
 Và với sân hận đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
– Hay nội tâm có hôn trầm thụy miên, tuệ tri:
"Nội tâm tôi có hôn trầm thụy miên";
– Hay nội tâm không có hôn trầm thụy miên, tuệ
tri: "Nội tâm tôi không có hôn trầm thụy miên".
– Và với hôn trầm thụy miên chưa sanh nay sanh
khởi, vị ấy tuệ tri như vậy;
– Và với hôn trầm thụy miên đã sanh nay được
đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy;
– Và với hôn trầm thụy miên đã được đoạn diệt,
tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như
vậy.
▪ Hay nội tâm có trạo hối, tuệ tri: "Nội tâm tôi có
trạo hối";
▪ Hay nội tâm không có trạo hối, tuệ tri: "Nội tâm
tôi không có trạo hối".
▪ Và với trạo hối chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
▪ Và với trạo hối đã sanh nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy;

BẢY GIÁC CHI                                            40

▪ Và với trạo hối đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
– Hay nội tâm có nghi, tuệ tri: "Nội tâm tôi có
nghi";
– Hay nội tâm không có nghi, tuệ tri: "Nội tâm
tôi không có nghi".
– Và với nghi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ
tri như vậy;
– Và với nghi đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với nghi đã được đoạn diệt, tương lai không
sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
==> Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay
sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống
quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp
ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với năm triền cái.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn. Này các Tỷ-

BẢY GIÁC CHI                                           41

kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với năm thủ uẩn?
Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo suy tư:
– "Đây là sắc, đây là sắc tập, đây là sắc diệt.
– Đây là thọ, đây là thọ tập, đây là thọ diệt.
– Đây là tưởng, đây là tưởng tập; đây là tưởng
diệt.
– Đây là hành, đây là hành tập, đây là hành diệt.
– Đây là thức, đây là thức tập, đây là thức diệt".
==> Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay
sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống
quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp
ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp
trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ. Này các Tỷ-
kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với sáu nội ngoại xứ?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:

BẢY GIÁC CHI                                           42

 Tỷ-kheo tuệ tri con mắt và tuệ tri các sắc, do
duyên hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị
ấy tuệ tri như vậy;
– Và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt,
vị ấy tuệ tri như vậy;
– Và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy
 ... tuệ tri tai và tuệ tri các tiếng...
 … tuệ tri mũi và tuệ tri các hương...
 …tuệ tri lưỡi... và tuệ tri các vị...
 …tuệ tri thân và tuệ tri các xúc…
 Tỷ-kheo tuệ tri ý và tuệ tri các pháp; do duyên
hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri
như vậy;
- Và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị
ấy tuệ tri như vậy;
- Và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt,
vị ấy tuệ tri như vậy;
- Và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
==> Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay

BẢY GIÁC CHI                                          43

sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp
trên các pháp đối với Bảy Giác chi. Này các Tỷ-
kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với Bảy Giác chi?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:
– Tỷ-kheo nội tâm có niệm giác chi, tuệ tri: "Nội
tâm tôi có niệm giác chi";
– Hay nội tâm không có niệm giác chi, tuệ tri:
"Nội tâm tôi không có ý niệm giác chi".
– Và với niệm giác chi chưa sanh nay sanh khởi,
vị ấy tuệ tri như vậy,
– Và với niệm giác chi đã sanh, nay được tu tập
viên thành, vị ấy tuệ tri như vậy.
– Hay nội tâm có trạch pháp giác chi... (như
trên)...
▪ … hay nội tâm có tinh tấn giác chi... (như
trên)...
▪ … hay nội tâm có hỷ giác chi... (như trên)...

BẢY GIÁC CHI                                           44

▪ … hay nội tâm có khinh an giác chi... (như
trên)...
▪ … hay nội tâm có định giác chi... (như trên)...
– Hay nội tâm có xả giác chi, tuệ tri: "Nội tâm tôi
có xả giác chi";
– Hay nội tâm không có xả giác chi, tuệ tri: "Nội
tâm tôi không có xả giác chi".
– Và với xả giác chi chưa sanh nay sanh khởi, vị
ấy tuệ tri như vậy,
– Và với xả giác chi đã sanh nay được tu tập viên
thành, vị ấy tuệ tri như vậy.
==> Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay
sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống
quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp
ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị ấy sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế. Này các Tỷ-kheo,

BẢY GIÁC CHI                                            45

thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối
với Bốn Thánh đế?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:
– Tỷ-kheo như thật tuệ tri: "Đây là Khổ";
– Như thật tuệ tri: "Đây là Khổ tập";
– Như thật tuệ tri: "Đây là Khổ diệt";
– Như thật tuệ tri: "Đây là Con đường đưa đến
Khổ diệt".
==> Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay
sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống
quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp
ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với
hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy
sống không nương tựa, không chấp trước một vật
gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo
sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế.

 Này các Tỷ-kheo, vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ
này như vậy trong bảy năm, vị ấy có thể chứng
một trong hai quả sau đây: Một là chứng
Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu
dư y, thì chứng quả Bất hoàn.

BẢY GIÁC CHI                                          46

 Này các Tỷ-kheo, không cần gì đến bảy năm,
một vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này như vậy
trong sáu năm, trong năm năm, trong bốn năm,
trong ba năm, trong hai năm, trong một năm,
vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây:
Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay
nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn.
 Này các Tỷ-kheo, không cần gì đến một năm,
một vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này trong bảy
tháng, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau
đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện
tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất
hoàn.
 Này các Tỷ-kheo, không cần gì bảy tháng, một
vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này trong sáu
tháng, trong năm tháng, trong bốn tháng, trong
ba tháng, trong hai tháng, trong một tháng,
trong nửa tháng, vị ấy có thể chứng một trong
hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay
trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng
quả Bất hoàn.
 Này các Tỷ-kheo, không cần gì nửa tháng, một
vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này trong bảy ngày,
vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây:
Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hai
là nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn.

BẢY GIÁC CHI                                          47

Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất
đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu
não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu Chánh trí, chứng ngộ
Niết-bàn. Đó là Bốn Niệm Xứ.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BẢY GIÁC CHI                                           48

5   Định nghĩa - Món ăn của 5trc và Bảy Giác Chi - Kinh Thân – Tương V, 100

Thân – Tương V, 100

I

1-2) Tại Sàvatthi...

3) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, cái thân này y cứ món ăn, duyên món ăn được an trú; không có món ăn thì không an trú.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, năm triền cái y cứ món ăn, duyên món ăn được an trú; không có món ăn thì không an trú.

4) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với dục tham (kàmacchanda) chưa sanh được sanh khởi; hay đối với dục tham đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

Này các Tỷ-kheo, có tịnh tướng (subhanimittam), ở
đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho sung mãn,
thời tịnh tướng này là món ăn khiến cho dục tham
chưa sanh được sanh khởi; hay đối với dục tham đã
sanh khiến cho tăng trưởng, quảng đại.

BẢY GIÁC CHI                                           49

5) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với sân chưa sanh làm cho sanh khởi; hay đối với sân đã sanh khiến được tăng trưởng, quảng đại?

Này các Tỷ-kheo, có đối ngại tướng
(patighanimittam). Ở đây, nếu phi như lý tác ý được
làm cho sung mãn, thời đối ngại tướng này là món
ăn khiến cho sân chưa sanh được sanh khởi; hay đối
với sân đã sanh khiến cho tăng trưởng, quảng đại.

6) Này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với hôn trầm
thụy miên chưa sanh làm cho sanh khởi; hay đối với
hôn trầm thụy miên đã sanh khiến cho tăng trưởng,
quảng đại?

Này các Tỷ-kheo, có sự không hân hoan, biếng nhác
(tandi), uể oải (vijambhità), ăn quá no, tâm rụt rè
(linàttam). Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho
sung mãn, thời chính là món ăn khiến cho hôn trầm
thụy miên chưa sanh được sanh khởi; hay đối với hôn
trầm thụy miên đã sanh khiến cho tăng trưởng, quảng
đại.

7) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với trạo hối chưa sanh làm cho sanh khởi; hay đối với trạo hối đã sanh khiến cho tăng trưởng, quảng đại?

BẢY GIÁC CHI                                           50

Này các Tỷ-kheo, có tâm không được tịnh chỉ. Ở đây,
nếu phi như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời
chính là món ăn khiến cho trạo hối chưa sanh được
sanh khởi; hay đối với trạo hối đã sanh khiến cho
tăng trưởng, quảng đại.

8) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với nghi chưa sanh làm cho sanh khởi; hay đối với nghi đã sanh khiến cho tăng trưởng, quảng đại?

Này các Tỷ-kheo, có những pháp làm trú xứ cho nghi hoặc. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính các pháp này là món ăn khiến cho nghi hoặc chưa sanh được sanh khởi; hay đối với nghi hoặc đã sanh khiến cho tăng trưởng, quảng đại.

9) Ví như, này các Tỷ-kheo, cái thân này y cứ món
ăn, duyên món ăn mà được an trú; không có món ăn
thì không an trú. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, năm
triền cái y cứ món ăn, duyên món ăn mà được an trú;
không có món ăn thì không an trú.

II

10) Ví như, này các Tỷ-kheo, cái thân này y cứ món ăn, duyên món ăn mà được an trú; không có món ăn thì không an trú.

BẢY GIÁC CHI                                          51

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, bảy giác chi này y cứ món ăn, duyên món ăn mà được an trú; không có món ăn thì không an trú.

11) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với niệm
giác chi chưa sanh làm cho sanh khởi; hay đối với
niệm giác chi đã sanh khởi được tu tập, làm cho viên
mãn?

Này các Tỷ-kheo, có các pháp làm trú xứ cho niệm
giác chi. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung
mãn, thời đây là món ăn khiến cho niệm giác chi
chưa sanh được sanh khởi; hay đối với niệm giác chi
đã sanh khởi khiến cho được tu tập, làm cho viên
mãn.

12) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với trạch
pháp giác chi chưa sanh làm cho sanh khởi; hay đối
với trạch pháp giác chi đã sanh được tu tập và làm
cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có các thiện pháp và bất thiện pháp, có các pháp đáng chỉ trích và không đáng chỉ trích, có các pháp liệt và thắng, có các pháp đen và trắng (kanhàsukkasa-ppatibhàgà). Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời đây là món ăn khiến cho trạch pháp giác chi chưa sanh khởi được

BẢY GIÁC CHI                                           52

sanh khởi; hay đối với trạch pháp giác chi đã sanh khởi khiến cho được tu tập, làm cho viên mãn.

13) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với tinh tấn
giác chi chưa sanh làm cho sanh khởi; hay đối với
tinh tấn giác chi đã sanh khởi được tu tập và làm cho
viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có phát cần giới (àrambhadhàtu),
tinh cần giới (mikkamadhàtu), cần dõng giới
(parakkamadhàtu). Ở đây, nếu như lý tác ý được làm
cho sung mãn, thời đây là món ăn khiến cho tinh tấn
giác chi chưa sanh được sanh khởi; hay đối với tinh
tấn giác chi đã sanh khởi khiến cho được tu tập, làm
cho viên mãn.

14) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với hỷ giác chi chưa sanh khiến cho sanh khởi; hay đối với hỷ giác chi đã sanh khởi được tu tập, làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có những pháp làm trú xứ cho hỷ giác chi. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho viên mãn, thời đây là món ăn khiến cho hỷ giác chi chưa sanh được sanh khởi; hay đối với hỷ giác chi đã sanh khởi khiến cho được tu tập, làm cho viên mãn.

15) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với khinh an giác chi chưa sanh khiến cho sanh khởi; hay đối

BẢY GIÁC CHI                                            53

với khinh an giác chi đã sanh khởi được tu tập, làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có thân khinh an, tâm khinh an. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời đây là món ăn khiến cho khinh an giác chi chưa sanh được sanh khởi; hay đối với khinh an giác chi đã sanh khiến cho được tu tập, làm cho viên mãn.

16) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với định giác chi chưa sanh khiến cho sanh khởi; hay đối với định giác chi đã sanh được tu tập, làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có tịnh chỉ tướng, bất loạn tướng.
Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho viên mãn, thời
đây là món ăn khiến cho định giác chi chưa sanh
được sanh khởi; hay đối với định giác chi đã sanh
khiến cho được tu tập, làm cho viên mãn.

17) Và này các Tỷ-kheo, món ăn nào đối với xả giác chi chưa sanh khiến cho sanh khởi; hay đối với xả giác chi đã sanh được tu tập, làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có các pháp làm trú xứ cho xả giác
chi. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho viên mãn,
thời đây là món ăn khiến cho xả giác chi chưa sanh
được sanh khởi; hay đối với xả giác chi đã sanh khiến
cho được tu tập, làm cho viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                            54

Ví như, này các Tỷ-kheo, cái thân này y cứ món ăn,
duyên món ăn được an trú; không có món ăn thì
không an trú. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, bảy giác
chi này y cứ món ăn, duyên món ăn mà được an trú;
không có món ăn thì không an trú.

BẢY GIÁC CHI                                         55

6    Định nghĩa - Món ăn của 5trc và Bảy Giác Chi - Kinh Đồ Ăn – Tương V, 164

Đồ Ăn – Tương V, 164

1) ...

2) -- Ta sẽ giảng cho các ông, này các Tỷ-kheo, các món ăn và không phải món ăn của Năm triền cái và Bảy giác chi. Hãy lắng nghe.

Món Ăn Của Các Triền Cái – Tương V, 164

1-2) ...

3) -- Cái gì là món ăn, này các Tỷ-kheo, khiến cho dục tham (kàmacchanda) chưa sanh được sanh khởi; hay dục tham đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

Có tịnh tướng, này các Tỷ-kheo. Ở đây, nếu phi như
lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này
là món ăn khiến cho dục tham chưa sanh được sanh
khởi, hay dục tham đã sanh được tăng trưởng, quảng
đại.

BẢY GIÁC CHI                                          56

4) Cái gì là món ăn, này các Tỷ-kheo, khiến cho sân chưa sanh được sanh khởi; hay sân đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

Có chướng ngại tướng (patighanimittam), này các
Tỷ-kheo. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho
sung mãn, thời chính cái này là món ăn khiến cho
sân chưa sanh được sanh khởi, hay sân đã sanh được
tăng trưởng, quảng đại.

5) Cái gì là món ăn, này các Tỷ-kheo, khiến cho hôn
trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi; hay hôn
trầm thụy miên đã sanh được tăng trưởng, quảng
đại?

Không hân hoan, biếng nhác, chán nản, ăn quá no,
tâm uể oải. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho
sung mãn, thời chính cái này là món ăn khiến cho
hôn trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi, hay
hôn trầm thụy miên đã sanh được tăng trưởng, quảng
đại.

6) Cái gì là món ăn, này các Tỷ-kheo, khiến cho trạo hối chưa sanh được sanh khởi, hay trạo hối đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

Có tâm chưa được chỉ tịnh, này các Tỷ-kheo. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời

BẢY GIÁC CHI                                           57

chính cái này là món ăn khiến cho trạo hối chưa sanh được sanh khởi, hay trạo hối đã sanh được tăng trưởng, quảng đại.

7) Cái gì là món ăn, này các Tỷ-kheo, khiến cho nghi hoặc chưa sanh được sanh khởi, hay nghi hoặc đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

Có các pháp trú xứ của nghi hoặc. Ở đây, nếu phi
như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái
này là món ăn khiến cho nghi hoặc chưa sanh được
sanh khởi, hay nghi hoặc đã sanh được tăng trưởng,
quảng đại.

Món Ăn Cho Các Giác Chi – Tương V, 166

8) -- Cái gì là món ăn, này các Tỷ-kheo, khiến cho
niệm giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay niệm
giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên
mãn?

Này các Tỷ-kheo, có các pháp trú xứ cho niệm giác
chi. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung mãn,
thời chính cái này là món ăn khiến cho niệm giác chi
chưa sanh được sanh khởi, hay niệm giác chi đã sanh
được tu tập, làm cho viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                           58

9) Và này các Tỷ-kheo, cái gì là món ăn khiến cho
trạch pháp giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay
trạch pháp giác chi đã sanh được tu tập, được làm
cho viên mãn?

Có những pháp thiện và bất thiện, này các Tỷ-kheo, có những pháp có tội và không có tội, có những pháp liệt và thắng, có những pháp dự phần đen và trắng. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này là món ăn khiến cho trạch pháp giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay trạch pháp giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn.

10) Và này các Tỷ-kheo, cái gì là món ăn khiến cho
tinh tấn giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay tinh
tấn giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên
mãn?

Có phát cần giới, này các Tỷ-kheo, tinh cần giới,
dõng mãnh giới. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm
cho sung mãn, thời chính cái này là món ăn khiến
cho tinh tấn giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay
tinh tấn giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho
viên mãn.

11) Và này các Tỷ-kheo, cái gì là món ăn khiến cho hỷ giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay hỷ giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn?

BẢY GIÁC CHI                                           59

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có những pháp trú xứ cho hỷ giác chi. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này là món ăn khiến cho hỷ giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay hỷ giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn.

12) Và này các Tỷ-kheo, cái gì là món ăn khiến cho
khinh an giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay
khinh an giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho
viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có thân khinh an, tâm khinh an. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này là món ăn khiến cho khinh an giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay khinh an giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn.

13) Và này các Tỷ-kheo, cái gì là món ăn khiến cho
định giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay định
giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên
mãn?

Này các Tỷ-kheo, có tịnh chỉ tướng, bất loạn tướng.
Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời
chính cái này là món ăn khiến cho định giác chi chưa
sanh được sanh khởi, hay định giác chi đã sanh được
tu tập, được làm cho viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                           60

14) Và này các Tỷ-kheo, cái gì là món ăn khiến cho xả giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay xả giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có các pháp trú xứ cho xả giác chi.
Ở đây, nếu như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời
chính cái này là món ăn khiến cho xả giác chi chưa
sanh được sanh khởi, hay xả giác chi đã sanh được
tu tập, được làm cho viên mãn.

Không Phải Món Ăn Cho Các Triền Cái – Tương V, 168

15) -- Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn khiến cho dục tham chưa sanh được sanh khởi, hay dục tham đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

Này các Tỷ-kheo, có bất tịnh tướng. Ở đây, nếu như
lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này
không phải là món ăn khiến cho dục tham chưa sanh
được sanh khởi, hay dục tham đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại.

16) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn khiến cho sân chưa sanh được sanh khởi, hay sân đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

BẢY GIÁC CHI                                           61

Này các Tỷ-kheo, có từ tâm giải thoát. Ở đây, nếu
như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái
này không phải là món ăn khiến cho sân chưa sanh
được sanh khởi, hay sân đã sanh được tăng trưởng,
quảng đại.

17) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn
khiến cho hôn trầm thụy miên chưa sanh được sanh
khởi, hay hôn trầm thụy miên đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?

Này các Tỷ-kheo, có phát cần giới, tinh cần giới,
dõng mãnh giới. Ở đây, nếu như lý tác ý được làm
cho sung mãn, thời chính cái này không phải là món
ăn khiến cho hôn trầm thụy miên chưa sanh được
sanh khởi, hay hôn trầm thụy miên đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại.

18) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn khiến cho trạo hối chưa sanh được sanh khởi, hay trạo hối đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

Này các Tỷ-kheo, có tâm chỉ tịnh. Ở đây, nếu như lý
tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này
không phải là món ăn khiến cho trạo hối chưa sanh
được sanh khởi, hay trạo hối đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại.

BẢY GIÁC CHI                                          62

19) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn khiến cho nghi hoặc chưa sanh được sanh khởi, hay nghi hoặc đã sanh được tăng trưởng, quảng đại?

Này các Tỷ-kheo, có pháp thiện và bất thiện, có pháp
có tội và không có tội, có pháp liệt và thắng, có pháp
dự phần vào đen và trắng. Ở đây, nếu như lý tác ý
được làm cho sung mãn, thời chính cái này không
phải là món ăn khiến cho nghi hoặc chưa sanh được
sanh khởi, hay nghi hoặc đã sanh được tăng trưởng,
quảng đại.

Không Phải Là Món Ăn Cho Các Giác Chi – Tương V, 170

20) -- Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải là món
ăn khiến cho niệm giác chi chưa sanh được sanh
khởi, hay niệm giác chi đã sanh được tu tập, được
làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có các pháp trú xứ cho niệm giác chi. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này không phải món ăn khiến niệm giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay niệm giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                             63

21) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải là món
ăn khiến cho trạch pháp giác chi chưa sanh được
sanh khởi, hay trạch pháp giác chi đã sanh được tu
tập, được làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có các pháp thiện và bất thiện, có
tội và không có tội, liệt và thắng, dự phần vào đen và
trắng. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho sung
mãn, thời chính cái này không phải là món ăn khiến
cho trạch pháp giác chi chưa sanh được sanh khởi,
hay trạch pháp giác chi đã sanh được tu tập, được
làm cho viên mãn.

22) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải là món
ăn khiến cho tinh tấn giác chi chưa sanh được sanh
khởi, hay tinh tấn giác chi đã sanh được tu tập, được
làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có phát cần giới, tinh cần giới,
dõng mãnh giới. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được
làm cho sung mãn, thời chính cái này không phải là
món ăn khiến cho tinh tấn giác chi chưa sanh được
sanh khởi, hay tinh tấn giác chi đã sanh được tu tập,
được làm cho viên mãn.

23) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn khiến cho hỷ giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay

BẢY GIÁC CHI                                             64

hỷ giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có những pháp trú xứ cho hỷ giác chi. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này không phải món ăn khiến cho hỷ giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay hỷ giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn.

24) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn
khiến cho khinh an giác chi chưa sanh được sanh
khởi, hay khinh an giác chi đã sanh được tu tập,
được làm cho viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có thân khinh an, tâm khinh an. Ở đây, nếu phi như lý tác ý, làm cho sung mãn, thời chính cái này không phải món ăn khiến cho khinh an giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay khinh an giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn.

25) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn
khiến cho định giác chi chưa sanh được sanh khởi,
hay định giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho
viên mãn?

Này các Tỷ-kheo, có tịnh chỉ tướng, bất loạn tướng. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này không phải món ăn khiến cho định

BẢY GIÁC CHI                                           65

giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay định giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn.

26) Và này các Tỷ-kheo, cái gì không phải món ăn
khiến cho xả giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay
xả giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên
mãn?

Này các Tỷ-kheo, có các pháp trú xứ cho xả giác chi. Ở đây, nếu phi như lý tác ý được làm cho sung mãn, thời chính cái này không phải món ăn khiến cho xả giác chi chưa sanh được sanh khởi, hay xả giác chi đã sanh được tu tập, được làm cho viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                           66

7    Định nghĩa - Nội chi phần và Ngoại chi phần của 7 giác chi - Kinh Chi Phần 1 – Tương V, 162

Chi Phần 1 – Tương V, 162

1) ...

2) -- Sau khi làm thành nội chi phần, này các Tỷ-
kheo, Ta không quán thấy một phần nào khác khiến
bảy giác chi được sanh khởi, này các Tỷ-kheo, thành
phần ấy tức là như lý tác ý.

3) Với Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý này, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi được tu tập, được làm cho sung mãn.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý này, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác

BẢY GIÁC CHI                                               67

chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

5) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo làm bạn với thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

Chi Phần 2 – Tương V, 163

1) ...

2) -- Sau khi làm thành ngoại chi phần, này các Tỷ-
kheo, Ta không quán thấy một chi phần nào khác
khiến bảy giác chi được sanh khởi, này các Tỷ-kheo,
chi phần ấy tức làm bạn với thiện.

3) Với Tỷ-kheo làm bạn với thiện, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi được tu tập, được làm cho sung mãn.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo làm bạn với thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch

BẢY GIÁC CHI                                             68

pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

5) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo làm bạn với thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                               69

8   10 sức mạnh của bậc Alahán - Kinh NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 474

NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 474

(bậc Alahán – 10 sức mạnh)

1. Bấy giờ có Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn, sau
khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Thế Tôn nói với Tôn giả Sàriputta đang ngồi xuống
một bên:

- Này Sàriputta, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc,
có bao nhiêu sức mạnh? Thành tựu với những sức
mạnh ấy. Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc tự nhận
biết sự đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã
được đoạn tận nơi ta".

- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc,
có mười sức mạnh. Thành tựu với những sức mạnh
ấy, Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc, tự nhận biết sự
đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã được đoạn
tận nơi ta". Thế nào là mười?

2. Ở đây, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc, đã khéo như thật thấy với chánh trí tuệ, các hành là vô thường. Bạch thế Tôn, Tỷ-kheo đoạn tận

BẢY GIÁC CHI                                          70

các lậu hoặc, đã khéo thấy như thật với chánh trí tuệ,
tất cả các hành là vô thường. Bạch Thế Tôn, đây là
sức mạnh của Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc. Dựa
trên sức mạnh này, Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc tự
nhận biết sự đoạn tận diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc
đã được đoạn tận nơi ta."

3. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc đã khéo thấy như thật với chánh trí tuệ, các dục được ví như hố than hừng. Bạch thế Tôn, Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc, đã khéo thấy như thật với chánh trí tuệ, các dục được ví như hố than hừng. Bạch Thế Tôn, đây là sức mạnh của Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc tự nhận biết sự đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã được đoạn tận nơi ta."

4. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn
tận các lậu hoặc, với tâm hướng về viễn ly, thiên về
viễn ly, xuôi về viễn ly, trú vào viễn ly, ưa thích xuất
ly, chấm dứt hoàn toàn các pháp làm trú xứ cho các
lậu hoặc. Bạch Thế Tôn, ... đây là sức mạnh của Tỷ-
kheo đoạn tận các lậu hoặc... "... được đoạn tận nơi
ta."

5. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc tu tập, khéo tu tập Bốn niệm xứ. Bạch Thế tôn, Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc tu tập, khéo tu tập Bốn niệm xứ. Bạch Thế tôn đây là sức mạnh của Tỷ-

BẢY GIÁC CHI                                               71

kheo đoạn tận các lậu hoặc... "... đã được đoạn tận nơi ta."

6. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc khéo tu tập Bốn chánh cần...

…tu tập khéo tu tập Bốn như ý túc...

… tu tập, khéo tu tập Năm căn...

…tu tập, khéo tu tập Năm lực...

… tu tập, khéo tu tập Bảy giác chi...

…tu tập, khéo tu tập Thánh đạo tám ngành.

Bạch Thế Tôn, đây là sức mạnh của Tỷ-kheo đoạn
tận các lậu hoặc. Do sức mạnh này, Tỳ kheo đoạn tận
các lậu hoặc tự nhận biết sự đoạn diệt các lậu hoặc:
"Các lậu hoặc đã được đoạn tận nơi ta."

Bạch Thế Tôn, có mười sức mạnh này của Tỷ-kheo đoạn tận các lậu hoặc. Thành tựu những lực này, Tỷ- kheo đoạn tận các lậu hoặc nhận biết sự đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã được đoạn tận nơi ta".

BẢY GIÁC CHI                                            72

9    5 triền cái - 5 cấu uế của vàng và của tâm - Kinh Cấu Uế 1 – Tương V, 146

Cấu Uế 1 – Tương V, 146

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo có năm cấu uế này đối với
vàng. Do những cấu uế ấy, vàng bị uế nhiễm, không
có nhu nhuyến, không có kham nhậm, không có chói
sáng, dễ bị bể vụn (pabhangu), và không chân chánh
chịu sử dụng.

3) Sắt, này các Tỷ-kheo, là cấu uế của vàng. Do cấu uế ấy, vàng bị uế nhiễm... chịu sử dụng.

4) Đồng (loham), này các Tỷ-kheo, là cấu uế của vàng. Do cấu uế ấy, vàng bị uế nhiễm... chịu sử dụng.

5) Thiếc (tipu), này các Tỷ-kheo, là cấu uế của vàng. Do cấu uế ấy, vàng bị uế nhiễm...

6) Chì (siisam), này các Tỷ-kheo, là cấu uế của vàng. Do cấu uế ấy, vàng bị uế nhiễm...

7) Bạc (sajjhum), này các Tỷ-kheo, là cấu uế của vàng. Do cấu uế ấy, vàng bị uế nhiễm, không có nhu

BẢY GIÁC CHI                                            73

nhuyến, không có kham nhậm, không có chói sáng, dễ bị bể vụn, và không chân chánh chịu sử dụng.

8) Chính cấu uế của vàng, này các Tỷ-kheo, do
những cấu uế ấy, vàng bị uế nhiễm, không có nhu
nhuyến, không có kham nhậm, không có chói sáng,
dễ bị bể vụn, và không chân chánh chịu sử dụng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có năm cấu uế này của tâm, chính những cấu uế ấy khiến tâm bị uế nhiễm, không có nhu nhuyến, không có kham nhậm, không có chói sáng, dễ bị bể vụn, không chân chánh được định tỉnh để đoạn diệt các lậu hoặc. Thế nào là năm?

9) Dục tham (kàmachanda), này các Tỷ-kheo, là cấu
uế của tâm. Do cấu uế ấy, tâm bị uế nhiễm, không có
nhu nhuyến, không có kham nhậm, không có chói
sáng, dễ bị bể vụn, không chân chánh được định tỉnh
để đoạn diệt các lậu hoặc.

10-13) ... (Với sân, hôn trầm thụy miên, trạo hối, nghi)

14) Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm cấu
uế của tâm. Chính do những cấu uế ấy, tâm không
có nhu nhuyến, không có kham nhậm, không có chói
sáng, dễ bị bể vụn, và không chân chánh được định
tỉnh để đoạn diệt các lậu hoặc.

BẢY GIÁC CHI                                           74

Các Cấu Uế 2 – Tương V, 148

1) ...

2)-- Này các Tỷ-kheo, có bảy giác chi này không
chướng ngại, không triền cái, không uế nhiễm tâm,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến chứng
ngộ quả minh và giải thoát. Thế nào là bảy?

3) Có niệm giác chi, này các Tỷ-kheo, không chướng
ngại, không triền cái, không uế nhiễm tâm, được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến chứng ngộ quả
minh và giải thoát. Có trạch pháp giác chi... tinh tấn
giác chi... hỷ giác chi... khinh an giác chi... định giác
chi... xả giác chi không chướng ngại, không triền
cái, không uế nhiễm tâm, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến chứng ngộ quả minh và giải
thoát.

4) Này các Tỷ-kheo, có bảy giác chi này không
chướng ngại, không triền cái, không uế nhiễm tâm,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến chứng
ngộ quả minh và giải thoát.

BẢY GIÁC CHI                                                75

10 5 triền cái - Trong khi lóng tai nghe pháp, tập trung tất cả tâm ý - Kinh Chướng Ngại Triền Cái – Tương V, 151

Chướng Ngại Triền Cái – Tương V, 151

1) ...

2) -- Có năm chướng ngại, triền cái, này các Tỷ- kheo, làm uế nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ. Thế nào là năm?

3) Này các Tỷ-kheo,

- Dục tham là chướng ngại, triền cái, làm uế nhiễm
tâm, làm yếu ớt trí tuệ.
- Sân, là chướng ngại, triền cái...
- Hôn trầm thụy miên, là chướng ngại, triền cái...
- Trạo hối, là chướng ngại, triền cái...
- Nghi hoặc, là chướng ngại, triền cái, làm uế nhiễm
tâm, làm yếu ớt trí tuệ.

4) Năm chướng ngại, triền cái này, này các Tỷ-kheo, làm uế nhiễm tâm và làm yếu ớt trí tuệ.

5) Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, không phải là chướng ngại, triền cái, không làm uế nhiễm tâm,

BẢY GIÁC CHI                                           76

được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến chứng ngộ quả minh và giải thoát.

Thế nào là bảy?

6) Này các Tỷ-kheo,

- Niệm giác chi, không phải là chướng ngại, triền
cái, không làm uế nhiễm tâm, được tu tập, được
làm cho sung mãn, đưa đến chứng ngộ quả minh
và giải thoát.
- Trạch pháp giác chi... tinh tấn giác chi... hỷ giác
chi... khinh an giác chi... định giác chi...
- Xả giác chi, này các Tỷ-kheo, không phải là
chướng ngại, triền cái, không làm uế nhiễm tâm,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
chứng ngộ quả minh và giải thoát.

7) Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, không phải là
chướng ngại, triền cái, không làm uế nhiễm tâm,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến chứng
ngộ quả minh và giải thoát.

8) Trong khi, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử lấy pháp làm đối tượng (atthim katvà) tác ý, tập trung tất cả tâm ý (sabbacetaso sammannàharitvà), lắng tai nghe pháp; trong khi ấy, năm triền cái không có

BẢY GIÁC CHI                                            77

hiện hữu trong vị ấy. Và bảy giác chi, trong khi ấy, nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

9) Năm triền cái nào, trong khi ấy, không có hiện hữu?

Dục tham triền cái, trong khi ấy, không có hiện hữu.
Sân triền cái... Hôn trầm thụy miên triền cái... Trạo
hối triền cái... Nghi hoặc triền cái, trong khi ấy,
không có hiện hữu. Năm triền cái, trong khi ấy,
không có hiện hữu trong vị ấy.

10) Bảy giác chi nào, trong khi ấy, nhờ tu tập, đi đến viên mãn?

Niệm giác chi, trong khi ấy, nhờ tu tập, đi đến viên mãn... Xả giác chi, trong khi ấy, nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

11) Trong khi, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử lấy
pháp làm đối tượng tác ý, tập trung tất cả tâm ý, lắng
tai nghe pháp; trong khi ấy, năm triền cái không có
hiện hữu trong vị ấy. Bảy giác chi này, trong khi ấy,
nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                             78

11 5 triền cái - Tác thành si ám, không mắt, vô trí, đoạn diệt trí tuệ - Kinh Triền Cái – Tương V, 155

Triền Cái – Tương V, 155

1) ...

2) -- Năm triền cái này, này các Tỷ-kheo, tác thành si ám, tác thành không mắt, tác thành vô trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào tổn hại, không đưa đến Niết-bàn.

Thế nào là năm?

- Dục tham triền cái, này các Tỷ-kheo, tác thành
si ám, tác thành không mắt, tác thành vô trí,
đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào tổn hại, không
đưa đến Niết-bàn.
- Sân triền cái... Hôn trầm thụy miên triền cái...
Trạo hối triền cái...
- Nghi hoặc triền cái, này các Tỷ-kheo, tác thành
si ám, tác thành không mắt, tác thành vô trí,
đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào tổn hại, không
đưa đến Niết-bàn.

BẢY GIÁC CHI                                              79

Năm triền cái này, này các Tỷ-kheo, tác thành si ám, tác thành không mắt, tác thành vô trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào tổn hại, không đưa đến Niết-bàn.

3) Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, tác thành mắt, tác thành trí, làm tăng trưởng trí tuệ, không dự phần vào tổn hại, đưa đến Niết-bàn.

Thế nào là bảy?

- Niệm giác chi, này các Tỷ-kheo, tác thành mắt,
tác thành trí, làm tăng trưởng trí tuệ, không dự
phần vào tổn hại, đưa đến Niết-bàn.
- Trạch pháp... Tinh tấn... Hỷ... Khinh an...
Định...
- Xả giác chi, này các Tỷ-kheo, tác thành mắt,
tác thành trí, làm tăng trưởng trí tuệ, không dự
phần vào tổn hại, đưa đến Niết-bàn.

Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, tác thành mắt, tác thành trí, làm tăng trưởng trí tuệ, không dự phần vào tổn hại, đưa đến Niết-bàn.

BẢY GIÁC CHI                                            80

12 5 triền cái - Ví dụ 5 bát nước - Kinh BÀLAMÔN SANGÀRAVA – Tăng II, 682

BÀLAMÔN SANGÀRAVA – Tăng II, 682

1. Rồi Bà-la-môn Sangàrava đi đến Thế Tôn, sau khi
đến, nói với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
Bà-la-môn Sangàrava thưa với Thế Tôn:

2. - Do nhân gì, do duyên gì, thưa Tôn giả Gotama,
có khi các chú thuật học thuộc lòng lâu ngày (đọc
tụng) lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú
thuật không được học thuộc lòng? Do nhân gì, do
duyên gì, thưa Tôn giả Gotama, có khi các chú thuật
không học thuộc lòng lâu ngày (đọc tụng) lại nhớ lên
được, còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc
lòng?

3. - Này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị dục tham xâm chiếm, bị dục tham chi phối, và không như thật biết rõ sự xuất ly khỏi dục tham đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật

BẢY GIÁC CHI                                             81

biết và thấy lợi ích cả hai, cho nên các chú thuật được học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước trộn lẫn với thuốc nhuộm gôm lặc, hay màu đỏ tía, hay màu xanh hay màu vàng và ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía bóng mặt của mình, không có thể như thật biết được, thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm bị dục tham xâm chiếm, bị dục tham chi phối, không như thật rõ biết sự xuất ly khỏi dục tham đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật được học thuộc lòng lâu ngày lại không nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

4. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị sân xâm chiếm, bị sân chi phối, không như thật biết sự xuất ly khỏi sân đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật được học thuộc lòng

BẢY GIÁC CHI                                              82

lâu ngày lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước được lửa đun
sôi, sôi lên sùng sục, sôi lên cuồn cuộn. Ở đây, một
người có mắt muốn ngắm nghía bóng mặt của mình,
không thể như thật biết và thấy được. Cũng vậy, này
Bà-la-môn, trong khi trú với tâm bị sân xâm
chiếm...cho nên các chú thuật được học thuộc lòng
lâu ngày lại không nhớ lên được, còn nói gì các chú
thuật không được học thuộc lòng!

5. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, bị hôn trầm thụy miên chi phối, không như thật biết sự xuất ly khỏi hôn trầm thụy miên, đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật được học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước bị rong rêu che phủ. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía khuôn mặt của mình, không thể như thật biết được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm bị

BẢY GIÁC CHI                                             83

dục tham xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

6. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị trạo hối
xâm chiếm, bị trạo hối chi phối, không như thật biết
sự xuất ly khỏi trạo hối đã khởi lên; trong khi ấy,
người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của
mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi
ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và
thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật
được học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên
được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc
lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước bị gió thổi, dao động, chấn động, nổi sóng. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía khuôn mặt của mình, không thể như thật biết được và thấy được. Cũng vậy, này Bà- la-môn, trong khi trú với tâm bị trạo hối xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

7. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị nghi hoặc xâm chiếm, bị nghi hoặc chi phối, không như thật biết sự xuất ly khỏi nghi hoặc đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật

BẢY GIÁC CHI                                             84

được học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước bị khuấy động,
khuấy đục, khuấy bùn, đặt trong bóng tối. Ở đây, một
người có mắt muốn ngắm nghía khuôn mặt của mình,
không thể như thật biết được và thấy được. Cũng
vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm bị nghi
hoặc xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật không
được học thuộc lòng!

8. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị dục tham xâm chiếm, không bị dục tham chi phối, lại như thật biết sự xuất ly khỏi dục tham đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật không được học thuộc lòng lâu ngày lại được nhớ lên, còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị trộn lẫn với thuốc nhuộm hoặc gôm lặc, hay màu đỏ tía, hay màu xanh, hay màu vàng, và ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía khuôn mặt của mình, có thể như thật biết được và thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm không bị dục tham

BẢY GIÁC CHI                                            85

xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

9. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị sân xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị lửa
đun sôi, không sôi lên sùng sục, không nổi lên cuồn
cuộn. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía
khuôn mặt của mình, có thể như thật biết được và
thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú
với tâm không bị sân xâm chiếm, không bị sân chi
phối... còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc
lòng!

10. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị
hôn trầm thụy miên xâm chiếm, không bị hôn trầm
thụy miên chi phối... còn nói gì các chú thuật đã được
học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị rong
rêu che phủ. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm
nghía khuôn mặt của mình, có thể như thật biết được
và thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi
trú với tâm không bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm,
không bị hôn trầm thụy miên chi phối... còn nói gì
các chú thuật đã được học thuộc lòng!

BẢY GIÁC CHI                                             86

11. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị trạo hối xâm chiếm, không bị trạo hối chi phối... còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị gió
thổi, không bị dao động, không bị chấn động, không
bị nổi sóng. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm
nghía khuôn mặt của mình, có thể như thật biết được
và thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi
trú với tâm không bị trạo hối miên xâm chiếm, không
bị trạo hối chi phối... còn nói gì các chú thuật đã được
học thuộc lòng!

12. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị nghi hoặc xâm chiếm, không bị nghi hoặc chi phối... còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị khuấy động, đặt giữa ánh sáng. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm bóng mặt của mình, có thể như thật biết và thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm không bị nghi hoặc xâm chiếm, không bị nghi hoặc chi phối và như thật biết sự xuất ly ra khỏi nghi hoặc đã khởi lên; trong khi ấy, như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, như thật biết và thấy lợi ích cả hai. Cho nên các chú thuật

BẢY GIÁC CHI                                               87

không được học thuộc lòng lâu ngày được nhớ lên, còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

Đây là nhân, đây là duyên, này Bà-la-môn, có khi các
chú thuật không được học thuộc lòng lâu ngày, lại có
thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật đã được
học thuộc lòng!

13. Khi được nói vậy, Bà-la-môn Sangàrava bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn...từ này cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

BẢY GIÁC CHI                                           88

13 5 triền cái - Xuất gia nhưng bị các dục vọng làm cho ngã xuống - Kinh Cây – Tương V, 153

Cây – Tương V, 153

1) ...

2) -- Có những cây lớn, này các Tỷ-kheo, sanh từ hột
giống nhỏ, có thân cây lớn, lớn lên bao trùm các cây
khác. Các cây ấy bị bao trùm, bị phá hủy, bị hư hại,
ngã xuống, nằm rạp xuống.

3) Và này các Tỷ-kheo, những cây lớn nào sanh từ
hột giống nhỏ, có thân cây lớn, lớn lên bao trùm các
cây khác, các cây ấy bị bao trùm, bị phá hủy, bị hư
hại, ngã xuống, nằm rạp xuống?

Ví như cây Bồ-đề, cây bàng, cây sanh (pilakka), cây
sung (udumbara), cây bách hướng (kacchaka), cây
kapitthaka; những cây lớn này, này các Tỷ-kheo,
sanh từ hột giống nhỏ, có thân cây lớn, lớn lên bao
trùm các cây khác. Các cây ấy bị bao trùm, bị phá
hủy, bị hư hại, ngã xuống, nằm rạp xuống.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có thiện nam tử đoạn trừ các dục vọng, xuất gia, từ bỏ gia đình,

BẢY GIÁC CHI                                           89

sống không gia đình, nhưng bị những dục vọng ấy, hay bị những dục vọng tệ hại hơn làm cho người ấy bị phá hủy, bị hư hại, ngã xuống, nằm rạp xuống.

5) Năm chướng ngại, triền cái này, này các Tỷ-kheo, bao trùm tâm, làm cho yếu ớt trí tuệ. Thế nào là năm?

- Dục tham (kàmacchanda), này các Tỷ-kheo, là
chướng ngại, triền cái, bao trùm tâm, làm cho
yếu ớt trí tuệ.
- Sân, này các Tỷ-kheo, là chướng ngại, triền cái,
bao trùm tâm, làm cho yếu ớt trí tuệ.
- Hôn trầm thụy miên... Trạo hối...
- Nghi hoặc, này các Tỷ-kheo, là chướng ngại,
triền cái, bao trùm tâm, làm cho yếu ớt trí tuệ.
Này các Tỷ-kheo, năm chướng ngại, triền cái
này bao trùm tâm và làm cho yếu ớt trí tuệ.

6) Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, không phải là
chướng ngại, triền cái, không bao trùm tâm, được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến chứng ngộ quả
minh và giải thoát.

Thế nào là bảy?

- Niệm giác chi, này các Tỷ-kheo, không phải là chướng ngại, triền cái, không bao trùm tâm,

BẢY GIÁC CHI                                           90

được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
chứng ngộ quả minh và giải thoát.
- Trạch pháp giác chi... tinh tấn giác chi... hỷ
giác chi... khinh an giác chi... định giác chi...
- Xả giác chi, này các Tỷ-kheo, không phải là
chướng ngại, triền cái, không bao trùm tâm,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
chứng ngộ quả minh và giải thoát.

Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, không phải là
chướng ngại, triền cái, không bao trùm tâm, được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến chứng ngộ quả
minh và giải thoát.

BẢY GIÁC CHI                                            91

14 7 báu vật - Kinh Chuyển Luân – Tương V, 158

Chuyển Luân – Tương V, 158

1) ...

2) -- Cùng với sự xuất hiện của vua Chuyển luân, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của bảy báu. Thế nào là bảy?

3) Sự xuất hiện của xe báu, voi báu, ngựa báu, châu
ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, sự xuất hiện của tướng
quân báu. Cùng với sự xuất hiện của vua Chuyển
luân, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của bảy báu
này.

4) Cùng với sự xuất hiện của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của bảy báu giác chi.

5) Thế nào là bảy?

- Niệm giác chi báu xuất hiện.
- Trạch pháp giác chi báu xuất hiện.
- Tinh tấn giác chi báu xuất hiện.
- Hỷ giác chi báu xuất hiện.

BẢY GIÁC CHI                                           92

- Khinh an giác chi báu xuất hiện. - Định giác chi báu xuất hiện. - Xả giác chi báu xuất hiện.

Cùng với sự xuất hiện của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của bảy giác chi báu này.

BẢY GIÁC CHI                                        93

15 Con đường của các bậc Chánh Đẳng Giác - Kinh Nàlanda – Tương V, 248

Nàlanda – Tương V, 248

1) Một thời, Thế Tôn trú ở Nàlanda, tại rừng Pavàrikamba.

2) Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn... Ngồi một bên, Tôn giả Sàriputta bạch Thế Tôn:

3) -- Như vậy, bạch Thế Tôn, là lòng tịnh tín của con
đối với Thế Tôn. Không thể đã có, không thể sẽ có,
không thể hiện có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào
khác có thể vĩ đại hơn, thắng trí hơn Thế Tôn về
Chánh giác.

-- Thật là đại ngôn (ulàra), này Sàriputta, là lời tuyên
bố như con ngưu vương này của Ông, lời tuyên bố
một chiều, tiếng rống của con sư tử: "Như vậy là lòng
tịnh tín của con đối với Thế Tôn. Không thể đã có,
không thể sẽ có, không thể hiện có một Sa-môn hay
một Bà-la-môn nào khác, có thể vĩ đại hơn, thắng trí
hơn Thế Tôn về Chánh giác".

4) Này Sàriputta, đối với các vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong thời quá khứ, tất cả các vị Thế Tôn

BẢY GIÁC CHI                                               94

ấy, Ông có thể biết rõ tâm niệm với tâm của Ông
rằng: "Các bậc Thế Tôn ấy đã có giới đức như vậy.
Các bậc Thế Tôn ấy đã có pháp như vậy. Các bậc
Thế Tôn ấy đã có tuệ như vậy. Các bậc Thế Tôn ấy
đã có hạnh trú như vậy. Các bậc Thế Tôn ấy đã giải
thoát như vậy"?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

5) -- Này Sàriputta, đối với các vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong thời vị lai, tất cả các vị Thế Tôn ấy, Ông có thể biết rõ tâm niệm với tâm của Ông: "Các bậc Thế Tôn ấy sẽ có giới đức như vậy. Các bậc Thế Tôn ấy sẽ có pháp như vậy. Các bậc Thế Tôn ấy sẽ có tuệ như vậy. Các bậc Thế Tôn ấy sẽ có hạnh trú như vậy. Các bậc Thế Tôn ấy sẽ giải thoát như vậy"?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

6) -- Này Sàriputta, đối với các vị A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác trong thời hiện tại, tất cả các bậc Thế
Tôn ấy, Ông có thể biết rõ tâm niệm với tâm của Ông
rằng: "Các bậc Thế Tôn ấy hiện có giới đức như vậy.
Các bậc Thế Tôn ấy hiện có pháp như vậy. Các bậc
Thế Tôn ấy hiện có tuệ như vậy. Các bậc Thế Tôn ấy
hiện có hạnh trú như vậy. Các bậc Thế Tôn ấy hiện
có giải thoát như vậy"?

BẢY GIÁC CHI                                             95

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

7) -- Và này Sàriputta, ở đây, Ông không có chánh trí với tâm của Ông biết được tâm của các vị A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, quá khứ, vị lai, hiện tại; thời này Sàriputta, do ý nghĩa gì Ông lại thốt ra lời đại ngôn, lời tuyên bố như con ngưu vương, lời tuyên bố một chiều, tiếng rống tiếng con sư tử của Ông rằng: "Như vậy là lòng tịnh tín của con đối với Thế Tôn. Không thể đã có, không thể sẽ có, không thể hiện có một Sa-môn, hay Bà-la-môn nào khác, có thể vĩ đại hơn, thắng trí hơn Thế Tôn về Chánh giác"?

-- Bạch Thế Tôn, con không có chánh trí với tâm của con biết được tâm các vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, quá khứ, vị lai, hiện tại, nhưng bạch Thế Tôn, con biết được pháp truyền thống (dhammanvayo).

8) Ví như, bạch Thế Tôn, tại một thành ở biên giới, với những hào lũy kiên cố, vững chắc, với những thành quách, tháp canh kiên cố và chỉ có một cửa ra vào. Tại đấy, có một người gác cửa sáng suốt, thông minh, có trí, không cho vào những người lạ mặt, chỉ cho vào những người quen mặt. Trong khi người ấy đi tuần đến con đường xung quanh thành trì ấy để xem, không thấy có một khe hở ở tường nào, hay lỗ hổng ở tường nào, cho đến một con mèo có thể lọt qua được. Và người ấy suy nghĩ rằng: "Có những

BẢY GIÁC CHI                                            96

sinh loại thô lớn nào đi vào hay đi ra ngôi thành này, tất cả phải đi vào hay đi ra cửa này". Như vậy, bạch Thế Tôn, là pháp truyền thống mà con được biết.

9) Bạch Thế Tôn, phàm có những bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nào trong thời quá khứ, tất cả bậc
Thế Tôn ấy, sau khi đoạn tận Năm triền cái, những
pháp làm uế nhiễm tâm, làm yếu kém trí tuệ, sau khi
khéo an trú tâm trên Bốn niệm xứ, sau khi như thật
tu tập Bảy giác chi, đã chứng ngộ Vô thượng
Chánh đẳng Chánh giác.

Bạch Thế Tôn, phàm có những bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác nào trong thời vị lai, tất cả các bậc Thế
Tôn ấy, sau khi đoạn tận năm triền cái, các pháp làm
uế nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, sau khi khéo an trú
tâm trên bốn niệm xứ, sau khi như thật tu tập bảy
giác chi, sẽ chứng ngộ vô thượng Chánh đẳng Chánh
giác.

Còn Thế Tôn, bạch Thế Tôn, là bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, sau khi đoạn tận Năm triền cái, những
pháp làm uế nhiễm tâm, làm yếu kém trí tuệ, sau khi
khéo an trú tâm trên Bốn niệm xứ, sau khi như thật
tu tập Bảy giác chi, chứng ngộ vô thượng Chánh
đẳng giác.

BẢY GIÁC CHI                                             97

10) -- Lành thay, lành thay, này Sàriputta! Ông hãy
luôn luôn thuyết pháp thoại này cho các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo-ni, các nam cư sĩ, các nữ cư sĩ. Này
Sàriputta, nếu có những người ngu si nào còn có
những nghi ngờ, hay những do dự đối với Như Lai
sau khi nghe pháp thoại này của Ta, sự nghi ngờ, do
dự ấy của họ đối với Như Lai sẽ trừ diệt.

BẢY GIÁC CHI                                          98

16 Con đường của các bậc Chánh Đẳng Giác - Kinh TỰ HOAN HỶ – 28 Trường II, 415

KINH TỰ HOAN HỶ – Bài kinh số 28 – Trường II, 415

Như vầy tôi nghe.
1. Một thời, Thế Tôn ở tại Nàlandà, trong rừng
Pàvàrikambavana. Lúc bấy giờ, tôn giả Sàriputta
đến tại chỗ Thế Tôn ở, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi
xuốn một bên. Khi ngồi xuống một bên, tôn giả
Sàriputta bạch Thế Tôn!
- Bạch Thế Tôn, con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con
nghĩ rằng ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện
tại, không thể có một vị Sa môn, một vị Bà la môn
khác nào có thể vĩ đại hơn Thế Tôn, sáng suốt hơn
Thế Tôn, về phương diện giác ngộ.
- Này Sàriputta, lời nói của Ngươi thật là đại
ngôn, thật là gan dạ, Ngươi thật là rống tiếng
rống con sư tử khi Ngươi nói: "Bạch Thế Tôn, con
tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ rằng, ở quá
khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại, không thể có
một vị Samôn, một vị Bàlamôn nào có thể vĩ đại
hơn Thế Tôn, sáng suốt hơn Thế Tôn, về phương
diện giác ngộ"

BẢY GIÁC CHI                                          99

Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong
quá khứ, các vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với tâm
của Ngươi biết được tâm của tất cả các vị Thế Tôn
- giới đức chư vị Thế Tôn là như vậy, Pháp là như
vậy... trí tuệ là như vậy... an trú là như vậy... giải
thoát chư vị Thế Tôn là như vậy?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong
tương lai, các vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với
tâm của Ngươi biết được tâm của tất cả các vị Thế
Tôn - giới đức chư vị Thế Tôn là như vậy, Pháp là
như vậy... trí tuệ là như vậy... an trú là như vậy...
giải thoát chư vị Thế Tôn là như vậy?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong
hiện tại Ta là vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với tâm
của Ngươi biết được tâm của Thế Tôn - giới đức
Thế Tôn là như vậy, Pháp là như vậy... an trú là
như vậy... giải thoát Thế Tôn là như vậy?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, hãy xem! Ngươi không có trí tuệ
biết được tâm tư của chư vị Alahán, Chánh Đẳng
Giác ở quá khứ, ở hiện tại và ở tương lai! Vậy sao,
này Sàriputta, lời nói của Ngươi tuyên bố thật là đại
ngôn, thật là gan dạ, Ngươi thật đã rống tiếng rống
con sư tử khi Ngươi nói: "Bạch Thế Tôn, con tin
tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ rằng, ở quá khứ, ở

BẢY GIÁC CHI                                           100

tương lai cũng như ở hiện tại, không thể có một vị
Samôn, vị Bàlamôn khác nào có thể vĩ đại hơn Thế
Tôn, sáng suốt hơn Thế Tôn, về phương diện giác
ngộ."
2. Bạch Thế Tôn, con không có trí tuệ để được biết
tâm tư của chư vị Alahán, Chánh Đẳng Giác trong
quá khứ, hiện tại và vị lai. Bạch Thế Tôn, nhưng
con biết truyền thống về Chánh pháp.
Bạch Thế Tôn, như vị vua có một thành trì ở biên
cảnh, có hào lũy kiên cố, có thành quách tháp canh
kiên cố và chỉ có một cửa thành ra vào. Cửa thành
có vị giữ cửa thông minh, biệt tài và giàu kinh
nghiệm, ngăn chận những người lạ, chỉ cho vào
những ai quen biết. Người này, trong khi đi tuần
tiểu xung quanh thành, có thể không thấy hết các
chắp nối và khe hở của tường, nhỏ cho đến một con
mèo thể đi qua được. Nhưng người ấy chỉ cần biết
rằng các sinh vật to lớn hơn muốn đi vào hay đi ra
thành này, tất cả đều phải đi vào hay đi ra cửa này.
Bạch Thế Tôn, cũng vậy con biết truyền thống về
Chánh pháp.
Tất cả những vị Alahán, Chánh Đẳng Giác trong
thời quá khứ, tất cả những bậc Thế Tôn này đã diệt
trừ Năm Triền cái, những nhiễm tâm khiến trí tuệ
yết ớt, đã khéo an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, đã
như thật tu hạnh Bảy Giác chi, đã chứng ngộ Vô
thượng Chánh Đẳng Giác.

BẢY GIÁC CHI                                           101

Tất cả những vị Alahán, Chánh Đẳng Giác trong
thời vị lai, tất cả những bậc Thế Tôn này sẽ diệt trừ
Năm Triền cái, những nhiễm tâm khiến trí tuệ yếu
ớt, sẽ khéo an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, sẽ như thật
tu hạnh Bảy Giác chi và sẽ chứng ngộ vô thượng
Chánh Đẳng Giác.
Bạch Thế Tôn, và nay Thế Tôn, bậc Alahán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ Năm Triền cái, những nhiễm
tâm khiến trí tuệ yếu ớt, đã khéo an trú tâm vào Bốn
Niệm xứ, đã như thật tu hạnh Bảy Giác chi, đã
chứng ngộ vô thượng Chánh Đẳng Giác.
Và nay, ở đây, con một thời yết kiến Thế Tôn để
nghe pháp. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn thuyết pháp cho
con, mỗi pháp lại cao thượng, thâm thúy hơn pháp
trước, hắc pháp và bạch pháp đều được đề cập, đối
chiếu.
Bạch Thế Tôn, nhờ Thế Tôn Thuyết pháp cho con,
mỗi pháp lại cao thượng, thâm thúy hơn pháp
trước, hắc pháp và bạch pháp đều được đề cập, đối
chiếu như vậy, nên trong sự thâm hiểu Chánh pháp,
một pháp được con thâm hiểu trọn vẹn, đó là lòng
tin của con vào vị Bổn Sư - Thế Tôn là bậc Chánh
Đẳng Giác, pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng
và chúng Tăng đã khéo hành trì.
3. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về các Thiện pháp.
Ở đây những thiện pháp là:

BẢY GIÁC CHI                                        102

Bốn Niệm xứ,
Bốn Chánh cần,
Bốn Như ý túc,
Năm Căn,
Năm Lực,
Bảy Giác chi,
Thánh đạo tám ngành.
Bạch Thế Tôn, ở đây vị Tỷ kheo tận diệt các lậu
hoặc, có thể tự mình chứng tri và chứng ngộ, đạt
đến và an trú ngay trong hiện tại, Tâm giải thoát và
Tuệ giải thoát vô lậu này.
Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng đối với các thiện
pháp.
Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết và ngoài sự hiểu
biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu biết hơn
nữa. Không có một ai, một Samôn hay một
Bàlamôn nào khác có thể chứng biết hơn Thế Tôn
về vấn đề các thiện pháp.
4. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về sự trình bày các
Nhập xứ.
Bạch Thế Tôn, sáu nội xứ và ngoại xứ, tức là:
Mắt và sắc,
Tai và tiếng,
Mũi và hương,
Lưỡi và vị,
Thân và xúc,

BẢY GIÁC CHI                                       103

Ý và pháp.
Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về sự trình bày các
Nhập xứ.
Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết và ngoài sự hiểu
biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu biết hơn
nữa. Không có một ai, một Samôn hay một
Bàlamôn nào khác có thể chứng biết hơn Thế Tôn
về vấn đề trình bày các Nhập xứ.
5. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Nhập
thai.
Bạch Thế Tôn, có bốn loại nhập thai:
Bạch Thế Tôn, ở dây, có loại không biết mình nhập
bụng người mẹ, không biết mình trú trong bụng
người mẹ và không biết mình ra khỏi bụng người
mẹ. Đó là loại nhập thai thứ nhất.
Lại nữa bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập bụng
người mẹ, nhưng không biết mình an trú trong bụng
người mẹ và không biết mình ra khỏi bụng người
mẹ. Đó là loại nhập thai nhứ hai.
Lại nữa bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập bụng
người mẹ, biết mình an trú trong bụng người mẹ, và
không biết mình ra khỏi bụng người mẹ. Đó là loại
nhập thai thứ ba.
Lại nữa Bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập bụng
người mẹ, biết mình an trú trong bụng người mẹ và

BẢY GIÁC CHI                                      104

biết mình ra khỏi bụng người mẹ. Đó là loại nhập
thai thứ tư.
Đây là bốn loại nhập thai. Bạch Thế Tôn, thật là vô
thượng về vấn đề nhập thai.
6. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề sai khác
trong sự Ký tâm.
Bạch Thế Tôn có bốn loại ký tâm sai khác như thế
này.
Bạch Thế Tôn, có hạng tự tỏ lộ bằng hình tướng:
"Ý của Ngươi là như thế này, ý của Ngươi là như
vậy, tâm của Ngươi là như thế này. Nếu có tỏ lộ
nhiều đi nữa, thì sự tỏ lộ là như vậy, không phải gì
khác." Như vậy là loại ký tâm thứ nhất.
Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự tỏ lộ
bằng hình tướng, nhưng tỏ lộ sau khi nghe tiếng
phát ra bởi người, phi nhân, hay chư Thiên: "Ý của
Ngươi là như thế này, ý của Ngươi là như vậy, tâm
của Ngươi là như thế này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi
nữa, thì sự tỏ lộ là như vậy, không phải gì khác."
Như vậy là loại ký tâm thứ hai.
Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự tỏ lộ
bằng hình tướng, cũng không tự tỏ lộ sau khi nghe
tiếng phát ra bởi Người, phi nhân hay chư Thiên,
mà tự tỏ lộ sau khi nghe tiếng rõ ràng và hợp lý,
phát ra từ sự suy tầm, tư duy: "Ý của Ngươi là như
thế này, ý của Ngươi là như vậy, tâm của Ngươi là

BẢY GIÁC CHI                                           105

như thế này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi nữa, thời sự tỏ lộ
là như vậy, không phải gì khác." Như vậy là loại ký
tâm thứ ba.
Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự tỏ lộ
bằng hình tướng, cũng không tự tỏ lộ sau khi nghe
tiếng phát ra bởi người, phi nhân, hay chư Thiên,
cũng không tự tỏ lộ, sau khi nghe tiếng rõ ràng và
hợp lý, phát ra từ sự suy tầm và tư duy, nhưng khi
chứng được định, không tầm, không tứ, có thể
biết được tâm người khác với tâm của mình: "Tùy
ước nguyện hợp ý hành của Tôn giả này, vị này
sẽ hướng tâm đến tâm này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi
nữa, thời sự tỏ lộ là như vậy, không phải gì khác".
Như vậy là loại ký tâm thứ tư.
Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về vấn đề ký tâm
sai khác.
7. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Kiến
định (dassanasamàpatti).
Bạch Thế Tôn, có bốn loại kiến định như thế này:
Ở đây bạch Thế Tôn, có vị Samôn hay Bàlamôn,
nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ
không phóng dật, nhờ chánh ức niệm, nên tâm nhập
định. Với tâm nhập định như vậy, vị ấy quan sát
thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến
đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất
tịnh sai biệt: Trong thân này, đây là tóc, lông,

BẢY GIÁC CHI                                            106

móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim gan,
hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, phân,
mật, đàm (niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước
mắt, mỡ da, nước miếng, nước mũi, nước ở khớp
xương, nước tiểu. Như vậy là kiến định thứ nhất.
Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có vị Samôn hay
Bàlamôn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn,
nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức niệm, nên tâm
nhập định. Với tâm nhập định như vậy, vị ấy quán
sát thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến
đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất
tịnh sai biệt: Trong thân này, đây là tóc, lông,
móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim, gan,
hành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, phân,
mật, đàm (niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước
mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp
xương, nước tiểu. Hơn nữa, vị ấy quán sát bộ
xương của người ấy còn liên kết với nhau, còn dính
thịt, máu và da. Như vậy là kiến định thứ hai.
Lại nữa bạch Thế Tôn,... vị ấy vượt qua sự quán sát
bộ xương của người ấy còn liên kết với nhau, còn
dính thịt, máu và da, quán sát giòng tâm thức của
người ấy, không gián đoạn, như là an trú cả đời
này và an trú cả đời sau. Như vậy là kiến định thứ
ba.
Lại nữa, bạch Thế Tôn,... Hơn nữa, vị ấy vượt qua
sự quán sát bộ xương của người ấy còn liên kết với

BẢY GIÁC CHI                                         107

nhau, còn dính thịt, máu và da, quán sát giòng tâm
thức của người ấy, không gián đoạn, như là không
an trú cả đời này và cả đời sau. Như vậy là kiến
định thứ tư.
Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về vấn đề kiến
định.
8. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Phân
loại các loại Người.
Bạch Thế Tôn, có bảy loại Người như thế này:
Câu giải thoát,
Tuệ giải thoát,
Thân chứng,
Kiến chí,
Tín thắng giải,
Tùy pháp hành,
Tùy tín hành.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề
phân loại loài Người.
9. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Tinh
cần.
Bạch Thế Tôn có Bảy Giác chi như thế này:
Niệm Giác chi,
Trạch pháp Giác chi,
Tinh tấn Giác chi,
Hỷ Giác chi,

BẢY GIÁC CHI                                         108

Khinh an Giác chi,
Định Giác chi,
Xả Giác chi.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề tinh
cần.
10. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Tiến bộ
trong sự tu hành (Patipàda = đạo hành). Bạch Thế
Tôn, có bốn loại đạo hành như thế này -
Hành trì khổ chứng ngộ chậm,
Hành trì khổ chứng ngộ mau,
Hành trì lạc chứng ngộ chậm,
Hành trì lạc chứng ngộ mau.
Bạch Thế Tôn, ở đây, thế này là hành trì khổ chứng
ngộ chậm: Bạch Thế Tôn, sự hành trì cả hai phương
diện đều được xem là hạ liệt, vừa khổ vừa chậm.
Bạch Thế Tôn, ở đây, thế này là hành trì khổ, chứng
ngộ mau: Bạch Thế Tôn, sự hành trì này vì khổ nên
được gọi là hạ liệt.
Bạch Thế Tôn, ở đây, thế này là hành trì lạc, chứng
ngộ chậm: Bạch Thế Tôn, sự hành trì này vì chậm
nên được gọi là hạ liệt.
Bạch Thế Tôn, ở đây, thế này là hành trì lạc chứng
ngộ mau: Bạch Thế Tôn, sự hành trì này cả hai
phương diện đều được xem là cao thượng, vừa lạc
vừa mau.

BẢY GIÁC CHI                                      109

Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề đạo
hành (tiến bộ trên đường tu hành).
11. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Chánh
hạnh trong ngôn ngữ.
Bạch Thế Tôn, ở đây, một người không những
không nói những lời liên hệ đến nói láo, mà cũng
phải, trong khi tìm cách thắng cuộc, không dùng lời
vu khống, lời ác khẩu và lời ly gián, trái lại nói lời
từ hòa, sáng suốt, đáng được giữ gìn, và nói đúng
thời.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về chánh hạnh
trong ngôn ngữ.
12. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Giới
hạnh của con người.
Bạch Thế Tôn, ở đây, có người chân thật, thành tín,
không dối trá, không lừa gạt, không gợi ý, không
chiêm tướng, không lấy lợi câu lợi, hộ trì các căn,
ăn uống tiết độ, hành động ôn hòa, luôn luôn cảnh
giác, không chán nản, tinh cần, trầm tư, chánh
niệm, ngôn từ lanh lợi, hành vi gan dạ, chịu đựng,
biết điều, không tham dục, tỉnh giác cẩn trọng.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề giới
hạnh của con người.

BẢY GIÁC CHI                                          110

13. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về Sự sai biệt trong
sự giảng dạy.
Bạch Thế Tôn, có bốn loại giảng dạy.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự Chánh tư duy, biết
người khác: Người này theo sự giảng dạy, hành trì
như thế này, sẽ diệt trừ ba kiết sử, sẽ chứng Dự lưu,
không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ được giác ngộ.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy, biết
người khác: Người này theo sự giảng dạy, hành trì
như thế này, sẽ diệt trừ ba kiết sử, làm cho muội
lược tham, sân, si, sẽ chứng Nhất lai, phải sanh đời
này một lần nữa trước khi diệt tận khổ đau.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
người khác: Người này theo sự giảng dạy, hành trì
như thế này, sẽ diệt trừ năm hạ phần kiết sử, sẽ
được hóa sanh và ở tại cảnh giới ấy nhập Niết bàn,
không còn về lại đời này.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
người khác: Người này theo sự giảng dạy hành trì
như thế này, sẽ diệt trừ các lậu hoặc, tự mình giác
tri, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại, vô lậu
Tâm giải thoát và Tuệ giải thoát.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề sai
biệt trong sự giảng dạy.

BẢY GIÁC CHI                                        111

14. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về Giải thoát trí
của người khác.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự Chánh tư duy biết
người khác: Người này diệt trừ ba kiết sử, sẽ chứng
quả Dự lưu, không còn bị đọa lạc, nhất định sẽ
được giác ngộ.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
được người khác: Người này sẽ diệt trừ ba kiết sử,
làm cho muội lược tham, sân, si, sẽ chứng quả Nhất
lai, phải sanh đời này một lần nữa, sẽ diệt tận khổ
đau.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
được người khác: Người này diệt trừ năm hạ phần
kiết sử, sẽ được hóa sanh, tự chỗ ấy nhập Niết bàn,
không còn phải trở lại đời này.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
người khác: Người này, diệt trừ các lậu hoặc, tự tri
tự chứng, đạt đạo và an trú ngay trong đời hiện tại
vô lậu Tâm giải thoát, Tuệ giải thoát.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề giải
thoát trí của người khác.
15. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Thường
trú luận.
Bạch Thế Tôn, có ba loại Thường trú luận như thế
này.

BẢY GIÁC CHI                                        112

Bạch Thế Tôn ở đây có vị Sa môn hay Bà la môn,
nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ
không phóng dật, nhờ chánh ức niệm nên tâm nhập
định; khi tâm nhập định, vị ấy nhớ được nhiều đời
sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời,
năm đời, mười đời, trăm đời, ngàn đời, trăm ngàn
đời, vô số trăm đời, vô số ngàn đời, vô số trăm ngàn
đời, nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, tôi sống
với tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp
như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ
như thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết
đi, tôi được sanh đến chỗ kia. Tại chỗ kia, tôi đã
sống với tên như thế này, tuổi thọ như thế này."
Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời quá khứ với những
đặc điểm và những chi tiết. Vị ấy nói rằng: "Trong
thời quá khứ, tôi biết được thế giới là trong hoại
kiếp hay thành hoại kiếp. Nhưng trong tương lai tôi
không được biết thế giới là trong hoại kiếp hay
thành kiếp. Bản ngả và thế giới là thường trú, bất
sanh, vững chắc như đỉnh núi, như trụ đá. Còn
những loại hữu tình kia thì lưu chuyển, luân hồi,
chết đi sanh lại, tuy vậy chúng vẫn thường trú." Đó
là Thường trú luận thứ nhất.
Lại nữa, bạch Thế Tôn, ở đây, có vị Sa môn hay Bà
la môn nhờ nhất tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn,
nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức niệm nên tâm
nhập định. Khi tâm nhập định, vị ấy nhớ được

BẢY GIÁC CHI                                        113

nhiều đời sống quá khứ, như một thành kiếp hoại kiếp, hai thành kiếp hoại kiếp, ba thành kiếp hoại kiếp, bốn thành kiếp hoại kiếp, năm thành kiếp hoại kiếp, mười thành kiếp hoại kiếp, nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, tôi đã sống với tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia, tôi đã sống với tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ kia chết đi, tôi được sanh tại chỗ này." Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời quá khứ với những đặc điểm và những chi tiết. Vị ấy nói: "Trong thời quá khứ, tôi biết được thế giới là trong hoại kiếp hay thành kiếp. Trong tương lai, tôi biết được thế giới sẽ là trong hoại kiếp hay thành kiếp. Bản ngã và thế giới là thường trú, bất sanh, vững chắc như đỉnh núi, như trụ đá, còn những loại hữu tình kia thì lưu chuyển luân hồi, chết đi sanh lại, tuy vậy chúng vẫn thường trú." Đó là Thường trú luận thứ hai. Lại nữa, bạch Thế Tôn, ở đây, vị Sa môn hay Bà la môn, nhờ nhất tâm... nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định vị ấy nhớ được nhiều đời sống quá khứ, như mười thành kiếp hoại kiếp, hai mươi thành kiếp hoại kiếp, ba mươi thành kiếp hoại kiếp, bốn mươi

BẢY GIÁC CHI                                          114

thành kiếp hoại kiếp, nhớ rằng: "Khi được sanh tại
chỗ ấy, tôi đã sống với tên như thế này, giòng họ
như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế
này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế
này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại được sanh tại chỗ kia.
Tại chỗ kia, tôi đã sống với tên như thế này, giòng
họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như
thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này." Như vậy vị
ấy nhớ nhiều đời quá khứ, với những đặc điểm và
những chi tiết. Vị ấy nói: "Trong thời quá khứ, tôi
biết được thế giới là trong hoại kiếp hay thành kiếp.
Trong tương lai, tôi biết được thế giới là trong hoại
kiếp hay trong thành kiếp. Bản ngã và thế giới là
thường trú, bất sanh, vững chắc như đỉnh núi, như
trụ đá, còn những loại hữu tình kia thì lưu chuyển
luân hồi, chết đi sống lại, tuy vậy chúng vẫn thường
trú." Đó là Thường trú luận thứ ba.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề
Thường trú luận.
16. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Túc
mạng trí. Bạch Thế Tôn, ở đây có vị Samôn hay
Bàlamôn, nhờ nhất tâm... nên tâm nhập định. Khi
tâm nhập định, vị ấy nhớ được nhiều đời sống quá
khứ như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời,
mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời,
năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một

BẢY GIÁC CHI                                         115

trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp,
nhiều hoại kiếp thành kiếp. Nhớ rằng: "Khi được
sanh tại chỗ ấy, tôi đã sống với tên như thế này,
giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn
uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi
thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại được
sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia tôi đã sống với tâm
như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế
này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế
này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại
được sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia tôi đã sống với
tâm như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp
như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ
như thế này, tuổi thọ như thế này." Như vậy, vị ấy
nhớ nhiều đời quá khứ, với những đặc điểm và
những chi tiết. Bạch Thế Tôn, có những chư Thiên,
mà tuổi thọ không thể đếm được hay không thể tính
được. Nhưng dưới bất cứ ngã thể nào được có trong
quá khứ, hoặc có sắc hay không sắc, hoặc có tưởng
hay không tưởng, hoặc phi tưởng phi phi tưởng,
chúng nhớ đến đời quá khứ với các đặc điểm và chi
tiết như vậy. Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng
về vấn đề Túc mạng trí.
17. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Sanh tử
trí của các loài hữu tình. Ở đây, bạch Thế Tôn, có
vị Sa môn hay Bà la môn, nhờ nhất tâm... nên tâm

BẢY GIÁC CHI                                            116

nhập định. Khi tâm nhập định, vị ấy với Thiên nhãn
thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của
chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh, người
hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người
may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ:
"Này các Hiền giả, những chúng sanh làm những ác
hạnh về thân, ngữ và ý, phỉ báng các bậc Thánh,
theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những
người này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh
vào khổ giới, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các
Hiền giả, còn những chúng sanh nào làm những
thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các
bậc Thánh, theo Chánh kiến, tạo các nghiệp theo
Chánh kiến. Những người này, sau khi thân hoại
mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi Trời,
trên đời này". Như vậy, vị ấy với Thiên nhãn thuần
tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh.
Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt, kẻ cao
sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ
bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Bạch Thế Tôn,
như vậy là tối thượng về vấn đề Sanh tử trí của các
loại hữu tình.
18. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Thần túc
thông.
Bạch Thế Tôn, có hai loại thần thông như thế này.

BẢY GIÁC CHI                                        117

Bạch Thế Tôn, có loại thần thông hữu lậu, hữu dư
y, được gọi là "không phải Thánh".
Bạch Thế Tôn, có loại thần thông vô lậu, vô dư y,
được gọi là "bậc Thánh".
Bạch Thế Tôn, thế nào là loại thần thông hữu lậu,
hữu dư y, được gọi là "không phải Thánh"?
Ở đây, bạch Thế Tôn, có vị Sa môn hay Bà la môn,
nhờ nhất tâm, nhờ cần mẫn, nhờ bất phóng dật, nhờ
chánh ức niệm, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập
định, vị ấy chứng được nhiều loại Thần túc thông
sai khác. Một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân
hiện ra một thân. Hiện hình biến hình đi ngang qua
vách, qua tường, qua núi như đi ngang hư không;
độn thổ trồi lên ngang qua đất liền, như ở trong
nước; đi trên nước không chìm như trên đất liền;
ngồi kiết già đi trên hư không như con chim, với
bàn tay chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những vật
có đại oai lực, đại oai thần như vậy; có thể tự thân
bay đến cõi Phạm thiên. Bạch Thế Tôn, như vậy là
thần thông hữu lậu, hữu dư y, được gọi là "không
phải Thánh ".
Bạch Thế Tôn, thế nào là thần thông vô lậu, vô dư
y, được gọi là "bậc Thánh?"
Ở đây, bạch Thế Tôn vị Tỷ kheo, nếu vị ấy muốn:
"Đối với sự vật đối nghịch, ta sẽ an trú với tưởng
không đối nghịch", và ở đây vị ấy an trú với tưởng
không đối nghịch.

BẢY GIÁC CHI                                        118

Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật không đối nghịch,
ta sẽ an trú với tưởng đối nghịch", và ở đây vị ấy an
trú với tưởng đối nghịch.
Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật đối nghịch và
không đối nghịch, ta sẽ an trú với tưởng không đối
nghịch", và ở đây vị ấy an trú với tưởng không đối
nghịch.
Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật không đối nghịch
và đối nghịch, ta sẽ an trú với tưởng đối nghịch", và
ở đây vị ấy an trú với tưởng đối nghịch.
Nếu vị ấy muốn: "Loại bỏ cả hai đối nghịch và
không đối nghịch, ta sẽ trú xả, chánh niệm, tỉnh
giác", và ở đây vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác.
Bạch Thế Tôn, như vậy là thần thông vô lậu, vô dư
y, và được gọi là "bậc Thánh".
Bạch Thế Tôn, như vậy là vô thượng về các loại
Thần túc thông.
Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết, và ngoài sự
hiểu biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu
biết hơn nữa. Không có một ai, một Samôn hay
Bàlamôn nào khác, có thể chứng biết hơn Thế
Tôn về vấn đề các loại Thần túc thông.
19. Bạch Thế Tôn, những gì có thể đạt được bởi
một thiện nam tử có lòng tin, có tinh tấn, có kiên trì
bởi sự kiên trì của con người, bởi sự tinh tấn của
con người, bởi sự tiến bộ của con người, bởi sự

BẢY GIÁC CHI                                         119

nhẫn nhục của con người, đều được Thế Tôn chứng
đạt.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không có đam mê các dục
lạc, dục lạc này là đê tiện, hèn hạ, thuộc phàm phu,
không xứng bậc Thánh, không có lợi ích.
Thế Tôn cũng không đam mê tu hành khổ hạnh,
khổ hạnh này là khổ, không xứng bậc Thánh, không
có lợi ích.
Thế Tôn có thể đạt được nếu Ngài muốn, một cách
dễ dàng, một cách đầy đủ, sự hạnh phúc ngay trong
hiện tại, do bốn Thiền định đem lại.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền giả
Sàriputta, trong thời quá khứ, có vị Samôn hay
Bàlamôn nào còn lớn hơn, còn sáng suốt hơn Thế
Tôn về vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi
vậy, con trả lời không.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền giả
Sàriputta, trong thời vị lai, có vị Samôn hay
Bàlamôn nào còn lớn hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn
về vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi như
vậy con trả lời không.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền giả
Sàriputta, trong thời quá khứ, có vị Samôn hay
Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về vấn đề giác
ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con trả lời có.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền giả
Sàriputta, trong thời vị lai, có vị Samôn hay

BẢY GIÁC CHI                                       120

Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về vấn đề giác
ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con trả lời có.
"Này Hiền giả Sàriputta, trong thời hiện tại, có vị
Samôn hay Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về
vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con
trả lời không.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Vì sao, Tôn giả
Sàriputta một mặt thì xác nhận là có, một mặt xác
nhận là không có?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy
con sẽ trả lời:
"Này Hiền giả, trước mặt Thế Tôn, tôi có nghe nói,
từ nơi Ngài tôi có ghi nhận: "Trong thời quá khứ,
có vị Alahán, Chánh Đẳng Giác bằng Ta về phương
diện giác ngộ."
Này Hiền giả trước mặt Thế Tôn tôi có nghe nói, từ
nơi Ngài tôi có ghi nhận: "Trong thời vị lai, có các
vị Alahán, Chánh Đẳng Giác bằng Ta về phương
diện giác ngộ."
Này Hiền giả, trước mặt Thế Tôn tôi có nghe nói từ
nơi Ngài tôi có nghi nhận: "Không có trường hợp,
không có sự kiện trong một thế giới, hai vị Alahán,
Chánh Đẳng Giác cùng xuất hiện ở đời, không
trước, không sau. Sự kiện như vậy không thể xảy
ra".
Bạch Thế Tôn, có phải khi được hỏi và trả lời như
vậy, con đã nói lên đúng ý với Thế Tôn, không có
sai lạc, không có hiểu lầm Thế Tôn? Có phải con

BẢY GIÁC CHI                                            121

đã trả lời thuận pháp, đúng pháp? Có phải không
một đối phương hợp pháp nào có thể tìm ra lý do để
chỉ trích phê bình?
- Này Sàriputta, được hỏi và trả lời như vậy, Ngươi
đã nói lên đúng ý với Ta, không có sai lạc, không
có hiểu lầm Ta. Ngươi đã trả lời thuận pháp và
đúng pháp. Không một đối phương hợp pháp nào
có thể tìm ra lý do để chỉ trích, phê bình.
20. Được nghe nói vậy, Tôn giả Udàyi bạch Thế
Tôn:
- Thật là hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật là kỳ diệu,
bạch Thế Tôn! Như Lai thiểu dục như vậy, tri túc
như vậy, nghiêm túc như vậy; trong khi Như Lai có
đại thần lực như vậy, có đại uy lực như vậy, mà
không tự mình tỏ lộ. Bạch Thế Tôn, nếu có một du
sĩ ngoại đạo nào, tự thấy mình chứng được dầu chỉ
có một pháp, họ đã dương cờ (gióng trống) lên rồi.
Thật là hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật là kỳ diệu, bạch
Thế Tôn! Như Lai thiểu dục như vậy, tri túc như
vậy, nghiêm túc như vậy; trong khi Như Lai có đại
thần lực như vậy, có đại uy lực như vậy, mà không
tự mình tỏ lộ.
- Hãy ghi nhận, này Udàyi! Như Lai thiểu dục như
vậy, tri túc như vậy, nghiêm túc như vậy; trong khi
Như Lai có đại thần lực như vậy, có đại uy lực như
vậy, mà không tự mình tỏ lộ. Này Udàyi, nếu có
một du sĩ ngoại đạo nào, tự thấy mình dầu chỉ có

BẢY GIÁC CHI                                      122

một pháp như vậy, họ đã dương cờ (gióng trống)
lên rồi. Này Udàyi hãy ghi nhận! Như Lai thiểu dục
như vậy, tri túc như vậy, nghiêm túc như vậy; trong
khi Như Lai có đại thần lực như vậy, có đại uy lực
như vậy, mà không tự mình tỏ lộ.
21. Rồi Thế Tôn bảo tôn giả Sàriputta:
- Vậy Sàriputta, Ngươi phải luôn luôn thuyết
pháp phân biệt này cho các Tỷ kheo, Tỷ kheo ni,
các Nam cư sĩ và các Nữ cư sĩ. Này Sàriputta, nếu
có những kẻ ngu nào còn nghi ngờ hay ngần ngại
đối với Như Lai, nếu họ được nghe pháp phân biệt
này, nghi ngờ hay ngần ngại của họ đối với Như
Lai sẽ được diệt trừ.
Như vậy, tôn giả Sàriputta nói lên lòng hoan hỷ của
mình đối với Thế Tôn. Do vậy, danh từ "Sam
pasàdaniyam, Tự hoan hỷ" được dùng cho câu trả
lời này.

BẢY GIÁC CHI                                          123

17 Con đường đưa đến chinh phục Ma quân - Kinh Màra – Tương V, 158

Màra – Tương V, 158

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông con đường đưa đến chinh phục Ma quân. Hãy lắng nghe.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến chinh phục Ma quân? Tức là bảy giác chi.

Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

Đây là con đường, này các Tỷ-kheo, đưa đến chinh phục Ma quân.

BẢY GIÁC CHI                                          124

18 Con đường đưa đến vô vi - Kinh Tương Ưng Vô Vi – Tương IV, 559

Tương Ưng Vô Vi

(Chương IX)

Phần Một - Phẩm Một

Thân – Tương IV, 559

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng về pháp vô vi và con đường đưa đến vô vi (asankhata). Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Thân niệm (kàyagatà sati), này các Tỷ- kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ

BẢY GIÁC CHI                                       125

mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta đã làm đối với các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Chỉ – Tương IV, 560 (Samatha)

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về vô vi và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Chỉ và quán, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi... (như trên)...

Tầm – Tương IV, 560

1-2) ...

BẢY GIÁC CHI                                       126

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Có định có tầm, có tứ; có định không tầm,
có tứ; có định không tầm, không tứ. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

Không – Tương IV, 561

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Không định, Vô tướng định, Vô nguyện
định. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến
vô vi.

Niệm Xứ – Tương IV, 561

1-2) ...

3) --Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn niệm xứ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Chánh Cần – Tương IV, 561

BẢY GIÁC CHI                                       127

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn chánh cần, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Như Ý Túc – Tương IV, 561

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn như ý túc, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Căn – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Năm căn, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Lực – Tương IV, 562

BẢY GIÁC CHI                                      128

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Năm lực, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Giác Chi – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bảy giác chi, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Với Con Đường – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Con đường Thánh đạo Tám ngành, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi; Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

BẢY GIÁC CHI                                       129

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm đối với các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Phần Hai - Phẩm Hai

I. Vô Vi

Chỉ – Tương IV, 565

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Chỉ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

BẢY GIÁC CHI                                       130

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Quán – Tương IV, 566

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Quán, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

BẢY GIÁC CHI                                       131

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Sáu Định 1 – Tương IV, 566

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định có tầm có tứ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

BẢY GIÁC CHI                                       132

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Sáu Định 2 – Tương IV, 567

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định không tầm, chỉ có tứ; này các Tỷ- kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Sáu Định 3 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định không tầm không tứ; này các Tỷ- kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

BẢY GIÁC CHI                                      133

Sáu Định 4 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Không định, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Sáu Định 5 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định Vô tướng, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Sáu Định 6 – Tương IV, 568

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định Vô nguyện, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Bốn Niệm Xứ 1 – Tương IV, 568

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

BẢY GIÁC CHI                                      134

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống
tùy quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh
niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Bốn Niệm Xứ (2-4) – Tương IV, 568

1-2) ...

3)... Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống tùy quán thọ trên thọ... tùy quán tâm trên tâm... tùy quán

BẢY GIÁC CHI                                       135

pháp trên pháp. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Bốn Chánh Cần 1 – Tương IV, 568

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế này là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phát
sanh lòng ước muốn rằng các ác bất thiện pháp chưa
sanh không cho sanh khởi, tinh cần, tinh tấn, kiên
tâm, trì chí. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa
đến vô vi.

Bốn Chánh Cần (2-4) – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phát sanh lòng ước muốn rằng các ác bất thiện pháp đã sanh được đoạn tận, tinh cần, tinh tấn, kiên tâm, trì chí... phát sanh lòng ước muốn rằng các thiện pháp chưa sanh được sanh khởi... phát sanh lòng ước muốn rằng các thiện pháp đã sanh được an trú, không tán thất, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn, tinh cần, tinh tấn, kiên tâm, trì

BẢY GIÁC CHI                                        136

chí. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Bốn Như Ý Túc 1 – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
như ý túc, câu hữu với dục Thiền định, tinh cần hành.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô
vi...

Bốn Như Ý Túc (2-4) – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
như ý túc, câu hữu với tâm Thiền định, tinh cần
hành... câu hữu với tinh tấn Thiền định... câu hữu
với tư duy Thiền định, tinh cần hành. Này các Tỷ-
kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Năm Căn 1 – Tương IV, 570

BẢY GIÁC CHI                                        137

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
tín căn, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận,
hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường
đưa đến vô vi...

Năm Căn (2-5) – Tương IV, 570

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập tấn căn...
tu tập niệm căn... tu tập định căn... tu tập tuệ căn, y
cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng đến từ
bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô
vi...

Năm Lực – Tương IV, 570 (1-5)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập tín lực... tấn lực... niệm lực... định lực... tuệ lực... y cứ viễn

BẢY GIÁC CHI                                          138

ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Bảy Giác Chi – Tương IV, 571 (1-7)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập niệm giác
chi... trạch pháp giác chi... tinh tấn giác chi... hỷ
giác chi... khinh an giác chi... định giác chi... xả giác
chi, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng
đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa
đến vô vi...

Tám Chánh Đạo – Tương IV, 571 (1-8)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập chánh tri
kiến... chánh tư duy... chánh ngữ... chánh nghiệp...
chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh niệm...
chánh định, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận,
hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường
đưa đến vô vi...

BẢY GIÁC CHI                                            139

Đích Cuối Cùng (Antam) – Tương IV, 572

1)-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về mục đích cuối cùng và con đường đưa đến mục đích cuối cùng, hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là mục đích cuối cùng?... (giống như đoạn về Vô Vi, từ I đến XLV).

Vô Lậu – Tương IV, 572

1)-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô lậu và con đường đưa đến vô lậu, hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô lậu?... (giống như đoạn về Vô Vi, từ I đến XLV).

Sự Thật – Tương IV, 572 (Saccam)...

Bờ Bên Kia – Tương IV, 572 (Pàram)...

Tế Nhị – Tương IV, 572 (Nipunam)...

Khó Thấy Được – Tương IV, 572 (Sududdasam)...

Không Già – Tương IV, 573 (Ajajjaram)...

Thường Hằng – Tương IV, 573 (Dhuvam)...

BẢY GIÁC CHI                                      140

Không Suy Yếu – Tương IV, 573 (Apalokitam)...

Không Thấy – Tương IV, 573 (Anidassanam)...

Không Lý Luận – Tương IV, 573 (Nippapam)...

Tịch Tịnh – Tương IV, 573 (Santam)...

Bất Tử – Tương IV, 573 (Amatam)...

Thù Thắng – Tương IV, 573 (Paniitam)...

An Lạc – Tương IV, 573 (Sivam)...

An Ổn – Tương IV, 573 (Khemam)...

Ái Đoạn Tận – Tương IV, 573

Bất Khả Tư Nghì – Tương IV, 573 (Acchariyam)...

Hy Hữu – Tương IV, 573 (Abhutam)...

Không Tai Họa – Tương IV, 573 (Anìtika)...

Không Bị Tai        Họa       –   Tương   IV,   573 (Anitakdhamma)...

Niết Bàn– Tương IV, 573....

Không Tồn Tại – Tương IV, 574 (Avyàpajjho)...

BẢY GIÁC CHI                                      141

Ly Tham – Tương IV, 574 (Viràgo)...

Thanh Tịnh – Tương IV, 574

Giải Thoát – Tương IV, 574 (Mutti)...

Không Chứa Giữ – Tương IV, 574 (Anàlayo)...

Ngọn Đèn – Tương IV, 574 (Dipa)...

Hang ẩn – Tương IV, 574 (Lena)...

Pháo Đài – Tương IV, 574 (Tànam) ...

Quy Y – Tương IV, 574 (Saranam)...

Đến Bờ Bên Kia – Tương IV, 574 (Paràyanam)

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về sự đến bờ bên kia và con đường đưa đến bờ bên kia, hãy lắng nghe.

2) Này các Tỷ-kheo, thế nào là đến bờ bên kia? Này
các Tỷ-kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự
đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đến bờ bên
kia.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến bờ bên kia? Thân niệm, này các Tỷ-kheo, là con đường đưa đến bờ bên kia.

BẢY GIÁC CHI                                      142

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về sự đến bờ bên kia, Ta thuyết về con đường đưa đến bờ bên kia.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm đối với các Ông.

6) -- Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

I-XLV

...(Như trên)...

BẢY GIÁC CHI                                      143

19 Con đường đưa đến đoạn tận khát ái - Kinh Đoạn Tận – Tương V, 136

Đoạn Tận – Tương V, 136 (Khaya)

1) ...

2) -- Con đường nào, đạo lộ nào, này các Tỷ-kheo, đưa đến đoạn tận khát ái, hãy tu tập con đường ấy, đạo lộ ấy.

3) Và con đường nào, đạo lộ nào, này các Tỷ-kheo, đưa đến đoạn tận khát ái?

Tức là bảy giác chi. Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

4) Khi được nói vậy, Tôn giả Udàyi bạch Thế Tôn:

-- Tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, bạch Thế Tôn, bảy giác chi đưa đến đoạn tận khát ái?

5) -- Ở đây, này Udàyi, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi
liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến
đoạn diệt, hướng đến từ bỏ, quảng đại, to lớn, vô
lượng, không sân.

BẢY GIÁC CHI                                        144

Đối với vị tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly,
liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến
từ bỏ, quảng đại, to lớn, vô lượng, không sân thì khát
ái được đoạn tận. Do khát ái được đoạn tận nên
nghiệp được đoạn tận. Do nghiệp được đoạn tận nên
khổ được đoạn tận.

6-11) ... trạch pháp giác chi... tinh tấn giác chi... hỷ giác chi... khinh an giác chi... định giác chi...

12) Ở đây, Tỷ-kheo tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ, quảng đại, to lớn, vô lượng, không sân.

Đối với vị tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên
hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ
bỏ, quảng đại, to lớn, vô lượng, không sân thì khát ái
được đoạn tận. Do khát ái được đoạn tận nên nghiệp
được đoạn tận. Do nghiệp được đoạn tận nên khổ
được đoạn tận.

13) Như vậy, này Udàyi, do khát ái đoạn tận nên nghiệp đoạn tận. Do nghiệp đoạn tận nên khổ đoạn tận.

BẢY GIÁC CHI                                           145

20 Cùng với sự xuất hiện của Như Lai là sự xuất hiện của 7 giác chi - Kinh Chuyển Luân – Tương V, 158

Chuyển Luân – Tương V, 158

1) ...

2) -- Cùng với sự xuất hiện của vua Chuyển luân, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của bảy báu. Thế nào là bảy?

3) Sự xuất hiện của xe báu, voi báu, ngựa báu, châu
ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, sự xuất hiện của tướng
quân báu. Cùng với sự xuất hiện của vua Chuyển
luân, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của bảy báu
này.

4) Cùng với sự xuất hiện của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của bảy báu giác chi.

5) Thế nào là bảy?

- Niệm giác chi báu xuất hiện. - Trạch pháp giác chi báu xuất hiện. - Tinh tấn giác chi báu xuất hiện.

BẢY GIÁC CHI                                       146

- Hỷ giác chi báu xuất hiện.
- Khinh an giác chi báu xuất hiện.
- Định giác chi báu xuất hiện.
- Xả giác chi báu xuất hiện.

Cùng với sự xuất hiện của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của bảy giác chi báu này.

BẢY GIÁC CHI                                    147

21 Không thể thêm bớt, nếu thêm bớt là thấy mà không thấy - Kinh THANH TỊNH – 29 Trường II, 441

KINH THANH TỊNH – Bài kinh số 29 – Trường II, 441

Như vầy tôi nghe.
1. Một thời, Thế Tôn trú giữa giòng tộc Sakya
(Thích ca) trong vườn xoài của một gia đình Thích
ca tên là Vedhannà.
Lúc bấy giờ, Nigantha Nàthaputta vừa mới tạ thế ở
Pàvà.
Sau khi vị này tạ thế, các vị Nigantha chia ra làm
hai phái, chia rẽ nhau, tranh chấp nhau, tranh luận
nhau và sống tàn hại nhau với binh khí bằng miệng
- "Ngươi không biết pháp luật này, ta biết pháp luật
này. Sao Ngươi có thể biết pháp luật này? Ngươi
theo tà hạnh, ta theo chánh hạnh. Lời nói của ta
tương ưng, lời nói Ngươi không tương ưng. Điều
đáng nói trước, Ngươi nói sau; điều đáng nói sau,
Ngươi nói trước. Điều Ngươi quan niệm trình bày,
đã bị đảo lộn. Quan điểm của Ngươi đã bị thách đố.
Ngươi đã bị đánh bại. Hãy đi giải tỏa quan điểm
của Ngươi! Hãy tự thoát khỏi bế tắc nếu Ngươi có
thể làm được." Hình như các đệ tử của Nigantha

BẢY GIÁC CHI                                           148

Nàthaputta muốn tàn hại lẫn nhau. Chính các đệ tử
cư sĩ mặc đồ trắng của Nigantha Nàthaputta cũng
chán ngấy, cơ hiềm, và phản đối các vị Nigantha, vì
pháp luật của họ đã được trình bày, tuyên bố một
cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn,
không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết, pháp y chỉ đã bị đổ vỡ, không có
chỗ y chỉ.
2. Rồi Sa di Cunda, sau khi an cư mùa mưa ở Pàvà
đến thăm tôn giả Ananda ở Sàmàgama, sau khi đến,
đảnh lễ tôn giả Ananda và ngồi xuống một bên. Sau
khi ngồi xuống một bên. Sa di Cunda bạch tôn giả
Ananda:
- Bạch Tôn giả, Nigantha Nàthaputta đã từ trần ở
Pàvà sau khi vị này tạ thế, các Nigantha chia ra làm
hai phái... Pháp y chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ y
chỉ.
Khi nghe nói vậy, tôn giả Ananda nói với Sa di
Cunda:
- Này Hiền giả Cunda, đây là vấn đề đáng đưa ra để
yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả Cunda, chúng ta
hãy đi yết kiến Thế Tôn; sau khi đến xong, chúng ta
hãy trình bày vấn đề này để Thế Tôn biết.
- Bạch Tôn giả, vâng!
- Sa di Cunda vâng lời tôn giả Ananda.
3. Rồi tôn giả Ananda cùng với Sa di Cunda, đi đến
yết kiến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Ngài và ngồi

BẢY GIÁC CHI                                       149

xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, tôn
giả Ananda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, Sa di Cunda có nói: "Nigantha
Nàthaputta đã từ trần ở Pàvà. Sau khi vị này từ trần,
các vị Nigantha chia ra làm hai phái... Pháp y chỉ đã
bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ."
- Này Cunda, như vậy ở đây pháp luật đã được trình
bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng
hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.
4. Này Cunda, ở đây có vị đạo sư không phải là
Chánh Đẳng Giác, có pháp luật đã được trình bày
tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng
hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và người đệ tử
trong pháp này, không thành tựu và an trú trong
pháp và tùy pháp, không sống đúng chánh hạnh,
không sống đúng tùy pháp, sống vượt ra ngoài
pháp. Người đệ tử ấy cần được nói như sau: "Này
Hiền giả, thật là lợi ích cho Ngươi. Thật khéo
chứng đắc cho Ngươi. Đạo sư của Ngươi không
phải là vị Chánh Đẳng Giác. Pháp của Ngươi đã
được trình bày, tuyên bố một cách vụng về, không
có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh,
không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên bố. Và Ngươi
trong pháp này, không thành tựu và an trú trong

BẢY GIÁC CHI                                        150

pháp và tùy pháp, không sống đúng chánh hạnh,
không sống đúng tùy pháp, vượt ra ngoài pháp.
Này Cunda, như vậy ở đây, vị đạo sư đáng quở
trách, ở đây pháp đáng quở trách, nhưng ở đây đệ
tử đáng tán thán. Này Cunda, với vị đệ tử như vậy,
nên nói như sau:" Này Đại đức, dầu Đại đức thực
hành đúng như pháp vị đạo sư đã dạy và trình bày,
ai có suy tầm, ai có bị suy tầm, ai có suy tầm rồi
như thực thi hành, tất cả đều không có phước báo.
Vì sao vậy? Vì pháp luật đã được trình bày tuyên
bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng
dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh
Đẳng Giác tuyên thuyết."
5. Này Cunda, ở đây, vị đạo sư không là vị Chánh
Đẳng Giác, và pháp được trình bày tuyên bố một
cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn,
không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết, và vị đệ tử trong pháp này, sống
thành tựu pháp và tùy pháp, sống theo chánh hạnh,
sống đúng tùy pháp, sống luận theo pháp. Người
này nên được nói như sau: "Này Hiền giả, thật
không lợi ích cho Ngươi, thật không khéo chứng
đắc cho Ngươi. Vị đạo sư của Ngươi không là vị
Chánh Đẳng Giác và pháp được trình bày tuyên bố
một cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn,
không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết, những người trong pháp này

BẢY GIÁC CHI                                           151

sống thành tựu pháp và tùy pháp, sống theo chánh
hạnh, sống đúng tùy pháp, sống thuận theo pháp".
Này Cunda, ở đây vị đạo sư đáng quở trách, ở đây
pháp đáng quở trách, ở đây vị đệ tử cũng đáng quở
trách. Này Cunda, với vị đệ tử như vậy, có ai, nên
nói như sau: "Thật vậy, Đại đức thành tựu theo
chánh hạnh, tinh tấn trong chánh hạnh, người khen,
người được khen, người được khen như vậy lại
càng tinh tấn hơn nữa, tất cả đều không được phước
đức." Vì sao vậy? Này Cunda, vì pháp được trình
bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng
hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.
6. Này Cunda, ở đây vị đạo sư là vị Chánh Đẳng
Giác, pháp được khéo giảng và trình bảy, có hiệu
năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh
Đẳng Giác tuyên thuyết. Vị đệ tử trong pháp này
sống không thành tựu pháp và tùy pháp, sống
không theo chánh hạnh, sống không đúng tùy pháp,
sống không thuận theo pháp. Vị đệ tử ấy cần phải
được nói: "Này Hiền giả, thật không lợi ích cho
Ngươi, thật không khéo chứng đắc cho Ngươi. Vị
đạo sư của Ngươi là vị Chánh Đẳng Giác, pháp
được khéo tuyên bố trình bày, có hiệu năng hướng
dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác
tuyên thuyết. Nhưng Ngươi trong pháp này sống
không thành tựu pháp, sống không theo chánh

BẢY GIÁC CHI                                      152

hạnh, sống không đúng tùy pháp, sống không thuận
theo pháp."
Này Cunda, ở đây vị đạo sư đáng được tán thán, ở
đây pháp đáng được tán thán, ở đây vị đệ tử đáng
quở trách. Nếu có ai, hãy nói với vị đệ tử ấy như
sau: "Đại đức hãy thực hành đúng như pháp do vị
đạo sư của Đại đức trình bày và tuyên thuyết. Ai có
điều tra, ai có bị điều tra, ai có bị điều tra rồi như
thực thi hành, tất cả đều được phước báo". Vì sao
vậy? Này Cunda, pháp luật này khéo thuyết khéo
trình bày là như vậy, có hiệu năng hướng dẫn,
hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên
thuyết.
7. Này Cunda ở đây vị đạo sư là Chánh Đẳng Giác,
và pháp được khéo tuyên thuyết, khéo trình bày, có
hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị
Cháng Đẳng Giác tuyên thuyết, và vị đệ tử trong
pháp này sống thành tựu pháp và tùy pháp, sống
thành tựu chánh hạnh, sống đúng tùy pháp, sống
thuận theo pháp. Nếu có ai, hãy nói vị đệ tử ấy nói
như sau: "Này Hiền giả, thật là lợi ích cho Ngươi,
thật khéo chứng đắc cho Ngươi. Vị đạo sư của
Ngươi là vị A la hán Chánh Đẳng Giác, pháp được
khéo tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu
năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh
Đẳng Giác tuyên thuyết. Và Ngươi trong pháp này
sống thành tựu pháp và tùy pháp, sống thành tựu

BẢY GIÁC CHI                                              153

chánh hạnh, sống đúng tùy pháp, sống thuận theo
pháp".
Này Cunda, như vậy ở đây vị đạo sư đáng được tán
thán, ở đây pháp đáng được tán thán, ở đây vị đệ tử
cũng đáng được tán thán. Này Cunda, nếu có ai,
hãy nói vị đệ tử ấy như sau: "Thật vậy, Đại đức
thành tựu như pháp, tinh tấn như pháp, người khen,
người được khen, người được khen như vậy lại
càng tinh tấn thực hành, tất cả đều được nhiều công
đức". Vì sao vậy? Này Cunda, vì pháp luật được
khéo tuyên thuyết, khéo trình bày như vậy, có hiệu
năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh
Đẳng Giác tuyên thuyết.
8. Này Cunda, ở đây vị đạo sư xuất hiện ở đời, bậc
A la hán, Chánh Đẳng Giác, và pháp được khéo
tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng
hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết. Và các vị đệ tử chưa được tinh
thông diệu pháp, và phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
chưa được tỏ lộ cho các vị này, chưa được trình bày
rõ ràng, với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, chưa được
trở thành diệu dụng, chưa được khéo trình bày cho
loài Người, và vị đạo sư viên tịch. Này Cunda, đối
với vị đạo sư như vậy, nếu viên tịch, các đệ tử sẽ ưu
tư rất nhiều. Vì sao vậy? Vì đạo sư của chúng ta
xuất hiện ở đời, và pháp được khéo tuyên thuyết,
khéo trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến

BẢY GIÁC CHI                                         154

an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.
Nhưng chúng ta chưa được tinh thông diệu pháp, và
phạm hạnh hoàn toàn viên mãn chưa được tỏ lộ cho
chúng ta với tất cả thứ bậc, vị trí liên hệ, chưa được
trở thành diệu dụng, chưa được khéo trình bày cho
loài Người, và vị đạo sư của chúng ta viên tịch. Này
Cunda, vị Đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử có
sự ưu tư.
9. Này Cunda, ở đây vị đạo sư xuất hiện ở đời, bậc
A la hán, Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên
bố và được khéo trình bày, có hiệu năng hướng dẫn,
hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên
thuyết. Và các vị đệ tử được tinh thông diệu pháp,
và Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn được tỏ lộ cho
các vị ấy với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, được trở
thành diệu dụng, được khéo trình bày cho loài
Người, và vị đạo sư của những vị ấy viên tịch. Này
Cunda, vị đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử
không có ưu tư. Vì cớ sao? Vị đạo sư của chúng ta
xuất hiện ở đời là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác,
pháp được khéo tuyên thuyết, được khéo trình bày,
có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, được
vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Còn chúng ta
được tinh thông diệu pháp, và phạm hạnh hoàn toàn
viên mãn được tỏ lộ cho chúng ta biết với tất cả thứ
bậc vị trí liên hệ, được trở thành diệu dụng, được
khéo trình bày cho loài Người, và vị Đạo sư của

BẢY GIÁC CHI                                          155

chúng ta viên tịch. Này Cunda, vị đạo sư như vậy
có viên tịch, các đệ tử không có ưu tư.
10. Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những
chi phần như vậy, nếu không có một vị đạo sư là
một vị Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia
lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi
trưởng thành, một phạm hạnh như vậy được xem là
không viên mãn, trong trường hợp như vậy.
Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những chi
phần như vậy, và nếu có vị đạo sư là một vị Thượng
tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu ngày, đã đến
tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, một
Phạm hạnh như vậy được xem là viên mãn, trong
trường hợp như vậy.
11. Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những
chi phần như vậy, và có vị đạo sư là vị Thượng tọa
có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu ngày, đã đến
tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành,
nhưng không có các vị Thượng tọa Tỷ kheo, những
vị đệ tử là những vị sáng suốt, tự điều phục, vô úy,
đa văn, đã đạt đến sự an ổn, có thể thuyết diệu
pháp, với giáo lý ngoại đạo được khởi lên có thể
khéo nhiếp phục với giáo pháp của mình, có thể
thuyết diệu pháp bất tư nghì; như vậy Phạm hạnh
này không thể viên mãn bởi chi tiết này.
12. Này Cunda, khi nào Phạm hạnh được đầy đủ về
những phương diện này, vị đạo sư là vị Thượng tọa,

BẢY GIÁC CHI                                        156

có nhiều kinh nghiệm, xuất gia đã lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, và những vị Thượng tọa Tỷ kheo, những vị đệ tử... nếu không có các vị Trung lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... có các vị Trung lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Hạ lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... có các Hạ lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Trưởng lão Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Trung lạp Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Hạ lạp Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... có các vị Hạ lạp Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... nhưng nếu không có Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... có những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... nhưng nếu không có những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc... có những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc... nhưng nếu không có những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... có những Nư cư sĩ đệ tử, những vị tại giam mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... nhưng nếu không có những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục lạc... có những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục lạc ...Phạm hạnh như vậy nếu không được thành công, hưng thịnh, phát triển và

BẢY GIÁC CHI                                         157

phổ thông một cách rộng rãi, khéo tuyên bố giữa
các người, nhưng không đạt được danh xưng và lợi
dưỡng một cách tối thắng, Phạm hạnh như vậy
không được viên mãn về phương diện này.
13. Này Cunda, khi nào Phạm hạnh được đầy đủ
với những phương diện này, vị đạo sư là Thượng
tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia đã lâu ngày, đã
đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành,
và những vị Thượng tọa là những bậc Tỷ kheo,
những vị đệ tử sáng suốt, tự điều phục... thuyết
pháp diệu dụng, có Trung lạp Tỷ kheo đệ tử, có Hạ
lạp Tỷ kheo đệ tử, có Trưởng lão Ni đệ tử, có Trung
lạp Ni đệ tử, có Hạ lạp Ni đệ tử, có Nam cư sĩ đệ tử,
những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm
hạnh, có Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo
trắng, chấp nhận dục lạc, có Nữ cư sĩ đệ tử, những
vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh, có
những vị Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo
trắng, chấp nhận dục lạc; Phạm hạnh như vậy được
thành công, hưng thịnh, phát triển, và phổ thông
một cách rộng rãi, khéo tuyên bố giữa các người,
đạt được danh xưng và lợi dưỡng một cách tối
thắng, Phạm hạnh như vậy được viên mãn về
phương diện này.
14. Này Cunda, nay Ta hiện tại là bậc Đạo sư
xuất hiện ở đời, là bậc A la hán, Chánh Đẳng
Giác, và pháp được khéo tuyên bố, khéo trình

BẢY GIÁC CHI                                        158

bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an
tịnh, được vị Chánh Đẳng Giác trình bày, và các
vị đệ tử của Ta tinh thông diệu pháp, và Phạm
hạnh hoàn toàn viên mãn được tỏ lộ với tất cả
thứ bậc vị trí liên hệ, được trở thành diệu dụng,
được khéo trình bày cho loài Người. Này Cunda,
nay Ta là vị Đạo sư Trưởng lão, có nhiều kinh
nghiệm, xuất gia đã lâu ngay, đã đến tuổi trưởng
thượng, đã đến tuổi trưởng thành.
15. Này Cunda, nay Ta có những vị Thượng tọa Tỷ
kheo đệ tử sáng suốt, tự biết điều phục, vô úy, đa
văn, đã đạt đến sự an ổn, có thể thuyết diệu pháp,
đối với giáo lý ngoại đạo được khởi lên, có thể khéo
chiết phục với giáo pháp của mình, có thể thuyết
diệu pháp bất khả tư nghì. Này Cunda, Ta lại có
những Trung lạp Tỷ kheo sáng suốt. Này Cunda,
nay Ta có những vị Hạ lạp Tỷ kheo đệ tử. Này
Cunda, nay Ta có những vị Trưởng lão Tỷ kheo ni
đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Trung lạp Tỷ
kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Hạ
lạp Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những
vị Nam cư sĩ, là những vị tại gia, mặc áo trắng,
sống theo Phạm hạnh. Này Cunda, nay Ta có những
vị Nam cư sĩ, là những vị tại gia mặc áo trắng, chấp
nhận dục lạc. Này Cunda, nay Ta có những vị Nữ
cư sĩ, là những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo
Phạm hạnh. Này Cunda, nay Ta có những vị Nữ cư

BẢY GIÁC CHI                                        159

sĩ là những vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục
lạc...
Này Cunda, nay Phạm hạnh của Ta được thành
công, hưng thịnh, phát triển, và phổ thông một cách
rộng rãi, khéo tuyên bố giữa mọi người.
16. Này Cunda, đối với tất cả những vị đạo sĩ nay
xuất hiện ở đời; này Cunda, Ta không thấy một vị
đạo sư nào khác có thể bằng Ta về phương diện lợi
dưỡng và danh xưng tối thượng.
Này Cunda, đối với tất cả các đoàn thể, các hội
chúng nay xuất hiện ở đời; này Cunda, Ta không
thấy một đoàn thể nào khác có thể bằng đoàn thể
Tỷ-kheo về phương diện lợi dưỡng và danh xưng
tối thượng.
Nếu có ai, khi tả một Phạm hạnh, thành tựu hết thảy
tướng, không thiếu sót, không quá đáng, được khéo
tuyên bố một cách viên mãn, vị ấy nếu tuyên bố
đúng đắn sẽ tuyên bố như sau: "Thành tựu hết thảy
tướng... Phạm hạnh được khéo tuyên bố".
Này Cunda, Uddaka con của Ràma thường nói:
"Thấy mà không thấy". Thấy cái gì mà không thấy?
Với một con dao sắc bén, chỉ thấy lưỡi dao không
thấy khía cạnh sắc bén của dao. Này Cunda, đấy là
nghĩa của câu: "Thấy mà không thấy". Này Cunda,
ở đây Uddaka con của Ràma đề cập đến một vật đê
tiện, hạ liệt, thuộc về phàm phu, không xứng bậc
Thánh, không có lợi ích, nói về con dao.

BẢY GIÁC CHI                                      160

Này Cunda, nếu nói đúng đắn câu "Thấy mà
không thấy", thời phải nói như sau: "Thấy mà
không thấy". Vị ấy thấy cái gì mà không thấy?
Một Phạm hạnh, thành tựu hết thảy tướng, đầy
đủ hết thảy tướng, không thiếu sót, không quá
đáng, được khéo tuyên bố một cách viên mãn,
được khéo trình bày. Chính vị ấy thấy Phạm
hạnh này.
Nếu vị ấy trừ bớt một phương diện nào tại một chỗ
nào, nghĩ rằng làm vậy sẽ được rõ ràng hơn, vị ấy
sẽ không thấy gì.
Nếu vị ấy thêm vào một phương diện nào tại chỗ
nào, nghĩ rằng làm vậy sẽ được rõ ràng hơn, vị ấy
sẽ không thấy gì.
Nếu vị ấy thêm vào một phương diện nào tại chỗ
nào, nghĩ rằng làm vậy được viên mãn hơn, vị ấy sẽ
không thấy gì.
Như vậy gọi là "Thấy mà không thấy".
Này Cunda, nếu có ai khi tả một Phạm hạnh thành
tựu hết thảy tướng... Phạm hạnh được khéo tuyên
bố, vị ấy sẽ tuyên bố đúng đắn như sau: "Phạm
hạnh này thành tựu hết thảy tướng, cụ túc hết
thảy tướng, không thiếu thốn, không quá đáng,
được khéo tuyên bố một cách viên mãn, được
khéo trình bày".
17. Do vậy, này Cunda, những pháp do Ta tự
chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả các

BẢY GIÁC CHI                                     161

Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi
lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau,
các câu với nhau để cho Phạm hạnh này được tồn
tại lâu dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc cho
muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và
cho loài Người.
Này Cunda, thế nào là những pháp do Ta tự
chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả các
Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi
lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau,
các câu với nhau, để cho Phạm hạnh này được tồn
tại lâu dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc cho
muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và
cho loài Người?
Những pháp ấy là Bốn Niệm xứ, Bốn Chánh cần,
Bốn Như ý túc, Năm Căn, Năm Lực, Bảy Giác
chi, Tám Thánh đạo. Này Cunda, những pháp ấy
do Ta tự chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả
Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi
lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau,
các câu với nhau, để cho Phạm hạnh này được tồn
tại lâu dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc của
muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và
cho loài Người.

BẢY GIÁC CHI                                        162

18. Này Cunda, các Ngươi hãy hội họp với nhau
trong tinh thần hòa đồng và tương kính, không có
tranh luận nhau. Có vị đồng phạm hạnh nói pháp
giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng "Vị Đại
đức này nắm nghĩa sai lạc hay hành văn sai lạc",
các Ngươi không nên tán thán, không nên bác bỏ.
Không tán thán không bác bỏ, các Ngươi nên nói
với vị ấy:
"Này Hiền giả, với nghĩa này, cách hành văn này
hay cách hành văn kia, cách nào thích hợp hơn?
Giữa những cách hành văn này, nghĩa này hay
nghĩa kia, nghĩa nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả
lời: "Này Hiền giả, với nghĩa này, cách hành văn
này thích hợp hơn cách hành văn kia. Giữa những
cách hành văn này, nghĩa này thích hợp hơn nghĩa
kia", các Ngươi không nên bác bỏ vị ấy, không nên
phỉ báng vị ấy. Không bác bỏ, không phỉ báng, các
Ngươi phải giải thích cho vị ấy một cách cẩn thận
cả nghĩa lẫn hành văn.
19. Lại nữa này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác
nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ
rằng: "Vị Đại đức ấy nắm nghĩa sai lạc nhưng hành
văn đúng đắn", các Ngươi không nên tán thán,
không nên bác bỏ. Không thán thán, không bác bỏ,
các ngươi nên nói với vị ấy: Này Hiền giả, giữa
những cách hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia,
nghĩa nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Này

BẢY GIÁC CHI                                          163

Hiền giả, giữa những cách hành văn này, nghĩa này
thích hợp hơn nghĩa kia", các Ngươi không nên bác
bỏ, không phỉ báng, các Ngươi phải giải thích một
cách cẩn thận ý nghĩa đúng đắn cho vị ấy.
20. Này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói
pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng:
"Vị Đại đức này nắm nghĩa đúng đắn, nhưng hành
văn sai lạc", các Ngươi không nên tán thán, không
nên bác bỏ. Không tán thán không bác bỏ, các
Ngươi nên nói với vị ấy: "Này Hiền giả, giữa những
cách hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa
nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Giữa những
cách hành văn này, nghĩa này thích hợp hơn nghĩa
kia", các Ngươi không nên bác bỏ vị ấy, không nên
phỉ báng vị ấy. Không bác bỏ, không phỉ báng, các
ngươi phải giải thích một cách cẩn thận cách hành
văn cho vị ấy.
21. Này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói
pháp giữa Tăng chúng, nếu các Ngươi nghĩ rằng:
"Vị Đại đức này nắm nghĩa đúng đắn và hành văn
đúng đắn", các Ngươi nên tán đồng và tán thán vị
ấy với câu: "Thật là tốt đẹp", các Ngươi phải nói
với vị ấy" "Thật là tốt đẹp", các Ngươi phải nói với
vị ấy: "Này Hiền giả thật là lợi ích cho chúng tôi,
này Hiền giả thật là lợi ích cho chúng tôi; này Hiền
giả, thật là may mắn cho chúng tôi; này Hiền giả,
thật là may mắn cho chúng tôi, khi chúng tôi thấy

BẢY GIÁC CHI                                        164

một vị đồng Phạm hạnh như Hiền giả, tinh thông
nghĩ lý như vậy, tinh thông hành văn như vậy".
22. Này Cunda, một pháp mới, Ta thuyết giảng
để ngăn chận các lậu hoặc ngay trong hiện tại.
Này Cunda, Ta không thuyết pháp, chỉ để diệt
trừ các lậu hoặc trong tương lai mà thôi. Này
Cunda, Ta thuyết pháp vừa để ngăn chận các
lậu hoặc ngay trong hiện tại mà cũng để diệt trừ
các lậu hoặc trong tương lai nữa.
Do vậy, này Cunda, tấm y mà Ta cho phép các
Ngươi mặc, như vậy vừa đủ cho các Ngươi ngăn
chận lạnh, ngăn chận nóng, ngăn chận sự xúc chạm
của các loài ruồi muỗi, của gió, mặt trời và các loài
rắn, và các che dấu sự hổ thẹn.
Các món ăn khất thực mà Ta cho phép các Ngươi
dùng, như vậy vừa đủ để nuôi dưỡng thân thể, giúp
thân thể sống còn, tránh khỏi nguy hại và giúp đời
sống Phạm hạnh với hy vọng: "Như vậy ta diệt trừ
các cảm thọ củ và không cho khởi lên các cảm thọ
mới. Nhờ vậy đời sống của ta mới khỏi bị lỗi lầm
và ta sống an lạc"
Nhà cửa mà ta cho phép các ngươi an trú như vậy
vừa đủ cho các Ngươi ngăn chận lạnh, ngăn chận
nóng, ngăn chận sự xúc chạm của ruồi muỗi, gió,
mặt trời và các loài rắn, chỉ với mục đích tránh
thoát sự nguy hiểm của thời tiết, và an hưởng đời
sống tịnh cư.

BẢY GIÁC CHI                                            165

Các dược phẩm và thuốc trị bịnh mà Ta cho phép
các Ngươi dùng, như vậy vừa đủ để ngăn chận các
cảm thọ đau ốm khởi lên và để gìn giữ sức khỏe.
23. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra, các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Các Sa-môn Thích tử sống
đam mê hỷ lạc".
Này Cunda, nếu được nói như vậy, các du sĩ ngoại
đạo phải được trả lời như vậy: "Này Hiền giả, thế
nào là đam mê hỷ lạc? Đam mê hỷ lạc có nhiều
loại, có nhiều cách". Này Cunda, bốn loại đam mê
hỷ lạc này là thấp kém, hạ liệt, thuộc phàm phu,
không xứng Thánh hạnh, không có lợi ích, không
hướng đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng
trí, giác ngộ và Niết-bàn.
Thế nào là bốn?
Này Cunda, ở đây có người ngu si, sau khi sát sanh,
tự mình sung sướng hoan hỷ, đó là hỷ lạc thứ nhất.
Lại nữa, này Cunda, ở đây có người sau khi lấy của
không cho, tự mình sung sướng, hoan hỷ, đó là hỷ
lạc thứ hai.
Lại nữa này Cunda, ở đây có người sau khi nói láo,
tự mình sung sướng hoan hỷ, đó la hỷ lạc thứ ba.
Lại nữa này Cunda, ở đây có người say đắm, đam
mê sống vây quanh với năm món dục lạc, đó là hỷ
lạc thứ tư.
Này Cunda, bốn loại hỷ lạc này là thấp kém, hạ liệt,
thuộc phàm phu, không xứng Thánh hạnh, không

BẢY GIÁC CHI                                           166

có lợi ích, không hướng đến yểm ly, vô tham, tịch
diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết-bàn.
24. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra, các ngoại
đạo có thể hỏi: "Các Sa-môn Thích tử có phải sống
đam mê bốn loại hỷ lạc này không?"
Họ cần phải được trả lời: "Chớ có nói như vậy. Các
ông nói như vậy là nói không đúng đắn. Nói như
vậy là các ông xuyên tạc, không đúng sự thật,
không thực có". Này Cunda, có bốn loại hỷ lạc nhất
định đưa đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Thế nào là bốn?
Này Cunda, ở đây vị Tỷ-kheo, ly dục, ly ác pháp,
chứng và an trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly
dục sanh, với tầm, với tứ. Đó là hỷ lạc thứ nhất.
Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ,
chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do
định sanh, không tầm không tứ, nội tình nhất tâm.
Đó là hỷ lạc thứ hai.
Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo ly hỷ... Đó là hỷ lạc
thứ ba.
Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo xả lạc... Đó là hỷ
lạc thứ tư. Này Cunda, bốn loại hỷ lạc nhất định
đưa đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng
trí, giác ngộ, Niết-bàn.
Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Các vị Sa-môn Thích tử đang
sống đam mê bốn loại hỷ lạc này". Họ cần phải

BẢY GIÁC CHI                                        167

được trả lời: "Nói như vậy là phải; các ông nói như
vậy là nói đúng đắn. Nói như vậy là các ông không
xuyên tạc, đúng sự thật, và thực có".
25. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, những ai sống
đam mê theo bốn loại hỷ lạc ấy có thể mong đợi kết
quả gì, lợi ích gì?"
Được nói vậy, phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo
như sau: "Này Hiền giả, những ai sống đam mê bốn
loại hỷ lạc ấy, có thể mong đợi bốn kết quả, bốn sự
lợi ích. Thế nào là bốn?
Này Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo diệt trừ ba kiết sử,
được nhập vào dòng Thánh, không còn bị đọa lạc,
nhất định sẽ được giác ngộ. Đó là kết quả thứ nhất.
Lại nữa này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ ba kiết sử,
làm muội lược tham, sân, si, chứng bậc Nhất lai, chỉ
còn trở lại đời này một lần nữa trước khi diệt tận
khổ đau. Đó là kết quả thứ hai, lợi ích thứ hai.
Lại nữa, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ năm hạ
phần kiết sử, được hóa sanh ở tại chỗ ấy mà nhập
Niết-bàn, không còn phải trở lại đời này nữa. Như
vậy là kết quả thứ ba, lợi ích thứ ba.
Lại nữa, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ các lậu
hoặc, tự mình chứng tri, chứng ngộ và an trú ngay
trong hiện tại vô lậu Tâm giải thoát, Tuệ giải thoát.
Như vậy là kết quả thứ tư.

BẢY GIÁC CHI                                         168

Này Hiền giả, vị nào sống đam mê bốn loại hỷ lạc
này, có thể mong đợi bốn kết quả, bốn lợi ích như
vậy".
26. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Các Sa-môn Thích tử sống
không giữ vững lập trường".
Này Cunda, các vị du sĩ ngoại đạo nói vậy cần phải
được trả lời như sau: "Này Hiền giả, Thế Tôn, vị đã
biết, đã thấy, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã
thuyết, đã trình bày những pháp cho các đệ tử cho
đến trọn đời. Này Hiền giả, giống như cột trụ bằng
đá hay bằng sắt, chân cột được khéo chôn sâu vào
đất, không lắc qua lại, không có rung động.
Này Hiền giả, vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, đã diệt
trừ các lậu hoặc, phạm hạnh đã thành, các việc phải
làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, mục tiêu đã
đạt, hữu kiết sử đã diệt trừ, chánh trí giải thoát,
không thể làm chín việc sau đây:
Này Hiền giả, vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc,
không thể cố ý tước đoạt sanh mạng của loài hữu
tình;
Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể lấy
của không cho, tức là ăn trộm;
Vị Tỷ kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể hành
dâm;
Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc, không thể biết
mà nói láo;

BẢY GIÁC CHI                                             169

Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể cất
chứa tiền của để hưởng thọ dục lạc, như khi còn tại
gia;
Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc không thể đi
con đường hành tham;
Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc không thể di
con đường hành sân;
Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc, không thể đi
con đường hành si;
Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc, không thể đi
con đường hành theo sợ hãi.
Này Hiền giả, một vị Tỷ-kheo, là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, đã diệt tận các lậu hoặc, (Phạm
hạnh) đã thành, các việc phải làm đã làm, đã đặt
gánh nặng xuống, mục tiêu đã đạt, hữu kiết sử đã
diệt trừ, chánh trí giải thoát, không thể làm chín
việc như vậy".
27. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói như sau: "Đối với quá khứ, Sa-
môn Gotama có tri kiến siêu việt. Nhưng đối với
tương lai, Sa-môn Gotama không có tri kiến siêu
việt; như sự việc xảy ra như thế nào và vì sao lại
xảy ra như vậy?" Như vậy, các vị du sĩ ngoại đạo
này chủ trương rằng tri kiến về vấn đề này có thể
được trình bày nêu rõ bởi tri kiến một vấn đề khác,
như những kẻ ngu si không thông minh khác.

BẢY GIÁC CHI                                           170

Này Cunda, về vấn đề quá khứ, Như Lai có thức
nhớ đến đời sống quá khứ. Ngài muốn như thế nào,
Ngài có thể nhớ xa được như vậy.
Về vấn đề vị lai, Như Lai có trí do tuệ sanh: "Đây là
đời sống cuối cùng, nay không còn đời sống nào
khác nữa".
28.
Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không trả
lời.
Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là chơn
chánh, như thật, nhưng không lợi ích, Như Lai cũng
không trả lời.
Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời trả lời
câu hỏi ấy.
Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là hư vọng,
không thật, không lợi ích, Như Lai không trả lời.
Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là chơn
chánh, như thật, nhưng không lợi ích, Như Lai cũng
không trả lời.
Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời trả lời
câu hỏi ấy một cách vắn tắt.
Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại là hư vọng,
không thật, không lợi ích, Như Lai không trả lời.

BẢY GIÁC CHI                                         171

Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại và chơn
chánh, như thật, nhưng không lợi ích, Như Lai cũng
không trả lời.
Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời trả lời
câu hỏi ấy.
Như vậy, này Cunda, đối với các pháp quá khứ, vị
lai, hiện tại, Như Lai là vị nói phải thời nói chơn
chánh, nói như thật, nói có lợi ích, nói đúng
Pháp, nói đúng Luật. Do vậy mới gọi là Như Lai.
29. Này Cunda, trong thế giới này với chư Thiên,
Ma vương, Phạm thiên, với chúng Sa-môn và Bà-
la-môn, với chư Thiên và loài Người, những gì
được thấy, được nghe, được cảm giác, được
phân biệt, được đạt đến, được tìm cầu, được suy
đạt với ý, tất cả đều được Như Lai biết rõ. Do
vậy mới gọi là Như Lai.
Này Cunda, trong thời gian giữa đêm Như Lai
chứng ngộ Vô thượng Chánh Đẳng Giác và đêm
Như Lai nhập Vô dư y Niết-bàn giới, trong thời
gian ấy, những gì Như Lai nói trong khi thuyết
giảng, nói chuyện hay trình bày, tất cả là như
vậy, chớ không gì khác. Do vậy mới gọi là Như
Lai.
Này Cunda, Như Lai nói gì thời làm vậy, làm gì
thời nói vậy. Nói gì thời làm vậy, làm gì thời nói
vậy nên được gọi là Như Lai.

BẢY GIÁC CHI                                         172

Đối với thế giới với chư Thiên, Ma vương, Phạm
thiên, với chúng Sa-môn và Bà-la-môn, với chư
Thiên và loài Người, Như Lai là bậc Toàn Thắng,
không ai có thể thắng nổi, bậc Toàn kiến, bậc Tự
Tại.
30. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai
có tồn tại sau khi chết không. Như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra là sai lầm?" Này Cunda, được nói
vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau:
"Như Lai không có nói: "Như Lai có tồn tại sau khi
chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm!"
Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai
không có tồn tại sau khi chết, có phải không? Như
vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm?" Này
Cunda, được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ
ngoại đọa như sau: "Như Lai không có nói: "Như
Lai không có tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng
sự thực, ngoài ra là sai lầm!"
Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai
có tồn tại và không tồn tại sau khi chết... Như lai
không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết?
Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm?" Này
Cunda được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ
ngoại đạo như sau: "Như Lai không có nói: "Như

BẢY GIÁC CHI                                        173

Lai không có tồn tại và không không tồn tại sau khi
chết. Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm!".
31. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, vì sao Sa môn
Gotama lại không nói?" Này Cunda, được nói vậy,
Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau:
"Này Hiền giả, vì không liên hệ đến lợi ích, không
liên hệ đến Pháp, không liên hệ đến căn bản Phạm
hạnh, không hướng đến yểm ly, vô tham, đoạn diệt,
an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết bàn. Do vậy Thế
Tôn không trả lời."
32. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, Sa môn
Gotama nói điều gì?" Này Cunda, được nói vậy,
Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau:
"Đây là Khổ, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn
nói. Đây là Khổ tập, này Hiền giả, đó là điều Thế
Tôn nói. Đây là Khổ diệt, này Hiền giả, đó là
điều Thế Tôn nói. Đây là con đường đưa đến
Khổ diệt, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn nói."
33. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, vì sao Thế Tôn
lại nói vậy?" Này Cunda, được nói như vậy, Ngươi
phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo như sau: "Này
Hiền giả, vì liên hệ đến lợi ích, liên hệ đến Pháp,
liên hệ đến căn bản Phạm hạnh, vì nhất định hướng

BẢY GIÁC CHI                                        174

đến yểm ly, vô tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí,
giác ngộ và Niết bàn. Do vậy, Thế Tôn mới nói."
34. Này Cunda, mọi biện luận về các tà kiến liên hệ
đến quá khứ tối sơ, những biện luận nào đáng nói
cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn
những biện luận nào không đáng nói cho các
Ngươi, sao Ta lại sẽ nói cho các Ngươi? Này
Cunda, mọi biện luận về các tà kiến liên hệ đến
tương lai, những biện luận nào đáng nói cho các
Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại sẽ
nói cho các Ngươi?
Này Cunda, thế nào là những biện luận về tà kiến
liên hệ đến quá khứ tối sơ, những biện luận nào
đáng nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi,
và những biện luận không đáng nói cho các Ngươi?
Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có
những quan điểm như sau, có những tri kiến như
sau: "Bản ngã và thế giới là thường còn, như vậy là
đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm". Có một số Sa-
môn, Bà-la-môn có những quan điểm như sau, có
những tri kiến như sau:
"Bản ngã và thế giới là không thường còn...
"Bản ngã và thế giới là thường còn và không
thường còn...
"Bản ngã và thế giới là không thường còn và không
không thường còn...

BẢY GIÁC CHI                                        175

"Bản ngã và thế giới là do mình tự tạo ra...
"Bản ngã và thế giới là do người khác tạo ra...
"Bản ngã và thế giới là do mình tạo ra và do người
khác tạo ra...
"Bản ngã và thế giới là không do mình tự tạo ra và
cũng không phải không do mình tự tạo ra...
"Bản ngã và thế giới là tự nhiên sanh, không do
mình tạ tạo ra, không do người khác tạo ra. Như
vậy là đúng sự thực, ngoài ra sai lầm.
"Lạc, khổ là thường còn...
"Lạc, khổ là vô thường...
"Lạc, khổ là thường còn và vô thường...
"Lạc, khổ là do tự mình tạo ra...
"Lạc, khổ là do người khác tạo ra...
"Lạc, khổ là do tự nhiên sanh, không do mình tự tạo
ra, không do người khác tạo ra. Như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra đều là sai lầm".
35. Này Cunda, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào
có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản
ngả và thế giới là thường còn, như vậy là đúng sự
thật, ngoài ra đều là sai lầm". Ta đến những vị ấy và
nói: "Này Hiền giả có phải Hiền giả nói rằng: "Bản
ngã và thế giới là thường còn" không?" Nếu các vị
ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra đều là
sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao
vậy? Có một số hữu tình có những tư tưởng sai
khác. Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng

BẢY GIÁC CHI                                         176

quan điểm của Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy
ở đây Ta cao hơn về thượng trí.
36. Này Cunda, những Sa-môn, Bà-la-môn nào có
quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngã
và thế giới là thường còn...
"Bản ngã và thế giới là vô thường...
"Bản ngã và thế giới là thường còn và vô thường...
"Bản ngã và thế giới là không thường còn và không
không thường còn...
"Bản ngã và thế giới là do mình tự tạo ra...
"Bản ngã và thế giới là do người khác tạo ra...
"Bản ngã và thế giới là do tự mình tạo ra và do
người khác tạo ra..." "Bản ngã và thế giới là do tự
mình tạo ra và không do người khác tạo ra. "Bản
ngã và thế giới do tự nhiên sanh, không do mình tự
tạo, không do người khác tạo ra...
"Lạc, khổ là thường còn...
"Lạc, khổ là vô thường...
"Lạc, khổ là thường còn và vô thường...
"Lạc, khổ không thường còn và không vô thường...
"Lạc, khổ là tự mình tạo ra...
"Lạc, khổ là tự người khác tạo ra...
"Lạc, khổ là tự mình tạo ra và tự người khác tạo
ra...
"Lạc, khổ là tự nhiên sanh, không tự mình tạo ra và
không do người khác tạo ra. Như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra đều là sai lầm".

BẢY GIÁC CHI                                           177

Ta đến những vị ấy và nói: Này Hiền giả, có phải
Hiền giả nói rằng: "Lạc, khổ là tự nhiên sanh,
không tự mình tạo ra và không do người khác tạo
ra?" Nếu các vị ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra đều là sai lầm", thì Ta không chấp
nhận như vậy. Tại sao vậy? Có một số hữu tình có
những ý tưởng sai khác. Này Cunda Ta cũng không
xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta,
chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây Ta cao hơn
về thượng trí.
Này Cunda, những biện luận về các tà kiến liên hệ
đến quá khứ tối sơ này, biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những
biện luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao
Ta lại sẽ nói cho các Ngươi?
37. Này Cunda, thế nào là những biện luận về tà
kiến liên hệ đến tương lai, những biện luận nào
đáng nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi;
và những biện luận không đáng nói cho các Ngươi?
Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có
những quan điểm như sau, có những tri kiến như
sau: "Bản ngã là có sắc, không bệnh, sau khi chết.
Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm".
Lại nữa này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những quan điểm như sau, có những tri kiến như
sau:
"Bản ngã là vô sắc...

BẢY GIÁC CHI                                      178

"Bản ngã là không phải sắc, không phải vô sắc...
"Bản ngã là có tưởng...
"Bản ngã là vô tưởng...
"Bản ngã là không có tưởng, không vô tưởng...
"Bản ngã là đoạn diệt, biến hoại, sau khi chết không
có tồn tại, như vậy là đúng sự thật ngoài ra là sai
lầm".
38. Này Cunda, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào
có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản
ngã là có sắc, không bệnh sau khi chết. Như vậy là
đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", Ta đến những vị
ấy và nói: "Này Hiền giả có phải Hiền giả có nói:
"Bản ngã là có sắc, không có bệnh sau khi chết?"
Nếu các vị ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự thật,
ngoài ra là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như
vậy. Tại sao vậy? Này Cunda, vì có mọt số hữu tình
có những tư tưởng sai khác. Này Cunda, Ta cũng
không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm
của Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây, Ta
cao hơn về thượng trí.
39. Này Cunda, có những Sa-môn, Bà-la-môn có
những quan điểm như sau, có những tri kiến như
sau:
"Bản ngã là vô sắc...
"Bản ngã là có sắc và vô sắc...
"Bản ngã là không có sắc và không không có sắc...
"Bản ngã là có tưởng...

BẢY GIÁC CHI                                         179

"Bản ngã là không tưởng...
"Bản ngã là không có tưởng và không không có
tưởng...
"Bản ngã là đoạn diệt, biến hoại, sau khi chết không
có tồn tại. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai
lầm".
Ta đến những vị ấy và nói: "Này Hiền giả, có phải
Hiền giả nói rằng: "Bản ngã là đoạn diệt biến hoại,
sau khi chết không có tồn tại?" Này Cunda nếu
những vị ấy nói: "Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra
là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại
sao vậy? Vì có một số hữu tình có những tư tưởng
sai khác. Này Cunda, Ta cũng không xem quan
điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta chớ đừng
nói cao hơn. Như vậy ở đây, Ta cao hơn về thượng
trí.
Này Cunda, những biện luận về những tà kiến liên
hệ đến tương lai, những biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những
biện luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao
Ta lại sẽ nói cho các Ngươi?
40. Này Cunda, với mục đích đoạn trừ và vượt
qua những biện luận về các tà kiến liên hệ đến
quá khứ tối sơ này và các biện luận về các tà kiến
liên hệ đến tương lai này, mà bốn pháp Niệm xứ
được ta truyền thuyết, trình bày. Thế nào là bốn?

BẢY GIÁC CHI                                        180

Này Cunda, ở đây vị Tỷ kheo sống quan thân trên
thân, tinh thần, tỉnh giác, chánh niệm, với mục đích
nhiếp phục tham, sân ở đời, sống quán thọ trên các
cảm thọ... trong các tâm... quán pháp trên các pháp,
tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, với mục đích nhiệp
phục tham, sân ở đời.
Này Cunda, với mục đích đoạn trừ và vượt qua các
biện luận về các tà kiến liên hệ đến quá khứ tối sơ
này và các biện luận về các tà kiến liên hệ đến
tương lai này mà bốn Niệm xứ được Ta truuyền

BẢY GIÁC CHI                                           181

22 Kinh CHẾ NGỰ – Tăng I, 577

CHẾ NGỰ – Tăng I, 577

 Này các Tỷ-kheo, có bốn tinh cần này. Thế nào là bốn?

 Tinh cần chế ngự,
 Tinh cần đoạn tận,
 Tinh cần tu tập,
 Tinh cần hộ trì.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tinh cần chế ngự?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo với mắt thấy
sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ
tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì nhãn căn
không được chế ngự, khiến tham ái ưu bi, các ác
bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo chế ngự nguyên
nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thật hành sự hộ trì nhãn
căn.
- Khi tai nghe tiếng … mũi ngửi hương … lưỡi nếm
vị … thâm cảm xúc … ý nhận thức các pháp, vị
ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ
tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì ý căn
không được chế ngự, khiến tham ái ưu bi, các ác
bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo chế ngự nguyên

BẢY GIÁC CHI                                       182

nhân ấy, hộ trì ý căn, thật hành sự hộ trì ý căn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tinh cần chế ngự.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tinh cần đoạn tận?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không có chấp
nhận dục tầm khởi lên, từ bỏ, tẩy sạch, khiến cho
không hiện hữu lại; không có chấp nhận sân tầm
khởi lên … không có chấp nhận hại tầm khởi lên,
từ bỏ, tẩy sạch, chấm dứt, khiến cho không hiện
hữu lại, không có chấp nhận các ác bất thiện khởi
lên, từ bỏ, tẩy sạch, chấm dứt, khiến cho không
hiện hữu lại. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tinh cần
đoạn tận.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tinh cần tu tập?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi, y chỉ viễn ly, y chỉ ly tham, y chỉ đoạn diệt,
đưa đến xả ly; tu tập trạch pháp giác chi … tu tập
tinh tấn giác chi … tu tập hỷ giác chi … tu tập
khinh an giác chi … tu tập định giác chi … tu tập
xả giác chi, y chỉ viễn ly, y chỉ ly tham, y chỉ đoạn
diệt, đưa đến xả ly. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
tinh cần tu tập.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tinh cần hộ trì?

BẢY GIÁC CHI                                          183

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hộ trì định
tướng hiền thiện đã sanh, tướng bộ xương, tướng
trùng ăn, tướng bầm xanh, tướng đầy ứ, mủ nồng,
tướng nứt nẻ, tướng phồng trướng. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là tinh cần hộ trì.

Này các Tỷ-kheo, có bốn này tinh cần này.

Chế ngự và đoạn tận
Tu tập và hộ trì
Bốn loại tinh cần này
Được bà con mặt trời
Tuyên bố và thuyết giảng
Ở đời vị Tỷ-kheo
Nhiệt tình đối với chúng
Đạt được diệt khổ tận

BẢY GIÁC CHI                                    184

23 Kinh Sanh 1 – Tương V, 121

Sanh 1 – Tương V, 121

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có bảy giác chi này chưa khởi
lên, nếu được tu tập, làm cho sung mãn, có thể khởi
lên. Nhưng không thể không có sự hiện hữu của Như
Lai, bậc A-la-hán, Chánh đẳng Chánh giác. Thế nào
là bảy?

3) Niệm giác chi... xả giác chi. Này các Tỷ-kheo, bảy
giác chi này chưa khởi lên, nếu được tu tập, làm cho
sung mãn, có thể khởi lên. Nhưng không thể không
có sự hiện hữu của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh
đẳng Chánh giác.

Sanh 2 – Tương V, 122

1) ...

2) -- Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, chưa khởi
lên, nếu được tu tập, làm cho sung mãn, có thể khởi
lên. Nhưng không thể không có giới luật của bậc
Thiện Thệ. Thế nào là bảy?

BẢY GIÁC CHI                                        185

3) Niệm giác chi... xả giác chi. Bảy giác chi này, này
các Tỷ-kheo, chưa khởi lên, nếu được tu tập, được
làm cho sung mãn, có thể khởi lên. Nhưng không thể
không có giới luật của bậc Thiện Thệ.

BẢY GIÁC CHI                                         186

24 Kinh Subrahmà – Tương I, 124

Subrahmà – Tương I, 124

1) Đứng một bên, Thiên tử Subrahmà nói lên bài kệ
với Thế Tôn:
Tâm này thường sợ hãi,
Ý này thường dao động,
Điều mong ước không khởi,
Điều không mong lại khởi,
Nếu có, không sợ hãi,
Hãy nói điều con hỏi.

(Thế Tôn):
2) Không ngoài hạnh giác chi,
Không ngoài hộ trì căn,
Không ngoài bỏ tất cả,
Ta thấy các pháp ấy,
Đưa đến sự an toàn,
Cho tất cả chúng sanh.
3) Rồi Thiên tử biến mất tại chỗ ấy.

BẢY GIÁC CHI                                    187

BẢY GIÁC CHI   188

25 Là nghiệp không đen không trắng - Kinh VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 259

VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 259

1. Có bốn nghiệp này, này các Tỷ-kheo, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và thuyết giảng. Thế nào là bốn?

 Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen quả đen;
 Này các Tỷ-kheo, có nghiệp trắng quả trắng;
 Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen trắng, quả đen
trắng,
 Này các Tỷ-kheo, có nghiệp không đen không
trắng, quả không đen không trắng, nghiệp đưa
đến đoạn diệt.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân
hành có tổn hại, làm khẩu hành có tổn hại, làm
ý hành có tổn hại.
- Người ấy, do làm thân hành có tổn hại, do làm
khẩu hành có tổn hại, do làm ý hành có tổn hại,
sanh ra ở thế giới có tổn hại.

BẢY GIÁC CHI                                      189

- Do người ấy sanh ra ở thế giới có tổn hại, các
cảm xúc có tổn hại được cảm xúc.
- Người ấy được cảm xúc với những cảm xúc có
tổn hại, nên cảm thọ những cảm thọ có tổn hại,
thuần nhất khổ, như những chúng sanh trong
địa ngục. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp
đen quả đen.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp trắng quả trắng?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân
hành không có tổn hại, làm khẩu hành không
có tổn hại, làm ý hành không có tổn hại.
- Người ấy, do làm thân hành không có tổn hại,
do làm khẩu hành không có tổn hại, do làm ý
hành không có tổn hại, sanh ra ở thế giới không
có tổn hại.
- Do người ấy sanh ra ở thế giới có không tổn
hại, các cảm xúc không có tổn hại được cảm
xúc.
- Người ấy được cảm xúc với những cảm xúc
không có tổn hại, nên cảm thọ những cảm thọ
không có tổn hại, thuần nhất lạc, như chư
Thiên ở Biến Tịnh Thiên. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là nghiệp trắng quả trắng.

BẢY GIÁC CHI                                      190

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng quả đen trắng?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân
hành có tổn hại và không có tổn hại, làm khẩu
hành có tổn hại và không có tổn hại, làm ý hành
có tổn hại và không có tổn hại.
- Người ấy, do làm thân hành có tổn hại và
không có tổn hại, do làm khẩu hành có tổn hại
và không có tổn hại, do làm ý hành có tổn hại
và không có tổn hại, sanh ra ở thế giới có tổn
hại và không có tổn hại.
- Do người ấy sanh ra ở thế giới có tổn hại và
không có tổn hại, các cảm xúc có tổn hại và
không tổn hại được cảm xúc.
- Người ấy được cảm xúc với những cảm xúc có
tổn hại và không tổn hại, nên cảm thọ những
cảm thọ có tổn hại và không tổn hại, xen lẫn,
pha trộn lạc và khổ. Ví như một số người và
chư Thiên, một số chúng sanh ở các đọa xứ.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp đen trắng
quả đen trắng.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen không trắng quả không đen không trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

BẢY GIÁC CHI                                      191

- Tại đấy, này các Tỷ-kheo, phàm có tâm tư sở
nào để đoạn tận nghiệp đen quả đen này;
phàm có tâm tư sở nào để đoạn tận nghiệp trắng
quả trắng này; phàm có tâm tư sở nào để đoạn
tận nghiệp đen trắng quả đen trắng này; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là nghiệp không đen
không trắng quả không đen không trắng,
nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này đã được Ta chứng ngộ với thắng trí và thuyết giảng.

SONAKÀYANA – Tăng II, 262

1. Rồi Bà-la-môn Sikha Moggallàna đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Sikha Moggallàna thưa với Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, những ngày trước đây, trước đây nữa, thanh niên Sonakàyana có đến con, và sau khi đến nói với con như sau: "Sa-môn Gotama chủ trương tất cả nghiệp đều không có kết quả. Chủ trương tất cả nghiệp đều không có kết quả, vị ấy nói đến sự đoạn diệt của thế giới, nhưng thế giới này thiệt

BẢY GIÁC CHI                                          192

là có do nghiệp tác thành thế giới và được tồn tại do tác động của nghiệp".

- Này Bà-la-môn, ta chưa từng thấy thanh niên Sonakàyana. Từ đâu lại có câu chuyện như vậy?

2. Này Bà-la-môn, có bốn nghiệp này đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố. Thế nào là bốn?

… (Hoàn toàn giống như kinh trước 232)

CÁCH HỌC PHÁP – Tăng II, 263

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố. Thế nào là bốn? (Như kinh 231)

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sát sanh, lấy của
không cho, có tà hạnh trong các dục, nói láo, đắm
say rượu men, rượu nấu. Này các Tỷ-kheo, đây là
nghiệp đen quả đen.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp trắng quả trắng?

BẢY GIÁC CHI                                        193

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu. Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp trắng quả trắng.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng, quả đen trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân nghiệp có tổn hại và không tổn hại … (như kinh 232,4)

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp đen trắng quả đen trắng.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

Tại đấy, này các Tỷ-kheo, phàm có tư tâm sở nào để đoạn tận nghiệp đen quả đen này … (như 232,5). Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố.

6. Có bốn nghiệp này, này các Tỷ-kheo, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố. Thế nào là bốn?

BẢY GIÁC CHI                                        194

- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen quả đen;
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp trắng, quả trắng;
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen trắng, quả đen
trắng.
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp không đen không
trắng, quả không đen không trắng, nghiệp đưa
đến đoạn diệt.

7. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đoạt mạng sống
của mẹ, đoạt mạng sống của cha, đoạt mạng sống của
vị A-la-hán, với ác tâm làm Như Lai chảy máu, phá
hòa hợp Tăng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp
đen quả đen.

8. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả trắng quả trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh, từ
bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ
bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ lời thô ác, từ bỏ
nói lời phù phiếm, từ bỏ tham, từ bỏ sân, có chánh
kiến. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp trắng quả
trắng.

BẢY GIÁC CHI                                          195

9. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng, quả đen trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân nghiệp
có tổn hại và không tổn hại … (như kinh 232,4). Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp đen trắng quả đen
trắng.

10. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

Tại đấy, này các Tỷ-kheo, phàm có tư tâm sở nào để đoạn tận nghiệp đen quả đen này … (như 232,5). Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Có bốn loại nghiệp này, này các Tỷ-kheo, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết.

THÁNH ĐẠO – Tăng II, 266

 Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết. Thế nào là bốn?

BẢY GIÁC CHI                                      196

Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen quả đen … (như 232).

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

- Đây là chánh tri kiến … chánh định.

Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

GIÁC CHI – Tăng II, 267

1.- Có bốn nghiệp này … (như 232,1)

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen? (như 232,2)

3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp trắng quả trắng? (như 232,3)

4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng quả đen trắng? (như 232,4)

BẢY GIÁC CHI                                      197

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

- Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, có bốn loại nghiệp này, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết.

BẢY GIÁC CHI                                        198

26 Là pháp Ta đã dạy với thượng trí - Kinh LÀNG SAMA – 104 Trung III, 65

KINH LÀNG SAMA (Samagama suttam) – Bài kinh số 104 – Trung III, 65

Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở giữa các vị Sakka (Thích
Ca), tại Samagama (Xá-di thôn). Lúc bấy giờ,
Nigantha Nataputta vừa mới tạ thế ở Pava. Sau khi
vị này tạ thế, các vị Nigantha chia ra làm hai phái,
chia rẽ nhau, tranh chấp nhau, tranh luận nhau và
sống tàn hại nhau với binh khí miệng lưỡi. "Ông
không biết pháp luật này, ta biết pháp luật này. Sao
Ông có thể biết pháp luật này? Ông theo tà hạnh, ta
theo chánh hạnh. Lời nói ta tương ưng, lời nói Ông
không tương ưng. Điều đáng nói trước Ông nói
sau; điều đáng nói sau, Ông nói trước. Điều Ông
quan niệm, trình bày đã bị đảo lộn. Quan điểm của
Ông đã bị thách đố. Ông đã bị đánh bại. Hãy đi
giải tỏa quan điểm của Ông. Hãy tự thoát khỏi bế
tắc nếu Ông có thể làm được!" Hình như các đệ tử
của Nigantha Nataputta muốn tàn hại lẫn nhau.
Chính các đệ tử cư sĩ mặc đồ trắng của Nigantha
Nataputta cũng chán ngấy, cơ hiềm, và phản đối các

BẢY GIÁC CHI                                        199

Nigantha, vì pháp luật của họ đã được trình bày,
tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng
hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, tháp y chỉ đã bị đổ
vỡ, không có chỗ y chỉ.
Rồi sa di Cunda, sau khi an cư mùa mưa ở Pava,
đến thăm Tôn giả Ananda ở Samagama, sau khi
đến, đảnh lễ Tôn giả Ananda và ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Sa di Cunda bạch
Tôn giả Ananda:
– Bạch Tôn giả, Nigantha Nataputtta đã từ trần ở
Pava. Sau khi vị này tạ thế, các Nigantha chia ra
làm hai phái... pháp y chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ
y chỉ.
Khi nghe nói vậy, Tôn giả Ananda nói với Sa di
Cunda:
– Này Hiền giả Cunda, đây vấn đề đáng đưa ra để
yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả Cunda, chúng ta
hãy đi yết kiến Thế Tôn; sau khi đến, chúng ta hãy
trình bày vấn đề này để Thế Tôn biết.
– Thưa vâng, Tôn giả .
Sa di Cunda vâng lời Tôn giả Ananda. Rồi Tôn giả
Ananda cùng với Sa di Cunda đi đến yết kiến Thế
Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda
bạch Thế Tôn:

BẢY GIÁC CHI                                           200

– Bạch Thế Tôn, Sa di Cunda có nói: "Nigantha
Nataputta đã từ trần ở Pava. Sau khi vị này từ trần,
các vị Nigantha chia ra làm hai phái... tháp y chỉ đã
bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ". Bạch Thế Tôn, con
nghĩ như sau: "Sau khi Thế Tôn nhập diệt, chớ để
cho tranh luận khởi lên giữa Tăng chúng. Tranh
luận ấy đưa đến sự bất an cho đa số, bất hạnh cho
đa số, thất lợi cho đa số, bất an, đau khổ cho loài
Trời, loài người".
– Này Ananda, Ông nghĩ thế nào? Những pháp Ta
dạy cho các Ông với thượng trí, như Bốn niệm xứ,
Bốn chánh cần, Bốn như ý túc, Năm căn, Năm
lực, Bảy Bồ đề phần, Thánh đạo tám ngành. Ông
có thấy chăng, này Ananda, có hai Tỷ-kheo đối với
những pháp này tuyên bố sai khác nhau?
– Bạch Thế Tôn, những pháp Thế Tôn dạy cho con
với thượng trí, như Bốn niệm xứ... (như trên)...
Thánh đạo tám ngành, con không thấy cho đến hai
Tỷ-kheo đối với những pháp này tuyên bố sai khác
nhau. Bạch Thế Tôn, và những người nào sống y cứ
sùng kính Thế Tôn, những người ấy sau khi Thế
Tôn nhập diệt, có thể khởi lên những tranh luận
giữa tăng chúng, hoặc về Tăng thượng hoạt mạng,
hoặc về Tăng thượng (Patimokkha-Giới bổn).
Tranh luận ấy đem đến bất an cho đa số, bất hạnh
cho đa số, bất an, đau khổ cho loài Trời, loài Người.

BẢY GIÁC CHI                                        201

– Là nhỏ nhặt này Ananda, là sự tranh luận ấy, tức
là (tranh luận) về Tăng thượng hoạt mạng hay
Tăng thượng giới bổn. Này Ananda, sự tranh luận
khởi lên giữa Tăng chúng về con đường (magga)
hay về đường hướng tu hành (patipada), sự tranh
luận ấy mới đưa đến bất an cho đa số, thất lợi cho
đa số, bất an, đau khổ cho loài Trời, loài Người.
Này Ananda, có sáu căn bản tranh chấp này.
Thế nào là sáu?
Ở đây, Tỷ-kheo phẫn nộ, sân hận. Này Ananda, vị
Tỷ-kheo nào phẩn nộ, sân hận, vị ấy sống không
cung kính, không tôn trọng bậc Đạo sư, sống không
cung kính, không tôn trọng Pháp, sống không cung
kính, không tôn trọng Tăng chúng, không viên mãn
sự học tập. Này Ananda, Tỷ-kheo nào sống không
cung kính, không tôn trọng bậc Đạo sư... (như
trên)... sống không cung kính, không tôn trọng
Tăng chúng, không viên mãn sự học tập, vị ấy khởi
lên tranh luận giữa Tăng chúng. Sự tranh luận nào
đưa đến bất an cho đa số, bất hạnh cho đa số, thất
lợi cho đa số, bất an, đau khổ cho loài Trời, loài
Người.
Này Ananda nếu Ông thấy căn bản tranh luận như
vậy, giữa các Ông hay giữa các người khác, ở đây,
này Ananda, Ông phải tinh tấn đoạn trừ ác căn bản
tranh luận ấy.

BẢY GIÁC CHI                                           202

Này Ananda, nếu Ông không thấy căn bản tranh
luận như vậy, giữa các Ông hay giữa các người
khác; ở đây, này Ananda, Ông phải theo một đường
hướng để không có sự tiếp tục diễn tiến đến tương
lai về ác căn bản tranh luận ấy. Có sự đoạn diệt ác
căn bản tranh luận ấy, như vậy mới không có sự
tiếp tục diễn tiến đến tương lai về ác căn bản tranh
luận ấy như vậy.
Lại nữa này Ananda, vị Tỷ-kheo hiềm hận não hại...
(như trên)
... tật đố, xan tham... (như trên)
... gian manh, xảo trá... (như trên)
... ác dục tà kiến... (như trên)
... chấp thủ thế trí, cố chấp, khó thuyết phục. Này
Ananda, Tỷ-kheo nào chấp thủ thế trí, cố chấp khó
thuyết phục, vị ấy sống không cung kính, không tôn
trọng Bậc Đạo sư, không cung kính, không tôn
trọng Pháp, không cung kính, không tôn trọng Tăng
chúng, không viên mãn sự học tập. Này Ananda, vị
Tỷ-kheo nào sống không cung kính, không tôn
trọng bậc Đạo sư... (như trên)... sống không cung
kính, không tôn trọng Tăng chúng, không viên mãn
sự học tập, vị ấy khởi lên sự tranh luận giữa Tăng
chúng. Sự tranh luận nào đưa đến bất an cho đa số,
bất hạnh cho đa số, thất lợi cho đa số, bất an, đau
khổ cho loài Trời, loài Người, này Ananda, nếu
Ông thấy căn bản tranh luận như vậy, giữa các Ông

BẢY GIÁC CHI                                         203

hay giữa các người khác, ở đây, này Ananda, Ông
phải tinh tấn đoạn trừ ác căn bản tranh luận ấy. Này
Ananda, nếu Ông không thấy căn bản tranh luận
như vậy, giữa các Ông hay giữa người khác, ở đây,
này Ananda, Ông phải theo một đường hướng để
không có sự tiếp tục diễn tiến đến tương lai về ác
căn bản tranh luận ấy. Có sự đoạn diệt ác căn bản
tranh luận ấy, như vậy mới không có sự tiếp tục
diễn tiến đến tương lai về ác căn bản tranh luận như
vậy. Những pháp này, này Ananda, là sáu căn bản
tranh chấp.
Này Ananda, có bốn tránh sự này. Thế nào là
bốn?
Tránh sự khởi lên do tranh luận,
Tránh sự khởi lên do chỉ trích,
Tránh sự khởi lên do phạm giới tội,
Tránh sự khởi lên do trách nhiệm
(kiccadhikaranam: hành tránh sự). Những pháp này,
này Ananda, là bốn tránh sự.
Nhưng này Ananda, có bảy diệt tránh pháp này
để giải quyết diệt trừ các tránh pháp thỉnh
thoảng khởi lên:
Phán quyết với sự hiện diện cần được ban cho
(sammukhavinayo databbo: ưng dữ hiện tiền tỳ- ni),
Phán quyết ức niệm cần được ban cho
(sativinayadatabbo: ưng dữ ức niệm tỳ-ni),

BẢY GIÁC CHI                                       204

Phán quyết bất si cần được ban cho (amulhavinayo
databbo: ưng dữ bất si tỳ-ni),
Quyết định tùy theo thú nhận (patinnaya
karetabbam),
Quyết định đa số (yebhuyassika: đa nhân mích tội),
Quyết định tùy theo giới tội người phạm (tassa
papiyyasika),
Trải cỏ che lấp (tinavattharako: như thảo phú địa).
Này Ananda, thế nào là phán quyết với sự hiện diện
cần được ban cho? Ở đây, này Ananda, các Tỷ-
kheo tranh chấp nhau: "Đây là pháp, hay đây là phi
pháp, hay đây là luật, hay đây là phi luật". Này
Ananda, tất cả các Tỷ-kheo ấy phải tập hợp hòa hợp
với nhau, sau khi tập hợp, pháp quy chế
(dhammanetti) phải được thảo luận, phân tích. Sau
khi pháp quy chế được thảo luận, phân tích, ở đây,
làm thế nào để đồng nhất đạt được, như vậy, tránh
sự phải được giải quyết. Như vậy, này Ananda, là
phán quyết với sự hiện diện; và như vậy, ở đây là
sự giải quyết một số tránh sự tức là dùng phán
quyết với sự hiện diện.
Và này Ananda, thế nào là quyết định đa số
(yebbuyyasika)? Này Ananda, nếu các Tỷ-kheo kia
không có thể giải quyết tránh sự ấy tại trú xứ ấy,
thời này Ananda, các vị Tỷ-kheo kia cần phải đi
đến chỗ trú xứ có nhiều Tỷ-kheo hơn, tại đấy tất cả
các Tỷ-kheo phải hòa đồng tập hợp lại; sau khi tập

BẢY GIÁC CHI                                       205

hợp, pháp quy chế (dhammanetti) phải được thảo
luận, phân tích. Sau khi pháp quy chế được thảo
luận, phân tích, ở đây làm thế nào, để đồng nhất đạt
được như vậy tránh sự phải được giải quyết. Như
vậy, này Ananda, là sự giải quyết một số tránh sự
tức là dùng sự quyết định đa số.
Và này Ananda, thế nào phán quyết ức niệm? Ở
đây, này Ananda, các Tỷ-kheo buộc tội một Tỷ-
kheo về một trọng tội như thế này, hoặc Ba-la-di,
hoặc gần Ba-la-di, nói rằng: "Tôn giả có nhớ Tôn
giả đã phạm trọng tội như thế này không, hoặc Ba-
la-di, hoặc gần Ba-la-di?" Vị ấy trả lời như sau:
"Chư Hiền, tôi không nhớ tôi đã phạm trọng tội như
vậy, hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la-di". Như vậy,
này Ananda, một phán quyết ức niệm cần phải cho
Tỷ-kheo ấy. Như vậy, này Ananda, là phán quyết
ức niệm. Như vậy, ở đây là sự giải quyết một số
tránh sự tức là nhờ phán quyết ức niệm.
Và này Ananda, thế nào là phán quyết bất si? Ở
đây, này Ananda, các Tỷ-kheo buộc tội một Tỷ-
kheo về một trọng tội như thế này, hoặc Ba-la-di,
hoặc gần Ba-la-di nói rằng: "Tôn giả có nhớ Tôn
giả đã phạm trọng tội như thế này không, hoặc Ba-
la-di, hoặc gần Ba-la-di?" Vị ấy trả lời như sau:
"Chư Hiền, tôi không nhớ tôi đã phạm trọng tội như
vậy, hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la-di". Tỷ-kheo ấy
bị (các vị Tỷ-kheo kia) dồn ép phải thú nhận: "Tôn

BẢY GIÁC CHI                                       206

giả hãy biết cho rõ ràng, nếu Tôn giả có nhớ có
phạm trọng tội như thế này, hoặc Ba-la-di, hoặc gần
Ba-la-di". Tỷ-kheo ấy trả lời như sau: "Này Chư
Hiền, tôi đã bị cuồng si, tâm trí tôi điên đảo; do tôi
cuồng si như vậy, nhiều việc đã được tôi làm, tôi
nói không xứng Sa-môn hạnh. Vì bị cuồng si, tôi
không nhớ đã làm như vậy". Này Ananda, phán
quyết bất si cần phải cho Tỷ-kheo ấy. Như vậy, này
Ananda, là pháp quyết bất si. Và như vậy, ở đây là
sự giải quyết một số tránh pháp, tức là nhờ phán
quyết bất si.
Và này Ananda, thế nào là quyết định tùy theo thú
nhận? Ở đây, này Ananda, bị buộc tội hay không bị
buộc tội, Tỷ-kheo nhớ một giới tội, tỏ lộ, trình bày.
Tỷ-kheo ấy phải đến một Tỷ-kheo lớn tuổi hơn, đắp
y phía một bên vai, đảnh lễ chân vị ấy, ngồi gối hai
chân, chấp tay và nói như sau: "Bạch Tôn giả, tôi
có phạm giới tội tên như thế này, nay xin sám hối".
Tỷ-kheo kia nói như sau: "Ông có thấy chăng?"-
"Tôi có thấy" – "Ông có gìn giữ trong tương lai
không?" – "Tôi sẽ gìn giữ". Như vậy, này Ananda,
là quyết định tùy theo thú nhận, như vậy, ở đây là
sự giải quyết một số tránh sự tức là nhờ quyết định
tùy theo thú nhận.
Và này Ananda, thế nào là quyết định tùy theo giới
tội người phạm? Ở đây, này Ananda, các Tỷ-kheo
buộc tội một Tỷ-kheo về một trọng tội như thế này,

BẢY GIÁC CHI                                          207

hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la-di, nói rằng: "Tôn giả có nhớ Tôn giả đã phạm trọng tội như thế này không, hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la-di?" Vị ấy trả lời như sau: "Chư Hiền, tôi không nhớ tôi đã phạm trọng tội như vậy, hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la- di". Tỷ-kheo ấy bị (các Tỷ-kheo kia) dồn ép phải tỏ lộ ra: "Tôn giả hãy biết cho rõ ràng, nếu Tôn giả có nhớ có phạm trọng tội như thế này, hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la-di?" Tỷ-kheo ấy trả lời như sau: "Chư Hiền, tôi không có nhớ tôi có phạm trọng tội như thế này, hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la-di. Chư Hiền, tôi nhớ tôi có phạm khinh tội như thế này". Tỷ-kheo ấy bị (các Tỷ-kheo kia) dồn ép phải tỏ lộ: "Tôn giả hãy biết cho rõ ràng, nếu Tôn giả nhớ có phạm trọng tội như thế này, hoặc Ba-la-di hoặc gần Ba-la-di?". Vị ấy trả lời như sau: "Chư Hiền, dầu không ai hỏi tôi, tôi sẽ thú nhận có phạm khinh tội như thế này, làm sao tôi có thể, khi có người hỏi tôi, lại không thú nhận có phạm trọng tội như thế này, hoặc Ba la di, hoặc gần Ba-la-di?" Vị kia nói như sau: "Này Hiền giả, dầu Ông có phạm khinh tội này, nếu không hỏi, Ông sẽ không thú nhận, làm sao khi đã phạm trọng tội như thế này, hoặc Ba-la- di, hoặc gần Ba-la-di, nếu có hỏi, Ông lại có thể thú nhận? Tôn giả hãy biết rõ ràng, nếu Tôn giả nhớ có phạm trọng tội như thế này không, hoặc Ba-la-di. hoặc gần Ba-la-di?" Vị ấy trả lời như sau: "Chư

BẢY GIÁC CHI                                        208

Hiền, tôi nhớ, tôi có phạm trọng tội như thế này, hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la-di. Điều tôi đã nói như vậy, là nói chơi, điều tôi đã nói như vậy là để cười (rava?) Tôi không có nhớ tôi đã phạm trọng tội như thế này, hoặc Ba-la-di, hoặc gần Ba-la-di". Như vậy, này Ananda, là quyết định tùy theo giới tội người phạm. Và như vậy, ở đây là sự giải quyết một số tránh tội, tức là nhờ quyết định tùy theo giới tội người phạm. Và này Ananda, thế nào là trải cỏ che lấp? Ở đây, này Ananda, một số Tỷ-kheo sống tranh chấp, tranh cãi, tranh luận với nhau, có nhiều việc đã làm, đã nói không xứng Sa-môn hạnh. Tất cả các Tỷ-kheo ấy phải tập hợp hòa đồng với nhau. Sau khi tập hợp, một Tỷ-kheo thông minh có kinh nghiệm hơn của một phe nhóm Tỷ-kheo, từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp y về phía một bên vai, chắp tay, bạch Tăng chúng, nói rằng: "Chư Tôn giả, Tăng chúng hãy nghe tôi. Khi chúng tôi sống tranh chấp, tranh cãi, tranh luận với nhau, nhiều việc đã làm, đã nói không xứng Sa- môn hạnh. Nếu Tăng chúng xem là phải thời, tôi xin tỏ lộ bất cứ giới tội nào của các Tôn giả này và bất cứ giới tội nào của tôi. Vì lợi ích cho chư Tôn giả và cũng vì lợi ích cho tự thân, tôi xin tỏ lộ giữa Tăng chúng, như lấy cỏ trải ra, trừ các trọng tội, trừ tội liện hệ đến cư sĩ". Rồi một vị Tỷ-kheo thông minh kinh nghiệm của nhóm Tỷ-kheo khác, từ chỗ

BẢY GIÁC CHI                                          209

ngồi đứng dậy, đắp y về phía một bên vai, chấp tay
bạch Tăng chúng, nói rằng: "Chư Tôn giả, Tăng
chúng hãy nghe tôi. Khi chúng tôi sống tranh chấp,
tranh cãi, tranh luận với nhau... (như trên)... trừ các
tội liên hệ đến cư sĩ" Như vậy, này Ananda, là trải
cỏ che lấp, và như vậy, ở đây là sự giải quyết một
số tránh pháp, tức là nhờ trải cỏ che lấp.
Này Ananda, có sáu khả niệm pháp này, tác thành
khả ái, tác thành tôn kính, đưa đến đoàn tụ, không
tranh luận, hòa hợp, đồng nhất. Thế nào là sáu?
Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo an trú từ thân nghiệp,
đối với các vị đồng Phạm hạnh, chỗ đông người và
chỗ vắng người. Khả niệm pháp này, tác thành khả
ái, tác thành tôn kính đưa đến đoàn tụ, không tranh
luận, hòa hợp, đồng nhất.
Và lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo an trú từ khẩu
nghiệp... (như trên)... đồng nhất.
Và lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo an trú từ ý nghiệp
đối với các vị đồng Phạm hạnh, chỗ đông người và
chỗ vắng người. Khả niệm pháp này tác thành khả
ái, tác thành tôn kính, đưa đến đoàn tụ, không tranh
luận, hòa hợp, đồng nhất".
Và lại nữa, này Ananda, với mọi sở đắc như pháp,
mọi lợi dưỡng đúng pháp cho đến những thọ lãnh
trong bình bát, Tỷ-kheo là vị san sẻ các lợi dưỡng
như vậy, là vị thọ hưởng chúng cùng với các vị
đồng Phạm hạnh có giới đức. Khả niệm pháp này

BẢY GIÁC CHI                                              210

cũng tác thành khả ái, tác thành tôn kính, đưa đến
đoàn tụ, không tranh luận, hòa hợp, đồng nhất.
Và lại nữa, này Ananda, đối với mọi giới luật nào,
không sứt mẻ, không tỳ, không vết, không ô uế, giải
thoát, được người trí tán thán, không chấp thủ, đưa
đến Thiền định, Tỷ-kheo sống thành tựu những giới
luật như vậy cùng với các vị đồng Phạm hạnh giữa
chỗ đông người và tại chỗ vắng người. Khả niệm
pháp này cũng tác thành khả ái, tác thành tôn kính,
đưa đến đoàn tụ, không tranh luận, hòa hợp, đồng
nhất.
Và lại nữa, này Ananda, đối với mọi tri kiến thánh
thiện, đưa đến xuất ly, dẫn đến sự chơn chánh, đoạn
diệt khổ đau cho những ai thực hành theo, Tỷ-kheo
sống thành tựu những tri kiến như vậy cùng với các
vị đồng Phạm hạnh trước chỗ đông người và tại chỗ
vắng người. Khả niệm pháp này cũng tác thành khả
ái, tác thành tôn kính đưa đến đoàn tụ, không tranh
luận, hòa đồng, đồng nhất.
Này Ananda sáu pháp khả niệm này tác thành khả
ái, tác thành tôn kính, đưa đến đoàn tụ, không tranh
luận, hòa đồng, đồng nhất.
Này Ananda, nếu Ông thọ trì và thực hành sáu
pháp khả niệm này, thời này Ananda, Ông thấy có
những cách nói nào, hoặc tế hoặc thô, khiến Ông
không có thể kham nhẫn?
– Thưa không, bạch Thế Tôn.

BẢY GIÁC CHI                                       211

– Do vậy, này Ananda, hãy thọ trì và thực hành sáu
pháp khả niệm này, như vậy sẽ đưa đến cho Ông an
lạc và hạnh phúc lâu dài.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BẢY GIÁC CHI                                         212

27 Là sức mạnh của người tu - Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102

CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102
1. Có hai sức mạnh, này các Tỷ-kheo. Thế nào là
hai?
 Sức mạnh tư sát
 Và sức mạnh tu tập.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tư sát?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tư sát như sau:
"Với thân làm ác, quả dị thục là ác, ngay hiện tại và
trong đời sau. Với miệng nói ác, quả dị thục là ác,
ngay hiện tại và trong đời sau. Với ý nghĩ ác, quả dị
thục là ác, ngay hiện tại và trong đời sau".
Vị ấy, tư sát như vậy, từ bỏ thân làm ác, tu tập thân
làm thiện, từ bỏ miệng nói ác, tu tập miệng nói thiện,
từ bỏ ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ thiện, tự xử sự thật
thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tư
sát.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, là sức mạnh tu tập?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, sức mạnh tu tập là sức
mạnh của người hữu học. Do sức mạnh tu học, vị
ấy từ bỏ tham, từ bỏ sân, từ bỏ si. Sau khi từ bỏ tham,
từ bỏ sân, từ bỏ si, vị ấy không làm các điều bất thiện,

BẢY GIÁC CHI                                           213

không phục vụ các điều ác. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là sức mạnh tu tập. Những pháp này, này các Tỷ-
kheo, là hai sức mạnh.
-------------------
2. Có hai sức mạnh, này các Tỷ-kheo. Thế nào là hai?
 Sức mạnh tư sát
 Và sức mạnh tu tập.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tư sát? …
(như trên) … Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh
tư sát.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tu tập?
Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo tu tập Niệm giác chi, liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt,
hướng đến từ bỏ.
- Tu tập Trạch pháp giác chi … tu tập Tinh tấn
giác chi … tu tập Hỷ giác chi … tu tập Khinh
an giác chi … tu tập Định giác chi … tu tập Xả
giác chi, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tu tập. Các
pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai sức mạnh.
--------------------

BẢY GIÁC CHI                                        214

3. Này các Tỷ-kheo, có hai sức mạnh....(như số 1 ở
trên)...
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tu tập?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
pháp bất thiện, chứng đạt và an trú sơ Thiền,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có
tứ.
- Làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, chứng đạt và an trú
Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
- Ly hỷ, trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm
sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc
trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
- Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc xả niệm thanh tịnh.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tu tập. Các
pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai sức mạnh.
-------------------

BẢY GIÁC CHI                                      215

28 Làm bạn với thiện - Kinh Mặt Trời – Tương V, 161

Mặt Trời – Tương V, 161

1) ...

2) -- Cái này là điềm đi trước, này các Tỷ-kheo, cái này là tướng báo trước mặt trời mọc, tức là rạng đông. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cái này là điềm đi trước, cái này là tướng báo trước bảy giác chi sanh khởi, tức là làm bạn với thiện (kalyànamittatà).

3) Tỷ-kheo làm bạn với thiện, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi sẽ được tu tập, bảy giác chi sẽ được làm cho sung mãn.

Như thế nào, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo làm bạn với thiện, được tu tập bảy giác chi, được làm cho sung mãn bảy giác chi?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác

BẢY GIÁC CHI                                           216

chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo làm bạn với thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

Chi Phần 1 – Tương V, 162

1) ...

2) -- Sau khi làm thành nội chi phần, này các Tỷ-
kheo, Ta không quán thấy một phần nào khác khiến
bảy giác chi được sanh khởi, này các Tỷ-kheo, thành
phần ấy tức là như lý tác ý.

3) Với Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý này, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi được tu tập, được làm cho sung mãn.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý này, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch

BẢY GIÁC CHI                                         217

pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

5) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo làm bạn với thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

Chi Phần 2 – Tương V, 163

1) ...

2) -- Sau khi làm thành ngoại chi phần, này các Tỷ-
kheo, Ta không quán thấy một chi phần nào khác
khiến bảy giác chi được sanh khởi, này các Tỷ-kheo,
chi phần ấy tức làm bạn với thiện.

3) Với Tỷ-kheo làm bạn với thiện, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi được tu tập, được làm cho sung mãn.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo làm bạn với thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

BẢY GIÁC CHI                                           218

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

5) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo làm bạn với thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                           219

29 Nguyên nhân để biết hay không biết - Kinh Abhaya – Tương V, 199

Abhaya – Tương V, 208 (Vô úy)

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), tại núi Linh Thứu.

2) Rồi hoàng tử Abhaya đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, hoàng tử Abhaya bạch Thế Tôn:

3) -- Bạch Thế Tôn, Pùrana Kassapa nói như sau:
"Không có nhân, không có duyên để không biết,
không thấy. Không biết, không thấy không có nhân,
không có duyên. Không có nhân, không có duyên để
biết, để thấy. Biết và thấy không có nhân, không có
duyên". Ở đây, Thế Tôn đã nói như thế nào?

4) -- Này Hoàng tử, có nhân, có duyên để không biết,
để không thấy. Không biết, không thấy có nhân, có
duyên. Này Hoàng tử, có nhân, có duyên để biết, để
thấy. Biết và thấy có nhân, có duyên.

I

BẢY GIÁC CHI                                       220

5) -- Do nhân nào, do duyên nào, bạch Thế Tôn, để không biết, để không thấy? Như thế nào không biết, không thấy có nhân, có duyên?

6) -- Này Hoàng tử, khi nào trú với tâm bị dục tham
xâm chiếm, bị dục tham chi phối và như thật không
biết, không thấy sự xuất ly khỏi dục và tham đã sanh;
đây là nhân, đây là duyên, này Hoàng tử, để không
biết, để không thấy. Như vậy, không biết, không thấy
có nhân, có duyên.

7) Lại nữa, này Hoàng tử, khi nào trú với tâm bị sân xâm chiếm, bị sân chi phối...

8) Lại nữa, này Hoàng tử, khi nào trú với tâm bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, bị hôn trầm thụy miên chi phối...

9) Lại nữa, này Hoàng tử, khi nào trú với tâm bị trạo hối xâm chiếm, bị trạo hối chi phối...

10) Lại nữa, này Hoàng tử, khi nào trú với tâm bị
nghi hoặc xâm chiếm, bị nghi hoặc chi phối, và thật
sự không biết, không thấy sự xuất ly khỏi nghi hoặc
đã sanh; đây là nhân, đây là duyên, này Hoàng tử, để
không biết, không thấy. Như vậy, không biết, không
thấy có nhân, có duyên.

BẢY GIÁC CHI                                        221

11) -- Bạch Thế Tôn, pháp môn này được gọi là gì?

-- Này Hoàng tử, được gọi là các triền cái.

-- Thật vậy, chúng là triền cái, bạch Thế Tôn. Thật
vậy, chúng là triền cái, bạch Thiện Thệ. Chỉ bị chinh
phục bởi một triền cái mà thôi, bạch Thế Tôn, cũng
không có thể biết như thật, thấy như thật, còn nói gì
bị cả năm triền cái chinh phục.

II

12) -- Nhưng, bạch Thế Tôn, do nhân nào, do duyên nào để biết, để thấy? Như thế nào biết và thấy có nhân, có duyên?

13) -- Ở đây, này Hoàng tử, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Vị ấy nhờ tâm được tu tập niệm giác chi nên như thật biết và thấy. Đây là nhân, đây là duyên, này Hoàng tử, để biết, để thấy. Như vậy, biết và thấy có nhân, có duyên.

14-18) Lại nữa, này Hoàng tử, Tỷ-kheo...

19) Lại nữa, này Hoàng tử, Tỷ-kheo tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Vị ấy nhờ tâm được tu tập xả giác chi nên như thật biết và thấy. Đây là

BẢY GIÁC CHI                                         222

nhân, đây là duyên để biết, để thấy. Như vậy, thấy và biết có nhân, có duyên.

20) -- Bạch Thế Tôn, pháp môn này được gọi là gì?

-- Này Hoàng tử, được gọi là các giác chi.

-- Thật vậy, chúng là giác chi, bạch Thế Tôn. Thật
vậy, chúng là giác chi, bạch Thiện Thệ. Bạch Thế
Tôn, chỉ được đầy đủ với một giác chi mà thôi đã có
thể như thật thấy và biết, còn nói gì đầy đủ cả bảy
giác chi.

Bạch Thế Tôn, sự mệt nhọc về thân và mệt nhọc về tâm khi con leo lên núi Linh Thứu đã được khinh an, nhẹ nhàng và pháp đã được con hoàn toàn chứng đắc.

BẢY GIÁC CHI                                        223

30 Như Lai sống có lợi ích gì - Kinh Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113

Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113

1) ...

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau khi đến... ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

--"Giác chi, giác chi", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là giác chi?

-- Này Tỷ-kheo, chúng đưa đến giác ngộ, do vậy, chúng được gọi là các giác chi.

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ
đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập xả giác chi
liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến
đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

4) Do vị ấy tu tập bảy giác chi này, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc

BẢY GIÁC CHI                                           224

nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

5) Chúng đưa đến giác ngộ, này Tỷ-kheo, nên chúng được gọi là giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                    225

31 Như lý tác ý - Do tự mình như lý tác ý, 7 gc được khéo an trú - Kinh Upavàna – Tương V, 120

Upavàna – Tương V, 120

1) Một thời Tôn giả Upavàna và Tôn giả Sàriputta sống ở Kosambi, tại vườn Ghosita.

2) Rồi Tôn giả Sàriputta, vào buổi chiều, từ chỗ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến Tôn giả Upavàna; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Upavàna những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Upavàna.

3)-- Thưa Hiền giả Upavàna, Tỷ-kheo có thể biết được chăng, do tự mình như lý tác ý, bảy giác chi được khéo an trú trong ta, đưa đến lạc trú?

4) -- Thưa Hiền giả Sàriputta, Tỷ-kheo có thể biết được, do tự mình như lý tác ý, bảy giác chi được khéo bắt đầu trong ta, đưa đến lạc trú.

Thưa Hiền giả, Tỷ-kheo chỉ bắt đầu niệm giác chi, biết được: "Tâm ta được khéo giải thoát. Hôn trầm thụy miên trong ta được khéo nhổ sạch. Trạo hối

BẢY GIÁC CHI                                       226

trong ta được khéo điều phục. Tinh tấn giác chi đã
bắt đầu trong ta. Lấy giác chi ấy làm đối tượng
(atthikatvà), ta dụng tâm tác ý. Giác chi ấy không
có thối thất (linàm)"

... Thưa Hiền giả, Tỷ-kheo chỉ bắt đầu xả giác chi, biết được: "Tâm ta được khéo giải thoát. Hôn trầm thụy miên trong ta được khéo nhổ sạch. Trạo hối trong ta được khéo điều phục. Tinh tấn giác chi đã bắt đầu trong ta. Lấy giác chi ấy làm đối tượng, ta dụng tâm tác ý. Giác chi ấy không có thối thất".

Cũng vậy, thưa Hiền giả Sàriputta, Tỷ-kheo có thể biết được, do tự mình như lý tác ý, bảy giác chi được khéo an trú trong ta, đưa đến lạc trú.

BẢY GIÁC CHI                                        227

32 Như lý tác ý - Tầm quan trọng của Như lý tác ý và Phi như lý tác ý - Kinh Trú Xứ – Tương V, 133

Thuyết Giảng – Tương V, 132

1) ...

2)-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về bảy giác chi. Hãy lắng nghe.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bảy giác chi? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi. Này các Tỷ-kheo, có bảy giác chi này.

Trú Xứ – Tương V, 133 (Thànà)

1) ...

2) -- Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho dục và tham (kàmaràga), này các Tỷ-kheo, nên dục tham (kàmacchanda) chưa sanh được sanh khởi; và dục tham đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

BẢY GIÁC CHI                                            228

3) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho sân, này các Tỷ-kheo, nên sân chưa sanh được sanh khởi; và sân đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

4) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho hôn trầm thụy miên, này các Tỷ-kheo, nên hôn trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi; và hôn trầm thụy miên đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

5) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho
trạo hối, này các Tỷ-kheo, nên trạo hối chưa sanh
được sanh khởi; và trạo hối đã sanh đi đến tăng
trưởng, quảng đại.

6) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho
nghi hoặc, này các Tỷ-kheo, nên nghi hoặc chưa sanh
được sanh khởi; và nghi hoặc đã sanh đi đến tăng
trưởng, quảng đại.

7) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho
niệm giác chi, này các Tỷ-kheo, nên niệm giác chi
chưa sanh được sanh khởi; và niệm giác chi đã sanh
đi đến tăng trưởng, quảng đại…

8) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho
xả giác chi, này các Tỷ-kheo, nên xả giác chi chưa
sanh được sanh khởi; và xả giác chi đã sanh đi đến
tăng trưởng, quảng đại.

BẢY GIÁC CHI                                      229

Phi Như Lý – Tương V, 134 (Ayoniso)

1) ...

2)-- Do phi như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, dục tham (kàmacchanda) chưa sanh được sanh khởi; và dục tham đã sanh khởi đi đến tăng trưởng, quảng đại.

3) ... sân chưa sanh được sanh khởi; và sân đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

4) ... hôn trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi; và hôn trầm thụy miên đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

5) ... trạo hối chưa sanh được sanh khởi; và trạo hối đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

6) ... nghi hoặc chưa sanh được sanh khởi; và nghi hoặc đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

7) ... và niệm giác chi chưa sanh không sanh khởi;
và niệm giác chi đã sanh bị đoạn diệt... xả giác chi
chưa sanh không sanh khởi; và xả giác chi đã sanh bị
đoạn diệt.

BẢY GIÁC CHI                                        230

8) ... Và này các Tỷ-kheo, nếu như lý tác ý, dục tham chưa sanh không thể sanh khởi; và dục tham đã sanh bị đoạn tận.

9) ... sân chưa sanh không thể sanh khởi; và sân đã sanh bị đoạn tận.

10) ... hôn trầm thụy miên chưa sanh không thể sanh khởi; và hôn trầm thụy miên đã sanh bị đoạn tận.

11) ... trạo hối chưa sanh không thể sanh khởi; và trạo hối đã sanh bị đoạn tận.

12) ... nghi hoặc chưa sanh không thể sanh khởi; và nghi hoặc đã sanh bị đoạn tận.

13) ... Do như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, niệm giác
chi chưa sanh được sanh khởi; và niệm giác chi đã
sanh, nhờ tu tập, đi đến viên mãn... xả giác chi chưa
sanh được sanh khởi; và xả giác chi đã sanh, nhờ tu
tập, đi đến viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                        231

33 Như lý tác ý - Điềm báo trước là làm bạn với thiện, như lý tác ý - Kinh Ví Dụ Mặt Trời 1– Tương V, 123

Ví Dụ Mặt Trời 1 – Tương V, 123

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, cái này là điềm đi trước, là tướng báo trước mặt trời sắp mọc, tức rạng đông. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cái này là điềm đi trước, là tướng báo trước bảy giác chi sanh khởi, tức là làm bạn với thiện. Tỷ-kheo làm bạn với thiện, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng: bảy giác chi sẽ được tu tập, bảy giác chi sẽ được làm cho sung mãn.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo làm bạn với thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ
đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo làm bạn với
thiện, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác
chi.

BẢY GIÁC CHI                                         232

Ví Dụ Mặt Trời 2 – Tương V, 123

1) ...

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, cái này là điềm đi trước, là tướng báo trước mặt trời sắp mọc, tức là rạng đông. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cái này là điềm đi trước, là tướng báo trước bảy giác chi sanh khởi, tức là như lý tác ý. Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng: bảy giác chi sẽ được tu tập, bảy giác chi sẽ được làm cho sung mãn.

3) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo như lý tác ý, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ
đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu như
lý tác ý, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy
giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                         233

34 Như lý tác ý, Không phóng dật, Làm bạn với thiện là 3 căn bản để tu tập Bảy Giác Chi - Kinh Thiện 1 – Tương V, 145

Thiện 1 – Tương V, 145

1) ...

2) -- Phàm có những pháp nào, này các Tỷ-kheo, dự
phần về thiện và bất thiện, nhưng thuộc về phần
thiện, tất cả những pháp ấy lấy không phóng dật làm
căn bản, lấy không phóng dật làm chỗ quy tụ; không
phóng dật được gọi là tối thượng đối với những pháp
ấy.

3) Với Tỷ-kheo không phóng dật này, này các Tỷ- kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi sẽ được tu tập, bảy giác chi sẽ được làm cho sung mãn.

Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không phóng dật tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ

BẢY GIÁC CHI                                         234

giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không phóng dật tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

Thiện 2 – Tương V, 146

1) ...

2) -- Phàm có những pháp nào, này các Tỷ-kheo, dự phần về thiện và bất thiện, nhưng thuộc về phần thiện, tất cả những pháp ấy lấy như lý tác ý làm căn bản, lấy như lý tác ý làm chỗ quy tụ; như lý tác ý được gọi là tối thượng đối với những pháp ấy.

3) Với Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý này, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi sẽ được tu tập, sẽ được làm cho sung mãn.

Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

BẢY GIÁC CHI                                           235

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ
đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch
pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ
giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác
chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ
đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ
bỏ.Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu
như lý tác ý, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn
bảy giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                           236

35 Niệm giác chị lợi ích cho mọi trường hợp - Kinh Lửa – Tương V, 178

Lửa – Tương V, 178

1) ...

2) Rồi một số đông Tỷ-kheo, vào buổi sáng, đắp y, mang y bát đi vào Sàvatthi để khất thực.

3) Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi vào Sàvatthi khất thực, vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo".

4) Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến khu vườn của các du sĩ
ngoại đạo; sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại
đạo những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống
một bên. Các du sĩ ngoại đạo nói với các Tỷ-kheo
đang ngồi một bên:

5) -- Này chư Hiền, Sa-môn Gotama có thuyết pháp
như sau cho các đệ tử:"Hãy đến, này các Tỷ-kheo,
sau khi đoạn tận năm triền cái là những pháp làm uế
nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy như thật tu tập bảy
giác chi".

BẢY GIÁC CHI                                         237

Này chư Hiền, chúng tôi cũng thuyết pháp như vậy cho các đệ tử: "Hãy đến, này chư Hiền, sau khi đoạn tận năm triền cái là những pháp làm uế nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy như thật tu tập bảy giác chi".

6) Ở đây, này chư Hiền, cái gì là đặc thù (viseso),
cái gì là thù thắng (abhippayo), cái gì là sai biệt giữa
Sa-môn Gotama và chúng tôi, tức là về thuyết pháp
hay về giáo giới?

7) Rồi các Tỷ-kheo ấy không hoan hỷ, không bác bỏ
lời nói của các du sĩ ngoại đạo ấy; không hoan hỷ,
không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy họ ra đi với ý
nghĩ: "Chúng ta sẽ được biết ý nghĩa lời nói này từ
nơi Thế Tôn".

8) Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi đi khất thực ở
Sàvatthi, sau buổi ăn, trên con đường đi khất thực trở
về, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên.

9) Ngồi một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát và đi vào Sàvatthi để khất thực. Bạch Thế Tôn, rồi chúng con suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi vào Sàvatthi khất thực. Vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo". Rồi bạch Thế

BẢY GIÁC CHI                                           238

Tôn, chúng con đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo;
sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại đạo những
lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Rồi
bạch Thế Tôn, các du sĩ ngoại đạo ấy nói với chúng
con đang ngồi một bên: "Này chư Hiền, Sa-môn
Gotama thuyết pháp như sau... tức là về thuyết pháp
hay về giáo giới?"

10) Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con không tán thán,
không bác bỏ lời nói các du sĩ ngoại đạo ấy; không
hoan hỷ, không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy chúng
con ra đi với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ được hiểu lời nói
này từ Thế Tôn".

11) -- Được nói vậy, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại
đạo cần được trả lời như sau: "Này chư Hiền, khi tâm
thụ động (linam), trong khi ấy, tu tập giác chi nào là
không phải thời, trong khi ấy, tu tập giác chi nào là
phải thời? Nhưng, này chư Hiền, trong khi tâm dao
động (uddhatam), trong khi ấy, tu tập giác chi nào
là không phải thời, trong khi ấy, tu tập giác chi nào
là phải thời?" Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các
du sĩ ngoại đạo sẽ không thể cắt nghĩa được, sẽ rơi
vào khó khăn.

12) Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, vấn đề này vượt ngoài giới vức của họ. Này các Tỷ-kheo, Ta

BẢY GIÁC CHI                                         239

không thấy một ai ở Thiên giới, thế giới này, ở Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người có thể làm thỏa
mãn tâm với câu trả lời cho những câu hỏi này, ngoại
trừ Như Lai, hay đệ tử Như Lai, hay những ai được
nghe từ hai vị ấy.

Phi Thời – Tương V, 180

13)-- Trong khi tâm thụ động, này các Tỷ-kheo,
trong khi ấy, không phải thời là tu tập khinh an giác
chi, không phải thời là tu tập định giác chi, không
phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Khi tâm thụ
động, này các Tỷ-kheo, thật khó làm tâm phát khởi
nhờ những pháp này.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn đốt lên
một ngọn lửa nhỏ, người ấy ném vào đấy cỏ ướt,
phân bò ướt, củi ướt, để ngọn lửa ấy giữa mưa, gió
và rắc bụi lên trên; người ấy có thể nhen đỏ ngọn lửa
nhỏ ấy không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, không phải thời là tu tập khinh

BẢY GIÁC CHI                                        240

an giác chi, không phải thời là tu tập định giác chi,
không phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng,
khi tâm thụ động, thật khó làm tâm phát khởi nhờ
những pháp này.

Phải Thời – Tương V, 181

15) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động,
trong khi ấy, phải thời là tu tập trạch pháp giác chi,
phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, phải thời là tu
tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo,
khi tâm thụ động, thật dễ làm tâm phát khởi nhờ
những pháp này.

16) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn đốt lên
một ngọn lửa nhỏ, người ấy ném vào đấy cỏ khô,
phân bò khô, củi khô, dùng miệng thổi, không có rắc
bụi lên trên; người ấy có thể nhen đỏ ngọn lửa ấy
không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, phải thời là tu tập trạch pháp giác chi, phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo,

BẢY GIÁC CHI                                           241

khi tâm thụ động, thật dễ làm tâm phát khởi nhờ những pháp này.

Không Phải Thời – Tương V, 182

17) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động,
trong khi ấy, không phải thời là tu tập trạch pháp
giác chi, không phải thời là tu tập tinh tấn giác chi,
không phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, tâm dao động, thật khó được tịnh
chỉ do những pháp ấy.

18) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn dập
tắt một đống lửa lớn. Ở đây, người ấy ném vào cỏ
khô, phân bò khô và củi khô, lấy miệng thổi, và
không rắc bụi lên trên. Người ấy có thể dập tắt đống
lửa lớn ấy không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao
động, không phải thời là tu tập trạch pháp giác chi,
không phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, không phải
thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao
động, thật không dễ được tịnh chỉ nhờ những pháp
ấy.

BẢY GIÁC CHI                                          242

Phải Thời – Tương V, 182

19) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động,
trong khi ấy, phải thời là tu tập khinh an giác chi,
phải thời là tu tập định giác chi, phải thời là tu tập
xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động thật dễ
được tịnh chỉ nhờ những pháp này.

20) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người muốn dập tắt
một đống lửa lớn. Ở đây, người ấy ném vào cỏ ướt,
ném vào phân bò ướt, ném vào củi ướt, để giữa gió
và mưa, và rắc bụi lên trên. Người ấy có thể dập tắt
ngọn lửa lớn ấy không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động, trong khi ấy, phải thời là tu tập khinh an giác chi, phải thời là tu tập định giác chi, phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động, thật dễ được tịnh chỉ nhờ các pháp này.

21) Nhưng đối với niệm, này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng lợi ích trong mọi trường hợp.

BẢY GIÁC CHI                                          243

36 Pháp do Ta chứng ngộ và giảng dạy cho các ông là gì - Kinh ĐẠI BÁT NIẾT BÀN – 16 Trường I, 539

KINH ĐẠI BÁT NIẾT BÀN (MAHA PARINIBBANA SUTTA) – Bài kinh số 16 – Trường I, 539

I
1. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ở tại
Ràjagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakùta (Linh
Thứu). Lúc bấy giờ, Ajàtasattu Vedehiputta (A-xà-
thế, con bà Vi-đề-hi, vua nước Magadha, muốn
chinh phục dân Vajjì (Bạc-kỳ). Vua tự nói: "Ta
quyết chinh phạt dân Vajjì này, dầu chúng có uy
quyền, có hùng mạnh; ta quyết làm cỏ dân Vajjì; ta
sẽ tiêu diệt dân Vajjì; ta sẽ làm cho dân Vajjì bị
hoại vong".
2. Rồi Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước Magadha
nói với Bà-la-môn Vassakara (Vũ Xá), đại thần
nước Magadha:
- Này Bà-la-môn, hãy đi đến Thế Tôn, và nhân
danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Ngài, vấn an. Ngài có
thiểu bệnh, thiểu não, khinh an, khỏe mạnh, lạc trú:
"Bạch Thế Tôn, Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước
Magadha cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, vấn an

BẢY GIÁC CHI                                           244

Ngài có thiểu bệnh, thiểu não, khinh an, lạc trú". Và
khanh bạch tiếp: "Bạch Thế Tôn, Ajàtasattu
Vedehiputta, vua nước Magadha muốn chinh phục
dân Vajjì, vua tự nói: "Ta quyết chinh phạt dân
Vajjì này, dầu chúng có uy quyền, có hùng mạnh; ta
quyết làm cỏ dân Vajjì; ta sẽ tiêu diệt dân Vajjì; ta
sẽ làm cho dân Vajjì bị hoại vong". Thế Tôn trả lời
khanh thế nào, hãy ghi nhớ kỹ và nói lại ta biết. Các
bậc Thế Tôn không bao giờ nói lời hư vọng.
- Đại vương, xin vâng!
3. Bà-la-môn Vassakara, đại thần nước Magadha
vâng theo lời dạy của Ajàtasattu Vedehiputta, vua
nước Magadha cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình cỡi lên một chiếc, cùng với các cỗ xe ấy đi ra
khỏi Ràjagaha (Vương Xá), đến tại núi Linh Thứu,
đi xe đến chỗ còn dùng xe được, rồi xuống xe đi bộ
đến chỗ Thế Tôn, khi đến liền nói những lời chào
đón hỏi thăm xã giao với Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Bà-la-môn
Vassakara, đại thần nước Magadha, bạch Thế Tôn:
- Tôn giả Gotama, Ajàtasattu Vedehiputta, vua
nước Magadha cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả
Gotama, vấn an ngài có thiểu bệnh, thiểu não, khinh
an, khỏe mạnh, lạc trú. Tôn giả Gotama, Ajàtasattu
Vedehiputta, vua nước Magadha muốn chinh phục
dân xứ Vajjì. Vua tự nói: "Ta quyết chinh phạt dân
Vajjì này, dầu chúng có uy quyền, có hùng mạnh, ta

BẢY GIÁC CHI                                         245

quyết làm cỏ dân Vajjì, ta sẽ tiêu diệt dân Vajjì, ta
sẽ làm cho dân Vajjì bị hoại vọng".
4. Lúc bấy giờ, Tôn giả Ananda đứng quạt sau lưng
Thế Tôn. Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:
Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì thường hay
tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau không?
- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì thường hay
tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau.
- Này Ananda, khi nào dân Vajjì thường hay tụ họp
và tụ họp đông đảo với nhau, thời này Ananda, dân
Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tụ họp trong
niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm
việc trong niệm đoàn kết không?
- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tụ họp trong
niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm
việc trong niệm đoàn kết.
- Này Ananda, khi nào nghe dân Vajjì tụ họp trong
niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm
việc trong niệm đoàn kết, này Ananda dân Vajjì sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì không ban
hành những luật lệ không được ban hành, không
hủy bỏ những luật lệ đã được ban hành, sống đúng
với truyền thống của dân Vajjì như đã ban hành
thời xưa không?

BẢY GIÁC CHI                                             246

- Bạch Thế Tôn, con nghe dân Vajjì không ban
hành những luật lệ không được ban hành, không
hủy bỏ những luật lệ đã được ban hành, sống đúng
với truyền thống của dân Vajjì như đã ban hành
thuở xưa.
- Này Ananda, khi nào dân Vajjì, không ban hành
những luật lệ không được ban hành, không hủy bỏ
những luật lệ đã được ban hành, sống đúng với
truyền thống của dân Vajjì như đã ban hành thuở
xưa thời, này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.
Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tôn sùng,
kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng lão
Vajjì và nghe theo lời dạy của những vị này không?
- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tôn sùng,
kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng lão
Vajjì và nghe theo lời dạy của những vị này.
- Này Ananda, khi nào dân Vajjì tôn sùng, kính
trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng lão
Vajjì và nghe theo lời dạy của những vị này, thời
dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì không có bắt
cóc và cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ Vajjì
phải sống với mình không?
- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì không có
bắt khóc và cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ
Vajjì phải sống với mình.

BẢY GIÁC CHI                                          247

- Này Ananda, khi nào Vajjì không có bắt cóc và
cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ Vajjì phải sống
với mình thời, này Ananda, dân Vajjì sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.
Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tôn sùng,
kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của
Vajjì ở tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ
phế các cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước
đúng với quy pháp không?
- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tôn sùng,
kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của
Vajjì ở tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ
phế các cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước
đúng với quy pháp.
- Này Ananda, khi nào dân Vajjì tôn sùng, kính
trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của Vajjì ở
tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ phế các
cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước đúng với
quy pháp, thời này Ananda, dân Vajjì sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.
Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì bảo hộ, che
chở, ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì
khiến các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ, và
những vị A-la-hán đã đến được sống an lạc không?
- Bạch Thế Tôn, con nghe dân Vajjì bảo hộ, che
chở, ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì

BẢY GIÁC CHI                                          248

khiến các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ, và
những vị A-la-hán đã đến được sống an lạc.
- Này Ananda, khi nào dân Vajjì bảo hộ, che chở,
ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì khiến
các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ, và những
vị A-la-hán đã đến được sống an lạc, thời này
Ananda, dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.
5. Rồi Thế Tôn nói với Bà-la-môn Vassakara, đại
thần nước Magadha:
- Này Bà-la-môn, một thời Ta sống ở Vesàli tại tự
miếu Sàrandada, Ta dạy cho dân Vajjì bảy pháp
bất thối này. Này Bà-la-môn, khi nào bảy pháp bất
thối được duy trì giữa dân Vajjì, khi nào dân Vajjì
được giảng dạy bảy pháp bất thối này, thời Bà-la-
môn, dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.
Khi được nói vậy, Bà-la-môn Vassakara, đại thần
nước Magadha bạch Thế Tôn:
- Tôn giả Gotama, nếu dân Vajjì chỉ hội đủ một
pháp bất thối này, thời dân Vajjì nhất định được
cường thịnh, không bị suy giảm, huống nữa là đủ cả
bảy pháp bất thối. Tôn giả Gotama, Ajàtasattu
Vedehiputta, vua nước Magadha không thể đánh
bại dân Vajjì ở chiến trận trừ phi dùng ngoại giao
hay kế ly gián. Tôn giả Gotama, nay chúng con

BẢY GIÁC CHI                                       249

phải đi, chúng con có nhiều việc và có nhiều bổn
phận.
- Này Bà-la-môn, Người hãy làm những gì Ngươi
nghĩ là hợp thời.
Bà-la-môn Vassakara, vị đại thần nước Magadha
hoan hỷ, tán thán lời dạy của Thế Tôn, từ chỗ ngồi
đứng dậy và từ biệt.
6. Khi Bà-la-môn Vassakara đi chưa bao lâu, Thế
Tôn nói với Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, hãy đi và tập họp tại giảng đường tất
cả những vị Tỷ-kheo sống gần Ràjagaha (Vương
Xá).
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng theo lời dạy Thế Tôn, đi tập
họp tất cả những vị Tỷ-kheo sống gần Vương Xá
rồi đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, đứng một bên và
bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Tăng đã tu họp. Bạch Thế
Tôn, Ngài hãy làm những gì Ngài nghĩ là hợp thời.
Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến giảng
đường, ngồi trên chỗ ngồi đã soạn sẵn và nói với
các vị Tỷ-kheo:
Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối.
Hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ giảng.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Những vị Tỷ-kheo ấy trả lời Thế Tôn. Thế Tôn
giảng như sau:

BẢY GIÁC CHI                                      250

Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo thường
hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ họp
trong niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết,
và làm việc Tăng sự trong niệm đoàn kết, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không
ban hành những luật lệ không được ban hành,
không hủy bỏ những luật lệ đã được ban hành, sống
đúng với những học giới được ban hành, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tôn sùng,
kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc Tỷ-kheo
thượng tọa những vị này là những vị giàu kinh
nghiệm, niên cao lạp trưởng, bậc cha của chúng
Tăng, bậc thầy của chúng Tăng và nghe theo lời
dạy của những vị này, thời này các Tỷ-kheo, chúng
Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không bị
chi phối bởi tham ái, tham ái này tác thành một đời
sống khác, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

BẢY GIÁC CHI                                          251

Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo thích
sống những chỗ nhàn tịnh, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tự thân
an trú chánh niệm, khiến các bạn đồng tu thiện chí
chưa đến muốn đến ở, và các bạn đồng tu thiện chí
đã đến ở, được sống an lạc, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này
được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị
Tỷ-kheo được dạy bảy pháp bất thối này, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
7. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối
khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Những vị Tỷ-kheo đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không ưa
thích làm thế sự, không hoan hỷ làm thế sự, không
đam mê làm thế sự, thời này các Tỷ-kheo, chúng
Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không ưa
thích phiếm luận, không hoan hỷ phiếm luận, không
đam mê phiếm luận, thời này các Tỷ-kheo, chúng
Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

BẢY GIÁC CHI                                          252

Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không ưa
thích ngủ nghỉ, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-
kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không ưa
thích quần tụ, không hoan hỷ quần tụ, không đam
mê quần tụ, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo
sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không có
ác dục vọng, không bị chi phối bởi ác dục vọng,
thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không
bạn bè ác dục vọng, không thân tín ác dục vọng,
không cộng hành với ác dục vọng, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không
bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo không
dừng ở nửa chừng, giữa sự đạt đáo những quả vị
thấp kém và những quả vị thù thắng, thời này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này
được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị
Tỷ-kheo được dạy bảy pháp bất thối này, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

BẢY GIÁC CHI                                         253

8. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối
khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn
nói:
- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo có tín
tâm, có tàm, có quý, có nghe nhiều, có tinh tấn, có
chánh niệm, có trí tuệ, thời này các Tỷ-kheo, chúng
Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này
được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị
Tỷ-kheo được dạy bảy pháp bất thối này, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
9. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối
khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Chư Tỷ-kheo đáp ứng. Thế Tôn nói:
- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ tập
niệm giác chi, tụ tập trạch pháp giác chi, tu tập tinh
tấn giác chi,tu tập hỷ giác chi, tu tập khinh an giác
chi, tu tập định giác chi, tu tập xả giác chi, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này
được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị
Tỷ-kheo được dạy bảy pháp bất thối này, thời này

BẢY GIÁC CHI                                          254

các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
10. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất
thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.
- Xin vâng bạch Thế Tôn!
Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn
nói:
- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ tập
vô thường tưởng, tu tập vô ngã tưởng, tu tập bất
tịnh tưởng, tu tập nguy hiểm tưởng, tu tập xả ly
tưởng, tu tập vô tham tưởng, tu tập diệt tưởng, thời
này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này
được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị
Tỷ-kheo được dạy bảy pháp bất thối này, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
11. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng sáu pháp bất
thối, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ giảng.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn
nói:
Này các, Tỷ-kheo khi nào các vị Tỷ-kheo đối với
các vị đồng tu phạm hạnh, tại chỗ đông người và
vắng người, gìn giữ thân nghiệp từ hòa, thời này

BẢY GIÁC CHI                                           255

các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo đối với
các vị đồng tu phạm hạnh, tại chỗ đông người và
vắng người, gìn giữ khẩu nghiệp từ hòa...
... gìn giữ ý nghiệp từ hòa tại chỗ đông người và
vắng người, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo
sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo phân phối
không thiên vị, chung thọ hưởng với các bạn giới
đức đồng tu, mọi lợi dưỡng chơn chánh, hợp pháp,
cho đến những vật thọ lãnh trong bát khất thực, thời
này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo sống với
các bạn đồng tu, tại chỗ đông người, và vắng người,
trong sự thọ trì những giới luật, đúng với Sa-môn
hạnh, những giới luật không bị gẫy vụn, không bị
sứt mẻ, không bị tỳ vết, không bị uế trược, những
giới luật đưa đến giải thoát, được người có trí tán
thán, không bị ô nhiễm bởi mục đích sai lạc, những
giới luật hướng đến định tâm, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo sống với
các bạn đồng tu, tại chỗ đông người và vắng người,
trong sự thọ trì những tri kiến đúng với Sa-môn

BẢY GIÁC CHI                                        256

hạnh, những thánh tri kiến đưa đến giải thoát,
hướng đến sự diệt tận khổ đau cho những ai thiệt
hành theo, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.
Này các Tỷ-kheo, khi nào sáu pháp bất thối này
được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị
Tỷ-kheo được dạy sáu pháp bất thối này, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.
12. Trong thời gian Thế Tôn ở Vương Xá tại núi
Linh Thứu, pháp thoại này được giảng cho chúng
Tỷ-kheo: "Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ.
Định cùng tu với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi
ích lớn. Tuệ cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị
lớn, lợi ích lớn. Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến
giải thoát hoàn toàn các món lậu hoặc tức là dục
lậu, hữu lậu (tri kiến lậu), vô minh lậu".
13. Thế Tôn ở Vương Xá cho đến khi Ngài xem là
vừa đủ, rồi Ngài gọi tôn giả Ananda:
- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Ambalatthikà.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda đáp ứng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Ambalatthikà.
14. Tại Ambalatthikà, Thế Tôn thân trú tại nhà nghỉ
mát của vua. Trong thời gian Thế Tôn ở
Ambalatthikà, tại nhà nghỉ mát của vua, pháp thoại
này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

BẢY GIÁC CHI                                          257

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ
cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.
Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn
toàn các món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri
kiến lậu), vô minh lậu.
15. Thế Tôn ở Ambalatthikà cho đến khi Ngài xem
là vừa đủ, rồi Ngài bảo tôn giả Ananda:
- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Nalandà.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.
Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến
Nalandà. Tại đây, Thế Tôn ở Pavarikambavana (Ba
Ba Lợi Âm Bà Lâm).
16. Tôn giả Sàriputta (Xá Lợi Phất) đến tại chỗ Thế
Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Tôn giả
Sàriputta bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi
con nghĩ rằng, ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở
hiện tại không thể có một Sa-môn, một Bà-la-môn
nào có thể vĩ đại hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về
phương diện chánh giác.
- Này Sàriputta, lời nói của Ngươi thật là đại ngôn,
thật là gan dạ. Ngươi thật đã rống tiếng rống con sư
tử: "Con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ rằng,
ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại không
thể có một Sa-môn, một Bà-la-môn nào có thể vĩ

BẢY GIÁC CHI                                        258

đại hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về phương diện
chánh giác".
Này Sàriputta, có phải Ngươi đã biết tất cả những
Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở quá khứ,
Ngươi đã biết tâm những Vị này nói với tâm của
Ngươi: "Những Thế Tôn này ở quá khứ có giới đức
như vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy,
có hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã biết tất cả những
Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở tương lai,
Ngươi đã biết tâm những vị này với tâm của Ngươi:
"Những Thế Tôn này ở tương lai có giới đức như
vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy, có
hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, có phải Ngươi biết Ta là bậc Ứng
Cúng, Chánh Biến Tri ở hiện tại, Ngươi đã biết tâm
Ta với tâm của Ngươi. "Thế Tôn có giới đức như
vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy, có
hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, như vậy Ngươi không có tha tâm
thông đối với các vị Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở
quá khứ, tương lai và hiện tại. Như vậy, này
Sàriputta, vì sao Ngươi lại thốt ra những lời đại
ngôn, lời nói gan dạ, rống lên tiếng rống con sư tử:

BẢY GIÁC CHI                                       259

"Bạch Thế Tôn, con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con
nghĩ rằng, ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện
tại không thể có một Sa-môn, một Bà-la-môn nào
có thể vĩ đại hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về phương
diện chánh giác"?
17. Bạch Thế Tôn, con không có tha tâm thông đối
với các vị Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở quá khứ,
tương lai và hiện tại. Nhưng con biết truyền thống
về chánh pháp.
Bạch Thế Tôn, như vị vua có một thành trì tại
Biên cảnh, thành này có hào lũy kiên cố, có thành
quách tháp canh kiên cố và chỉ có một cửa ra vào.
Tại đây có một người gác cửa thông minh, biệt tài
và nhiều kinh nghiệm, không cho vào các người
lạ mặt, chỉ cho vào những người quen mặt. Người
này trong khi đi tuần trên con đường chạy vòng
quanh thành trì ấy có thể không thấy các chỗ nối
hay khe hở của tường, cho đến chỗ một con mèo
có thể lọt ra được, nhưng người ấy chỉ cần biết
rằng các sinh vật to lớn vào hay ra thành trì này
tất cả đều đi vào hay đi ra bởi cửa này.
Bạch Thế Tôn, cũng vậy con biết truyền thống về
chánh pháp.
Bạch Thế Tôn, tất cả các vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác trong quá khứ, tất cả vị Thế Tôn này đã diệt
trừ Năm Triền cái, những nhiễm tâm khiến cho trí
tuệ yếu ớt, đã an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, đã

BẢY GIÁC CHI                                      260

chân chánh tu tập Bảy Giác chi, đã chứng được
Vô thượng Chánh Đẳng Giác.
Bạch Thế Tôn, tất cả các vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác trong tương lai, tất cả Thế Tôn này đã diệt trừ
Năm Triền cái, những nhiễm tâm khiến cho trí tuệ
yếu ớt, đã an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, đã chân
chánh tu tập Bảy Giác chi, đã chứng được Vô
thượng Chánh Đẳng Giác.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hiện tại đã diệt trừ Năm
Triền Cái, những nhiễm tâm khiến cho trí tuệ yết ớt,
đã an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, đã chân chánh tu
tập Bảy Giác chi, đã chứng được Vô thượng Chánh
Đẳng Giác.
18. Trong thời gian Thế Tôn ở tại Nalandà, rừng
Pavarikamba, pháp thoại này được giảng cho chúng
Tỷ-kheo.
- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ
cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.
Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn
toàn các món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri
kiến lậu), vô minh lậu.
19. Thế Tôn ở Nalandà cho đến khi Ngài xem là
vừa đủ, rồi gọi tôn giả Ananda:
- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Pàtaligàma.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

BẢY GIÁC CHI                                        261

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Pàtaligàma.
20. Lúc bấy giờ, các cư sĩ ở Pàtaligàma được nghe
Thế Tôn đã đến làng Pàtaligàma. Các cư sĩ ở
Pàtaligàma đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các cư
sĩ ở Pàtaligàma bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn,
mong Thế Tôn hãy đến ở tại nhà nghỉ mát của
chúng con". Thế Tôn im lặng nhận lời.
21. Các cư sĩ ở Pàtaligàma được biết Thế Tôn đã
nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân
phía hữu hướng về Ngài và từ biệt. Các cư sĩ này đi
đến nghỉ mát, rải cát khắp tất cả sàn nhà, sắp đặt
chỗ ngồi, đặt ghè nước, chuẩn bị dầu đèn rồi đi đến
Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng một bên, các cư sĩ ở
Pàtaligàma bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, tất cả nhà nghỉ mát đã được rãi cát,
các chỗ ngồi đã được sắp đặt, ghè nước đã đặt sẵn,
dầu đèn đã được chuẩn bị. Bạch Thế Tôn, Ngài hãy
làm những gì Ngài nghĩ là phải thời.
22. Rồi Thế Tôn đắp y, cầm y bát, cùng với đại
chúng Tỷ-kheo đi đến nhà nghỉ mát, sau khi đến
liền rửa chân bước vào nhà, ngồi xuống, lưng dựa
và bức tường ở giữa, mặt hướng về phía Đông.
Chúng Tỷ-kheo sau khi rửa chân, bước vào nhà
ngồi xuống, lưng dựa vào bức tường phía Đông,
hướng mặt phía Tây, đối diện Thế Tôn.

BẢY GIÁC CHI                                       262

23. Thế Tôn nói với các cư sĩ ở Pataligama:
- Này các Gia chủ, có năm sự nguy hiểm cho
những ai phạm giới, sống trái giới luật. Thế nào
là năm?
Ở đây, này các Gia chủ, người phạm giới, sống trái
giới luật sẽ bị tiêu hao tiền của rất nhiều vì sống
phóng dật. Đó là điều nguy hiểm thứ nhất cho
những ai phạm giới, sống trái giới luật.
Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới, sống
trái giới luật bị tiếng dữ đồn xa. Đó là điều nguy
hiểm thứ hai cho những ai phạm giới, sống trái giới
luật.
Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới, sống
trái giới luật khi vào hội chúng nào, hoặc Sát Đế
Lỵ, hoặc Bà-la-môn, hoặc gia chủ, hoặc Sa-môn,
người ấy đi vào với tâm thần sợ hãi, bối rối. Đó là
điều nguy hiểm thứ ba cho những ai phạm giới,
sống trái giới luật.
Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới, sống
trái giới luật sẽ chết với tâm hồn rối loạn. Đó là
điều nguy hiểm thứ tư cho những ai phạm giới,
sống trái giới luật.
Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới, sống
trái giới luật sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị
sanh vào khổ cảnh, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Đó là
điều nguy hiểm thứ năm cho những ai phạm giới,
sống trái giới luật.

BẢY GIÁC CHI                                            263

Này các gia chủ, đó là năm điều nguy hiểm cho
những ai phạm giới, sống trái giới luật.
24. Này các Gia chủ có năm sự lợi ích cho những
ai giữ giới, sống theo giới luật. Thế nào là năm?
Ở đây, này các Gia chủ, người giữ giới, sống theo
giới luật sẽ có tiền của dồi dào rất nhiều vì sống
không phóng dật. Đó là sự lợi ích thứ nhất cho
những ai giữ giới, sống theo giới luật.
Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống theo
giới luật được tiếng tốt đồn xa. Đó là sự lợi ích thứ
hai cho những ai giữ giới, sống theo giới luật.
Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống theo
giới luật khi đi vào hội chúng nào, hoặc Sát Đế Lỵ,
hoặc Bà-la-môn, hoặc gia chủ, hoặc Sa-môn, người
ấy đi vào với tâm thần không sợ hãi, không bối rối.
Đó là sự lợi ích thứ ba cho những ai giữ giới, sống
theo giới luật.
Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống theo
giới luật sẽ chết với tâm hồn không rối loạn. Đó là
sự lợi ích thứ tư cho những ai giữ giới, sống theo
giới luật.
Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống theo
giới luật sau khi thân hoại mạng chung, sẽ được
sanh vào thiện thú, thiên giới. Đó là sự lợi ích thứ
năm cho những ai giữ giới, sống theo giới luật.

BẢY GIÁC CHI                                            264

25. Thế Tôn giảng pháp cho những cư sĩ ở
Pàtaligàma cho đến khuya, khích lệ, làm cho phấn
khởi, khiến tâm hoan hỷ rồi bảo các cư sĩ ấy:
- Này các Gia chủ, đêm đã khuya, nay các Ngươi
hãy làm những gì các Ngươi nghĩ là phải thời.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Các người cư sĩ của Pàtaligàma vâng lời Thế Tôn,
từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía
hữu hướng về Ngài từ tạ ra về. Thế Tôn, sau khi các
cư sĩ ở Pàtaligàma đi không bao lâu, liền trở vào
phòng riêng.
26. Lúc bấy giờ Sunidha và Vassakara, hai vị đại
thần xứ Magadha đang dựng thành trì để ngăn chặn
dân Vajjì. Một số rất lớn các thiên thần tụ họp hàng
ngàn tại các trú địa ở Pàtaligàma.
Chỗ nào có thiên thần có đại oai lực tụ họp, các vị
này khiến tâm các vua chúa, các đại thần có đại oai
lực, hướng đến sự xây dựng các trú xá.
Tại chỗ nào các thiên thần bậc trung tụ họp, các vị
này khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc trung
hướng đến sự xây dựng các trú xá.
Tại chỗ nào các thiên thần bậc hạ đẳng tụ họp, các
vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc hạ
đẳng hướng đến sự xây dựng các trú xá.
27. Thế Tôn với thiên nhãn, thanh tịnh, siêu nhân
thấy hàng ngàn các thiên thần tụ họp tại các trú địa

BẢY GIÁC CHI                                        265

ở Pàtaligàma, Thế Tôn thức dậy khi đêm chưa tàn
và nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananda, ai đang xây dựng thành trì ở
Pataligama?
- Sunidha và Vassakara, bạch Thế Tôn, hai vị đại
thần xứ Magadha, đang xây dựng thành trì ở
Pataligama để ngăn chận dân Vajjì.
28. Này Ananda, thật giống như đã hỏi ý kiến các vị
thiên thần ở cõi trời Ba mươi ba, các đại thần ở
Magadha, Sunidha và Vassakara đang xây thành trì
ở Pataligama để ngăn chận dân Vajjì.
Này Ananda ở đây với thiên nhãn, thanh tịnh, siêu
nhân Ta thấy hàng ngàn thiên thần tụ họp tại các trú
địa ở Pataligama.
Chỗ nào có thiên thần có đại oai lực tụ họp, các vị
ấy khiến tâm các vua chúa, các đại thần có đại oai
lực, hướng đến sự xây dựng các trú xá.
Chỗ nào các thiên thần bậc trung tụ họp, các vị ấy
khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc trung
hướng đến sự xây dựng các trú xá.
Chỗ nào các thiên thần bậc hạ đẳng tụ họp, các vị
này khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc hạ
đẳng hướng đến sự xây dựng các trú xá.
Này Ananda, chỗ nào các vị Ariyans an trú, chỗ nào
các nhà thương mãi qua lại, chỗ ấy sẽ thiết lập một
thành thị bậc nhất tên gọi là Pàtaliputta, một trung
tâm thương mãi.

BẢY GIÁC CHI                                        266

Nhưng này Ananda, Pàtaliputta sẽ bị ba hiểm nạn
về lửa, về nước hay chia rẽ bất hòa.
29. Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần nước
Magadha, đến tại chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong liền
nói những lời chào đón hỏi thăm xã giao rồi đứng
một bên. Sau khi đứng một bên, vị đại thần xứ
Magadha, Sunidha và Vassakara bạch Thế Tôn:
"Mong Thế Tôn nhận lời mời dùng cơm tại nhà
chúng con hôm nay cùng với đại chúng Tỷ-kheo".
Thế Tôn im lặng nhận lời.
30. Hai vị đại thần xứ Magadha, Sunidha và
Vassakara sau khi biết Thế Tôn đã nhận lời liền đi
về nhà ở, cho soạn tại nhà của mình các món ăn
thượng vị, loại cứng và loại mềm, rồi cử người đến
tin Thế Tôn: "Tôn giả Gotama, giờ đã đến, cơm đã
sẵn sàng".
Rồi Thế Tôn buổi sáng đắp y, mang theo y bát cùng
với đại chúng Tỷ-kheo đi đến trú sở của hai vị đại
thần xứ Magadha, Sunidha và Vassakara, sau khi đi
đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Rồi hai vị thần
xứ Magadha, Sunidha và Vassakara tự tay mời
chúng Tỷ-kheo với Thế Tôn là thượng thủ, các món
ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm. Sau khi Thế
Tôn dùng cơm xong và cất tay khỏi bình bát,
Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần xứ Magadha
liền lấy chiếc ghế thấp khác và ngồi xuống một bên.

BẢY GIÁC CHI                                        267

31. Sau khi Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần
thứ Magadha đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn đọc
bài kệ cảm tạ:
Tại chỗ nào người sáng suốt lấy làm chỗ trú xứ.
Hãy nuôi dưỡng người giữ giới và người phạm
hạnh.
Và san sẽ công đức với Chư Thiên trú tại chỗ ấy.
Được tôn kính, chúng sẽ tôn kính lại.
Được trọng vọng, chúng sẽ trọng vọng lại.
Chúng sẽ mến thương người ấy như người mẹ
thương mến con.
Và những ai được thiên thần thân mến luôn luôn
được thấy may mắn.
Sau khi Thế Tôn tán thán Sunidha và Vassakara,
hai vị đại thần xứ Magadha với bài kệ này, Ngài từ
chỗ ngồi đứng dậy và ra về.
32. Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần xứ
Magadha đi sau lưng Thế Tôn và nói:
- "Hôm nay Sa-môn Gotama đi ra cửa nào
cửa ấy sẽ được đặt tên là Gotama; Sa-môn Gotama
lội qua sông từ bến nào, bến ấy sẽ được đặt tên là
Gotama. Và cửa Sa-môn Gotama đi ra được đặt tên
là cửa Gotama".
33. Rồi Thế Tôn đi đến sông Ganga (sông Hằng).
Lúc bây giờ, sông Gangà tràn ngập nước đến bờ
đến nỗi con quạ có thể uống được. Có người đang
đi tìm thuyền, có người đang đi tìm phao, có người

BẢY GIÁC CHI                                          268

cột bè để qua bờ bên kia. Thế Tôn mau lẹ như
người lực sĩ duỗi cánh tay được co lại hay co cánh
tay đã duỗi ra, biến mất từ bờ bên này và hiện ra
trên bờ bên kia với chúng Tỷ-kheo.
34. Thế Tôn thấy những người kia, người đang đi
tìm thuyền, người đang đi tìm phao, người đang đi
cột bè để qua bờ bên kia. Thế Tôn hiểu được ý
nghĩa của cảnh này, lúc ấy bèn ứng khẩu lời cảm
khái:
"Những ai làm cầu vượt biển trùng dương, bỏ lại
đất sũng đầm ao, trong khi người phàm phu đang
cột bè.
Những người ấy thật là những vị trí tuệ được giải
thoát".
II
1. Rồi Thế Tôn gọi tôn giả Ananda: "Này Ananda,
chúng ta hãy đi đến Kotigàma".
- "Xin vâng, bạch Thế Tôn". Tôn giả Ananda đáp
ứng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-
kheo đi đến Kotigàma. Tại đây, Thế Tôn ở tại
Kotigàma.
2. Thế Tôn nói với các vị Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không thông hiểu Bốn Thánh đế mà chúng ta
phải lưu chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các
Ngươi. Bốn Thánh đế ấy là gì?

BẢY GIÁC CHI                                          269

Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không
thông hiểu Khổ Thánh đế mà chúng ta phải lưu
chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các Ngươi.
Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không
thông hiểu Khổ Tập Thánh đế mà chúng ta phải lưu
chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các Ngươi.
Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không
thông hiểu Khổ Diệt Thánh đế... Khổ Diệt Đạo
Thánh đế mà chúng ta phải lưu chuyển luân hồi lâu
năm, Ta và các Ngươi.
Này các Tỷ-kheo khi Khổ Thánh đế này được
giác ngộ, được thông hiểu, khi Khổ Tập Thánh đế
này được giác ngộ, được thông hiểu, khi Khổ Diệt
Đạo Thánh đế này được giác ngộ, được thông hiểu,
thời hữu ái được diệt trừ, sự dắt dẫn đến một
đời sống được đoạn tuyệt, nay không còn hậu
hữu nữa.
3. Thế Tôn thuyết như vậy, Thiện Thệ lại nói thêm:
- Chính vì không thấy như thật Bốn Thánh đế
nên có sự luân chuyển lâu ngày trong nhiều đời.
Khi những sự thực này được nhận thức, nguyên
nhân của một đời sống khác được trừ diệt, khi
khổ căn được đoạn trừ, sẽ không còn một đời
sống khác nữa.
4. Trong thời gian Thế Tôn ở Kotigàma, pháp thoại
này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

BẢY GIÁC CHI                                         270

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ
cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.
Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn
toàn các món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri
kiến lậu), vô minh lậu.
5. Thế Tôn, sau khi ở Kotigàma cho đến khi Ngài
xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:
- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Nàdikà.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Nàdikà, tại ngôi
nhà gạch (Ginjakàvasatha).
6. Rồi Tôn giả Ananda đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ
Ngài và ngồi xuống một bên. Tôn giả Ananda bạch
Thế Tôn:
Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sàlada mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng
thái như thế nào?
Tỷ-kheo ni Nandà mệnh chung tại Nàdikà đã được
sanh ở cõi nào, hậu thế trạng thái như thế nào?
Bạch Thế Tôn, cư sĩ Sudatta mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh cõi nào, hậu thế trạng thái như
thế nào?
Bạch Thế Tôn, nữ cư sĩ Sujàtà mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng thái
như thế nào?

BẢY GIÁC CHI                                        271

Bạch Thế Tôn, cư sĩ Kakudha mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh cõi nào, hậu thế trạng thái như
thế nào?
Bạch Thế Tôn, cư sĩ Kàlinga... Bạch Thế Tôn, cư sĩ
Nikata... Bạch Thế Tôn, cư sĩ Katissabha... Bạch
Thế Tôn, cư sĩ Tuttha... Bạch Thế Tôn, cư sĩ
Santuttha..., Bạch Thế Tôn cư sĩ Bhadda... Bạch
Thế Tôn, cư sĩ Subhadda đã mệnh chung tại Nàdikà
đã được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng thái như thế
nào?
7. Này Ananda, Tỷ-kheo Sàlada diệt tận các lậu
hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và
an trú ngay hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải
thoát.
Này Ananda, Tỷ-kheo ni Nandà đoạn trừ năm hạ
phần kiết sử, hóa sanh (thiên giới) và từ đó nhập
Niết Bàn không còn trở lại đời này nữa.
Này Ananda, cư sĩ Sudatta, diệt trừ ba kiết sử làm
giảm thiểu tham, sân, si, chứng quả Nhứt lai sau khi
trở lại đời này một lần nữa sẽ diệt tận khổ đau.
Này Ananda, nữ cư sĩ Sujatà diệt trừ ba kiết sử,
chứng quả Dự lưu, nhứt định không còn đọa vào ác
đạo, đạt đến Chánh giác.
Này Ananda, cư sĩ Kakudha đoạn trừ năm hạ phần
kiết sử, hóa sanh (thiên giới), và từ đó nhập Niết
Bàn không còn trở lại đời này nữa.

BẢY GIÁC CHI                                        272

Này Ananda, cư sĩ Kalinga... Này Ananda cư sĩ
Nikata... Này Ananda, cư sĩ Katissabha... Này
Ananda, cư sĩ Tuttha... Này Ananda, cư sĩ
Santuttha... Này Ananda, cư sĩ Bhadada... Này
Ananda, cư sĩ Subhadda đoạn trừ năm hạ phần kiết
sử, được hóa sanh (thiên giới), và từ đó nhập Niết
Bàn không còn trở lại đời này nữa.
Này Ananda, hơn năm mươi cư sĩ mệnh chung tại
Nàdikà, đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, hóa sanh
(thiên giới) và từ đó nhập Niết Bàn không còn trở
lại đời này nữa.
Này Ananda, hơn chín mươi tín nam nữ cư sĩ mệnh
chung tại Nàdikà, diệt trừ ba kiết sử, làm giảm thiểu
tham, sân, si, chứng quả Nhứt lai, sau khi trở lại đời
này một lần nữa sẽ diệt tận khổ đau.
Này Ananda, hơn năm trăm cư sĩ, mệnh chung tại
Nàdikà, diệt trừ ba kiết sử, chứng quả Dự lưu, nhứt
định không còn đọa vào ác đạo, đạt đến Chánh giác.
8. Này Ananda, thật không có gì lạ, vấn đề con
người phải mệnh chung. Nhưng mỗi lần có người
mệnh chung lại đến hỏi Như Lai về vấn đề này thời
Ananda, như vậy làm phiền nhiễu Như Lai. Này
Ananda, vì vậy ta sẽ giảng Pháp kính (Gương
chánh pháp) để Thánh đệ tử, sau khi chứng đạt
pháp nghĩa này, nếu muốn, sẽ tự tuyên bố về
mình như sau: "Đối với ta, sẽ không còn địa ngục,
sẽ không còn tái sanh cõi bàng sanh, ngạ quỷ, đọa

BẢY GIÁC CHI                                         273

xứ, ác thú. Ta đã chứng quả Dự lưu, nhứt định
không đọa ác đạo, sẽ đạt Chánh giác".
9. Này Ananda, Pháp kính ấy là gì mà Thánh đệ
tử, sau khi chứng đạt pháp nghĩa này, nếu muốn, sẽ
tự tuyên bố về mình như sau: "Đối với ta, sẽ không
còn địa ngục, sẽ không còn tái sanh cõi bàng sanh,
ngạ quỷ, đọa xứ, ác thú. Ta đã chứng quả Dự lưu,
nhứt định không đọa ác đạo, sẽ đạt Chánh giác"?
Này Ananda, vị Thánh đệ tử có chánh tín đối với
đức Phật: "Thế Tôn là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, Minh hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải,
Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân
Sư, Phật, Thế Tôn".
Vị ấy có chánh tín đối với chánh pháp: "Chánh
pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy, thiết thực, vượt
ngoài thời gian chi phối, đến để mà thấy, có khả
năng giải thoát, được kẻ trí tự mình thâm hiểu".
Vị ấy có chánh tín đối với chúng Tăng: "Chúng
Tăng đệ tử Thế Tôn chân chánh tu hành, chúng
Tăng đệ tử Thế Tôn chân trực tu hành, chúng Tăng
đệ tử Thế Tôn chân trí tu hành, chúng Tăng đệ tử
Thế Tôn chân tịnh tu hành, tức là bốn đôi tám vị.
Chúng Tăng đệ tử Thế Tôn đáng được nghênh đón,
đáng được cúng dường, đáng được chiêm ngưỡng,
đáng được chấp tay, là phước điền vô thượng ở trên
đời.

BẢY GIÁC CHI                                      274

Cụ túc giới hạnh, được bậc Thánh mến chuộng,
được viên mãn không mảy mún, được vẹn toàn
không sứt mẻ, không tỳ vết, không ô nhiễm, những
giới hạnh đưa đến giải thoát, được người trí tán
thán, không bị ảnh hưởng bởi đời sau. Hướng dẫn
đến thiền định".
Này Ananda, chính Pháp kính này mà Thánh đệ
tử sau khi chứng đạt pháp nghĩa này, nếu muốn
sẽ tự tuyên bố về mình như sau: "Đối với ta, sẽ
không còn địa ngục, sẽ không còn tái sanh cõi bàng
sanh, ngạ quỷ, đọa xứ, ác thú. Ta đã chứng quả Dự
lưu, nhứt định không đọa ác đạo, sẽ đạt chánh
giác".
10. Khi Thế Tôn ở Nàdikà, pháp thoại này được
giảng cho chúng Tỷ-kheo:
- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ... Tức là dục
lậu, hữu lậu (tri kiến lậu), vô minh lâu.
11. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Nàdikà cho đến khi
Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:
- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Vesàli.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Vesàli. Ở đây,
Thế Tôn trú tại vườn Ambapàli.
12. Thế Tôn bảo các vị Tỷ-kheo:

BẢY GIÁC CHI                                           275

- Này các Tỷ-kheo, các Ngươi phải sống an trú
chánh niệm, tỉnh giác. Đó là lời dạy của Ta cho
các Ngươi.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo an trú chánh
niệm? Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với thân,
quán thân, tinh tấn, tỉnh giác, chánh niệm nhiếp
phục mọi tham ái, ưu bi ở trên đời, đối với các cảm
thọ... đối với tâm... đối với các pháp, quán pháp,
tinh tấn, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục mọi
tham ái, ưu bi ở trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy
gọi là chánh niệm.
13. Này các Tỷ-kheo thế nào là Tỷ-kheo tỉnh giác?
Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ Kheo tỉnh giác khi đi
tới, đi lui, tỉnh giác khi ngó tới, ngó lui; tỉnh giác
khi co tay, duỗi tay, tỉnh giác khi mang áo sanghati
(tăng già lê) mang bát, mang y, tỉnh giác khi ăn, khi
uống, khi nhai, khi nếm, tỉnh giác khi đại tiện, tiểu
tiện; tỉnh giác khi đi; khi đứng, khi ngồi, khi nằm,
khi thức, khi nói, khi im lặng. Này các Tỷ-kheo,
như vậy Tỷ-kheo sống tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo phải sống an trú chánh niệm, tỉnh giác. Đó
là lời dạy của Ta cho các Ngươi.
14. Lúc bấy giờ dâm nữ Ambapàli được nghe: "Thế
Tôn đã đến Vesàli và ở tại vườn xoài của ta". Dâm
nữ Ambapàli liền cho thắng các cỗ xe thù thắng, tự
leo lên một chiếc, cùng với các cổ xe thù thắng xuất
phát ra khỏi Vesàli và đi đến vườn xoài. Nàng cỡi

BẢY GIÁC CHI                                            276

xe cho đến chỗ còn có thể cỡi xe được, rồi xuống xe
đi bộ đến tại chỗ Thế Tôn, khi đến liền đảnh lễ
Ngài và ngồi xuống một bên, Thế Tôn thuyết pháp
cho dâm nữ Ambapàli đang ngồi một bên, giảng
dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan
hỷ.
Dâm nữ Ambapàli sau khi được Thế Tôn giảng dạy,
khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ,
liền bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn ngày mai nhận lời
mời dùng cơm của chúng con với chúng Tỷ-kheo.
Thế Tôn im lặng nhận lời. Dâm nữ Ambapali được
biết Thế Tôn đã nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy,
đảnh lễ Ngài, thân bên phải hướng về đức Phật và
từ biệt.
15. Các người Licchavi ở Vesàli được nghe: "Thế
Tôn đến Vesàli hiện ở vườn Ambapàli", liền cho
thắng các cỗ xe thù thắng leo lên xe rồi xuất phát ra
khỏi Vesàli với những cỗ xe ấy. Có những vị
Licchavi toàn xanh, màu sắc xanh, mặc vải màu
xanh, mang đồ trang sức màu xanh. Có những vị
Licchavi toàn vàng, màu sắc vàng, mặc vải màu
vàng, mang đồ trang sức màu vàng. Có những vị
Licchavi toàn đỏ, màu sắc đỏ, mặc vải màu đỏ,
mang đồ trang sức màu đỏ. Có những vị Licchavi
toàn trắng, màu sắc trắng, mặc vải màu trắng, mang
đồ trang sức màu trắng.

BẢY GIÁC CHI                                        277

16. Lúc bấy giờ dâm nữ Ambapàli đánh xe va chạm
với các thanh niên Licchavi, trục xe chạm với trục
xe, bánh xe chạm với bánh xe, gọng xe chạm với
gọng xe. Các Licchavi nói với dâm nữ Ambapàli:
- Này Ambapàli, tại sao nàng lại đánh xe va chạm
với các thanh niên Licchavi, trục xe chạm với trục
xe, bánh xe chạm với bánh xe, gọng xe chạm với
gọng xe?
- Này quý Công tử của tôi, tôi vừa mới mời Thế
Tôn cùng chúng Tỷ-kheo ngày mai đến dùng cơm.
- Này Ambapàli, hãy nhường cho chúng ta bữa cơm
ấy đổi lấy một trăm ngàn.
- Dầu quý Công tử có cho tôi cả thành Vesàli cùng
với các đất phụ thuộc, tôi cũng không nhường bữa
cơm quan trọng này.
Các vị Licchavi này tức tối búng ngón tay và nói:
- Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này đả thắng! Chúng
ta bị cô thiếu nữ xoài này phổng tay trên. Và các vị
Licchavi này cùng đi đến vườn Ambapàli.
17. Thế Tôn xa thấy các vị Licchavi liền nói với các
Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo nếu có vị Tỷ-kheo nào
chưa thấy các chư Thiên ở cõi Tam thập tam
thiên, hãy ngó chúng Licchavi, hãy nhìn chúng
Licchavi. Này các Tỷ-kheo chúng Licchavi cũng
giống như chúng Tam thập tam thiên".
18. Các vị Licchavi ấy cỡi xe cho đến chỗ còn có
thể cỡi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến tại chỗ Thế

BẢY GIÁC CHI                                       278

Tôn, khi đến, liền đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một
bên. Thế Tôn thuyết pháp cho những vị Licchavi
đang ngồi một bên, giảng dạy, khích lệ, làm cho
phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ.
Các vị Licchavi sau khi được Thế Tôn giảng dạy,
khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ liền
bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn ngày mai nhận lời
mời dùng cơm của chúng con với chúng Tỷ-kheo.
- Này các Licchavi, ngày mai Ta đã nhận lời mời
dùng cơm của dâm nữ Ambapàli rồi.
Các vị Licchavi này tức tối búng ngón tay và nói:
"Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này đả thắng! Chúng
ta bị cô thiếu nữ xoài này phổng tay trên..."
Rồi những vị Licchavi này, hoan hỷ tán thán lời dạy
Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân
bên hữu hướng về đức Phật và từ biệt.
19. Lúc bấy giờ dâm nữ Ambapali, đêm vừa tàn
canh, liền cho sửa soạn tại vườn của mình các món
ăn thượng vị loại cứng và loại mềm và cho báo tin
Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, giờ đã đến, cơm đã sẵn
sàng". Thế Tôn buổi sáng đắp y, đem theo y bát,
cùng với chúng Tỷ-kheo đến tại túc xá của dâm nữ
Ambapàli, sau khi đến liền ngồi xuống chỗ đã soạn
sẵn. Rồi dâm nữ Ambapàli tự tay thân hành mời
chúng Tỷ-kheo với đức Phật là vị thượng thủ, dùng
các món ăn thượng vị loại cứng và loại mềm.

BẢY GIÁC CHI                                      279

Khi Thế Tôn dùng xong, tay đã rời bát, dâm nữ
Ambapàli lấy một ghế thấp khác và ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, dâm nữ
Ambapàli bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, con xin
cúng dường ngôi vườn này cho chúng Tỷ-kheo
với đức Phật là vị thượng thủ".
Thế Tôn nhận lãnh khu vườn. Thế Tôn thuyết pháp
cho dâm nữ Ambapàli, khích lệ, làm cho phấn khởi,
khiến tâm hoan hỷ, rồi đứng dậy ra về.
20. Trong thời gian Thế Tôn ở Vesàli, pháp thoại
này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:
- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ
cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.
Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn
toàn các món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri
kiến lậu), vô minh lậu.
21. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Vesàli cho đến khi Ngài
xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:
- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến làng Baluvà.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến làng Baluvà. Và
Thế Tôn trú tại làng này.
22. Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

BẢY GIÁC CHI                                        280

- Này các Tỷ Kheo hãy an cư trong mùa mưa xung
quanh Vesàli tại chỗ có bạn bè quen thuộc và thân
tín. Còn Ta sẽ an cư ở đây, tại làng Baluvà.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Những Tỷ Kheo này vâng đáp Thế Tôn và tìm chỗ
an cư mùa mưa xung quanh Vesàli tại chỗ có bạn
bè quyến thuộc và thân tín. Còn Thế Tôn an cư tại
làng Baluvà.
23. Trong khi Thế Tôn an cư trong mùa mưa, một
cơn bệnh trầm trọng khởi lên, rất đau đớn, gần như
muốn chết. Nhưng Thế Tôn giữ tâm chánh niệm,
tỉnh giác, chịu đựng cơn đau ấy, không một chút
ta thán. Thế Tôn tự nghĩ: "Thật không hợp lẽ nếu
Ta diệt độ mà không có một lời với các đệ tử hầu
cận Ta, không từ biệt chúng Tỷ-kheo. Vậy Ta hãy
lấy sức tinh tấn, nhiếp phục cơn bệnh này, duy trì
mạng căn và tiếp tục sống". Và Thế Tôn với sức
tinh tấn, nhiếp phục bệnh ấy duy trì mạng căn.
24. Rồi Thế Tôn lành bệnh. Sau khi lành bệnh
không bao lâu, đức Phật rời khỏi tịnh xá và ngồi
trên ghế đã soạn sẵn, trong bóng mát của ngôi tịnh
xá. Lúc bấy giờ tôn giả Ananda đến tại chỗ Thế
Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Sau khi
ngồi xuống một bên, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, con được thấy Thế Tôn khỏe
mạnh. Bạch Thế Tôn, con được thấy Thế Tôn kham
nhẫn, bạch Thế Tôn, thấy Thế Tôn bệnh hoạn, thân

BẢY GIÁC CHI                                           281

con cảm thấy yếu ớt như lau sậy, mắt con mờ mịt
không thấy rõ phương hướng, dầu cho, bạch Thế
Tôn, con được một chút an ủi rằng, Thế Tôn sẽ
không diệt độ, nếu Ngài chưa có lời di giáo lại cho
chúng Tỷ-kheo.
25. Này Ananda, chúng Tỷ-kheo còn mong mỏi gì
nữa ở Ta! Này Ananda, Ta đã giảng Chánh pháp,
không có phân biệt trong ngoài (mật giáo và không
phải mật giáo), vì này Ananda, đối với các Pháp,
Như Lai không bao giờ là vị Đạo sư còn nắm tay
(còn giữ lại một ít mật giáo chưa giảng dạy).
Này Ananda, những ai nghĩ rằng: "Như Lai là vị
cầm đầu chúng Tỷ-kheo"; hay "chúng Tỷ-kheo chịu
sự giáo huấn của Như Lai" thời này Ananda, người
ấy sẽ có lời di giáo cho chúng Tỷ-kheo.
Này Ananda, Như Lai không nghĩ rằng: "Ta là vị
cầm đầu chúng Tỷ-kheo; hay "chúng Tỷ-kheo chịu
sự giáo huấn của Ta" thời nay Ananda, làm sao
Như Lai lại có lời di giáo cho chúng Tỷ-kheo?
Này Ananda, Ta nay đã già, đã thành bậc trưởng
thượng, đã đến tuổi lâm chung, đã đến tám mươi
tuổi. Này Ananda, như cỗ xe đã già mòn, sở dĩ còn
chạy được là nhờ dây thắng chằng chịt, cũng vậy
thân Như Lai được duy trì sự sống giống như chính
nhờ chống đỡ dây chằng.
Này Ananda, chỉ trong khi Như Lai không tác ý đến
tất cả tướng, với sự diệt trừ một số cảm thọ, chứng

BẢY GIÁC CHI                                       282

và an trú vô tướng tâm định, chính khi ấy thân
Như Lai được thoải mái.
26. Vậy nên, này Ananda, hãy tự mình là ngọn
đèn cho chính mình, hãy tự mình nương tựa
chính mình, chớ nương tựa một gì khác. Dùng
Chánh pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp
làm chỗ nương tựa, chớ nương tựa một gì khác.
Này Ananda, thế nào là vị Tỷ-kheo hãy tự mình là
ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính
mình, không nương tựa một gì khác, dùng Chánh
pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ
nương tựa, không nương tựa một gì khác?
Này Ananda, ở đời, vị Tỷ-kheo, đối với thân quán
thân, tinh tấn, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục
mọi tham ái, ưu bi trên đời; đối với các cảm thọ...
đối với tâm... đối với các pháp, quán pháp, tinh tấn,
tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục mọi tham ái, ưu
bi trên đời. Này Ananda, như vậy vị Tỷ-kheo tự
mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương
tựa chính mình, không nương tựa một gì khác, dùng
Chánh pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm
chỗ nương tựa, không nương tựa một gì khác.
Này Ananda, những ai sau khi Ta diệt độ, tự
mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình
nương tựa chính mình, không nương tựa một gì
khác, dùng Chánh pháp làm ngọn đèn, dùng
Chánh pháp làm chỗ nương tựa, không nương

BẢY GIÁC CHI                                        283

tựa vào một pháp gì khác, những vị ấy, Này
Ananda là những vị tối thượng trong hàng Tỷ-
kheo của Ta, nếu những vị ấy tha thiết học hỏi.
III
1. Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, đem theo y
bát, vào Vesàli để khất thực. Sau khi khất thực ở
Vesàli, ăn xong và trên đường khất thực trở về Ngài
nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananda, hãy lấy tọa cụ. Ta muốn đi đến điện
thờ Càpàla, để nghỉ trưa.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn, lấy tọa cụ và đi
theo sau lưng Thế Tôn.
2. Thế Tôn đi đến điện thờ Càpàla, khi đến Ngài
ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Tôn giả Ananda đảnh lễ
Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với
Tôn giả Ananda đang ngồi một bên:
- Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện
thờ Udena, khả ái thay điện thờ Gotamaka, khả ái
thay điện thờ Sàttambaka, khả ái thay điện thờ
Bahuputta, khả ái thay điện thờ Sàrandada, khả ái
thay điện thờ Càpàla.
3. Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập
nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền
vững, điêu luyện, thiện xảo, thời nếu muốn người
ấy có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại.

BẢY GIÁC CHI                                        284

Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu
tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật
bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu
muốn Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần
kiếp còn lại.
4. Nhưng Tôn giả Ananda không thể nhận hiểu sự
gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của
Thế Tôn, Tôn giả không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch
Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp. Thiện
Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp vì lợi ích cho chúng
sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc
cho loài Trời và loài Người". Vì tâm tôn giả bị Ma
vương ám ảnh.
5. Lần thứ hai Thế Tôn... lần thứ ba Thế Tôn nói
với tôn giả Ananda:
- Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện
thờ Udena, khả ái thay điện thờ Gotamaka, khả ái
thay điện thờ Sattambaka, khả ái thay điện thờ
Bahuputta, khả ái thay điện thờ Sàrandada, khả ái
thay điện thờ Càpàla!" Này Ananda, những ai đã tu
bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật
chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo
thời, nếu người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp
hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã
tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật
chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo.

BẢY GIÁC CHI                                          285

Này Ananda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến
một kiếp hay phần kiếp còn lại.
Nhưng tôn giả Ananda không thể nhận hiểu sự gợi
ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Thế
Tôn, Tôn giả không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế
Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện
Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho
chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì
an lạc cho loài Trời và loài Người". Vì tâm của tôn
giả bị Ác ma ám ảnh.
6. Rồi Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananda hãy đi và làm những gì Ngươi nghĩ
là phải thời.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, từ chỗ ngồi
đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân bên hữu hướng về Thế
Tôn và đi r m

BẢY GIÁC CHI                                       286

văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và
tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp,
sau khi học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn
giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tích, và
giải thích rõ ràng Chánh pháp, khi có tà đạo khởi
lên chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách
khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần
diệu".
8. Bạch Thế Tôn, nay những Tỷ-kheo của Thế Tôn,
đã trở thành những vị đệ tử chân chánh, sáng suốt,
có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp và
tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp,
sau khi học hỏi giáo lý, đã có thể tuyên bố, diễn
giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và
giải thích rõ ràng Chánh pháp, khi có tà đạo khởi
lên đã có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo
léo, đã có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu. Như
vậy, nay Thế Tôn, hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt
độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ!
Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác
ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo ni
của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh,
sáng suốt, có kỷ luật... khi nào những nam cư sĩ
của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh,
sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn duy trì
Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp,
sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi

BẢY GIÁC CHI                                       287

học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng,
trình bày, xác định, khai minh, phân tách, và giải
thích rõ ràng Chánh pháp; khi nào có tà đạo khởi
lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách
khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần
diệu". Bạch Thế Tôn, nay những nam cư sĩ của Thế
Tôn đã trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng
suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh
pháp, đầy đủ Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn
chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo
lý đã có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác
định, khai minh, phân tích và giải thích rõ ràng
Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, đã có thể chất
vấn và hàng phục một cách khéo léo, và có thể
truyền bá Chánh pháp thần diệu. Như vậy, nay Thế
Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế
Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ.
Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác
ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những nữ cư sĩ
của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh,
sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì,
Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp,
sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi
học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng,
trình bày, xác định, khai minh, phân tách, và giải
thích rõ ràng Chánh pháp; khi nào có tà đạo khởi
lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách

BẢY GIÁC CHI                                           288

khéo léo, chưa có thể truyền bá chánh pháp một
cách thần diệu". Bạch Thế Tôn, nay những nữ cư sĩ
của Thế Tôn đã trở thành những đệ tử chơn chánh,
sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì
Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp,
sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi
học hỏi giáo lý đã có thể tuyên bố, diễn giảng, trình
bày, xác định, khai minh, phân tách, và giải thích rõ
ràng Chánh pháp; khi nào có tà đạo khởi lên, đã có
thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, có thể
truyền bá Chánh pháp một cách thần diệu. Như vậy,
nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ.
Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ.
Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác
ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào phạm hạnh Ta
giảng dạy chưa thành tựu, thịnh đạt, phổ biến,
quảng bá, biến mãn, nghĩa là được khéo giảng
dạy cho loài người". Bạch Thế Tôn, nay phạm
hạnh Thế Tôn giảng dạy đã được thành tựu, thịnh
đạt, phổ biến, quảng bá, biến mãn, nghĩa là được
khéo giảng dạy cho loài người. Như vậy, nay Thế
Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế
Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ.
9. Khi được nói vậy Thế Tôn nói với Ác ma: "Này
Ác ma hãy yên tâm, không bao lâu Như Lai sẽ
diệt độ. Sau ba tháng bắt đầu từ hôm nay, Như
Lai sẽ diệt độ".

BẢY GIÁC CHI                                        289

10. Và tại điện thờ Càpàla, Thế Tôn chánh niệm,
tỉnh giác, từ bỏ thọ, hành (không duy trì mạng
sống lâu hơn nữa). Khi Thế Tôn từ bỏ, không duy
trì mạng sống thêm nữa, thời đại địa chấn động, ghê
rợn, tóc lông dựng ngược, sấm trời vang dậy. Thế
Tôn nhận hiểu ý nghĩa của sự kiện ấy, liền thốt câu
kệ cảm khái như sau:
Mạng sống có hạn hay vô hạn,
Tu sĩ từ bỏ, không kéo dài.
Nội tâm chuyên nhất trú thiền định.
Như tháo áo giáp đang mang mặc.
11. Lúc bấy giờ, tôn giả Ananda suy nghĩ: "Thật là
kỳ diệu! Thật là hy hữu! Đại địa chấn động, đại địa
rung động như vậy, ghê rợn, tóc lông dựng ngược
và sấm trời vang dậy. Do nhân gì, do duyên gì, đại
địa chấn động như vậy?".
12. Rồi tôn giả Ananda đến tại chỗ Thế Tôn, đảnh
lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Khi ngồi xuống
một bên, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu! Bạch Thế Tôn thật là
hy hữu! Đại địa chấn động, đại địa rung động như
vậy, ghê rợn, tóc lông dựng ngược và sấm trời vang
dậy. Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, đại địa
chấn động như vậy?
13. - Này Ananda, có tám nhân, có tám duyên
khiến đại địa chấn động. Thế nào là tám?

BẢY GIÁC CHI                                       290

Này Ananda, đại địa này thiết lập trên nước, nước ở
trên gió và gió ở tại hư không. Này Ananda, đến
thời đại phong khởi lên, gió lớn khi thổi làm nổi
sóng nước, và khi nước nổi sóng thì quả đất rung
động. Đó là nhân thứ nhất, duyên thứ nhất, đại địa
chấn động.
14. Lại nữa này Ananda, có vị Sa-môn hay Bà-la-
môn có thần thông, tâm được chế ngự, hay hàng
chư Thiên có đại thần thông, có đại uy lực; những
vị này quán địa tánh có hạn, quán thủy tánh vô
lượng, vị ấy có thể khiến quả đất này rung động,
chuyển động mạnh. Đó là nhân thứ hai, duyên thứ
hai khiến đại địa chấn động.
15. Lại nữa, này Ananda, khi vị Bồ-tát ở cõi Tusita
(Đâu suất) từ bỏ thân, chánh niệm, tỉnh giác, nhập
vào mẫu thai, khi ấy quả đất này rung động, chuyển
động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ ba, duyên
thứ ba khiến đại địa chấn động.
16. Lại nữa, này Ananda, khi vị Bồ-tát, chánh niệm,
tỉnh giác, ra khỏi mẫu thai, khi ấy quả đất này rung
động, chuyển động, chấn động mạnh. Đó là nhân
thứ tư, duyên thứ tư khiến đại địa chấn động.
17. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai chứng ngộ
vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, khi ấy quả đất
rung động, chuyển động, chấn động mạnh. Đó là
nhân thứ năm, duyên thứ năm khiến đại địa chấn
động.

BẢY GIÁC CHI                                       291

18. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai chuyển bánh
xe Pháp, khi ấy quả đất này rung động, chuyển
động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ sau, duyên
thứ sau, khiến đại địa chấn động.
19. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai, chánh niệm,
tỉnh giác, từ bỏ, không duy trì mạng sống, khi ấy
quả đất này rung động, chuyển động, chấn động
mạnh. Đó là nhân thứ bảy, duyên thứ bảy, khiến đại
địa chấn động.
20. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai nhập vô dư y
Niết Bàn, khi ấy quả đất này rung động, chuyển
động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ tám duyên
thứ tám, khiến đại địa chấn động.
Này Ananda, do tám nhân này, tám duyên này,
khiến đại địa chấn động.
21. Này Ananda, có tám chúng. Thế nào là tám?
Chúng Sát-đế-Lỵ,
Chúng Bà-la-môn,
Chúng Cư sĩ,
Chúng Sa-môn,
Chúng Bốn Thiên vương,
Chúng Tam thập tam thiên,
Chúng Ma,
Chúng Phạm thiên.
22. Này Ananda, Ta nhớ lại Ta đã đến chúng Sát -
đế-lỵ hơn một trăm lần. Tại đây trước khi Ta ngồi,
trước khi Ta nói chuyện, và trước khi cuộc đối thoại

BẢY GIÁC CHI                                       292

bắt đầu, dung sắc của chúng Sát-đế-lỵ như thế
nào, dung sắc của Ta cũng như vậy; giọng nói
chúng như thế nào, giọng nói của Ta cũng như
vậy. Và với bài pháp thoại, Ta giảng dạy, khích lệ,
làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ. Khi Ta đang
nói, chúng không biết: "Kẻ nói ấy là ai, là chư
Thiên chăng, là Người chăng?" sau khi Ta giảng
dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan
hỷ với bài pháp thoại, Ta biến mất. Khi Ta biến
mất, chúng không biết: "Kẻ biến mất ấy là ai, là chư
Thiên chăng, là Ngươi chăng?".
23. Này Ananda. Ta nhớ lại Ta đã đến chúng Bà-la-
môn hơn một trăm lần... chúng Cư sĩ... chúng Sa-
môn... chúng Bốn Thiên vương... chúng Tam thập
tam thiên... chúng Ma... chúng Phạm thiên hơn trăm
lần, tại đây trước khi Ta ngồi, trước khi Ta nói
chuyện và trước khi cuộc đối thoại bắt đầu dung sắc
của chúng Phạm thiên như thế nào, dung sắc của Ta
cũng vậy; giọng nói của chúng như thế nào, giọng
nói của Ta cũng vậy. Và với bài pháp thoại, Ta
giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm
hoan hỷ. Khi Ta đang nói, chúng không biết: "Kẻ
nói ấy là ai, là chư Thiên chăng, là Người chăng?"
Sau khi Ta giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi,
khiến tâm hoan hỷ, Ta biến mất. Khi Ta biến mất,
chúng không biết: "Kẻ biến mất đó là ai, là chư

BẢY GIÁC CHI                                       293

Thiên chăng, là Người chăng? " Này Ananda, như
vậy là tám chúng.
24. Này Ananda, có tám thắng xứ. Thế nào là
tám?
25. Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại
sắc, có hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là
thắng xứ thứ nhất.
26. Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại
sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau
khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng
xứ thứ hai.
27. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc có hạn lượng đẹp, xấu. Vị ấy nhận
thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta
thấy", đó là thắng xứ thứ ba.
28. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức
rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy",
đó là thắng xứ thứ tư.
29. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc
xanh, ánh sáng xanh - như bông gai màu xanh,
tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh - như
lụa Ba-la-nại, cả hai mặt láng trơn, màu xanh,
tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh. Như
vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các

BẢY GIÁC CHI                                            294

loại ngoại sắc màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc
xanh ánh sáng xanh. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi
nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ
thứ năm.
30. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu vàng, sắc màu vàng, tướng màu
vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng - như bông
Kanikàra màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc vàng,
ánh sáng vàng - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng
trơn màu vàng, tướng sắc vàng hình sắc vàng - như
vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc
vàng, ánh sáng vàng, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi
nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ
thứ sáu.
31. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng sắc đỏ,
hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ - như bông bandhujìvaka
màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng màu đỏ, hình sắc đỏ,
ánh sáng đỏ - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng
trơn màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng màu đỏ, hình sắc
đỏ, ánh sáng đỏ. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc
ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu đỏ tướng sắc
đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ, vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là
thắng xứ thứ bảy.

BẢY GIÁC CHI                                        295

32. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc
trắng, ánh sáng trắng - như sao mai Osadhi màu
trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng
trắng - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng trơn màu
trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng
trắng. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm,
thấy các loại ngoại sắc màu trắng, tướng sắc trắng,
hình sắc trắng, ánh sáng trắng, vị ấy nhận thức
rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy",
đó là thắng xứ thứ tám. Này Ananda như vậy là tám
thắng xứ.
33. Này Ananda, có tám giải thoát. Thế nào là
tám?
Tự mình có sắc, thấy các sắc; đó là sự giải thoát thứ
nhất.
Quán tưởng nội sắc là vô sắc, thấy các ngoại sắc; đó
là sự giải thoát thứ hai.
Quán tưởng (sắc là) tịnh, chú tâm trên suy tưởng
ấy; đó là sự giải thoát thứ ba.
Vượt khỏi hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ các tưởng
hữu đối, không tác ý đến những tưởng khác biệt,
với suy tư "hư không là vô biên", chứng và trú
Không vô biên xứ; đó là sự giải thoát thứ tư.
Vượt khỏi hoàn toàn Không vô biên xứ, với suy tư
"thức là vô biên", chứng và trú Thức vô biên xứ; đó
là giải thoát thứ năm.

BẢY GIÁC CHI                                        296

Vượt khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, với suy tư
"không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ; đó là
sự giải thoát thứ sáu.
Vượt khỏi hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và trú
Phi tưởng phi phi tưởng xứ; đó là sự giải thoát thứ
bảy.
Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
chứng và trú Diệt thọ tưởng; đó là sự giải thoát thứ
tám.
Này Ananda, như vậy là tám giải thoát.
34. Này Ananda, một thời Ta ở tại Uruvelà, trên
bờ sông Neranjara, dưới gốc cây
Ajapàlanigrodha khi Ta mới thành đạo. Này
Ananda, lúc bấy giờ Ác ma đến tại chỗ Ta ở, khi
đến xong liền đứng một bên. Này Ananda, sau khi
đứng một bên, Ác ma nói với Ta: "Bạch Thế Tôn,
nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ.
Bạch Thế Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ".
35. Này Ananda, khi được nói vậy, Ta nói với Ác
ma:
- "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào
những Tỷ-kheo của Ta chưa thành những đệ tử
chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn,
duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và Tùy
pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau
khi học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố, diễn
giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và

BẢY GIÁC CHI                                           297

giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi
lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách
khéo léo, chưa có truyền bá Chánh pháp thần diệu.
Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những
Tỷ-kheo ni của Ta chưa trở thành những đệ tử
chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn,
duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy
pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau
khi học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố, diễn
giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và
giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi
lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách
khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần
diệu.
Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những
nam cư sĩ của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn
chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy
trì Chánh pháp, thành tựu chánh pháp và tùy pháp,
sống chơn chánh, sống theo chánh pháp, sau khi
học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố diễn giảng
trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải
thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên,
chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo
léo, chưa có thể truyền bá chánh pháp thần diệu.
Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những
nữ cư sĩ của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn
chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy

BẢY GIÁC CHI                                           298

trì Chánh pháp, thành tựu chánh pháp và tùy pháp,
sống chơn chánh, sống theo chánh pháp, sau khi
học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố diễn giảng
trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải
thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên,
chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo
léo, chưa có thể truyền bá chánh pháp thần diệu.
Này Ác ma, Ta không diệt độ khi nào phạm
hạnh mà Ta giảng dạy chưa được thành tựu,
thịnh đạt, phổ biến, quảng bá, biến mãn, nghĩa
là được khéo giảng dạy cho loài Người.
36. Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Ác
ma đến Ta, sau khi đến liền đứng một bên. Này
Ananda, Ác ma đứng một bên nói với Ta như sau:
"Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện
Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời
Thế Tôn diệt độ. Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn
đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào
những Tỷ-kheo của Ta chưa trở thành những đệ tử
chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn,
duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy
pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp, sau
khi học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn
giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và
giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi
lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách
khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần

BẢY GIÁC CHI                                           299

diệu". Bạch Thế Tôn, nay những Tỷ-kheo của Thế
Tôn đã trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng
suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh
pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chân
chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo
lý đã có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác
định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng
Chánh pháp, khi có tà đạo khởi lên, đã có thể chất
vấn và hành phục một cách khéo léo, đã có thể
truyền bá Chánh pháp một cách thần diệu. Như vậy,
nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ.
Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ.
Bạch Thế Tôn đây là lời Thế Thôn đã nói: "Này Ác
ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo ni
của Ta...; khi nào những cư sĩ của Ta...; khi nào
phạm hạnh Ta giảng dạy chưa được thành tựu,
thịnh đạt, phổ biến, quảng bá, biến mãn nghĩa là
được khéo giảng dạy cho loài Người". Bạch Thế
Tôn, nay phạm hạnh Thế Tôn giảng dạy đã được
thành tựu, thịnh đạt, phổ biến, quảng bá, biến mãn
nghĩa là được khéo giảng dạy cho loài Người. Như
vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt
độ. Bạch Thế Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt
độ".
37. Khi được nói vậy, Ta nói với Ác ma:

BẢY GIÁC CHI                                       300

"Này Ác ma, hãy an tâm, không bao lâu Như Lai sẽ
diệt độ. Sau ba tháng bắt đầu từ hôm nay Như Lai
sẽ diệt độ".
Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Như Lai
chánh niệm, tỉnh giác, từ bỏ thọ, hành (không duy
trì mạng sống lâu hơn nữa).
38. Khi được nói vậy, tôn giả Ananda bạch Thế
Tôn:
- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn
kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi
ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh
phúc cho loài Trời và loài Người.
- Thôi đi, này Ananda, đừng có thỉnh cầu Như
Lai nữa. Này Ananda, nay thỉnh cầu Như Lai
không còn kịp thời.
39. Lần thứ hai, tôn giả Ananda... Lần thứ ba, tôn
giả Ananda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn
kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi
ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh
phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người.
- Này Ananda, Ngươi có tin sự giác ngộ Thế Tôn
không?
- Bạch Thế Tôn, con có tin!

BẢY GIÁC CHI                                           301

- Vậy, này Ananda, sao Ngươi lại làm phiền Như
Lai đến ba lần.
40. - Bạch Thế Tôn, chính con được tận mặt, đích
thân nghe Thế Tôn dạy như sau: "Này Ananda,
những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật
lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện,
thiện xảo thời, nếu muốn, người ấy có thể sống đến
một kiếp, hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay
Như Lai đã tu bốn thần túc... Như Lai có thể sống
đến một kiếp hay phần kiếp còn lại".
- Này Ananda, Ngươi có tin tưởng không?
- Bạch Thế Tôn, con có tin tưởng!
- Này Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy
là khuyết điểm của Ngươi, đã không nhận hiểu
sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng
của Như Lai, Ngươi không thỉnh cầu Thế Tôn:
"Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn
kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi
ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh
phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người". Này
Ananda, nếu Ngươi thỉnh Như Lai, Như Lai có
thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh, nhưng đến lần thứ
ba, Như Lai có thể nhận lời. Này Ananda như vậy
là lỗi của Ngươi, như vậy là khuyết điểm của
Ngươi.

BẢY GIÁC CHI                                         302

41. Này Ananda, một thời Ta ở tại Vương Xá, núi
Linh Thứu (Gijjha Kuta). Tại đấy Ta nói với
Ananda: "Này Ananda, khả ái thay thành Vương
Xá! Khả ái thay núi Linh Thứu! Này Ananda,
những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật
lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu
luyện, thiện xảo thời, nếu người ấy muốn, có thể
sống đến một kiếp, hay phần kiếp còn lại. Này
Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập
nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền
vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu
muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần
kiếp còn lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không
thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện
tướng quá rõ ràng của Thế Tôn. Ngươi không
thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy
ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến
trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc
cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì
lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài
Người". Này Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh Như
Lai, Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh, nhưng
đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận lời. Này
Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy là
khuyết điểm của Ngươi".
42. Này Ananda, một thời Ta ở thành Vương Xá,
tại Nigrodhàràma... Ta cũng ở thành Vương Xá tại

BẢY GIÁC CHI                                         303

Corapapàta... Ta cũng ở thành Vương Xá, hang
Sattapanni trên núi Vebhàra... Ta cũng ở thành
Vương Xá, tại hang đá Kàla, trên núi Isigili... Ta
cũng ở thành Vương Xá, tại khu rừng Sita trong
hang đá Sappasondika... Ta cũng ở thành Vương
Xá, tại Tapodàràma... Ta cũng ở thành Vương Xá,
Trúc Lâm, hồ Kalandaka... Ta cũng ở thành Vương
Xá, tại rừng Jìvakambavana... Ta cũng ở thành
Vương Xá tại Maddakucchi ở Lộc Uyển.
43. Này Ananda, tại đấy Ta nói: "Này Ananda, khả
ái thay thành Vương Xá, khả ái thay núi Linh Thứu,
khả ái thay Nigrodhàràma, khả ái thay Corapapàta,
khả ái thay hang Sattapanni trên núi Vebhara, khả
ái thay hang đá Kàla trên núi Isigili, khả ái thay
hang đá Sappasondika trong rừng Sìta, khả ái thay
suối nước nóng Tapodàràma, khả ái thay hồ con sóc
ở tại Trúc Lâm, khả ái thay rừng Jìvakambavana,
khả ái thay vườn Nai ở tại Maddakucchi"!
44. "Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu
tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật
bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu người ấy
muốn, có thể sống đến một kiếp, hay phần kiếp còn
lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu
tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật
bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu
muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần
kiếp còn lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không

BẢY GIÁC CHI                                        304

thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện
tướng quá rõ ràng của Thế Tôn. Ngươi không
thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở
lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến
trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc
cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì
lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài
Người". Này Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh Như
Lai, Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh,
nhưng đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận lời.
Này Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy
là khuyết điểm của Ngươi".
45. Này Ananda, một thời Ta ở Vesàli tại điện thờ
Udena.
Tại đấy, này Ananda, Ta cũng nói. "Này Ananda,
khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện thờ Udena. Này
Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều
lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững,
điêu luyện, thiện xảo thời, nếu người ấy muốn, có
thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại. Này
Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập
nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền
vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu muốn, Như Lai
có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại".
Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không thể nhận hiểu
sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của
Như Lai, Ngươi không thỉnh cầu Như Lai: "Bạch

BẢY GIÁC CHI                                         305

Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện
Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho
chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an
lạc cho loài Trời và loài Người". Này Ananda, nếu
Ngươi cầu thỉnh Như Lai, Như Lai có thể bác bỏ
hai lần cầu thỉnh, nhưng đến lần thứ ba, Như Lai có
thể nhận lời. Này Ananda, như vậy là lỗi của
Ngươi, như vậy là khuyết điểm của Ngươi.
46. Này Ananda, một thời Ta ở thành Vesàli tại
điện thờ Gotamaka... ta cũng ở thành Vesàli tại điện
thờ Sattambaka... Ta cũng ở thành Vesàli tại điện
thờ Bahuputta... Ta cũng ở thành Vesàli tại điện thờ
Sàrandada...
47. Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Ta
nói với ngươi: "Này Ananda, khả ái thay Vesàli,
khả ái thay điện thờ Udena, khả ái thay điện thờ
Gotamaka, khả ái thay điện thờ Sattamba, khả ái
thay điện thờ Buhuputta, khả ái thay điện thờ
Sàrandada, khả ái thay đền Càpàla. Này Ananda,
những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật
lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu
luyện, thiện xảo thời, nếu muốn, người ấy có thể
sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại. Này
Ananda, Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều
lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững,
điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu muốn, Như

BẢY GIÁC CHI                                        306

Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn
lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không thể nhận
hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng
của Như Lai, Ngươi không thỉnh cầu Thế Tôn:
"Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn
kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi
ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh
phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người". Này
Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh Như Lai; Như Lai có
thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh, nhưng đến lần thứ ba,
Như Lai có thể nhận lời. Này Ananda, như vậy là
lỗi của Ngươi, như vậy là khuyết điểm của Ngươi.
48. Này Ananda, phải chăng ngay từ ban đầu Ta
đã từng tuyên bố rằng mọi vật ưu ái, thân tình
đều phải bị thay đổi, trở về hư không, biến dịch?
Này Ananda, làm sao có thể được như vầy:
Những gì sanh khởi, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến
hoại mà lại mong khỏi có sự biến diệt? Thật
không có sự trạng ấy.
Này Ananda, những gì Như Lai đã từ bỏ, dứt
khoát, xả ly, phóng xả, khước từ, chính là thọ,
hành. Như Lai đã nói và nói một cách dứt khoát:
"Không lâu, Như Lai sẽ diệt độ. Sau ba tháng bắt
đầu hôm nay, Như Lai sẽ diệt độ". Nói rằng Như
Lai vì muốn sống mà phản lại lời tuyên bố trên,
thời thật không có sự trạng ấy.

BẢY GIÁC CHI                                        307

Này Ananda, chúng ta hãy đi đến giảng đường
Kùtagàra tại rừng Đại Lâm.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.
49. Rồi Thế Tôn cùng tôn giả Ananda đi đến giảng
đường Kùtagàra vườn Đại Lâm, khi đi đến, Thế
Tôn nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananda, hãy đi mời tất cả Tỷ-kheo sống ở
gần Vesàli tụ họp tại giảng đường này.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, đi mời tất cả vị
Tỷ-kheo sống ở gần Vesàli tụ họp tại giảng đường,
rồi đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng một
bên. Sau khi đứng một bên, tôn giả Ananda bạch
Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, chúng Tỷ-kheo đã tụ họp. Bạch
Thế Tôn, Ngài hãy làm những gì Ngài nghĩ là hợp
thời.
50. Thế Tôn liền đi đến giảng đường và ngồi trên
chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn nói với các
vị Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, nay những pháp do Ta chứng
ngộ và giảng dạy cho các Ngươi, các Ngươi phải
khéo học hỏi, thực chứng tu tập và truyền rộng
để phạm hạnh được trường tồn, vĩnh cửu, vì
hạnh phúc cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng

BẢY GIÁC CHI                                      308

sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì
hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp do Ta chứng
ngộ và giảng dạy, các Ngươi phải khéo học hỏi,
thực chứng, tu tập và truyền rộng để cho phạm
hạnh được trường tồn, vĩnh cửu, vì hạnh phúc cho
chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an
lạc cho loài Trời và loài Người?
Chính là Bốn Niệm xứ, Bốn Chánh cần, Bốn
Thần túc, Năm Căn, Năm Lực, Bảy Bồ-đề phần,
Tám Thánh đạo phần. Này các Tỷ-kheo, chính
những pháp này do Ta chứng ngộ và giảng dạy,
mà các Ngươi phải khéo học hỏi, thực chứng, tu
tập và truyền rộng để phạm hạnh được trường
tồn, vĩnh cửu, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì
lòng thương tưởng của đời, vì lợi ích, vì hạnh
phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người.
51. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, đây là lời Ta nhắn nhủ các
Ngươi. Các hành là vô thường. Hãy tinh tấn lên
để tự giải thoát, không lâu Như Lai sẽ diệt độ.
Sau ba tháng bắt đầu từ hôm nay, Như Lai sẽ
diệt độ.
Đó là lời Thế Tôn dạy. Sau khi nói vậy, Thiện Thệ
lại nói thêm:
Ta đã già, dư mạng chẳng còn bao,

BẢY GIÁC CHI                                        309

Từ biệt các Ngươi, Ta đi một mình.
Tự mình làm sở y cho chính mình,
Hãy tinh tấn, chánh niệm, giữ giới luật,
Nhiếp thúc ý chí, bảo hộ tự tâm.
Ai tinh tấn trong pháp và luật này
Sẽ diệt sanh tử, chấm dứt khổ đau.

IV
1. Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng đắp y, đem theo y
bát, vào Vesàli để khất thực. Sau khi khất thực ở
Vesàli, ăn xong và trên đường khất thực trở về, Thế
Tôn nhìn Vesàli với cái nhìn của con voi chúa rồi
nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananda, lần này là lần cuối cùng, Như Lai
nhìn Vesàli. Này Ananda, chúng ta hãy đi đến làng
Bhandagàma.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn . Rồi Thế Tôn
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Bhandagàma.
Tại đây, Thế Tôn ở tại Bhandagàma.
2. Rồi Thế Tôn nói với Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không chứng đạt bốn Pháp mà Ta và các Ngươi
lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử. Thế nào
là bốn?

BẢY GIÁC CHI                                      310

Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ không
chứng đạt Thánh Giới mà Ta và các Ngươi lâu
đời phải trôi lăn trong biển sanh tử.
Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không
chứng đạt Thánh Định mà Ta và các Ngươi lâu đời
phải trôi lăn trong biển sanh tử.
Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không
chứng đạt Thánh Tuệ mà Ta và các Ngươi lâu đời
phải trôi lăn trong biển sanh tử.
Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không
chứng đạt Thánh giải thoát mà Ta và các Ngươi
lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử.
Này các Tỷ-kheo, khi Thánh Giới được giác ngộ,
được chứng đạt; khi Thánh Định được giác ngộ,
được chứng đạt; khi Thánh Tuệ được giác ngộ,
được chứng đạt; khi Thánh giải thoát được giác
ngộ, được chứng đạt, thời tham ái một đời sống
tương lai được trừ diệt, những gì đưa đến một
đời sống mới được dứt sạch, nay không còn một
đời sống nào nữa.
3. Đó là lời Thế Tôn dạy. Sau khi nói vậy, Thiện
Thệ lại nói thêm:
Giới, Định, Tuệ và Giải thoát vô thượng
Gotama danh xưng đã chứng ngộ.
Đấng Giác Ngộ giảng pháp chúng Tỷ-kheo.
Đạo Sư diệt khổ, pháp nhãn, tịnh lạc.

BẢY GIÁC CHI                                     311

4. Trong thời gian Thế Tôn ở tại Bhandagàma, pháp
thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:
- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ, Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ
cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.
Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn
toàn các món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri
kiến lậu), vô minh lậu.
5. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Bhandagàma cho đến khi
Ngài xem là vừa đủ, liền nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Hatthigam...
Ambagama... Jambugama..., hãy đi đến
Bhoganagara.
6. - Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Bhoganagara.
7. Tại đây, Thế Tôn ở Bhoganagara tại đền Ananda,
Ngài nói với các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bốn Đại giáo
pháp, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng
như sau:
8. - Này các Tỷ-kheo, có thể có Tỷ-kheo nói: "Này
Hiển giả, tôi tự thân nghe từ miệng Thế Tôn, tự
thân lãnh thọ, như vậy là Pháp, như vậy là Luật,
như vậy là lời dạy của vị Đạo Sư".

BẢY GIÁC CHI                                        312

Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán thán,
không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy. Không
tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, mỗi mỗi
câu, cần phải được học hỏi kỹ lưỡng và đem so
sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật.
Khi đem so sanh với Kinh, đối chiếu với Luật, nếu
chúng không phù hợp với Kinh, không tương ứng
với Luật thời các Ngươi có thể kết luận: "Chắc
chắn những lời này không phải là lời Thế Tôn, và
Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai lầm". Và này các Tỷ
kheo, các Ngươi hãy từ bỏ chúng.
Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật
và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương ứng với
Luật, thời các Ngươi có thể kết luận: "Chắc chắn
những lời này phải là lời dạy của Thế Tôn và Tỷ-
kheo ấy đã thọ giáo chơn chánh". Này các Tỷ-kheo,
như vậy là Đại giáo pháp thứ nhất, các Ngươi hãy
thọ trì.
9. Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nói: "Tại trú
xứ kia, có Tăng chúng ở với các vị Thượng tọa,
với các Thủ chúng. Tôi tự thân nghe từ miệng
Tăng chúng, tự thân lãnh thọ, như vậy là Pháp,
như vậy là Luật, như vậy là lời dạy của vị Đạo Sư".
Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán thán,
không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy. Không
tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, mỗi mỗi

BẢY GIÁC CHI                                          313

câu, phải được học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh với
Kinh, đem đối chiếu với Luật.
Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật, và
nếu chúng không phù hợp với Kinh, không tương
ứng với Luật thời các Ngươi có thể kết luận: "Chắc
chắn những lời này không phải là lời Thế Tôn, và
Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai lầm". Và này các Tỷ-
kheo, các Ngươi hãy từ bỏ chúng.
Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật
và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương ứng với luật,
thời các ngươi có thể kết luận: "Chắc chắn những
lời này phải là lời dạy của Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy
đã thọ giáo chơn chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy
là Đại giáo pháp thứ hai, các Ngươi hãy thọ trì.
10. Này các Tỷ-kheo, có thể có vị Tỷ-kheo nói:
"Tại trú xứ kia có nhiều Tỷ-kheo Thượng tọa ở,
những vị này là bậc đa văn, gìn giữ truyền thống,
trì pháp, trì luật, trì pháp yếu. Tôi tự thân nghe từ
miệng những vị Thượng tọa ấy, tự thân lãnh thọ,
như vậy là Pháp, như vậy là Luật, như vậy là lời
dạy của vị Đạo Sư".
Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán thán,
không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy. Không
tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, mỗi mỗi
câu, phải được học hỏi kỹ lưỡng và đem so sánh với
Kinh, đem đối chiếu với Luật.

BẢY GIÁC CHI                                         314

Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật, và
nếu không phù hợp với Kinh, không tương ứng với
Luật thời các ngươi có thể kết luận: "Chắc chắn
những lời này không phải là lời Thế Tôn và Tỷ-
kheo ấy đã thọ giáo sai lầm". Và này các Tỷ-kheo,
các Ngươi hãy từ bỏ chúng.
Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật,
và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương ứng với
Luật, thời các Ngươi có thể kết luận: "Chắc chắn
những lời ấy phải là lời dạy của Thế Tôn và Tỷ-
kheo ấy đã thọ giáo chơn chánh". Này các Tỷ-kheo,
như vậy là Đại giáo pháp thứ ba, các Ngươi hãy thọ
trì.
11. Này các Tỷ-kheo, có thể có Tỷ-kheo nói: "Tại
trú xứ kia, có một vị Thượng tọa, vị này là bậc đa
văn, gìn giữ truyền thống, trì pháp, trì luật, trì pháp
yếu. Tôi tự thân nghe từ Thượng tọa, tự thân lãnh
thọ; như vậy là Pháp, như vậy là Luật, như vậy là
lời dạy của vị Đạo Sư".
Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán thán,
không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo ấy. Không
tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi chữ, mỗi mỗi
câu, cần phải được học hỏi kỹ lưỡng và đem so
sánh với Kinh, đối chiếu với Luật.
Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật, và
nếu chúng không phù hợp với Kinh, không tương
ứng với Luật, thời các ngươi có thể kết luận: "Chắc

BẢY GIÁC CHI                                              315

chắn những lời này không phải là lời của Thế Tôn,
và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai lầm". Và này các Tỷ-
kheo, các Ngươi hãy từ bỏ chúng.
Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật,
và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương ứng với
Luật, thời các ngươi có thể kết luận: "Chắc chắn
những lời ấy phải là lời dạy của Thế Tôn và Tỷ-
kheo ấy đã thọ giáo chơn chánh". Này các Tỷ-kheo,
như vậy là Đại giáo pháp thứ tư, các Ngươi hãy thọ
trì.
Này các Tỷ-kheo, bốn đại giáo pháp này, các Ngươi
hãy thọ trì.
12. Trong khi Thế Tôn ở tại Bhoganagara, pháp
thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:
- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ, Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.
Tuệ cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích
lớn. Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát
hoàn toàn các món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu
(tri kiến lậu), vô minh lậu.
13. Rồi Thế Tôn, sau khi ở tại Bhoganagara cho
đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả
Ananda:
- Này Ananda, chúng ta sẽ đi đến Pàvà.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

BẢY GIÁC CHI                                       316

Và Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến
Pàvà, tại vườn xoài của Cunda, một người thợ sắt.
14. Thợ sắt Cunda nghe: "Nay Thế Tôn đã đến Pàvà
và hiện đang ở trong vườn xoài của ta". Rồi thợ sắt
Cunda đến tại chỗ Thế Tôn, khi đến xong liền đảnh
lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Và Thế Tôn thuyết
pháp cho thợ sắt Cunda đang ngồi một bên, khích
lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ.
15. Và thợ sắt Cunda, sau khi được Thế Tôn thuyết
pháp, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoa
hỷ, liền bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, mong Thế
Tôn nhận lời mời của con ngày mai đến dùng cơm
với chúng Tỷ-kheo". Thế Tôn im lặng nhận lời.
16. Thợ sắt Cunda, sau khi biết Thế Tôn đã nhận
lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân
phía hữu hướng về Ngài và từ biệt.
17. Và thợ sắt Cunda, sau khi đêm đã mãn, liền cho
sửa soạn tại nhà các món ăn thượng vị, loại cứng và
loại mềm và nhiều thứ Sùkara-maddave (một loại
mộc nhĩ), và báo tin cho Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn,
giờ đã đến, cơm đã sẵn sàng".
18. Và Thế Tôn buổi sáng đắp y, mang theo y bát,
cùng với chúng Tỷ-kheo đến nhà thợ sắt Cunda, khi
đến xong liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi
ngồi. Thế Tôn nói với thợ sắt Cunda:

BẢY GIÁC CHI                                      317

- Này Cunda, loại mộc nhĩ đã soạn sẵn, hãy dọn
cho ta. Còn các món ăn khác đã soạn sẵn, loại
cứng và loại mềm, hãy dọn cho chúng Tỷ-kheo.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Thợ sắt Cunda vâng lời Thế Tôn, dọn cho Thế Tôn
các món mộc nhĩ đã soạn sẵn, và dọn cho chúng
Tỷ-kheo các món ăn khác, loại cứng và loại mềm.
19. Rồi Thế Tôn nói với thợ sắt Cunda:
- Này Cunda, món ăn mộc nhĩ còn lại, Ngươi hãy
đem chôn vào một lỗ. Này Cunda, Ta không
thấy một ai ở cõi Trời, cõi Người, ở Ma giới, ở
Phạm thiên giới, không một người nào trong
chúng Sa-môn và chúng Bà-la-môn, giữa những
Thiên, Nhân, ăn món mộc nhĩ này mà có thể tiêu
hóa được, trừ Như Lai.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Thợ sắt Cunda vâng theo Thế Tôn, đem chôn món
ăn mộc nhĩ còn lại vào một lỗ, đi đến chỗ Thế Tôn,
đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn
thuyết pháp cho thợ sắt Cunda đang ngồi xuống
một bên, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm
hoan hỷ rồi từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.
20. Sau khi dùng cơm của thợ sắt Cunda, Thế
Tôn bị nhiễm bệnh nặng, bệnh lỵ huyết, đau đớn
gần như đến chết, và Thế Tôn chánh niệm tĩnh
giác, nhẫn nại, chịu đựng cơn bệnh.
Rồi Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

BẢY GIÁC CHI                                      318

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Kusinàra.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.
Tôi nghe: Sau khi dùng cơm tại nhà thợ sắt Cunda.
Cơn bệnh khốc liệt bỗng khởi lên, gần như chết đến
nơi.
Sau khi cùng món ăn loại mộc nhĩ.
Kịch bệnh khởi lên nơi bậc Đạo Sư.
Điều phục bệnh hoạn, Thế Tôn dạy rằng:
"Ta đi đến thành Kusinàra".
21. Rồi Thế Tôn bước xuống đường, đến một gốc
cây và nói với Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, hãy xếp tư áo Sanghàti. Ta cảm thấy
mệt mỏi và muốn ngồi nghỉ, này Ananda.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn và xếp tư áo
Sanghàti lại.
22. Thế Tôn ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, và nói với
Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, hãy đem nước cho Ta. Này Ananda,
Ta nay đang khát và muốn uống nước.
Khi được nói vậy, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, vừa mới có khoảng năm trăm cỗ
xe chạy qua. Do bánh xe khuấy lên, nước trở thành
nông cạn, khuấy động và vẩn đục. Bạch Thế Tôn,
sông Kakutthà không xa ở đây, nước thuần tịnh, dễ

BẢY GIÁC CHI                                         319

chịu, mát mẻ, trong sáng, dễ đến và khả ái. Tại đó,
Thế Tôn có thể uống nước và làm dịu mát chân tay.
23. Lần thứ hai, Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananda, hãy đem nước uống cho Ta. Này
Ananda, Ta nay đang khát và muốn uống nước.
Lần thứ hai tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, vừa mới có khoảng năm trăm cỗ
xe chạy qua. Do bánh xe khuấy lên, nước trở thành
nông cạn, khuấy động và vẩn đục. Bạch Thế Tôn,
sông Kakutthà không xa ở đây, nước thuần tịnh, dễ
chịu, mát mẻ, trong sáng, dễ đến và khả ái. Tại đó,
Thế Tôn có thể uống nước và làm dịu mát chân tay.
24. Lần thứ ba, Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananda, hãy đem nước uống cho Ta. Này
Ananda, Ta nay đang khát và muốn uống nước.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, lấy bát và đi đến
con sông nhỏ. Con sông đang chảy nông cạn,
khuấy động và vẩn đục, khi tôn giả Ananda đến,
liền trở thành trong trẻo, sáng lặng, không vẩn
đục.
25. Tôn giả Ananda tự nghĩ: "Thật kỳ diệu thay,
thật hy hữu thay thần túc và uy lực của Như Lai.
Con sông nhỏ đang chảy nông cạn, khuấy động và
vẩn đục này, khi ta đến, liền trở thành trong trẻo,
sáng lặng và không vẩn đục". Sau khi dùng bát lấy

BẢY GIÁC CHI                                            320

nước, tôn giả Ananda đến chỗ Thế Tôn và bạch với
Ngài:
- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu! Bạch Thế Tôn thật
là hy hữu. Bạch Thế Tôn, con sông nhỏ đang chảy
nông cạn, khuấy động và vẩn đục này, khi con đến,
liền trở thành trong trẻo, sáng lặng và không vẩn
đục. Xin thỉnh Thế Tôn dùng nước. Xin thỉnh Thiện
Thệ dùng nước!
Và Thế Tôn uống nước.
26. Lúc bấy giờ, Pukkusa, dòng họ Mallà, đệ tử của
ngài Alàra Kàlàma đang đi trên con đường từ
Kusinàra đến Pàvà.
Pukkusa, dòng họ Mallà thấy Thế Tôn ngồi dưới
gốc cây, liền đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
Pukkusa, dòng họ Mallà, bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu, bạch Thế Tôn thật
là hy hữu, trạng thái trầm tĩnh của một vị xuất gia!
27. Bạch Thế Tôn, thuở xưa, ngài Alàra Kàlàma
đang đi trên đường. Rồi ngài bước xuống đường và
ngồi xuống một gốc cây, không xa con đường để
nghỉ trưa. Bạch Thế Tôn, lúc ấy có khoảng năm
trăm cỗ xe đi ngang qua gần ngài Alàra Kàlàma.
Bạch Thế Tôn, có một người đi theo sau lưng đoàn
xe ấy, đễn chỗ ngài Alàra Kàlàma và nói với ngài:
- "Tôn giả có thấy khoảng năm trăm cỗ xe vừa đi
qua không?"

BẢY GIÁC CHI                                        321

- "Này Hiền giả, ta không thấy".
- "Tôn giả có nghe tiếng không?"
- "Này Hiền giả, ta không nghe tiếng".
- "Có phải Tôn giả đang ngủ không?"
- "Này Hiền giả, không phải ta đang ngủ".
- "Vậy có phải Tôn giả đang thức tỉnh?"
- "Này Hiển giả, ta đang thức tỉnh".
- "Tôn giả đang thức tỉnh nhưng không thấy khoảng
năm trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên,
cũng không nghe thấy tiếng. Bạch Tôn giả, cái áo
của Tôn giả cũng bị lấm bụi".
- "Này Hiền giả, phải, áo ta bị lấm bụi".
Bạch Thế Tôn, người ấy liền tự nghĩ: "Thật là kỳ
diệu, thật là hy hữu sự trầm tĩnh của vị xuất gia.
Trong khi giác tỉnh, còn thức nhưng không thấy
năm trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên,
cũng không nghe tiếng". Sau khi tỏ sự thâm tín đối
với ngài Alàra Kàlàma, vị ấy từ biệt.
28. - Này Pukkusa, nhà ngươi nghĩ thế nào? Cái gì
khó làm hơn, cái gì khó thực hiện hơn? Một
người trong khi giác tỉnh, còn thức mà không thấy
năm trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên,
cũng không nghe tiếng. Hay một người đang giác
tỉnh, còn thức, trong khi trời đang mưa, mưa tầm
tả ào ào, trong khi điện quang chớp lòa, sấm sét
vang động, mà không thấy, cũng không nghe
tiếng?

BẢY GIÁC CHI                                        322

29. - Bạch Thế Tôn, nói gì đến năm trăm cỗ xe này,
cho đến hoặc sáu trăm, hoặc bảy trăm, hoặc tám
trăm, hoặc chín trăm, hoặc một ngàn, cho đến trăm
ngàn cỗ xe, cũng không thể so sánh được. Thật khó
làm hơn, khó thực hiện hơn, một người đang giác
tỉnh, còn thức, trong khi trời đang mưa, mưa tầm tả
ào ào, trong khi điện quang chớp lòa, sấm sét vang
động, mà không thấy cũng không nghe tiếng.
30. - Này Pukkusa, một thời, Ta ở Atumà, tại nhà
đập lúa. Lúc bấy giờ trời mưa, mưa tầm tả ào ào,
điện quang chớp lòa, sấm sét vang động, có hai
anh em nông phu, và bốn con bò đực bị sét đánh
chết. Này Pukkusa, một số đông người từ Atumà đi
ra đến tại chỗ hai anh em nông phu và bốn con bò
đực bị sét đánh chết...
31. Này Pukkusa, lúc bấy giờ Ta từ nhà đập lúa đi
ra và đi qua đi lại ngoài trời, trước cửa nhà đập lúa,
Này Pukkusa, có một người từ nơi đám đông ấy đi
ra, đến chờ Ta, đảnh lễ và đứng một bên. Và Ta nói
với người ấy đang đứng một bên:
32: - "Này Hiền giả, vì sao có số đông người tụ họp
như vậy?"
- Bạch Thế Tôn vừa rồi trời đang mưa, mưa tầm tả
ào ào, điện quang chớp lòa, sấm sét vang động, có
hai anh em nông phu, và bốn con bò đực bị sét đánh
chết. Do vậy mà có số đông người ấy tụ họp tại đây.
Bạch Thế Tôn, lúc ấy Ngài ở tại chỗ nào?"

BẢY GIÁC CHI                                         323

- "Này Hiền giả, lúc ấy Ta ở tại đây".
- "Bạch Thế Tôn, Ngài không thấy gì cả sao?"
- "Này Hiền giả, Ta không thấy gì".
- "Bạch Thế Tôn, Ngài không nghe tiếng gì cả
sao?"
- "Này Hiền giả, Ta không nghe tiếng gì".
- "Bạch Thế Tôn, có phải Ngài đang ngủ, phải
không?"
- "Này Hiền giả, không phải ta đang ngủ".
- "Bạch Thế Tôn, có phải Ngài đang tỉnh thức phải
không?"
- "Này Hiền giả, phải".
- "Bạch Thế Tôn, Ngài đang tỉnh thức, nhưng trong
khi trời mưa, mưa tầm tả ào ào, điện quang chớp
lòa, sấm sét vang động, có hai anh em nông phu và
bốn con bò đực bị sét đánh chết, nhưng Ngài không
thấy, cũng không nghe gì".
- Này Hiền giả, phải như vậy".
33. Này Pukkusa, người ấy liền tự nghĩ: "Thật là kỳ
diệu, thật là hy hữu sự trầm lặng của vị xuất gia,
khi thức tỉnh, dầu có mưa tầm tả ào ào, điện quang
chói lòa, sấm sét vang động, có hai anh em nông
phu và bốn con bò đực bị sét đánh chết mà không
thấy gì, không nghe gì hết". Sau khi nói lên lòng tin
tưởng ở nơi Ta, người ấy đảnh lễ Ta, thân phía hữu
hướng về phía Ta và từ biệt.

BẢY GIÁC CHI                                            324

34. Khi được nói vậy, Pukkusa, dòng họ Mallà bạch
Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, sự tin tưởng của con đối với ngài
Alàra Kàlàma, nay con đem rải rắc trước luồng gió
lớn, nay con đem thả trôi vào dòng nước cuốn.
- Kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Hy hữu thay bạch
Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại
những gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị
che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem
đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có
thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế
Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày. Bạch Thế
Tôn, con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và Tỷ-
kheo Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử, từ
nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng.
35. Rồi Pukkusa, dòng họ Mallà nói với một người
khác: "Này bạn, hãy đem đến một cặp áo màu kim
sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc". - "Tôn giả, xin
vâng". Người ấy vâng lời Pukkusa, dòng họ Mallà
và đem đến một cặp áo màu kim sắc, vàng chói và
sẵn sàng để mặc.
Rồi Pukkusa, dòng họ Mallà đem dâng một cặp áo
màu kim sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc ấy cho
Thế Tôn và nói:

BẢY GIÁC CHI                                      325

- Bạch Thế Tôn, cặp áo màu kim sắc, vàng chói
và sẵn sàng để mặc. Mong Thế Tôn vì thương
xót con mà thâu nhận cho.
- Này Pukkusa, hãy đắp cho Ta một áo và đắp
cho Ananda một áo.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Pukkusa, dòng họ Mallà vân lời Thế Tôn, đắp một
áo cho Ngài và đắp một áo cho tôn giả Ananda.
36. Rồi Thế Tôn thuyết pháp cho Pukkusa, người
dòng họ Mallà, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến
tâm hoan hỷ. Và Pukkusa, người dòng họ Mallà,
sau khi được Thế Tôn thuyết pháp, khích lệ, làm
cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ, liền từ chỗ ngồi
đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về
Thế Tôn và từ biệt.
37. Khi Pukkusa, dòng họ Mallà đi chưa được bao
lâu, tôn giả Ananda đem cặp áo màu kim sắc, vàng
chói và sẵn sàng để mặc này đặt trên thân Thế Tôn,
và khi cặp áo này được đặt trên thân Thế Tôn, màu
sắc sáng chói của áo như bị lu mờ đi. Và Tôn giả
Ananda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu, bạch Thế Tôn thật
là hy hữu, sự thanh tịnh và sáng chói màu da của
Như Lai! Bạch Thế Tôn, khi con đặt trên thân Thế
Tôn, cặp áo màu kim sắc vàng chói và sẵn sàng để
mặc này, màu sắc sáng chói của áo như bị lu mờ đi.

BẢY GIÁC CHI                                      326

- Thật vậy, này Ananda. Này Ananda, có hai trường
hợp, màu da của Như Lai hết sức thanh tịnh và sáng
chói. Thế nào là hai?
Này Ananda, trong đêm Như Lai chứng vô thượng
Chánh Đẳng Giác
Và trong đêm Như Lai sắp diệt độ, nhập Niết-bàn
giới, không còn dư y sanh tử nữa.
Này Ananda, đó là hai trường hợp, màu da của Như
Lai hết sức thanh tịnh và sáng chói.
38. Này Ananda, hôm nay khi canh cuối cùng đã
mãn, tại Upavattana ở Kusinàrà, trong rừng
Sàla của dòng họ Mallà, giữa hai cây sàla song
thọ, Như Lai sẽ diệt độ. Này Ananda, chúng ta hãy
đi đến sông Kakutthà.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn:
Cặp áo kim sắc này.
Pukkusa mang đến.
Đắp áo kim sắc này,
Da Đạo Sư sáng chói.
39. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến
con sông Kakutthà, xuống sông tắm và uống nước
rồi lội qua bờ bên kia, đi đến rừng xoài và tại đây,
nói với đại đức Cundaka:
- Này Cundaka, hãy xếp áo Sanghàti làm bốn cho
Ta. Này Cundaka, Ta nay mệt mỏi, muốn nằm nghỉ.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

BẢY GIÁC CHI                                        327

Đại đức Cundaka vâng lời Thế Tôn và xếp áo
Sanghàti làm bốn.
40. Rồi Thế Tôn nằm xuống phía hông bên mặt như
dáng điệu con sư tử, hai chân để trên nhau, chánh
niệm, tỉnh giác, suy tư, với ý niệm ngồi dậy lại khi
phải thời. Và đại đức Cundaka ngồi phía trước Thế
Tôn.
41. Đức Phật tự đi đến
Con sông Kakutthà.
Con sông chảy trong sáng.
Mát lạnh và thanh tịnh.
Vị Đạo Sư mỏi mệt
Đi dần xuống mé sông.
Như Lai đấng Vô Thượng
Ngự trị ở trên đời
Tắm xong, uống nước xong,
Lội qua bên kia sông.
Bậc Đạo Sư đi trước,
Giữa Tăng chúng Tỷ-kheo,
Vừa đi vừa diễn giảng.
Chánh pháp thật vi diệu.
Rồi bậc Đại Sĩ đến,
Tại khu vực rừng xoài.
Cho gọi vị Tỷ-kheo,
Tên họ Cundaka:
"Hãy gấp tư áo lại,
Trải áo cho ta nằm.

BẢY GIÁC CHI                                            328

Nghe dạy, Cundaka
Lập tức vâng lời dạy,
Gấp tư và trải áo,
Một cách thật mau lẹ.
Bậc Đạo Sư nằm xuống
Thân mình thật mệt mỏi.
Tại đây Cundaka,
Ngồi ngay phía trước mặt.

42. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, rất có thể có người làm cho
thợ sắt Cunda hối hận: "Này Hiền giả Cunda, thật
không lợi ích gì cho Ngươi, thật là tai hại cho
Ngươi, vì Như Lai dùng bữa ăn cuối cùng từ Ngươi
cúng dường và nhập diệt".
Này Ananda, cần phải làm tiêu tan sự hối
hận ấy của thợ sắt Cunda: "Này Hiền giả, thật là
công đức cho bạn, vì được Như Lai dùng bữa ăn
cuối cùng từ bạn cúng dường, và nhập diệt.
Này Hiền giả Cunda, tôi tự thân nghe, tự
thân lãnh thọ lời nói này của Thế Tôn: "Có hai sự
cúng dường ăn uống đồng một quả báo, đồng một
dị thục quả, quả báo lớn hơn, lợi ích hơn các sự
cúng dường ăn uống khác? Thế nào là hai?
Một là bữa ăn trước khi Như Lai chứng vô thượng
Chánh Đẳng Chánh Giác,

BẢY GIÁC CHI                                         329

Hai là bữa ăn trước khi Như Lai diệt độ Niết-bàn
giới, không còn di hưởng sanh tử.
Hai bữa ăn này đồng một quả báo, đồng một dị
thục quả, quả báo lớn hơn, lợi ích hơn các sự
cúng dường ăn uống khác.
Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được hưởng
tuổi thọ;
Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được hưởng
sắc đẹp;
Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được hưởng
an lạc;
Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được hưởng
danh tiếng;
Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được hưởng
cõi trời,
Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được hưởng
uy quyền".
Này Ananda, cần phải làm cho thợ sắt Cunda tiêu
tan hối hận.
43. Rồi Thế Tôn, sau khi hiểu ý nghĩa này, liền thốt
lời cảm khái như sau:
Công đức người bố thí,
Luôn luôn được tăng trưởng,
Trừ được tâm hận thù.
Không chất chứa, chế ngự,
Kẻ chí thiện từ bỏ.
Mọi ác hạnh bất thiện,

BẢY GIÁC CHI                                           330

Diệt trừ tham, sân, si. Tâm giải thoát thanh tịnh.

--------------------------------------------------------------
-------
V
1. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, chúng ta hãy đi qua bờ bên kia sông
Hirannavati, đến ở Kusinàrà - Upavatama - rừng
Sàlà của dòng họ Màllà.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.
Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến
bên kia sông Hirannavati, tại Kusinàrà Upavattana,
rừng Sàlà của dòng họ Mallà, khi đi đến nơi liền nói
với Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, hãy trải chỗ nằm, đầu hướng về phía
Bắc giữa hai cây sàlà song thọ: này Ananda, Ta nay
mệt mỏi, muốn nằm nghỉ.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, trải chỗ nằm,
đầu hướng về phía Bắc giữa hai cây sàlà song thọ.
Và Thế Tôn nằm xuống, về phía hông bên phải,
như dáng nằm con sư tử, hai chân để lên nhau
chánh niệm và giác tỉnh.
2. Lúc bấy giờ, cây sàlà song thọ trổ hoa trái mùa,
tràn đầy cành lá.

BẢY GIÁC CHI                                                 331

Những đóa hoa này rơi lên, gieo khắp và tung vãi
trên thân Như Lai để cúng dường Ngài.
Những thiên hoa Mandàrava từ trên hư không rơi
xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như
Lai để cúng dường Ngài.
Bột trời chiên đàn từ trên hư không rơi xuống, rơi
lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để
cúng dường Ngài,
Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường
Như Lai.
Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường
Như Lai.
3. Rồi Như Lai nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananada, các cây sàlà song thọ tự nhiên trổ
hoa trái mùa tràn đầy cành lá, những đóa hoa này
rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để
cúng dường. Những thiên hoa Mandàrava từ trên hư
không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên
thân Như Lai để cúng dường. Bột trời chiên đàn từ
trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung
vãi trên thân Như Lai để cúng dường. Nhạc trời trên
hư không trổi dậy để cúng dường Như Lai. Thiên ca
trên hư không vang lên để cúng dường Như Lai.
Nhưng, này Ananda, như vậy không phải kính
trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường hay lễ kính
Như Lai.

BẢY GIÁC CHI                                       332

Này Ananda, nếu có Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, cư sĩ
nam hay cư sĩ nữ nào thành tựu Chánh pháp và
Tùy pháp, sống chơn chánh trong Chánh pháp,
hành trì đúng Chánh pháp, thời người ấy kính
trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường Như Lai
với sự cúng dường tối thượng.
Do vậy, này Ananda, hãy thành tựu Chánh pháp
và Tùy pháp, sống chơn chánh trong Chánh
pháp và hành trì đúng Chánh pháp. Này Ananda,
các Người phải học tập như vậy.
4. Lúc bấy giờ, tôn giả Upavàna đứng trước mặt
Thế Tôn và quạt Ngài. Thế Tôn liền quở trách tôn
giả Upavàna: "Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên,
chớ có đứng trước mặt Ta."
Tôn giả Ananda, liền tự suy nghĩ: "Đại đức
Upavàna này là thị giả sống gần và hầu cận Thế
Tôn đã lâu ngày. Nay Thế Tôn trong giờ phút cuối
cùng lại quở trách đại đức Upavàna: "Này Tỷ-kheo,
hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta". Do
nhơn gì, do duyên gì, Thế Tôn quở trách đại đức
Upavàna: "Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có
đứng trước mặt ta"?
5. Rồi tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
- Đại đức Upavàna này là thị giả, sống gần và hầu
cận Thế Tôn đã lâu ngày. Nay Thế Tôn trong giờ
phút cuối cùng lại quở trách đại đức Upavàna: "Này
Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt

BẢY GIÁC CHI                                     333

Ta." Do nhơn gì, do duyên gì, Thế Tôn quở trách
đại đức Upavàna: "Này Tỷ-kheo hãy đứng một bên,
chớ có đứng trước mặt Ta"?
- Này Ananda, rất đông các vị Thiên thần ở mười
phương thế giới tụ hội để chiêm ngưỡng Như Lai.
Này Ananda, cho đến mười hai do tuần xung quanh
Kusinàrà, Upavattana, rừng Sàlà thuộc dòng họ
Mallà, không có một chỗ nào, nhỏ cho đến đầu một
sợi tóc có thể chích được mà không đầy những
Thiên thần có uy lực tụ họp.
Này Ananda, các vị Thiên Thần đang than phiền:
"Chúng ta từ rất xa đến chiêm ngưỡng Như Lai.
Thật rất là hy hữu, các Như Lai, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời, và tối hôm nay,
trong canh cuối cùng, Như Lai sẽ nhập diệt. Và nay
Tỷ-kheo có oai lực này lại đứng ngang trước Thế
Tôn, khiến chúng ta không thể chiêm ngưỡng Như
Lai trong giờ phút cuối cùng". Này Ananda, các
chư Thiên than phiền như vậy.
6. - Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đang nghĩ đến hạng
chư Thiên nào?
Này Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư không
nhưng có tâm tư thế tục, những vị này khóc than,
với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao,
khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại:
"Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt

BẢY GIÁC CHI                                       334

quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá
sớm".
Này Ananda, có hạng Thiên thần ở trên đất với tâm
tư thế tục những vị này khóc than với đầu bù tóc
rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than thân
nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: "Thế Tôn nhập
diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp
nhãn biến mất ở trên đời quá sớm".
Có chư Thiên đã diệt trừ ái dục, những vị này bình
thản, tỉnh giác chịu đựng, với tâm suy tư: "Các hành
là vô thường, làm sao sự kiện có thể khác được?".
7. - Bạch Thế Tôn, thuở trước các Tỷ-kheo sau khi
thọ an cư, từ các địa phương đến chiêm ngưỡng
Như Lai, chúng con được sự lợi ích tiếp kiến, hầu
cận những Tỷ-kheo tu hành điêu luyện. Bạch Thế
Tôn, sau khi Thế Tôn nhập diệt, chúng con sẽ
không được sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận những
Tỷ-kheo tu hành điêu luyện.
8. - Này Ananda, có bốn Thánh tích kẻ thiện tín
cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính. Thế nào là
bốn?
"Đây là chỗ Như Lai đản sanh" . Này Ananda, đó
là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng
và tôn kính.
"Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ vô thượng
Chánh Đẳng Giác", này Ananda, đó là Thánh tích,
kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

BẢY GIÁC CHI                                       335

"Đây là chỗ Như Lai chuyển Pháp luân vô
thượng", này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện
tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.
"Đây là chỗ Như Lai diệt độ, nhập Vô dư y Niết-
bàn", này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín
cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.
Này Ananda, đó là bốn Thánh tích, kẻ thiện tín cư
sĩ cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.
Này Ananda, các thiện tín Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, cư
sĩ nam, cư si nữ sẽ đến với niềm suy tư: "Đây là chỗ
Như Lai đản sanh", "Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ
vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác", "Đây là chỗ
Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng", "Đây là chỗ
Như Lai diệt độ, Nhập Vô dư y Niết-bàn".
Này Ananda, và những ai, trong khi chiêm bái
những Thánh tích mà từ trần với tâm thâm tín hoan
hỷ, thời những vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung
sẽ được sanh cõi thiện thú, cảnh giới chư Thiên.
9. - Bạch Thế Tôn, chúng con phải cư xử với phái
nữ như thế nào?
- Này Ananda, chớ có thấy chúng.
- Bạch Thế Tôn, nếu phải thấy chúng, thời phải như
thế nào?
- Này Ananda, chớ có nói chuyện với chúng.
- Bạch Thế Tôn, nếu phải nói chuyện với chúng,
thời phải như thế nào?
- Này Ananda, phải an trú chánh niệm.

BẢY GIÁC CHI                                       336

10. - Bạch Thế Tôn, chúng con phải xử sự thân xá-
lợi Như Lai như thế nào?
Này Ananda, các Ngươi đừng có lo lắng vấn đề
cung kính thân xá-lợi của Như Lai.
Này Ananda, các Người hãy nỗ lực, hãy tinh tấn
hướng về tự độ, sống không phóng dật, cần mẫn,
chuyên hướng về tự độ.
Này Ananda, có những học giả Sát-đế-lỵ, những
học giả Bà-la-môn, những học giả gia chủ thâm tín
Như Lai, những vị này sẽ lo cho sự cung kính cúng
dường thân xá-lợi của Như Lai.
11. - Bạch Thế Tôn, cần phải xử sự thân Như Lai
như thế nào?
- Này Ananda, xử sự thân Chuyển luân Thánh
Vương như thế nào, hãy xử sự thân xá-lợi Như Lai
như vậy.
- Bạch Thế Tôn, người ta xử sự thân chuyển luân
Thánh vương như thế nào?
Này Ananda, thân của Chuyển luân Thánh vương
được vấn tròn với vải mới.
Sau khi vấn vải mới xong, lại được vấn thêm với
vải gai bện.
Sau khi vấn vải gai bệnh, lại vấn thêm với vải mới,
và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp cả hai
loại vải.
Rồi thân được đặt vào trong một hòm dầu bằng sắt,
hòm sắt này được một hòm sắt khác đậy kín.

BẢY GIÁC CHI                                          337

Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được xây
dựng lên, thân của vị Chuyển luân Thánh vương
được đem thiêu trên giàn hỏa này và tại ngã tư
đường, tháp của vị Chuyển luân Thánh vương được
xây dựng lên.
Này Ananda, đó là pháp táng thân vị Chuyển
luân Thánh vương.
Này Ananda, pháp táng thân vị Chuyển luân
Thánh vương như thế nào, pháp táng thân Thế
Tôn cũng như vậy.
Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư
đường.
Và những ai đem tại chỗ ấy vòng hoa, hương,
hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ tháp, hay
khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước mặt tháp),
thời những người ấy sẽ được lợi ích, hạnh phúc
lâu dài.
12. Này Ananda, bốn hạng người sau này đáng
được xây tháp. Thế nào là bốn?
Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xứng
đáng xây tháp.
Độc Giác Phật xứng đáng xây tháp.
Đệ tử Thanh Văn của Như Lai xứng đáng xây tháp.
Chuyển luân Thánh vương xứng đáng xây tháp.
Này Ananda, vì lý do gì, Như Lai, Ứng
Cúng, Chánh Biến Tri xứng đáng xây tháp? Này
Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ

BẢY GIÁC CHI                                        338

đến: "Đây là tháp của Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh
Biến Tri. " Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại
mạng chung, chúng sẽ sanh lên thiện thú, cảnh giới
chư Thiên. Này Ananda, vì lý do này, Như Lai,
Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xứng đáng xây tháp.
Này Ananda, vì lý do gì, bậc Độc Giác Phật
xứng đáng xây tháp? Này Ananda, tâm của dân
chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: "Đây là tháp của
Thế Tôn Độc Giác Phật". " Do tâm hoan hỷ như
vậy, khi thân hoại mạng chung, chúng sẽ được sanh
thiện thú, cảnh giới chư Thiên. Này Ananda, vì lý
do này, bậc Độc Giác Phật xứng đáng xây tháp.
Này Ananda, vì lý do gì, đệ tử Thanh Văn
của Như Lai xứng đáng xây tháp? Này Ananda,
tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: " Đây
là tháp đệ tử Thanh Văn của Thế Tôn, Ứng Cúng,
Chánh Biến Tri." Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân
hoại mạng chung, chúng sẽ được sanh thiện thú,
cảnh giới chư Thiên. Này Ananda, vì lý do này, đệ
tử Thanh Văn của Như Lai xứng đáng xây tháp .
Này Ananda, vì lý do gì, Chuyển luân
Thánh vương xứng đáng xây tháp? Này Ananda,
tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: " Đây
là tháp của vị Pháp vương trị vì đúng pháp ". Do
tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung,
chúng sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư Thiên.

BẢY GIÁC CHI                                         339

Này Ananda, vì lý do này, Chuyển luân Thánh
vương xứng đáng xây tháp.
Này Ananda, đó là bốn hạng người xứng đáng xây
tháp.
13. Rồi tôn giả Ananda đi vào trong tịnh xá, dựa
trên cột cửa và đứng khóc: "Ta nay vẫn còn là kẻ
hữu học, còn phải tự lo tu tập. Nay bậc Đạo Sư
của ta sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa! "
Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, Ananda ở tại đâu?
- Bạch Thế Tôn, tôn giả Ananda đi vào trong tịnh
xá, dựa trên cột cửa và đứng khóc: "Ta nay vẫn còn
là kẻ hữu học, còn phải tự lo tu tập. Nay bậc Đạo
Sư của ta sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa! "
Thế Tôn liền nói với một Tỷ-kheo:
- Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, nói với
Ananda: " Này Hiền giả Ananda, bậc Đạo Sư mọi
Hiền giả."
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Vị Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, đi đến chỗ tôn giả
Ananda, sau khi đến, liền nói với tôn giả: "Này
Hiền giả Ananda, bậc Đạo Sư cho gọi Hiền giả." -
"Thưa vâng, Hiền giả. " Tôn giả Ananda vâng lời vị
Tỷ-kheo ấy, đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên.
14. Thế Tôn nói với tôn giả Ananda đang ngồi một
bên:

BẢY GIÁC CHI                                       340

Thôi vừa rồi, Ananda, chớ có buồn rầu, chớ có khóc
than.
Này Ananda, Ta đã tuyên bố trước với Người rằng
mọi vật ái luyến, tốt đẹp đều phải sanh biệt, tử biệt
và dị biệt.
Này Ananda làm sao được có sự kiện này: "Các
pháp sanh, trú, hữu vi, biến hoại đừng có bị tiêu
diệt? " Không thể có sự kiện như vậy được.
Này Ananda, đã lâu ngày, Người đối với Như Lai,
với thân nghiệp đầy lòng từ ái, lợi ích, an lạc, có
một không hai; vô lượng với khẩu nghiệp đầy lòng
từ ái, lợi ích, an lạc, có một không hai; vô lượng với
ý nghiệp đầy lòng từ ái, lợi ích, an lạc, có một
không hai, vô lượng.
Này Ananda, Ngươi là người tác thành công đức.
Hãy cố gắng tinh tấn lên, Người sẽ chứng bậc Vô
lậu, không bao lâu đâu.
15. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:
Này các Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác trong thời quá khứ, những bậc Thế Tôn này
đều có những thị giả tối thắng như Ananda của Ta.
Này Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
thời vị lai, những bậc Thế Tôn này cũng sẽ có
những vị thị giả tối thắng như Ananda của Ta vậy.
Này các Tỷ-kheo, Ananda là người có trí và hiểu
rõ: "Nay đúng thời để các Tỷ-kheo yết kiến Thế
Tôn, nay đúng thời để các Tỷ-kheo ni, nay đúng

BẢY GIÁC CHI                                         341

thời để các nam cư sĩ, nay đúng thời để các nữ cư
sĩ, nay đúng thời để các vua chúa, để các đại thần,
để các ngoại đạo sư, để các đệ tử các ngoại đạo sư
yết kiến Thế Tôn! "
16. Này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh
kỳ cựu, hy hữu. Thế nào là bốn?
Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Tỷ-kheo đến yết
kiến Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết
kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp chúng ấy
sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda
làm thinh thời, này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo ấy
sẽ thất vọng.
Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo ni..., chúng nam
cư sĩ... chúng nữ cư sĩ đến yết kiến Ananda, chúng
ấy sẽ được hoan hỷ, vì được yết kiến Ananda, và
nếu Ananda thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ
vì bài thuyết pháp và nếu Ananda làm thinh thời
này các Tỷ-kheo, chúng nữ cư sĩ ấy sẽ thất vọng.
Này các Tỷ-kheo, vị Chuyển luân Thánh vương có
bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu.
Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Sát-đế-lỵ... chúng
Bà-la-môn... chúng gia chủ... chúng Sa-môn đến yết
kiến vị Chuyển luân Thánh vương, chúng sẽ được
hoan hỷ vì được yết kiến vị Chuyển luân Thánh
vương và nếu vị Chuyển luân Thánh vương nói
chuyện, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài nói

BẢY GIÁC CHI                                      342

chuyện, và nếu vị Chuyển luân Thánh vương làm
thinh thời chúng Sa-môn ấy sẽ thất vọng.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức
tánh kỳ diệu, hy hữu. Nếu có chúng Tỷ-kheo...
chúng Tỷ-kheo ni... chúng nam cư sĩ... chúng nữ cư
sĩ đến yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ
vì được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết
pháp chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp,
và nếu Ananda làm thinh, thời này các Tỷ-kheo
chúng nữ cư sĩ ấy sẽ thất vọng.
Này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh kỳ diệu,
hy hữu như vậy.
17. Khi được nói vậy, tôn giả Ananda bạch Thế
Tôn:
- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có diệt độ tại đô thị
nhỏ bé này, tại đô thị hoang vu này, tại đô thị phụ
thuộc này. Bạch Thế Tôn, có những đô thị khác to
lớn hơn như Campà (Chiêm-bà), Ràjagaha (Vương
Xá), Sàvatthi (Xá-vệ), Sàketa (Sa-kỳ), Kosambi
(Kiều-thương-di), Bàrànasi (Ba-la-nại). Thế Tôn
hãy diệt độ tại chỗ ấy. Tại chỗ ấy, có đại chúng Sát-
đế-lỵ, có đại chúng Bà-la-môn, có đại chúng gia
chủ rất tin tưởng Như Lai, các vị này sẽ cúng dường
thân xá-lợi Như Lai.
- Này Ananda, chớ có nói như vậy, này Ananda,
chớ có nói đô thị này nhỏ bé, đô thị này hoang vu,
đô thị này phụ thuộc.

BẢY GIÁC CHI                                        343

18. Này Ananda, thuở xưa có vị vua tên là
Mahasudassana (Đại Thiên Kiến). Vị này là
Chuyển luân vương, trị vì như pháp, là vị pháp
vương, thống lãnh bốn thiên hạ, chinh phục hộ trì
quốc dân, đầy đủ bảy báu. Này Ananda, đô thị
Kusinàrà này là kinh đô của vua Mahasudassana,
tên là Kusàvatì (Câu-xá-bà-đề), phía Đông và phía
Tây rộng đến mười hai do tuần, phía Bắc và phía
Nam rộng đến bảy do tuần.
Này Ananda, kinh đô Kusàvatì này rất phồn thịnh,
phú cường, dân cư đông đúc, dân chúng sung mãn,
thực phẩm phong phú. Này Ananda, cũng như kinh
đô Alakamanda của chư thiên rất phồn thịnh, phú
cường dân cư đông đúc, Thiên chúng sung mãn,
thực phẩm phong phú, cũng vậy này Ananda, kinh
đô Kusàvatì này cũng rất phồn thịnh, phú cường,
dân cư đông đúc, nhân chúng sung mãn.
Này Ananda, kinh đô Kusàvatì này, ngày đêm vang
dậy chín loại tiếng, tức là tiếng voi, tiếng ngựa,
tiếng xe, tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng tỳ
bà, tiếng hát, tiếng xập xỏa, tiếng chuông và tiếng
thứ mười là lời kêu gọi: " Hãy uống đi, hãy ăn đi ".
19. Này Ananda, hãy đi vào Kusinàrà và nói với
dân Mallà Kusinàrà: "Này các Vàsetthà, đêm nay,
vào canh cuối cùng, Như Lai sẽ diệt độ ".
- Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến. Này Vàsetthà,
các Ngươi hãy đến. Về sau chớ có hối hận: "Như

BẢY GIÁC CHI                                             344

Lai đã diệt độ tại làng vườn chúng ta mà chúng ta
không được chiêm ngưỡng Như Lai ".
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, đắp y, đem theo
y bát và cùng một vị khác làm bạn đồng hành đi
vào Kusinàrà.
20. Lúc bấy giờ, dân Mallà ở Kusinàrà đang tụ họp
tại giảng đường vì một vài cộng sự. Tôn giả
Ananda đến tại giảng đường của dân Mallà ở
Kusinàrà. Sau khi đến, tôn giả liền nói vói dân
Mallà ở Kusinàrà:
- Này Vàsetthà, đêm nay, vào canh cuối cùng Như
Lai sẽ diệt độ, Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến.
Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến. Về sau chớ có
hối hận: " Như Lai đã diệt độ tại làng vườn chúng ta
mà chúng ta không được chiêm ngưỡng Như Lai ".
21. Dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ, khi
nghe tôn giả Ananda nói như vậy, liền đau đớn, sầu
muộn, tâm tư khổ não. Kẻ thì khóc than với đầu bù
tóc rối, kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ
thì khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua
lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập
diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá
sớm ".
Và dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ đau
đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não, đi đến Upavattana,

BẢY GIÁC CHI                                        345

khu rừng Sàlà của dòng họ Mallà và đến chỗ tôn giả
Ananda.
22. Tôn giả Ananda tự nghĩ: "Nếu ta để dân Mallà ở
Kusinàrà đảnh lễ Thế Tôn từng người một, thời
đêm sẽ tàn trước khi Thế Tôn được tất cả dân Mallà
đảnh lễ. Vậy ta hãy để dân Mallà ở Kusinàrà đảnh
lễ theo từng gia tộc ".
- Bạch Thế Tôn, gia tộc Mallà này với vợ con, đồ
chúng, bạn bè đến cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.
Và tôn giả Ananda, theo phương tiện này trong
canh một, khiến dân Mallà ở Kusinàrà đảnh lễ Thế
Tôn.
23. Lúc bấy giờ, du sĩ ngoại đạo Subhadda ở tại
Kusinàrà. Du sĩ ngoại đạo Subhadda được nghe: "
Tối nay canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ
".
Và du sĩ ngoại đạo Subhadda suy nghĩ: " Ta nghe
các du sĩ ngoại đạo niên cao lạp lớn, sư trưởng và
đệ tử nói rằng: " Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến
Tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu. Và đêm nay, vào
canh cuối cùng Sa-môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay
có nghi vấn này khởi lên trong tâm ta. Ta tin Sa-
môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi
vấn cho ta ".
24. Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadda đi đến
Upavattana, khu rừng Sàla của dân Mallà, đến tại
chỗ tôn giả Ananda và thưa với tôn giả:

BẢY GIÁC CHI                                       346

- Hiền giả Ananda, tôi nghe các du sĩ ngoại đạo,
niên cạo lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng: " Như
Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ra đời
thật là hy hữu, và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-
môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay có nghi vấn này khởi
lên trong tâm tôi. Tôi tin Sa-môn Gotama có thể
thuyết pháp và giải được nghi vấn cho tôi. Hiền giả
Ananda, hãy cho phép tôi được yết kiến Sa-môn
Gotama.
Khi được nói vậy, tôn giả Ananda nói với du sĩ
ngoại đạo Subhadda:
- Thôi đi Hiền giả Subhadda, chớ có phiền nhiễu
Như Lai. Thế Tôn đang mệt.
Lần thứ hai, du sĩ ngoại đạo Subhadda ... Lần thứ
ba, du sĩ ngoại đạo Subhadda nói với tôn giả
Ananda:
- Hiền giả Ananda, tôi nghe các du sĩ ngoại đạo,
niên cạo lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng: " Như
Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ra đời
thật là hy hữu, và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-
môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay có nghi vấn này khởi
lên trong tâm tôi. Tôi tin Sa-môn Gotama có thể
thuyết pháp và giải được nghi vấn cho tôi. Hiền giả
Ananda, hãy cho phép tôi được yết kiến Sa-môn
Gotama.
Lần thứ ba, tôn giả Ananda nói với du sĩ ngoại đạo
Subhadda:

BẢY GIÁC CHI                                           347

- Thôi đi Hiền giả Subhadda, chớ có phiền nhiễu
Như Lai. Thế Tôn đang mệt.
25. Thế Tôn nghe được câu chuyện của tôn giả
Ananda với du sĩ ngoại đạo Subhadda, Ngài liền
nói với tôn giả Ananda:
- Thôi Ananda, chớ có ngăn trở Subhadda, Ananda,
hãy để cho Subhadda được phép yết kiến Như Lai.
Những gì Subhadda hỏi Ta là hỏi để hiểu biết chớ
không phải để phiền nhiễu Ta. Và những gì ta trả
lời các câu hỏi, Subhadda sẽ hiểu ý nghĩa một cách
mau lẹ.
Tôn giả Ananda liền nói với du sĩ ngoại đạo
Subhadda:
- Này Hiền giả Subhadda, hãy vào. Thế Tôn đã cho
phép Hiền giả.
26. Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadda đến chỗ Thế Tôn,
nói lên những lời chúc tụng hỏi thăm xã giao, rồi
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi một bên, du sĩ
ngoại đạo Subhadda bạch Thế Tôn:
- Tôn giả Gotama, có những Sa-môn, Bà-la-môn là
những vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo
hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái,
được quần chúng tôn sùng, như các ngài Pàrana
Kassapa, Makkhali Gosàla, Ajita Kesakambalì,
Pakadha Kaccàyana, Sanjaya Belatthiputta,
Nigantha Nàthaputta, tất cả những vị này có phải
là giác ngộ như các vị đã tự cho như vậy, hay tất

BẢY GIÁC CHI                                            348

cả chưa giác ngộ, hay một số đã giác ngộ và một
số chưa giác ngộ?
- Thôi Subhadda, hãy để vấn đề này yên một bên: "
Tất cả những vị này có phải là đã giác ngộ như các
vị đã tự cho như vậy, hay tất cả chưa giác ngộ, hay
một số đã giác ngộ và một số chưa giác ngộ ". Này
Subhadda, Ta sẽ thuyết pháp cho Ngươi. Hãy nghe
và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!
Du sĩ ngoại đạo Subhadda vâng lời Thế Tôn. Thế
Tôn nói như sau:
27. -
Này Subhadda, trong pháp luật nào không có Bát
Thánh đạo, thời ở đây không có (đệ nhất) Sa-
môn, ở đây cũng không có đệ nhị Sa-môn, cũng
không có đệ tam Sa-môn, cũng không có đệ tứ Sa-
môn.
Này Subhadda trong pháp luật nào có Bát Thánh
đạo thời ở đây có (đệ nhứt) Sa-môn, cũng có đệ
nhị Sa-môn, cũng có đệ tam Sa-môn, ở đấy cũng
có đệ tứ Sa-môn.
Này Subhadda, chính trong pháp luật này có Bát
Thánh Đạo, thời này Subhadda, ở đây có đệ nhất
Sa-môn, ở đây cũng có đệ nhị Sa-môn, cũng có đệ
tam Sa-môn, cũng có đệ tứ Sa-môn. Những hệ
thống ngoại đạo khác đều không có những Sa-
môn.

BẢY GIÁC CHI                                       349

Này Subhadda, nếu những vị Tỷ-kheo này sống
chơn chánh, thời đời này không vắng những vị A-
la-hán.
Này Subhadda, năm hai mươi chín,
Ta xuất gia hướng tìm chân thiện đạo.
Trải năm mươi năm với thêm một năm
Từ khi xuất gia, này Subhadda,
Ta là du sĩ tu Trí, tu Đức.

Ngoài lãnh vực này, không có Sa-môn (đệ nhứt);
cũng không có Sa-môn đệ nhị, cũng không có Sa-
môn đệ tam, cũng không có Sa-môn đệ tứ. Những
hệ thống ngoại đạo khác đều không có những Sa-
môn. Này Subhadda, nếu những Tỷ-kheo sống chơn
chánh, thì đời này không vắng những vị A-la-hán.
28. Khi được nói vậy, du sĩ ngoại đạo Subhadda
bạch Thế Tôn:
- Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu
thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại
những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì
bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem
đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có
thể thấy sắc. Cũng vậy, chánh pháp đã được Thế
Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích.
Bạch Thế Tôn, con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp
và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong con được xuất gia
với Thế Tôn. Con xin thọ đại giới.

BẢY GIÁC CHI                                      350

- Này Subhadda, ai trước kia là ngoại đạo, nay
muốn xuất gia muốn thọ đại giới trong Pháp, Luật
này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn
tháng biệt trú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho
xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo.
Nhưng Ta nhận thấy cá tánh con người sai biệt
nhau.
29. - Bạch Thế Tôn, nếu những người xưa kia là
ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới
trong Pháp và Luật này phải sống bốn tháng biệt
trú. Sau khi sống bốn tháng biệt thú, các vị Tỷ-kheo
nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời
con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt
trú bốn năm, nếu các vị Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho
con xuất gia, cho con thọ đại giới để thành vị Tỷ-
kheo.
Và Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:
- Này Ananada, hãy xuất gia cho Subhadda.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.
30. Du sĩ ngoại đạo Subhadda nói với tôn giả
Ananda:
- Thật là lợi ích, thưa Tôn giả Ananda, thật là thiện
lợi, thưa Tôn giả Ananda, được thọ lễ quán đảnh
làm đệ tử trước mặt bậc Đạo Sư!
Và du sĩ ngoại đạo Subhadda được xuất gia được
thọ đại giới với Thế Tôn. Thọ đại giới không bao

BẢY GIÁC CHI                                             351

lâu, đại đức Subhadda ở một mình, an tịnh, không
phóng dật, tinh tấn, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và
không bao lâu, vị này chứng được mục đích tối cao
mà con cháu các lương gia đã xuất gia, từ bỏ gia
đình, sống không gia đình hướng đến. Đó là vô
thượng phạm hạnh ngay trong hiện tại, tự giác
chứng và an trú. Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành,
những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có
đời sống khác nữa.
Và đại đức Subhadda trở thành một A-la-hán nữa.
Đại đức là vị đệ tử cuối cùng được Thế Tôn thế
độ.

VI

1. Lúc bấy giờ, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, nếu trong các Ngươi có người nghĩ
rằng: "Lời nói của bậc Đạo sư không còn nữa.
Chúng ta không có Đạo sư (giáo chủ)". Này
Ananda, chớ có những tư tưởng như vậy. Này
Ananda, Pháp và Luật, Ta đã giảng dạy và trình
bày, sau khi Ta diệt độ, chính Pháp và Luật ấy
sẽ là Đạo Sư của các Ngươi.
2. Này Ananda, nay các vị Tỷ-kheo xưng hô với
nhau là Hiền giả. Sau khi Ta diệt độ, chớ có xưng
hô như vậy.

BẢY GIÁC CHI                                         352

Này Ananda, vị Tỷ-kheo niên lão hãy gọi vị Tỷ-
kheo niên thiếu, hoặc bằng tên, hoặc bằng họ, hoặc
bằng tiếng Hiền giả.
Vị Tỷ-kheo niên thiếu, hãy gọi vị Tỷ-kheo niên lão
là Thượng tọa (Bhante) hay Đại đức.
3. Này Ananda, nếu chúng Tăng muốn, sau khi
Ta diệt độ có thể hủy bỏ những học giới nhỏ
nhặt chi tiết.
4. Này Ananda, sau khi Ta diệt độ, hãy hành tội
Phạm đàn (Brahmadanda) đối với Tỷ-kheo Channa.
- Bạch Thế Tôn, thế nào là Phạm Đàn?
- Này Ananda, Tỷ-kheo Channa muốn nói gì thì
nói. Chúng Tỷ-kheo sẽ không nói, sẽ không giảng
dạy, sẽ không giáo giới Tỷ-kheo Channa.
5. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nào nghi ngờ
hay phân vân gì về đức Phật, Pháp, chúng Tăng,
đạo hay phương pháp, thời này các Tỷ-kheo các
Người hãy hỏi đi. Sau chớ có hối tiếc: " Bậc Đạo
Sư có mặt trước chúng ta mà chúng ta không tận
mặt hỏi Thế Tôn ".
Khi được nói vậy, các Tỷ-kheo ấy im lặng. Một lần
thứ hai, Thế Tôn... . Một lần thứ ba, Thế Tôn nói
với các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, nếu có một Tỷ-kheo có nghi
ngờ hay phân vân gì về đức Phật, Pháp, chúng
Tăng, đạo hay phương pháp, thời này các Tỷ-kheo,

BẢY GIÁC CHI                                         353

các Người hãy hỏi đi. Sau chớ có hối tiếc: " Bậc
Đạo Sư có mặt trước chúng ta mà chúng ta không
tận mặt hỏi Thế Tôn ".
Lần thứ ba, các Tỷ-kheo ấy giữ im lặng.
Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, nếu có vị nào vì lòng kính trọng
bậc Đạo Sư mà không hỏi, thời này các Tỷ-kheo,
giữa bạn đồng tu, hãy hỏi nhau.
Khi được nói vậy, những vị Tỷ-kheo ấy giữ im
lặng.
6. Rồi tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn,
thật hy hữu thay! Bạch Thế Tôn, con tin rằng trong
chúng Tỷ-kheo này, không có một Tỷ-kheo nào có
nghi ngờ hay phân vân gì đối với Phật, Pháp, chúng
Tăng, đạo hay phương pháp.
- Này Ananda, Ngươi có tín nhiệm nên nói vậy.
Nhưng ở đây, này Ananda, Như Lai biết rằng trong
chúng Tỷ-kheo này, không có một Tỷ-kheo nào có
nghi ngờ hay phân vân gì đối với Phật, Pháp, chúng
Tăng, đạo hay phương pháp. Này Ananda, trong
năm trăm Tỷ-kheo này, Tỷ-kheo thấp nhất đã
chứng được quả Dự lưu, không còn đọa lạc, chắc
chắn hướng đến Chánh giác.
7. Và Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

BẢY GIÁC CHI                                          354

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta khuyên dạy các
Ngươi: "Các pháp hữu vi là vô thường, hãy tinh
tấn, chớ có phóng dật ".
Đó là lời cuối cùng của Như Lai.
8.
Rồi Thế Tôn nhập định Sơ thiền.
Xuất Sơ thiền, Ngài nhập Nhị thiền.
Xuất Nhị thiền Ngài nhập Tam thiền.
Xuất Tam thiền, Ngài nhập Tứ thiền.
Xuất Tứ thiền, Ngài nhập định Không vô biên xứ.
Xuất Không vô biên xứ, Ngài nhập định Thức vô
biên xứ.
Xuất Thức vô biên xứ, Ngài nhập định Vô sở hữu
xứ.
Xuất Vô Sở hữu xứ, Ngài nhập định Phi tưởng phi
phi tưởng xứ.
Xuất Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Ngài nhập Diệt
thọ tưởng định.
Khi ấy tôn giả Ananda nói với tôn giả Anuruddha:
- Thưa Tôn giả, Thế Tôn đã diệt độ.
- Này Hiền giả Ananda, Thế Tôn chưa diệt độ. Ngài
mới nhập Diệt thọ tưởng định.
9.
Rồi xuất Diệt thọ tưởng định. Ngài nhập Phi tưởng
phi phi tưởng xứ định.
Xuất Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Ngài nhập Vô sở
hữu xứ định.

BẢY GIÁC CHI                                     355

Xuất Vô sở hữu xứ, Ngài nhập Thức vô biên xứ
định.
Xuất thức Vô biên xứ, Ngài nhập Hư không vô biên
xứ định.
Xuất Hư không vô biên xứ, Ngài nhập định Tứ
thiền.
Xuất Tứ thiền, Ngài nhập định Tam thiền.
Xuất Tam thiền, Ngài nhập định Nhị thiền.
Xuất Nhị thiền, Ngài nhập định Sơ thiền.
Xuất Sơ thiền, Ngài nhập định Nhị thiền.
Xuất Nhị thiền, Ngài nhập định Tam thiền.
Xuất Tam thiền, Ngài nhập định Tứ thiền.
Xuất Tứ thiền, Ngài lập tức diệt độ.
10. Khi Thế Tôn diệt độ, cùng với sự diệt độ, đại
địa chấn động khủng khiếp, râu tóc dựng ngược,
sấm trời vang động.
Khi Thế Tôn diệt độ, Phạm thiên Sahampati, cùng
lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này.
Chúng sanh ở trên đời,
Từ bỏ thân ngũ uẩn
Bậc đạo sư cũng vậy,
Đấng Tuyệt luân trên đời.
Bậc Đại hùng Giác ngộ
Như Lai đã diệt độ.

Khi Thế Tôn diệt độ, Thiên chủ Sakka, cùng lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

BẢY GIÁC CHI                                      356

Các hành là vô thường,
Có sanh phải có diệt
Đã sanh, chúng phải diệt,
Nhiếp chúng là an lạc.

Khi Thế Tôn diệt độ, Tôn giả Anuruddha, cùng lúc
Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:
Không phải thở ra vào
Chính tâm trú chánh định
Không tham ái tịch tịnh
Tu sĩ hướng diệt độ
Chính tâm tịnh bất động
Nhẫn chịu mọi cảm thọ
Như đèn sáng bị tắt
Tâm giải thoát hoàn toàn.

Khi Thế Tôn diệt độ, Tôn giả Ananda, cùng lúc
Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:
Thật kinh khủng bàng hoàng,
Thật râu tóc dựng ngược,
Khi Bậc Toàn thiện năng,
Bậc Giác ngộ nhập diệt.

Khi Thế Tôn diệt độ, những Tỷ-kheo chưa giải
thoát tham ái, có vị thì khóc than với cánh tay duỗi
cao, có vị thì khóc than, thân nằm nhoài dưới đất,
lăn lộn qua lại: "Thế Tôn nhập diệt quá sớm,

BẢY GIÁC CHI                                           357

Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến
mất ở trên đời quá sớm ".
Còn những Tỷ-kheo đã diệt trừ tham ái, những vị
này an trú chánh niệm tỉnh giác, nhẫn nại, suy tư:
"Các hành là vô thường, làm sao tránh khỏi sự
kiện ấy."
11. Lúc bấy giờ, Tôn giả Anuruddha nói với các Tỷ
kheo:
- Thôi các Hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc
than. Này các Hiền giả, phải chăng Thế Tôn đã
tuyên bố ngay từ ban đầu rằng: Mọi vật ưu ái thân
tình đều phải sanh biệt, tử biệt và dị biệt.
Này các Hiền giả, làm sao có thể được như vầy:
“ Những gì sanh, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến
hoại mà lại mong khỏi có sự biến dịch? Thật
không có sự trạng ấy ”. Này các Hiền giả, chính
chư Thiên đang trách đó.
- Thưa Tôn giả Anuruddha, Tôn giả đang nghĩ đến
hạng chư Thiên nào?
Hiền giả Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư
không nhưng có tâm tư thế tục, những vị này khóc
than với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi
cao, khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua
lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập
diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá
sớm ".

BẢY GIÁC CHI                                           358

Hiền giả Ananda, có hạng chư Thiên ở trên đất với
tâm tư thế tục, những vị này khóc than với đầu bù
tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than
thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn
nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm,
Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ".
Còn những chư Thiên diệt trừ ái dục, những vị này
chánh niệm tỉnh giác, chịu đựng với tâm suy tư:
“ Các hành là vô thường, làm sao có thể khác
được? ”.
12. Tôn giả Anuruddha và Tôn giả Ananda luận bàn
về Chánh pháp suốt cả đêm còn lại. Rồi tôn giả
Anuruddha nói với tôn giả Ananda:
- Hiền giả Ananda, hãy vào thành Kusinàrà và nói
với dân Mallà ở Kusinàrà: “ Nay Vàsetthà, Thế Tôn
đã diệt độ, hãy làm những gì các Ngươi nghĩ phải
làm.”
- Tôn giả, xin vâng!
Tôn giả Ananda vâng lời tôn giả Anuruddha, buổi
sáng đắp y, đem theo y bát, cùng một thị giả, vào
thành Kusinàrà.
Lúc bấy giờ, dân Mallà ở Kusinàrà đang tụ họp tại
giảng đường vì một vài công vụ. Tôn giả Ananda
đến tại giảng đường của dân Mallà ở Kusinàrà, sau
khi đến liền nói với dân Mallà ở Kusinàrà: “ Này
Vàsetthà, Thế Tôn đã diệt độ, hãy làm những gì các
Ngươi nghĩ phải làm.”

BẢY GIÁC CHI                                       359

Dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ, khi
nghe tôn giả Ananda nói như vậy, liền đau đớn, sầu
muộn, tâm tư khổ não. Kẻ thì khóc than với đầu bù
tóc rối, kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ
thì khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua
lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập
diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá
sớm ".
13. Rồi dân Mallà ở Kusinàrà ra lệnh cho những
người làm: “ Các Người hãy gom góp hương, tràng
hoa và tất cả nhạc khí ở Kusinàrà.”
Rồi dân Kusinàrà đem theo hương, tràng hoa, tất cả
nhạc khí và năm trăm cuộn vải đi đến Upavattana,
tại rừng Sàlà của giòng họ Mallà, đến tại chỗ thân
xá- lợi của Thế Tôn, rồi chúng ở lại cả ngày tôn
trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân xá - lợi
Thế Tôn với các điệu múa, hát, nhạc, tràng hoa,
hương, làm những bảo cái bằng vải và tràng hoa
Mandala.
Rồi dân Mallà ở Kusinàrà suy nghĩ: “ Hôm nay, nếu
thiêu thân xá - lợi Thế Tôn thời quá sớm. Ngày mai,
chúng ta sẽ làm lễ thiêu thân xá - lợi của Thế Tôn.”
Rồi dân Mallà ở Kusinàrà, cả ngày thứ hai, tôn
trọng, cung kính, đãnh lễ, cúng dường thân xá - lợi
Thế Tôn với các điệu múa, hát, nhạc, tràng hoa,
hương, làm những bảo cái bằng vải và tràng hoa
Malanda, ngày thứ ba cũng như vậy, ngày thứ tư

BẢY GIÁC CHI                                        360

cũng như vậy, ngày thứ năm cũng như vậy. Ngày
thứ sáu cũng như vậy.
14. Đến ngày thứ bảy, dân Mallà ở Kusinàrà suy
nghĩ: “Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ,
cúng dường thân xá - lợi Thế Tôn với các điệu múa,
hát, nhạc, tràng hoa, hương, nay chúng ta hãy chở
thân xá - lợi Thế Tôn ra ngoài thành về phía Nam
và làm lễ thiêu thân tại chỗ ấy.”
Lúc bấy giờ tám vị tộc trưởng Mallà gội đầu, mặc
áo mới với ý định khiêng nổi thân xá - lợi Như Lai
nhưng khiêng không nổi được. Các vị Mallà ở
Kuisnàrà bạch Tôn giả Anuruddha:
- Bạch Tôn giả, do nhân gì, do duyên gì, tám vị tộc
trưởng Mallà này gội đầu, mặc áo mới với ý định
khiêng nổi thân xá- lợi Như Lai, nhưng không
khiêng nổi được?
- Này Vàsetthà, vì ý định của các Ngươi khác, ý
định của chư Thiên khác.
15. – Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên là gì?
- Này các Vàsetthà, ý định của các Ngươi như sau:
“ Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng
dường thân xá- lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát,
nhạc, tràng hoa, hương. Nay chúng ta hãy chở thân
xá-lợi Thế Tôn ra ngoài thành về phía Nam và làm
lễ thiêu thân tại chỗ ấy.”
Này các Vàsetthà, ý định của chư Thiên như sau:
“Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng

BẢY GIÁC CHI                                      361

dường thân xá- lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát,
nhạc, tràng hoa, hương của chư Thiên, nay chúng
ta hãy khiêng thân xá- lợi Thế Tôn về hướng Bắc
đến phía Bắc của thành. Sau khi khiêng qua cửa
phía Bắc, hãy khiêng qua trung tâm của thành, rồi
hướng về phía Đông, khiêng đến phía Đông của
thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Đông, hãy
khiêng đến phía Đông của thành, tại đền của dân
Mallà tên là Makuta- bandhana, và chúng ta sẽ
thiêu thân Thế Tôn tại chỗ ấy.”
- Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên thế nào, ý
định của chúng con cũng như vậy.
16. Lúc ấy, khắp cả Kusinàrà cho đến đống bụi,
đống rác, được rải la liệt lên đến đầu gối toàn hoa
Mandaràva. Rồi chư Thiên và các dân Mallà ở
Kusinàrà, sau khi đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ,
cúng dường thân xá lợi Thế Tôn với các điệu múa,
hát, nhạc, tràng hoa, hương của chư Thiên và loài
Người, liền khiêng thân xá lợi Thế Tôn về phía Bắc
của Thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Bắc, liền
khiêng qua Trung tâm của thành, rồi hướng về phía
Đông, khiêng đến phía Đông của thành. Sau khi
khiêng qua cửa phía Đông, liền khiêng đến phía
Đông của thành, tại đền của dân Mallà tên là
Makuta-bandhana và đặt thân xá lợi của Thế Tôn
tại chỗ ấy.
17. Rồi dân Mallà bạch tôn giả Ananda:

BẢY GIÁC CHI                                           362

- Bạch Tôn giả Ananda, chúng con nay phải xử sự
như thế nào đối với thân xá lợi Như Lai?
- Này các Vàsetthà, xử sự thân Chuyển luân Thánh
vương như thế nào, hãy xử sự thân xá lợi Như Lai
như vậy.
- Bạch Tôn giả Ananda, xử sự thân Chuyển luân
Thánh vương phải như thế nào?
- Này các Vàsetthà:
Thân Chuyển luân Thánh vương được vấn tròn với
vải mới.
Sau khi vấn vải mới, lại được vấn thêm với vải gai
bện.
Sau khi vấn với vải gai bện, lại vấn thêm với vải
mới và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp cả
hai loại vải.
Rồi thân được đặt trong một hòm dầu bằng sắt, hòm
sắt này được một hòm sắt khác đậy kín.
Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được xây
dựng lên, thân vị Chuyển luân Thánh vương được
đem thiêu trên giàn hỏa này,
Và tại ngã tư đường, tháp vị Chuyển luân Thánh
vương này được xây dựng lên.
Này các Vàsetthà, đó là pháp táng thân của vị
Chuyển luân Thánh vương.
Này các Vàsetthà, pháp táng thân của vị Chuyển
luân Thánh vương như thế nào, pháp táng thân
của Thế Tôn cũng như vậy.

BẢY GIÁC CHI                                      363

Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư
đường. Và những ai đem đến tại chỗ ấy vòng hoa,
hương, hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ tháp hay
khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước mặt tháp) , thời
những người ấy sẽ được lợi ích, hạnh phúc lâu dài.
18. Và các người Mallà ở Kusinàrà sai những người
làm công:
- Hãy đem lại tất cả vải gai bện của Mallà .
Rồi những người Mallà ở Kusinàrà vấn tròn thân
Thế Tôn với vải mới. Sau khi vấn vải mới xong, lại
vấn thêm với vải gai bện. Sau khi vấn với vải gai
bện lại vấn thêm với vải mới và tiếp tục như vậy
cho đến năm trăm lớp cả hai loại vải. Rồi đặt thân
Như Lai vào trong một hòm dầu bằng sắt, đậy hòm
sắt này vào một hòm sắt khác, dựng lên một giàn
hỏa gồm mọi loại hương và đặt thân Thế Tôn trên
giàn hỏa.
19. Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahà Kassapa đang đi
giữa đường từ Pàvà đến Kusinàrà với đại chúng Tỷ-
kheo khoảng năm trăm vị. Rồi Tôn giả Mahà
Kassapa bước xuống đường và đến ngồi tại một gốc
cây.
Lúc bấy giờ có một tà mạng ngoại đạo lấy một hoa
Mandàrava ở Kusinàrà và đang đi trên một con
đường đến Pàvà.

BẢY GIÁC CHI                                      364

Tôn giả Mahà Kassapa thấy tà mạng ngoại đạo đi từ
đàng xa đến. Thấy vậy, tôn giả liền hỏi tà mạng
ngoại đạo ấy:
- Này Hiền giả, Hiền giả có biết bậc Đạo sư chúng
tôi không?
- Này Hiền giả, tôi có biết. Sa-môn Gotama đã diệt
độ cách hôm nay một tuần. Từ chỗ ấy, tôi được hoa
Mandàrava này.
Lúc ấy những Tỷ-kheo chưa giải thoát tham ái, có
vị thì khóc than với cánh tay duỗi cao, có vị thì
khóc than, thân nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại:
" Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt
quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ".
Còn những Tỷ-kheo đã diệt trừ tham ái, những vị
này an trú chánh niệm, tỉnh giác, nhẫn nại suy tư: "
Các hành là vô thường, làm sao tránh khỏi sự kiện
ấy? ".
20. Lúc bấy giờ, Subhadda được xuất gia khi đã
lớn tuổi đang ngồi trong hội chúng này.
Subhadda được xuất gia khi đã lớn tuổi nói với
những Tỷ-kheo ấy:
- Thôi các Hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc
than. Chúng ta đã được thoát khỏi hoàn toàn vị Đại
Sa-môn ấy, chúng ta đã bị phiền nhiễu quấy rầy với
những lời: " Làm như thế này không hợp với các
Ngươi. Làm như thế này hợp với các Ngươi ".
Nay những gì chúng ta muốn, chúng ta làm,

BẢY GIÁC CHI                                       365

những gì chúng ta không muốn, chúng ta không
làm.
Tôn giả Mahà Kassapa mới nói với các vị Tỷ-kheo:
- Thôi các Hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc
than. Này các Hiền giả, phải chăng Thế Tôn đã
tuyên bố ngay từ ban đầu rằng mọi vật ưu ái thân
tình đều phải bị sanh biệt, tử biệt và dị biệt. Này các
Hiền giả, làm sao có thể được như vầy: Những gì
sanh, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến hoại mà lại mong
khỏi có sự biến dịch? Thật không có sự trạng ấy.
21. Lúc bấy giờ bốn vị tộc trưởng Mallà gội đầu,
mặc áo mới với ý định châm lửa thiêu giàn hỏa
Thế Tôn nhưng châm lửa không cháy.
Các vị Mallà ở Kusinàrà bạch tôn giả Anuruddha:
- Bạch Tôn giả, do nhân gì, do duyên gì, bốn vị tộc
trưởng Mallà này gội đầu, mặc áo mới với ý định
châm lửa thiêu giàn hỏa Thế Tôn, nhưng châm lửa
không cháy?
- Này các Vàsetthà, ý định của chư Thiên khác.
- Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên như thế nào?
- Này các vàsetthà, ý định của chư Thiên như
sau: " Tôn giả Mahà Kassapa nay đang đi giữa
đường giữa Pàvà và Kusinàrà cùng với đại chúng
Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị. Giàn hỏa Thế Tôn
chỉ được đốt cháy khi tôn giả Mahà Kassapa cúi
đầu đảnh lễ Thế Tôn ".

BẢY GIÁC CHI                                          366

- Bạch Tôn giả, ý định chư Thiên như thế nào, hãy
làm y như vậy.
22. Rồi Tôn giả Mahà Kassapa đến tại đền Makuta
Bandhana của những vị Mallà tại giàn hỏa Thế Tôn,
khi đến xong liền choàng áo phía một bên vai, chấp
tay, đi nhiễu phía tay phải xung quanh giàn hỏa
ba lần, cởi mở chân ra và cúi đầu đảnh lễ chân
Thế Tôn.
Năm trăm vị Tỷ-kheo ấy choàng áo phía một bên
vai, chấp tay, đi nhiễu qua phía tay phải xung quanh
giàn hỏa ba lần và cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.
Và khi tôn giả Mahà Kassapa và năm trăm vị Tỷ-
kheo đảnh lễ xong, thời giàn hỏa Thế Tôn tự bắt
lửa cháy.
23. Khi thân Thế Tôn đã cháy, từ da ngoài cho đến
da mỏng, thịt, dây gân hay nước giữa các khớp
xương, thảy đều cháy sạch, không có tro, không
có than, chỉ có xương xá lợi còn lại.
Như sanh tô hay dầu bị cháy, tất cả đều cháy sạch
không có tro, không có than. Cũng vậy khi thân Thế
Tôn cháy, từ da ngoài cho đến da mỏng, thịt, dây
gân hay nước giữa khớp xương, tất cả đều cháy
sạch, không có tro, không có than, chỉ có xương xá
lợi còn lại. Và năm trăm tầng lớp vải gai bện, cả hai
lớp trong nhất và lớp ngoài nhất đều bị cháy thiêu.
Khi thân Thế Tôn bị thiêu cháy xong, một dòng
nước từ hư không chảy xuống tưới tắt giàn hỏa Thế

BẢY GIÁC CHI                                        367

Tôn, và một dòng nước từ kho nước (hay từ cây
sàlà) phun lên tưới tắt giàn hỏa Thế Tôn, và các
người Mallà ở Kusinàrà dùng nước với mọi loại
hương tưới tắt giàn hỏa Thế Tôn.
Rồi các người Mallà xứ Kusinàrà đặt xá lợi Thế
Tôn trong giảng đường, dùng cây thương làm hàng
rào, dùng cây cung làm bức thành xung quanh và
trong bảy ngày tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng
dường với các điệu múa, hát, nhạc, vòng hoa,
hương.
24.
Vua nước Magadha tên là Ajàtasattu Vedehiputta
nghe tin Thế Tôn đã diệt độ ở Kusinàrà. Vua liền
gởi một sứ giả đến các người Mallà ở Kusinàrà "
Thế Tôn là người Sát-đế-lỵ, ta cũng là người Sát-
đế-lỵ. Ta cũng xứng đáng được một phần xá lợi Thế
Tôn, ta cũng dựng tháp và tổ chức nghi lễ đối với
xá lợi Thế Tôn ".
Những người Licchavì ở Vesàli nghe tin Thế Tôn
đã diệt độ ở Kusinàrà liền gởi một sứ giả đến các
người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là người Sát-đế-
lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-đế-lỵ. Chúng tôi
cũng xứng đáng được phần xá lợi Thế Tôn. Chúng
tôi cũng dựng tháp và tổ chức nghi lễ đối với xá-lợi
Thế Tôn ".
Các người Sakyà ở Kapilavatthu nghe tin Thế Tôn
đã diệt độ ở Kusinàrà, liền gởi một sứ giả đến các

BẢY GIÁC CHI                                       368

người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là người Sát-đế-
lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-đế-lỵ. Chúng tôi
cũng xứng đáng được một phần xá lợi Thế Tôn.
Chúng tôi cũng sẽ dựng tháp và tổ chức các nghi lễ
với xá-lợi Thế Tôn ".
Những người Buli ở Allakappa nghe tin Thế Tôn đã
diệt độ ở Kusinàrà, liền gởi một sứ giả đến các
người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là người Sát-đế-
lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-đế-lỵ. Chúng tôi
cũng xứng đáng được một phần xá-lợi Thế Tôn.
Chúng tôi cũng sẽ dựng tháp và tổ chức các nghi lễ
đối với xá lợi Thế Tôn ".
Những người Koli ở Rãmagãma nghe tin Thế Tôn
đã diệt độ ở Kusinàrà , liền gởi một sứ giả đến các
người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là người Sát-đế-
lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-đế-lỵ. Chúng tôi
cũng xứng đáng được một phần xá lợi Thế Tôn.
Chúng tôi cũng sẽ dựng tháp và tổ chức các nghi lễ
đối với xá lợi Thế Tôn."
Bà-la-môn Vethadìpaka nghe tin Thế Tôn đã diệt
độ ở Kusinàrà, liền gởi một sứ giả đến các người
Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là người Sát-đế-lỵ, tôi
là người Bà-la-môn. Tôi cũng xứng đáng được một
phần xá lợi Thế Tôn. Tôi cũng sẽ dựng tháp và tổ
chức các nghi lễ đối với xá-lợi Thế Tôn ".
Các người Mallà ở Pàvà nghe tin Thế Tôn đã diệt
độ liền gửi một sứ giả đến các người Mallà ở

BẢY GIÁC CHI                                       369

Kusinàrà: " Thế Tôn là người Sát-đế-lỵ, chúng tôi
cũng là người Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng
được một phần xá-lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ
dựng tháp và tổ chức các nghi lễ đối với xá-lợi Thế
Tôn ".
25. Khi được nói vây các người Mallà ở Kusinàrà
liền tuyên bố giữa đại chúng:
- Thế Tôn đã diệt độ tại làng vườn của chúng tôi,
chúng tôi sẽ không cho phần xá lợi nào của Thế
Tôn.
Khi nghe vậy. Bà-la-môn Dona nói với chúng:
Tôn giả, hãy nghe lời tôi nói!
Phật dạy chúng ta phải kham nhẫn.
Thật không tốt nếu có tranh giành.
Khi chia xá lợi bậc Thượng nhân.
Chúng ta hãy đoàn kết nhất tâm,
Hoan hỷ chia xá lợi tám phần.
Chúng ta hãy dựng tháp mọi phương,
Đại chúng mười phương tin Pháp nhãn...

- Này Tôn giả Bà-la-môn, Ngài hãy phân chia xá lợi
ra tám phần đồng đều.
- Xin vâng, các Tôn giả.
Bà-la-môn Dona vâng lời hội chúng ấy, phân chia
xá-lợi Thế Tôn thành tám phần đồng đều rồi thưa
hội chúng:

BẢY GIÁC CHI                                          370

- Các Tôn giả, hãy cho tôi cái bình dùng để đông
chia xá-lợi này. Tôi sẽ dựng tháp và tổ chức các
nghi lễ cho cái bình.
Và hội chúng ấy tặng Bà-la-môn Dona cái bình.
26. Và người Moriyà ở Pipphalivana nghe tin Thế
Tôn đã diệt độ liền gởi một sứ giả đến các người
Mallà ở Kusinàrà:
- "Thế Tôn là người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là
người Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được
hưởng một phần xá lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ
dựng tháp và tổ chức các nghi lễ đối với xá-lợi Thế
Tôn ".
- " Nay không còn phần xá-lợi Thế Tôn nào. Xá-lợi
Thế Tôn đã được phân chia, hãy lấy tro còn lại ".
Rồi các vị nầy lấy than tro còn lại.
27. Và vua nước Magadha tên là Ajàtasattu, con bà
Videhi xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại
Vương Xá và tổ chức lễ cúng dường.
Những người Licchavi ở Vesàli cũng xây dựng tháp
trên xá-lợi Thế Tôn tại Vesàli và tổ chức lễ cúng
dường.
Những người Sakya ở Kapilavatthu cũng xây dựng
trên xá-lợi Thế Tôn tại Kapilavatthu và tổ chức lễ
cúng dường.
Những người Buli ở Allakappa cũng xây dựng tháp
trên xá lợi Thế Tôn tại Allakappa và tổ chức lễ
cúng dường.

BẢY GIÁC CHI                                      371

Những người Koli ở Ràmagama cũng xây dựng
tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Ràmagama và tổ chức
lễ cúng dường.
Bà-la-môn Vethadìpaka cũng xây dựng tháp trên
xá-lợi Thế Tôn tại Vethadìpa và tổ chức lễ cúng
dường.
Những người Mallà ở Pàvà cũng xây dựng tháp trên
xá-lợi Thế Tôn tại Pàvà và tổ chức lễ cúng dường.
Những người Màllà ở Kusinàrà cũng xây dựng tháp
trên xá-lợi Thế Tôn tại Kusinàrà và tổ chức lễ cúng
dường.
Bà-la-môn Dona cũng xây dựng tháp trên bình
(dùng để đong chia xá-lợi) và tổ chức lễ cúng
dường.
Những người Moriyà ở Pipphalivana cũng xây
dựng tháp trên những than tro và tổ chức lễ cúng
dường.
Như vậy có tám tháp xá-lợi, tháp thứ chín trên bình
(dùng để đong chia xá-lợi) và tháp thứ mười trên
tro (xá-lợi).
Đó là truyền thống thời xưa như vậy.

28. Đấng Pháp Nhãn Vô Thượng
Xá-lợi phân tám phần.
Bảy phần được cúng dường.
Tại Jambudìpa.
Một phần Long vương cúng.

BẢY GIÁC CHI                                      372

Tại Ràmagàma.
Một răng Phật được cúng,
Tại cõi Tam Thiên giới,
Một tại Gandhàra,
Một tại Kalinga.
Một răng, vua Long vương.
Tự mình riêng cúng dường.
Quả đất được chói sáng,
Với hào quang xá-lợi,
Với lễ vật cúng dường.
Hạng thượng phẩm, thượng đẳng.
Xá-lợi đấng Pháp Nhãn.
Như vậy được cúng dường,
Bởi những bậc tôn trọng
Cung kính lễ cúng dường,
Bởi những bậc tôn trọng
Cúng kính lễ cúng dường.
Bởi Thiên, Long, Nhơn chủ,
Bởi bậc Tối thượng nhơn.
Các Ngươi hãy chắp tay,
Cung kính lễ cúng dường.
Khó thay sự chiêm ngưỡng.
Tôn nhan bậc Như Lai.
Trải nhiều nhiều trăm kiếp,
May lắm được một lần.

BẢY GIÁC CHI                            373

37 Pháp phòng hộ tất cả lậu hoặc - Kinh CÁC LẬU HOẶC – Tăng III, 175

CÁC LẬU HOẶC –Tăng III, 175

1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
đáng được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng
được cúng dường, đáng được chắp tay, là phước điền
vô thượng ở đời. Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo đối với các lậu hoặc phải do phòng hộ
mà được đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ do
phòng hộ.
- Đối với các lậu hoặc phải do thọ dụng mà được
đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ do thọ dụng.
- Đối với các lậu hoặc phải do kham nhẫn mà
được đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ do
kham nhẫn.
- Đối với các lậu hoặc phải do tránh né mà được
đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ do tránh né.
- Đối với các lậu hoặc phải do trừ diệt mà được
đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ do trừ diệt.
- Đối với các lậu hoặc phải do tu tập mà được
đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ do tu tập.

BẢY GIÁC CHI                                     374

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải
do phòng hộ mà được đoạn trừ, chúng đã được
đoạn trừ do phòng hộ?
3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo chơn chánh giác
sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ nhãn căn. Này
các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ
với sự phòng hộ nhãn căn, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy sống phòng hộ
với sự phòng hộ nhãn căn, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa.
Vị chơn chánh giác sát, sống phòng hộ với sự phòng
hộ nhĩ căn... sống phòng hộ với sự phòng hộ tỷ căn...
sống phòng hộ với sự phòng hộ thiệt căn... sống
phòng hộ với sự phòng hộ thân căn... sống phòng hộ
với sự phòng hộ ý căn. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-
kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ ý căn,
các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu
vị ấy sống phòng hộ với sự phòng hộ ý căn, các lậu
hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy sống không phòng hộ
với sự phòng hộ các căn, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt
não có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ với sự phòng
hộ các căn, như vậy các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não
ấy không có thể khởi lên. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là các lậu hoặc phải do phòng hộ mà được đoạn trừ,
chúng đã được đoạn trừ nhờ phòng hộ.

BẢY GIÁC CHI                                         375

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải
do thọ dụng mà được đoạn trừ, chúng đã được
đoạn trừ nhờ thọ dụng?
4. Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo chơn chánh giác
sát thọ dụng y phục chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa
nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió,
sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục đích
che đậy sự hổ thẹn.
Vị ấy chơn chánh giác sát thọ dụng món ăn khất thực,
không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không
phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình,
mà chỉ để thân này được sống lâu và được bảo
dưỡng, để thân này khỏi bị thương hại, để hỗ trợ
Phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy, ta diệt trừ các cảm
thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta
sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn.
Vị ấy chơn chánh giác sát thọ dụng sàng tọa chỉ để
ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc
chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài
bò sát, chỉ với mục đích sống độc cư an tịnh.
Vị ấy chơn chánh giác sát thọ dụng những dược
phẩm trị bệnh, chỉ để ngăn chận các cảm giác thống
khổ đã sanh để được ly khổ hoàn toàn.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không chơn chánh giác
sát khi thọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy có chơn chánh

BẢY GIÁC CHI                                        376

giác sát khi thọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại
và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là các lậu hoặc phải do thọ dụng mà được
đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ nhờ thọ dụng.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải
do kham nhẫn mà được đoạn trừ, chúng đã được
đoạn trừ nhờ kham nhẫn?
5. Này các Tỷ-kheo, ở đây có Tỷ-kheo chơn chánh
giác sát kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc
chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài
bò sát, kham nhẫn những cách nói mạ lỵ phỉ báng, vị
ấy có tánh kham nhẫn các cảm thọ về thân, những
cảm thọ thống khổ, khốc liệt, đau nhói, nhức nhối
không sung sướng, không thích thú, chết điếng
người.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không kham nhẫn như
vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên.
Nếu vị ấy kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại
và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là các lậu hoặc phải do kham nhẫn mà được
đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ nhờ kham nhẫn.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải
do tránh né mà được đoạn trừ, chúng đã được
đoạn trừ nhờ tránh né?
6. Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo chơn chánh giác
sát, tránh né voi dữ, tránh né ngựa dữ, tránh né bò

BẢY GIÁC CHI                                          377

dữ, tránh né chó dữ, rắn, khúc cây, gai góc, hố sâu,
vực núi, ao nước nhớp, vũng nước. Những chỗ ngồi
không xứng đáng nếu ngồi, những trú xứ không nên
lai vãng nếu đến, những bạn bè ác độc, nếu giao du
bị các vị đồng Phạm hạnh có trí nghi ngờ khinh
thường. Vị chơn chánh giác sát tránh né chỗ ngồi
không xứng đáng ấy, trú xứ không nên lai vãng ấy
và các bạn bè độc ác ấy.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tránh né như vậy,
các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên.
Nếu vị ấy tránh né như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là các lậu hoặc phải do tránh né mà được đoạn
trừ, chúng đã được đoạn trừ nhờ tránh né.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải
do trừ diệt mà được đoạn trừ, chúng đã được đoạn
trừ nhờ trừ diệt?
7. Này các Tỷ-kheo, ở đây vị Tỷ-kheo chơn chánh
giác sát không chấp nhận dục niệm đã khởi lên, từ
bỏ, trừ khử, diệt tận, không cho tồn tại dục niệm ấy;
không chấp nhận sân niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ
khử, diệt tận, không cho tồn tại sân niệm ấy; không
chấp nhận hại niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ khử, diệt
tận, không cho tồn tại hại niệm ấy; không chấp nhận
các ác bất thiện pháp luôn luôn khởi lên, từ bỏ, trừ

BẢY GIÁC CHI                                        378

khử, diệt tận, không cho tồn tại các ác bất thiện pháp
ấy.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không trừ khử như vậy,
các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên.
Nếu vị ấy trừ khử như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là các lậu hoặc phải do trừ diệt mà được đoạn trừ,
chúng đã được đoạn trừ nhờ trừ diệt.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải
do tu tập mà được đoạn trừ, chúng đã được đoạn
trừ nhờ tu tập?
8. Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo chơn chánh giác
sát tu tập niệm giác chi, niệm giác chi này y xuất y,
y ly tham, y diệt tận, đưa đến từ bỏ, chơn chánh giác
sát tu tập trạch pháp giác chi... (như trên)... tu tập tinh
tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác
chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi; xả giác
chi này y xuất ly, y ly tham, y diệt tận, đưa đến từ bỏ.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tu tập như vậy,
các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên.
Nếu vị ấy tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là các lậu hoặc phải do tu
tập mà được đoạn trừ, chúng đã được đoạn trừ nhờ
tu tập.

BẢY GIÁC CHI                                              379

Này các Tỷ-kheo, thành tựu sáu pháp này, Tỷ-kheo
đáng được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng
được cúng dường, đáng được chắp tay, là ruộng
phước vô thượng ở đời.

BẢY GIÁC CHI                                   380

38 Pháp phòng hộ tất cả lậu hoặc - Kinh TẤT CẢ LẬU HOẶC – 2 Trung I, 19

KINH TẤT CẢ LẬU HOẶC (Sabbasava suttam) – Bài kinh số 2 – Trung I, 19

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Khi ở tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-
kheo:

– "Này các Tỷ-kheo!"

– "Bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp
Thế Tôn. Thế Tôn nói: "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ
giảng cho các Người pháp môn phòng hộ tất cả lậu
hoặc". Hãy nghe và khéo tác ý. Ta sẽ nói".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta giảng sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy, không phải cho

BẢY GIÁC CHI                                      381

người không biết, cho người không thấy.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy? - Có như lý tác ý và không như lý tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, do không như lý tác ý, các
lậu hoặc chưa sanh được sanh khởi, và các lậu
hoặc đã sanh được tăng trưởng.
 Này các Tỷ-kheo, do như lý tác ý, các lậu hoặc
chưa sanh không sanh khởi, và các lậu hoặc đã
sanh được trừ diệt.
Này các Tỷ-kheo:

 Có những lậu hoặc phải do tri kiến được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do phòng hộ được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do thọ dụng được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do kham nhẫn được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do tránh né được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do trừ diệt được

BẢY GIÁC CHI                                      382

đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do tu tập được đoạn
trừ.
 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các lậu hoặc
phải do tri kiến được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây có kẻ phàm phu ít nghe,
không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục
pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc
Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhơn, không
thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, không tu tập
pháp các bậc Chơn nhơn, không tuệ tri các pháp cần
phải tác ý, không tuệ tri các pháp không cần phải tác
ý; vị này vì không tuệ tri các pháp cần phải tác ý, vì
không tuệ tri các pháp không cần phải tác ý nên tác
ý các pháp không cần phải tác ý và không tác ý các
pháp cần phải tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý?

Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác
ý mà dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay dục lậu
đã sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh
được sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được tăng
trưởng, hay vô minh lậu chưa sanh được sanh khởi,
hay vô minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Những

BẢY GIÁC CHI                                         383

pháp ấy là những pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp cần phải tác ý mà vị ấy không tác ý?

Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác
ý mà dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu
đã sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh không
sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được trừ diệt, hay vô
minh lậu chưa sanh không sanh khởi, hay vô minh
lậu đã sanh được trừ diệt. Những pháp ấy là những
pháp cần phải tác ý mà các vị ấy không tác ý. Do vị
ấy tác ý các pháp không nên tác ý, do vị ấy không tác
ý các pháp cần phải tác ý, nên các lậu hoặc chưa sanh
được sanh khởi, và các lậu hoặc đã sanh được tăng
trưởng.

 Vị ấy không như lý tác ý như sau:

1. "Ta có mặt trong thời quá khứ, hay ta không có
mặt trong thời quá khứ?
2. Ta có mặt trong thời quá khứ như thế nào?
3. Ta có mặt trong thời quá khứ hình vóc như thế
nào?
4. Trước kia ta-là gì và ta đã có mặt như thế nào
trong thời quá khứ?

BẢY GIÁC CHI                                        384

5. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai hay ta sẽ không có
mặt trong thời vị lai?
6. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai như thế nào?
7. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai, hình vóc như thế
nào?
8. Trước kia ta-là gì và ta sẽ có mặt như thế nào
trong thời vị lai?"
9. Hay nay vị ấy có nghi ngờ về mình trong thời
hiện tại: "Ta có mặt hay ta không có mặt?
10. Ta có mặt như thế nào?
11. Ta có mặt hình vóc như thế nào?
12. Chúng sanh này từ đâu đến?
13. Và rồi nó sẽ đi đâu?".
 Với người không như lý tác ý như vậy, một
trong sáu tà kiến này khởi lên:

1. "Ta có tự ngã", tà kiến này khởi lên với người
ấy như thật, như chơn;
2. "Ta không có tự ngã", tà kiến này khởi lên với
người ấy như thật như chơn;
3. "Do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã", tà kiến
này khởi lên với người ấy như thật, như chơn;
4. "Do tự mình, ta tưởng tri ta không có tự ngã",

BẢY GIÁC CHI                                        385

tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như
chơn.
5. "Không do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã",
tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như
chơn; hay tà kiến này khởi lên với người ấy:
6. "Chính tự ngã của ta nói, cảm giác, hưởng thọ
quả báo các nghiệp thiện ác đã làm chỗ này, chỗ
kia, chính tự ngã ấy của ta là thường trú, thường
hằng, hằng tồn, không chuyển biến, và sẽ vĩnh
viễn tồn tại".
Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là tà kiến, kiến
trù lâm, kiến hoang vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp,
kiến kiết phược.

Này các Tỷ-kheo, trói buộc bởi kiến kiết sử, kẻ
phàm phu ít nghe không được giải thoát khỏi sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói kẻ ấy không
thoát khỏi khổ đau.

Này các Tỷ-kheo, và vị Thánh đệ tử nghe nhiều, được thấy các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh; được thấy các bậc Chơn nhơn, thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, tuệ tri các pháp cần phải tác ý, tuệ tri các pháp không cần phải tác ý.

BẢY GIÁC CHI                                         386

Vị này, nhờ tuệ tri các pháp cần phải tác ý, nhờ
tuệ tri các pháp không cần phải tác ý, nên không tác
ý các pháp không cần phải tác ý và tác ý các pháp
cần phải tác ý.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp không cần phải tác ý và vị này không tác ý?

Này các Tỷ-kheo, những pháp nào do tác ý mà
dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay dục lậu đã
sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh... (như
trên)... hay vô minh lậu chưa sanh được khởi, hay vô
minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Đó là những
pháp không nên tác ý và vị ấy không tác ý.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý?

Này các Tỷ-kheo, những pháp nào do tác ý mà
dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu đã
sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh... (như
trên)... hay vô minh lậu chưa sanh không sanh khởi,
hay vô minh lậu đã sanh được trừ diệt, đó là những
pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý.

Nhờ vị ấy không tác ý các pháp không cần phải tác ý, tác ý các pháp cần phải tác ý nên các lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi và các lậu hoặc đã sanh

BẢY GIÁC CHI                                        387

được trừ diệt.

Vị ấy như lý tác ý: "Đây là khổ", như lý tác ý: "Đây là khổ tập", như lý tác ý: "Đây là khổ diệt", như lý tác ý: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt".

Nhờ vị ấy tác ý như vậy, ba kiết sử được trừ diệt:
thân kiến, nghi, giới cấm thủ. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tri kiến
được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ?

Ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Vị ấy như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗ tai... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗi mũi... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lưỡi... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng hộ thân căn... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng hộ ý căn. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ ý căn, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não

BẢY GIÁC CHI                                          388

ấy có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ ý căn, các lậu
hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các
Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải
do phòng hộ được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác
sát, thọ dụng y phục, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn
ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc phạm của ruồi, muỗi,
gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục
đích che đậy sự trần truồng.

Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng món ăn khất thực
không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không
phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình,
mà chỉ để thân này được sống lâu và được bảo
dưỡng, để (thân này) khỏi bị thương hại, để hổ trợ
phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy, ta diệt trừ các cảm
thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta
sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn".

Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng sàng tọa, chỉ để
ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc
phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loại
bò sát, chỉ để giải trừ nguy hiểm của thời tiết, chỉ với
mục đích sống độc cư an tịnh;

BẢY GIÁC CHI                                           389

Vị ấy như lý giác sát thọ dụng dược phẩm trị bệnh, chỉ để ngăn chận các cảm giác khổ thống đã sanh, để được ly khổ hoàn toàn.

Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không thọ dụng như
vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên.
Nếu vị ấy thọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do thọ dụng
được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát; Kham nhẫn những cách nói mạ lỵ, phỉ báng.

Vị ấy có tánh kham nhẫn các cảm thọ về thân,
những cảm thọ thống khổ, khốc liệt, đau nhói, nhức
nhối, không sung sướng, không thích thú, chết điếng
người.

Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo,

BẢY GIÁC CHI                                          390

các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát tránh né voi dữ, tránh né ngựa dữ, tránh né bò dữ, tránh né chó dữ, rắn, khúc cây, gai góc, hố sâu, vực núi, ao nước nhớp, vũng nước. Có những chỗ ngồi không xứng đáng ngồi, những trú xứ không nên lai vãng, những bạn bè ác độc mà nếu giao du thì bị các vị đồng phạm hạnh có trí nghi ngờ, khinh thường;

Vị ấy như lý giác sát tránh né chỗ ngồi không
xứng đáng ấy, trú xứ không nên lai vãng ấy và các
bạn độc ác ấy. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không
tránh né như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não
ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tránh né như vậy, các
lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này
các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc
phải do tránh né được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát không có chấp nhận dục niệm đã khởi lên, từ bỏ,

BẢY GIÁC CHI                                         391

trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (dục niệm ấy); không có chấp nhận sân niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (sân niệm ấy); không có chấp nhận hại niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (hại niệm ấy); không chấp nhận các ác bất thiện pháp luôn luôn khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (các ác bất thiện pháp ấy). Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn diệt.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát tu tập niệm giác chi, niệm giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ; như lý giác sát tu tập trạch pháp giác chi... (như trên)... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi; xả giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và

BẢY GIÁC CHI                                              392

nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ.

Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo những lậu hoặc nào phải do tri kiến được đoạn trừ đã được tri kiến đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do phòng hộ được đoạn trừ đã được phòng hộ đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do thọ dụng dược đoạn trừ đã được thọ dụng đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do kham nhẫn được đoạn trừ đã được kham nhẫn đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do tránh né được đoạn trừ đã được tránh né đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do trừ diệt được đoạn trừ đã được trừ diệt đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do tu tập được đoạn trừ đã được tu tập đoạn trừ; này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là đã sống phòng hộ với sự phòng hộ tất cả lậu hoặc, đã đoạn diệt khát ái, đã thoát ly kiết sử, đã chánh quán kiêu mạn, đã diệt tận khổ đau.

Như vậy Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BẢY GIÁC CHI                                          393

BẢY GIÁC CHI   394

39 Quả - Hết bệnh khi nghe thuyết xong Bảy Giác Chi - Kinh Bệnh 1 – Tương V, 125

Bệnh 1 – Tương V, 125

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Vương Xá, rừng Trúc Lâm, tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahà Kassapa trú ở hang Pipphalì, bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh.

3) Rồi Thế Tôn, vào buổi chiều, từ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến Tôn giả Mahà Kassapa; sau khi đến, ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn.

4) Ngồi xuống, Thế Tôn nói với Tôn giả Mahà Kassapa:

-- Này Kassapa, Ông có kham nhẫn được chăng?
Ông có chịu đựng được chăng? Có phải khổ thọ giảm
thiểu, không có tăng trưởng? Có phải có triệu chứng
giảm thiểu, không có tăng trưởng?

-- Bạch Thế Tôn, con không thể kham nhẫn, con không thể chịu đựng. Khổ thọ kịch liệt tăng trưởng

BẢY GIÁC CHI                                      395

nơi con, không có giảm thiểu. Có triệu chứng tăng trưởng, không có giảm thiểu.

5) -- Này Kassapa, bảy giác chi này do Ta chơn
chánh thuyết giảng, được tu tập, được làm cho sung
mãn, đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Thế nào
là bảy? Niệm giác chi, này Kassapa, do Ta chơn
chánh thuyết giảng, được tu tập, được làm cho sung
mãn, đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn... Xả giác
chi, này Kassapa, do Ta chơn chánh thuyết giảng,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến thắng
trí, giác ngộ, Niết-bàn. Bảy giác chi này, này
Kassapa, do Ta chơn chánh thuyết giảng, được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

-- Thật vậy, bạch Thế Tôn, chúng là giác chi. Thật vậy, bạch Thiện Thệ, chúng là giác chi.

6) Thế Tôn thuyết như vậy, Tôn giả Mahà Kassapa
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Và Tôn giả Mahà
Kassapa được thoát khỏi bệnh ấy. Bệnh ấy của Tôn
giả Mahà Kassapa được đoạn tận như vậy.

Bệnh 2 – Tương V, 127

1-6) (Hoàn toàn giống kinh trên, chỉ khác đây là trường hợp ngài Mahà Moggalàna).

BẢY GIÁC CHI                                        396

Bệnh 3 – Tương V, 127

1) Một thời Thế Tôn ở Vương Xá, rừng Trúc Lâm, tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, Thế Tôn bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh.

3) Rồi Tôn giả Mahà Cunda đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

4) Thế Tôn nói với Tôn giả Mahà Cunda đang ngồi một bên:

-- Này Cunda, hãy thuyết về giác chi.

5) -- Bạch Thế Tôn, có bảy giác chi này do Thế Tôn
chơn chánh thuyết giảng, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Thế
nào là bảy? Bạch Thế Tôn, niệm giác chi do Thế Tôn
chơn chánh thuyết giảng, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn...
Bạch Thế Tôn, xả giác chi do Thế Tôn chơn chánh
thuyết giảng, được tu tập, được làm cho sung mãn,
đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Bạch Thế Tôn,
bảy giác chi này do Thế Tôn chơn chánh thuyết
giảng, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

BẢY GIÁC CHI                                       397

-- Thật vậy, này Cunda, chúng là giác chi. Thật vậy, này Cunda, chúng là giác chi.

6) Tôn giả Mahà Cunda thuyết như vậy, bậc Đạo Sư
chấp nhận. Và Thế Tôn thoát khỏi bệnh ấy. Bệnh ấy
của Thế Tôn được đoạn tận như vậy. (Kinh Hán
Tạng: Tăng, Đại 2,73la)

BẢY GIÁC CHI                                       398

40 Quả - Nếu chỉ trong búng ngón tay - Kinh THẬT SỰ LÀ VẬY – Tăng I, 81

THẬT SỰ LÀ VẬY – Tăng I, 81

1.- Thật sự cái này là một trong những điều lợi, này
các Tỷ-kheo, tức là sống trong rừng … sống khất
thực … mang y phấn tảo … chỉ mang ba y thuyết
pháp … trì luật … biết nhiều về sự thật … đã lâu
ngày là vị trưởng lão … có oai nghi nghiêm chỉnh …
có được hội chúng quy tụ … có đại hội chúng đoanh
vây, con gia đình tốt đẹp … diện mạo đoan chánh …
ngôn ngữ hòa nhã … thiểu dục … không có bệnh
hoạn.

2-9. Nếu chỉ trong thời gian búng ngón tay, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo tu tập Thiền thứ nhất, vị này được gọi là một Tỷ-kheo trú Thiền không phải uống phí, đã làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là vị chịu nghe lời giáo giới, ăn đồ ăn quốc độ không phải vô ích, còn nói gì vị ấy làm cho sung mãn Thiền ấy.

Nếu chỉ trong thời gian búng ngón tay, này các Tỷ- kheo, vị Tỷ-kheo tu tập Thiền thứ hai, … Thiền thứ ba, … Thiền thứ tư

BẢY GIÁC CHI                                       399

… tu tập Từ tâm giải thoát … tu tập Bi tâm giải thoát … tu tập Hỷ tâm giải thoát … tu tập Xả tâm giải thoát …

10-13. Nếu vị ấy trú quán thân trên thân, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời …
quán thọ trên các cảm quán thọ … quán tâm trên tâm
… quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời …

14-17. … Đối với các pháp ác, bất thiện chưa sanh,
khởi lên ý muốn không cho sanh khởi, tinh cần, tinh
tấn, quyết tâm, cố gắng … Đối với các pháp ác, bất
thiện đã sanh, khởi lên ý muốn đoạn tận, tinh cần,
tinh tấn, quyết tâm, cố gắng … Đối với các pháp
thiện chưa sanh, khởi lên ý muốn làm cho sanh khởi,
tinh cần, tinh tấn, quyết tâm, cố gắng … Đối với các
pháp thiện đã sanh, khởi lên ý muốn làm cho an trú,
không cho vong thất, làm cho tăng trưởng, làm cho
quảng đại, tu tập, làm cho viên mãn, tinh cần, tinh
tấn, quyết tâm, cố gắng …

18-21. Tu tập như ý túc câu hữu với Dục định tinh
cần hành … câu hữu với Tinh tấn định tinh cần hành
… câu hữu với Tâm định tinh cần hành … câu hữu
với Tư duy định tinh cần hành …

BẢY GIÁC CHI                                        400

22-31. Tu tập Tín căn … tu tập Tấn căn … tu tập
Niệm căn … tu tập Định căn … tu tập Tuệ căn … Tu
tập Tín lực, tu tập Tấn lực, tu tập Niệm lực … tu tập
Định lực … tu tập Tuệ lực …

32-38. Tu tập Niệm giác chi … tu tập Trạch pháp
giác chi … tu tập Tinh tấn giác chi … tu tập Hỷ giác
chi … tu tập Khinh an giác chi … tu tập Định giác
chi … tu tập Xả giác chi …

39-46. Tu tập Chánh tri kiến … tu tập Chánh tư duy
… tu tập Chánh ngữ … tu tập Chánh nghiệp … tu
tập Chánh mạng … tu tập Chánh tinh tấn … tu tập
Chánh niệm … tu tập Chánh định …

47-54. Quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại sắc có hạn lượng, đẹp, xấu, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy …"

Quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại sắc vô lượng, đẹp xấu, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy …"

Quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc có hạn lượng, đẹp, xấu, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy …"

BẢY GIÁC CHI                                        401

Quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các ngoại sắc vô lượng, đẹp, xấu, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy …"

Quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc
màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng
xanh. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng
chúng, ta biết, ta thấy …"

Quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc
màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc vàng, ánh sáng
vàng. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng
chúng, ta biết, ta thấy …"

Quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc
màu đỏ, tướng sắc đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ. Vị
ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta
biết, ta thấy …"

Quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc
màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng
trắng. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng
chúng, ta biết, ta thấy …"

55-62. Tự mình có sắc, thấy các sắc. Quán tưởng nội sắc là vô sắc, thấy các ngoại sắc … quán tưởng sắc là tịnh, chú tâm trên suy tưởng ấy … Vượt khỏi hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ các tưởng hữu đối, không suy

BẢY GIÁC CHI                                        402

tư đến các tưởng khác biệt, với suy tư: "Hư không là
vô biên", chứng và trú Không vô biên xứ … vượt
khỏi hoàn toàn Không vô biên xứ, với suy tư: "Thức
là vô biên", chứng và trú Thức vô biên xứ … vượt
khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, với suy tư: "Không
có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ … vượt khỏi
hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi
phi tưởng xứ … Vượt khỏi Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng …

63-72. Tu tập địa biến xứ … tu tập thủy biến xứ …
tu tập hỏa biến xứ … tu tập phong biến xứ … tu tập
xanh biến xứ … tu tập vàng biến xứ … tu tập đỏ
biến xứ … tu tập trắng biến xứ … tu tập hư không
biến xứ … tu tập thức biến xứ …

73-82. Tu tập tưởng bất tịnh … tu tập tưởng về chết … tu tập tưởng yếm ly các món ăn … tu tập tưởng không hỷ lạc đối với tất cả thế giới … tu tập vô thường tưởng … tu tập tưởng khổ trên vô thường … tu tập tưởng vô ngã trên khổ … tu tập tưởng đoạn tận … tu tập tưởng ly tham … tu tập tưởng đoạn diệt …

83-92. Tu tập tưởng vô thường … tu tập tưởng vô ngã … tu tập tưởng về chết … tu tập tưởng ghê tởm đối với các món ăn … tu tập tưởng không hỷ lạc đối với tất cả thế giới … tu tập tưởng hài cốt … tu tập tưởng bị trùng bọ ăn … tu tập tưởng bị xanh bầm …

BẢY GIÁC CHI                                       403

tu tập tưởng bị đầy những lỗ hổng … tu tập tưởng bị sưng phồng lên …

93-102. Tu tập niệm Phật … tu tập niệm Pháp … tu
tập niệm Tăng … tu tập niệm Giới … tu tập niệm Thí
… tu tập niệm Thiên … tu tập niệm hơi thở vô hơi
thở ra … tu tập niệm Chết … tu tập thân niệm … tu
tập An tịnh niệm …

103-112. Tu tập Tín căn đồng với sơ Thiền … tu tập
Tấn căn đồng với sơ Thiền … tu tập Niệm căn đồng
với sơ Thiền … tu tập Định căn đồng với sơ Thiền
… tu tập Tuệ căn đồng với sơ Thiền …

... tu tập Tín lực … tu tập Tấn lực … tu tập Niệm lực … tu tập Định lực … tu tập Tuệ lực đồng với sơ Thiền.

113-122. Tu tập Tín căn đồng với Thiền thứ hai … Tu tập Tuệ lực đồng với Thiền thứ hai …

123-132. Tu tập Tín căn đồng với Thiền thứ ba… Tu tập Tuệ lực đồng với Thiền thứ ba …

133-142. Tu tập Tín căn đồng với Thiền thứ tư … Tu tập Tuệ lực đồng với Thiền thứ tư …

143-152. Tu tập Tín căn câu hữu với Từ … Tu tập Tuệ lực câu hữu với Từ …

BẢY GIÁC CHI                                        404

153-162. Tu tập Tín căn câu hữu với Bi … Tu tập Tuệ lực câu hữu với Bi …

163-172. Tu tập Tín căn câu hữu với Hỷ… Tu tập Tuệ lực câu hữu với Hỷ …

173-182. Tu tập Tín căn câu hữu với Xả… Tu tập Tuệ lực câu hữu với Xả …

183-192. Nếu tu tập Tín căn … nếu tu tập Tấn căn … nếu tu tập Niệm căn … nếu tu tập Định căn … nếu tu tập Tuệ căn … nếu tu tập Tín lực … nếu tu tập Tấn lực … nếu tu tập Niệm lực … nếu tu tập Định lực … nếu tu tập Tuệ lực, vị này, này các Tỷ-kheo, được gọi là một Tỷ-kheo trú Thiền không phải trống không, đã làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là vị chịu nghe lời giáo giới, ăn đồ ăn quốc độ không phải uổng phí, còn nói gì vị ấy làm cho sung mãn pháp ấy.

BẢY GIÁC CHI                                       405

41 Quả - Thiên về Niết bàn - Kinh Nóc Nhà – Tương V, 119

Nóc Nhà – Tương V, 119

1-2) ...

3) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, các cây đà, cây kèo
của ngôi nhà có nóc nhọn; tất cả cây đà, cây kèo ấy
đều thiên về nóc nhọn, hướng về nóc nhọn, xuôi về
nóc nhọn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi, thiên về Niết- bàn, hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn.

4) Và này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập bảy giác chi
như thế nào, làm cho sung mãn bảy giác chi như thế
nào, thiên về Niết-bàn, hướng về Niết-bàn, xuôi về
Niết-bàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ; tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly

BẢY GIÁC CHI                                             406

tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Cũng
vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập bảy giác chi,
làm cho sung mãn bảy giác chi, thiên về Niết-bàn,
hướng về Niết-bàn, xuôi về về Niết-bàn.

BẢY GIÁC CHI                                     407

42 Quả - Đoạn tận các pháp có khả năng sanh kiết sử - Kinh Một Pháp – Tương V, 140

Một Pháp – Tương V, 140

1) ...

2) -- Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-
kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
đoạn tận các pháp có khả năng sanh kiết sử. Đó chính
là bảy giác chi.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

3) Tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, này các Tỷ-kheo, bảy giác chi đưa đến đoạn tận các pháp có khả năng sanh kiết sử?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ

BẢY GIÁC CHI                                           408

đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
Tu tập như vậy, làm cho sung mãn như vậy, này các
Tỷ-kheo, bảy giác chi đưa đến đoạn tận các pháp có
khả năng sanh kiết sử.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp có khả năng sanh kiết sử?

- Mắt, này các Tỷ-kheo, là pháp có khả năng
sanh kiết sử. Ở đây, khởi lên các tham trước
(ajjhosanà),     sai      sử,      trói   buộc
(samyojanavinibandhà)
- Tai... Mũi... Lưỡi... Thân...
- Ý là pháp có khả năng sanh kiết sử. Ở đây, khởi
lên các tham trước, sai sử, trói buộc.

Những pháp này, này các Tỷ-kheo, được gọi là các pháp có khả năng sanh kiết sử.

BẢY GIÁC CHI                                       409

43 Quả - Đoạn tận kiêu mạn nhờ 7 giác chi - Kinh Các Kiêu Mạn – Tương V, 157

Các Kiêu Mạn – Tương V, 157 (Vidhà)

1) Nhân duyên ở Sàvatthi...

2) -- Này các Tỷ-kheo,

- Các Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong thời quá
khứ, đã đoạn tận ba kiêu mạn (vidhà); tất cả
những vị ấy đều nhờ tu tập và làm cho sung
mãn bảy giác chi.
- Các Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương
lai, sẽ đoạn tận ba kiêu mạn; tất cả những vị ấy
đều nhờ tu tập và làm cho sung mãn bảy giác
chi.
- Các Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong thời hiện
tại, đoạn tận ba kiêu mạn này; tất cả những vị
ấy đều nhờ tu tập và làm cho sung mãn bảy giác
chi này.

3) Thế nào là bảy giác chi? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                          410

4) Các Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-kheo, trong thời quá khứ... thời tương lai... thời hiện tại, đã đoạn tận ba kiêu mạn; tất cả những vị ấy đều nhờ tu tập và làm cho sung mãn bảy giác chi này.

BẢY GIÁC CHI                                            411

44 Quả - Đâm thủng phá vở được tham sân si - Kinh Thể Nhập – Tương V, 139

Thể Nhập – Tương V, 139

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông con đường thể nhập phần (nibbedhabhàgiyam). Hãy lắng nghe.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường thể nhập phần?

Tức là bảy giác chi. Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

4) Khi nghe nói vậy, Tôn giả Udàyi bạch Thế Tôn:

-- Tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, bạch Thế Tôn, bảy giác chi đưa đến thể nhập?

5) -- Ở đây, này Udàyi, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi
liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến
đoạn diệt, hướng đến từ bỏ, quảng đại, to lớn, vô
lượng, không sân.

BẢY GIÁC CHI                                        412

- Vị ấy nhờ tâm tu tập niệm giác chi, đâm thủng
được (nibbijjhati), phá vỡ được (padàleti) tham
uẩn từ trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước
chưa từng bị phá vỡ.
- Vị ấy đâm thủng được, phá vỡ được sân uẩn từ
trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng
bị phá vỡ.
- Vị ấy đâm thủng được, phá vỡ được si uẩn từ
trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng
bị phá vỡ.

... Tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ, quảng đại, to lớn, vô lượng, không sân.

Vị ấy nhờ tâm tu tập xả giác chi, đâm thủng được, phá vỡ được tham uẩn từ trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng bị phá vỡ; vị ấy đâm thủng được, phá vỡ được sân uẩn từ trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng bị phá vỡ; vị ấy đâm thủng được, phá vỡ được si uẩn từ trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng bị phá vỡ.

6) Tu tập như vậy, làm cho sung mãn như vậy, này Udàyi, bảy giác chi đưa đến thể nhập.

BẢY GIÁC CHI                                          413

45 Quả - Đưa từ bờ này đến bờ bên kia - Kinh Đến Bờ Bên Kia Hay Không Có Hơn Nữa – Tương V, 128

Đến Bờ Bên Kia Hay Không Có Hơn Nữa – Tương V, 128

1) ...

2) -- Có bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa từ bờ bên này qua
bờ bên kia. Thế nào là bảy? Niệm giác chi, này các
Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa
từ bờ bên này qua bờ bên kia... Xả giác chi, này các
Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa
từ bờ bên này qua bờ bên kia. Bảy giác chi này, này
các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn,
đưa từ bờ bên này qua bờ bên kia.

3) Thế Tôn thuyết như vậy. Thiện Thệ thuyết như vậy xong, bậc Đạo Sư lại nói thêm:

1) Ít thay là những người,
Qua được bờ bên kia,
Phần lớn quần chúng khác,
Chạy qua lại bờ này.

BẢY GIÁC CHI                                       414

2) Những ai khéo thuyết giảng,
Chánh pháp khéo tuyên thuyết,
Họ đến bờ bên kia,
Khéo vượt cảnh Ma giới.

3) Đoạn tận các hắc pháp,
Bậc trí tu bạch pháp,
Bỏ nhà, sống không nhà,
Trong độc cư an lạc.

4) Ở đây muốn hưởng lạc,
Hãy bỏ mọi dục vọng,
Bậc trí tự thanh lọc,
Tự tâm khởi phiền não.

5) Những ai khéo tu tập,
Chánh tâm trong giác chi,
Từ bỏ các chấp trước,
Hoan hỷ, không chấp thủ,
Lậu hoặc tận, chói sáng,
Đạt tịch tịnh ở đời.

BẢY GIÁC CHI                                    415

46 Quả - Đưa đến chứng Ba minh - Kinh GIÁC CHI – Tăng IV, 529

GIÁC CHI – Tăng IV, 529

1. Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho đầy đủ ba minh.

2. Thế nào là bảy?

1. Niệm giác chi.
2. Trạch pháp giác chi.
3. Tinh tấn giác chi.
4. Hỷ giác chi.
5. Khinh an giác chi.
6. Định giác chi.
7. Xả giác chi.

Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho đầy đủ ba minh. Thế nào là ba?

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo:

1. Tỷ-kheo nhớ đến nhiều đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời... nhớ đến nhiều đời trước với các nét đại cương và các chi tiết.

BẢY GIÁC CHI                                       416

2. Với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân... rõ biết
các chúng sanh, tùy thuộc hạnh nghiệp của họ.
3. Do đoạn diệt các lậu hoặc... sau khi chứng ngộ,
chứng đạt, vị ấy an trú.

Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho đầy đủ ba minh này.

BẢY GIÁC CHI                                       417

47 Quả - Đưa đến tăng trưởng, không đưa đến giảm thiểu - Kinh Tăng Trưởng – Tương V, 150

Tăng Trưởng Hay Không Giảm Thiểu – Tương V, 150

1) ...

2)-- Có bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến tăng trưởng, không đưa đến giảm thiểu. Thế nào là bảy?

3) Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

4) Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến tăng trưởng, không đưa đến giảm thiểu.

BẢY GIÁC CHI                                         418

48 Thiền thứ tư thân hành được khinh an - Kinh TRÁNH NÉ – Tăng I, 626

TRÁNH NÉ – Tăng I, 626

1. - Tỷ-kheo trừ khử sự thật cá nhân, đã từ bỏ hoàn toàn các tầm cầu hay thân hành được khinh an, vị ấy được gọi là vị độc hành.

Và này các Tỷ-kheo thế nào là Tỷ-kheo đã trừ khử sự thật cá nhân?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với các sự thật cá
nhân phổ thông của các Sa-môn, Bà-la-môn nói
chung, ví như thế giới là thường còn, hay thế giới
là không thường còn, hay thế giới là có giới hạn,
hay thế giới là không giới hạn, sinh mạng và thân
này là một, hay sinh mạng và thân này là khác,
Như Lai sau khi chết có tồn tại, hay Như Lai sau
khi chết không tồn tại, hay Như Lai sau khi chết
có tồn tại và không tồn tại, hay Như Lai sau khi
chết không có tồn tại và không không tồn tại. Tỷ-
kheo đối với tất cả các sự thật cá nhân ấy đã trừ
khử, đã xả bỏ, đã nhổ ra, đã giải thoát, đã đoạn
tận, đã từ bỏ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo trừ khử sự thật cá nhân.

BẢY GIÁC CHI                                       419

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã từ bỏ hoàn toàn các tầm cầu?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo, dục tầm
cầu được đoạn tận, hữu tầm cầu được đoạn tận,
Phạm hạnh tầm cầu được khinh an. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo đã từ bổ hoàn toàn các
tầm cầu.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thân hành được khinh an?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ,
chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và an
trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm
thanh tịnh. Như vậy này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
thân hành được khinh an.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo độc cư?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo ngã mạn
được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ, được làm
như thân cây ta-la, được khiến cho không thể hiện
hữu, khiến cho không thể sanh khởi trong tương
lai.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo độc cư, Tỷ- kheo trừ khử sự thật cá nhân, này các Tỷ-kheo, đã từ

BẢY GIÁC CHI                                        420

bỏ hoàn toàn các tầm cầu, hay thân hành được khinh an, vị ấy được gọi là vị độc hành.

5. Dục và hữu tầm cầu,
Cùng Phạm hạnh tầm cầu,
Chấp thủ sự thật này,
Chỗ kiến xứ chất chứa,
Ai không thích mọi tham,
Giải thoát được ái diệt,
Các tầm cầu từ bỏ,
Kiến xứ được nhổ lên,
Tỷ kheo ấy an tịnh,
Thật chánh niệm khinh an,
Không bị ai chiến bại,
Minh kiến được kiêu mạn,
Vị ấy được danh xưng,
Bậc Giác ngộ độc cư.

BẢY GIÁC CHI                                     421

49 Thánh dẫn độ - Kinh Thánh – Tương V, 130

Thánh – 130tu5

1) ...

2) -- Bảy giác chi này, này các Tỷ-kheo, nếu được tu tập, được làm cho sung mãn, thì sẽ thành những Thánh dẫn độ (Niyyànikà: Đưa đến giải thoát), dắt dẫn người sở hành chơn chánh đoạn diệt khổ đau.

Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi,
tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định
giác chi, xả giác chi. Bảy giác chi này, này các Tỷ-
kheo, nếu được tu tập, được làm cho sung mãn, thì
sẽ thành những Thánh dẫn độ, dắt dẫn người sở hành
chơn chánh đoạn diệt khổ đau.

BẢY GIÁC CHI                                          422

50 Thân con như bị say ngọt - Kinh THÂN GIÁO SƯ – Tăng II, 417

THÂN GIÁO SƯ – Tăng II, 417

1. Rồi một Tỷ-kheo đi đến vị giáo thọ của mình, sau khi đến, thưa với vị giáo thọ của mình như sau:

- Bạch Thượng tọa, nay thân con cảm thấy như bị
say ngọt, con không thấy rõ phương hướng, pháp
không được con nhớ đến. Hôn trầm thụy miên chinh
phục tâm con và an trú. Không có hoan hỷ, con sống
Phạm hạnh. Con có những nghi ngờ đối với Chánh
pháp.

2. Rồi Tỷ-kheo ấy đem theo một vị Tỷ-kheo cộng
trú, đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo
ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo này nói như sau: "Bạch
Thượng Toạ, thân con cảm thấy như bị say ngọt, mắt
con không thấy rõ phương hướng, pháp không được
con nhớ đến. Hôn trầm thụy miên chinh phục tâm
con và an trú. Không có hoan hỷ, con sống Phạm
hạnh. Con có những nghi ngờ đối với Chánh pháp".

BẢY GIÁC CHI                                        423

3.- Sự việc là vậy, này Tỷ-kheo, khi một người sống
với các căn không được bảo vệ, với ăn uống không
có tiết độ, không có chú tâm cảnh giác, không có
quán nhìn các thiện pháp, không có trước đêm và
sau đêm chuyên chú tu tập các pháp giác chi. Do vậy,
thân Thầy cảm thấy như bị say ngọt, mắt Thầy không
thấy rõ phương hướng, pháp không được Thầy nhớ
đến. Hôn trầm thụy miên chinh phục tâm Thầy và an
trú. Không có hoan hỷ, Thầy sống Phạm hạnh. Thầy
có những nghi ngờ đối với Chánh pháp.

Do vậy, này Tỷ-kheo, Thầy phải học tập như sau: "Ta
sẽ bảo vệ các căn, có tiết độ trong ăn uống, chú tâm
cảnh giác, quán nhìn các Thiện pháp, trước đêm và
sau đêm ta sẽ sống chuyên chú tu tập các pháp giác
chi".

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

4. Rồi Tỷ-kheo ấy được Thế Tôn giáo giới với lời giáo giới này, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi ra đi. Rồi Tỷ- kheo ấy sống một mình, an tịnh, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, không bao lâu chứng được mục đích mà các thiện nam tử chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, chính là vô thượng cứu cánh Phạm hạnh, ngay trong hiện tại, tự mình

BẢY GIÁC CHI                                       424

với thắng trí, chứng đạt và an trú. Vị ấy hoàn toàn liễu tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không có trở lui trạng thái này nữa". Tỷ-kheo ấy trở thành một vị A-la-hán.

Rồi Tỷ-kheo đã chứng đắc A-la-hán ấy đi đến vị giáo thọ sư của mình, sau khi đến, thưa với vị giáo thọ sư của mình:

5.- Bạch Thượng tọa, nay thân con không cảm thấy
như bị say ngọt, mắt con thấy rõ các phương hướng.
Pháp được con nhớ rõ. Với tâm hoan hỷ, con sống
Phạm hạnh, Con không còn nghi nhờ đối với các
thiện pháp.

6. Rồi Tỷ-kheo ấy đem theo một Tỷ-kheo cộng trú;
đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo
ấy bạch Thế Tôn:

-Bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo này nói như sau: "Bạch
Thượng Toạ, nay thân con không cảm thấy như bị
say ngọt, con thấy rõ các phương hướng, pháp được
con nhớ rõ. Với tâm hoan hỷ, con sống Phạm hạnh.
Con không còn nghi ngờ đối với các thiện pháp".

7.- Như vậy là phải, này Tỷ-kheo, khi một người sống với các căn được bảo vệ, với ăn uống có tiết độ,

BẢY GIÁC CHI                                        425

có chú tâm cảnh giác, có quán nhìn các thiện pháp,
trước đêm và sau đêm sống chuyên chú tu tập các
pháp giác chi. Do vậy, thân không cảm thấy như bị
say ngọt, các phương hướng được hiện rõ, và pháp
được người ấy nhớ rõ. Hôn trầm thụy miên không
còn chinh phục tâm của vị ấy. Với tâm hoan hỷ, vị
ấy sống Phạm hạnh. Vị ấy không còn nghi ngờ đối
với các thiện pháp.

Vậy này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập như
sau: "Ta sẽ bảo vệ các căn, có tiết độ trong ăn uống,
chuyên tâm cảnh giác, quán nhìn các thiện pháp,
trước đêm và sau đêm, ta sẽ sống chuyên chú tu tập
các pháp giác chi".

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

BẢY GIÁC CHI                                        426

51 Thân hành niệm đưa đến thân tâm khinh an, Minh và giải thoát - Kinh PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88

PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88

1-70.

1. - Như một ai, này các Tỷ-kheo, với tâm biến mãn
cùng khắp biển lớn, có thể bao gồm tất cả các con
sống bé nhỏ đổ vào biển cả. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, ai tu tập, làm cho sung mãn Thân hành niệm,
cũng bao gồm tất cả thiện pháp, gồm những pháp
thuộc về Minh phần.

2-8. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, đưa đến cảm hứng lớn, lợi
ích lớn, an ổn lớn khỏi các khổ ách, chánh niệm tỉnh
giác, đưa đến chứng đắc tri kiến, đưa đến hiện tại lạc
trú, đưa đến chứng ngộ quả minh và giải thoát. Một
pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Đây là một
pháp, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến cảm hứng lớn … đưa đến chứng
ngộ quả minh và giải thoát.

9-12. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, thân được khinh an, tâm

BẢY GIÁC CHI                                         427

được khinh an, tầm tứ được tịnh chỉ, toàn bộ các
pháp thuộc về minh phần đi đến tu tập, làm cho viên
mãn. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm.
Khi tu tập, làm cho sung mãn một pháp này, thân
được khinh an, tâm được khinh an, tầm và tứ được
chỉ tịnh, toàn bộ các pháp thuộc về minh phần đi đến
tu tập, được làm cho viên mãn.

13. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập,
được làm cho sung mãn, các pháp bất thiện chưa
sanh không sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh
bị đoạn tận. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành
niệm. Khi tu tập, khi làm cho sung mãn một pháp
này, này các Tỷ-kheo, các pháp bất thiện chưa sanh
… bị đoạn tận.

14-15. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh, đưa đến tăng trưởng, quảng đại. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi tu tập, khi làm cho sung mãn một pháp này, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh … đưa đến tăng trưởng, quảng đại.

16-21. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, vô minh được đoạn tận, minh sanh khởi, ngã mạn được đoạn tận, các tùy miên được nhổ sạch, các kiết sử bị đoạn tận. Một

BẢY GIÁC CHI                                       428

pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, vô minh bị đoạn tận… các kiết sử bị đoạn tận.

22-23. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự phân tích
của trí tuệ, đưa đến Niết-bàn không có chấp thủ. Một
pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một
pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa
đến sự phân tích… không có chấp thủ.

24-26. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự thông đạt
của nhiều giới, sự thông đạt của nhiều giới sai biệt,
sự vô ngại giải của nhiều giới. Một pháp ấy là gì?
Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được
tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự thông đạt
… sự vô ngại giải của nhiều giới.

27-30. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng ngộ
quả Dự lưu, đưa đến sự chứng ngộ quả Nhất lai, đưa
đến sự chứng ngộ quả Bất lai, đưa đến sự chứng ngộ
quả A-la-hán. Một pháp ấy là gì? Chính là thân
hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm
cho sung mãn, đưa đến sự chứng ngộ quả Dự lưu …
quả A-la-hán.

BẢY GIÁC CHI                                        429

31-46. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng đắc trí tuệ, đưa đến sự tăng trưởng trí tuệ, đưa đến quảng đại trí tuệ, đưa đến đại trí tuệ, đưa đến trí tuệ rộng rãi, đưa đến quảng đại trí tuệ, đưa đến thâm sâu trí tuệ, đưa đến vô song trí tuệ, đưa đến vô hạn trí tuệ, đưa đến nhiều trí tuệ, đưa đến trí tuệ nhanh lẹ, đưa đến trí tuệ nhẹ nhàng, đưa đến trí tuệ hoan hỷ, đưa đến trí tuệ tốc hành, đưa đến trí tuệ sắc sảo, đưa đến trí tuệ thể nhập. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng đắc trí tuệ… đưa đưa đến trí tuệ thể nhập.

--------------------

47-48. Những vị này không hưởng được bất tử, này
các Tỷ-kheo, là những vị không thực hiện thân hành
niệm. Những vị này hưởng được bất tử, này các Tỷ-
kheo, là những vị thực hiện thân hành niệm.

49-50. Những vị này không chia sẻ bất tử, này các
Tỷ-kheo, là những vị không chia sẻ thân hành niệm.
Những vị này chia sẻ bất tử, này các Tỷ-kheo, là
những vị chia sẻ thân hành niệm.

51-52. Bất tử bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo, đối với những ai đoạn tận thân hành niệm. Bất tử không bị

BẢY GIÁC CHI                                         430

đoạn tận, này các Tỷ-kheo, đối với những ai không đoạn tận thân hành niệm.

53-54. Bất tử bị khiếm khuyết, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai khiếm khuyết thân hành niệm. Bất tử
được viên thành, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
viên thành thân hành niệm.

55-56. Bất tử bị xao lãng bỏ phế, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai bỏ phế thân hành niệm. Bất tử
không bị xao lãng bỏ phế, này các Tỷ-kheo, đối với
những ai không bỏ phế thân hành niệm.

57-58. Bất tử bị vong thất, này các Tỷ-kheo, đối với
những ai vong thất thân hành niệm. Bất tử không bị
vong thất, này các Tỷ-kheo, đối với những ai không
vong thất thân hành niệm.

59-60. Bất tử không được thực hiện, này các Tỷ-
kheo, đối với những ai không thực hiện thân hành
niệm. Bất tử được thực hiện, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai thực hiện thân hành niệm.

61-62. Bất tử không được tu tập, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không tu tập thân hành niệm. Bất tử
được tu tập, này các Tỷ-kheo, đối với những ai tu tập
thân hành niệm.

BẢY GIÁC CHI                                        431

63-64. Bất tử không được làm cho sung mãn, này các
Tỷ-kheo, đối với những ai không làm cho sung mãn
thân hành niệm. Bất tử được làm cho sung mãn, này
các Tỷ-kheo, đối với những ai làm cho sung mãn
thân hành niệm.

65-66. Bất tử không được thắng tri, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không thắng tri thân hành niệm. Bất
tử được thắng tri, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
thắng tri thân hành niệm.

67-68. Bất tử không được liễu tri, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không liễu tri thân hành niệm. Bất
tử được liễu tri, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
liễu tri thân hành niệm.

69-70. Bất tử không được chứng ngộ, này các Tỷ-
kheo, đối với những ai không chứng ngộ thân hành
niệm. Bất tử được chứng ngộ, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai chứng ngộ thân hành niệm.

Thế Tôn thuyết như vậy, các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BẢY GIÁC CHI                                       432

52 Thế Tôn bị bệnh và muốn nghe 7 gchi - Kinh Bệnh 1 – Tương V, 125

Bệnh 1 – Tương V,125

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Vương Xá, rừng Trúc Lâm, tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahà Kassapa trú ở hang Pipphalì, bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh.

3) Rồi Thế Tôn, vào buổi chiều, từ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến Tôn giả Mahà Kassapa; sau khi đến, ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn.

4) Ngồi xuống, Thế Tôn nói với Tôn giả Mahà Kassapa:

-- Này Kassapa, Ông có kham nhẫn được chăng?
Ông có chịu đựng được chăng? Có phải khổ thọ giảm
thiểu, không có tăng trưởng? Có phải có triệu chứng
giảm thiểu, không có tăng trưởng?

-- Bạch Thế Tôn, con không thể kham nhẫn, con không thể chịu đựng. Khổ thọ kịch liệt tăng trưởng

BẢY GIÁC CHI                                      433

nơi con, không có giảm thiểu. Có triệu chứng tăng trưởng, không có giảm thiểu.

5) -- Này Kassapa, bảy giác chi này do Ta chơn
chánh thuyết giảng, được tu tập, được làm cho sung
mãn, đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Thế nào
là bảy? Niệm giác chi, này Kassapa, do Ta chơn
chánh thuyết giảng, được tu tập, được làm cho sung
mãn, đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn... Xả giác
chi, này Kassapa, do Ta chơn chánh thuyết giảng,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến thắng
trí, giác ngộ, Niết-bàn. Bảy giác chi này, này
Kassapa, do Ta chơn chánh thuyết giảng, được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

-- Thật vậy, bạch Thế Tôn, chúng là giác chi. Thật vậy, bạch Thiện Thệ, chúng là giác chi.

6) Thế Tôn thuyết như vậy, Tôn giả Mahà Kassapa
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Và Tôn giả Mahà
Kassapa được thoát khỏi bệnh ấy. Bệnh ấy của Tôn
giả Mahà Kassapa được đoạn tận như vậy.

Bệnh 2 – Tương V,127

1-6) (Hoàn toàn giống kinh trên, chỉ khác đây là trường hợp ngài Mahà Moggalàna).

BẢY GIÁC CHI                                        434

Bệnh 3 – Tương V,127

1) Một thời Thế Tôn ở Vương Xá, rừng Trúc Lâm, tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, Thế Tôn bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh.

3) Rồi Tôn giả Mahà Cunda đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

4) Thế Tôn nói với Tôn giả Mahà Cunda đang ngồi một bên:

-- Này Cunda, hãy thuyết về giác chi.

5) -- Bạch Thế Tôn, có bảy giác chi này do Thế Tôn
chơn chánh thuyết giảng, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Thế
nào là bảy? Bạch Thế Tôn, niệm giác chi do Thế Tôn
chơn chánh thuyết giảng, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn...
Bạch Thế Tôn, xả giác chi do Thế Tôn chơn chánh
thuyết giảng, được tu tập, được làm cho sung mãn,
đưa đến thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Bạch Thế Tôn,
bảy giác chi này do Thế Tôn chơn chánh thuyết
giảng, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

BẢY GIÁC CHI                                       435

-- Thật vậy, này Cunda, chúng là giác chi. Thật vậy, này Cunda, chúng là giác chi.

6) Tôn giả Mahà Cunda thuyết như vậy, bậc Đạo Sư
chấp nhận. Và Thế Tôn thoát khỏi bệnh ấy. Bệnh ấy
của Thế Tôn được đoạn tận như vậy. (Kinh Hán
Tạng: Tăng, Đại 2,73la)

BẢY GIÁC CHI                                       436

53 Thế Tôn thuyết về vấn đề TINH CẦN - Kinh TỰ HOAN HỶ – 28 Trường II, 415

KINH TỰ HOAN HỶ – Bài kinh số 28 – Trường II, 415

Như vầy tôi nghe.
1. Một thời, Thế Tôn ở tại Nàlandà, trong rừng
Pàvàrikambavana. Lúc bấy giờ, tôn giả Sàriputta
đến tại chỗ Thế Tôn ở, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi
xuốn một bên. Khi ngồi xuống một bên, tôn giả
Sàriputta bạch Thế Tôn!
- Bạch Thế Tôn, con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con
nghĩ rằng ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện
tại, không thể có một vị Samôn, một vị Bàlamôn
khác nào có thể vĩ đại hơn Thế Tôn, sáng suốt hơn
Thế Tôn, về phương diện giác ngộ.
- Này Sàriputta, lời nói của Ngươi thật là đại
ngôn, thật là gan dạ, Ngươi thật là rống tiếng
rống con sư tử khi Ngươi nói: "Bạch Thế Tôn, con
tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ rằng, ở quá
khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại, không thể có
một vị Samôn, một vị Bàlamôn nào có thể vĩ đại
hơn Thế Tôn, sáng suốt hơn Thế Tôn, về phương
diện giác ngộ"

BẢY GIÁC CHI                                      437

Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong
quá khứ, các vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với tâm
của Ngươi biết được tâm của tất cả các vị Thế Tôn
- giới đức chư vị Thế Tôn là như vậy, Pháp là như
vậy... trí tuệ là như vậy... an trú là như vậy... giải
thoát chư vị Thế Tôn là như vậy?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong
tương lai, các vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với
tâm của Ngươi biết được tâm của tất cả các vị Thế
Tôn - giới đức chư vị Thế Tôn là như vậy, Pháp là
như vậy... trí tuệ là như vậy... an trú là như vậy...
giải thoát chư vị Thế Tôn là như vậy?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong
hiện tại Ta là vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với tâm
của Ngươi biết được tâm của Thế Tôn - giới đức
Thế Tôn là như vậy, Pháp là như vậy... an trú là
như vậy... giải thoát Thế Tôn là như vậy?
- Bạch Thế Tôn, không!
- Này Sàriputta, hãy xem! Ngươi không có trí tuệ
biết được tâm tư của chư vị Alahán, Chánh Đẳng
Giác ở quá khứ, ở hiện tại và ở tương lai! Vậy sao,
này Sàriputta, lời nói của Ngươi tuyên bố thật là đại
ngôn, thật là gan dạ, Ngươi thật đã rống tiếng rống
con sư tử khi Ngươi nói: "Bạch Thế Tôn, con tin
tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ rằng, ở quá khứ, ở

BẢY GIÁC CHI                                           438

tương lai cũng như ở hiện tại, không thể có một vị
Samôn, vị Bàlamôn khác nào có thể vĩ đại hơn Thế
Tôn, sáng suốt hơn Thế Tôn, về phương diện giác
ngộ."
2. Bạch Thế Tôn, con không có trí tuệ để được biết
tâm tư của chư vị Alahán, Chánh Đẳng Giác trong
quá khứ, hiện tại và vị lai. Bạch Thế Tôn, nhưng
con biết truyền thống về Chánh pháp.
Bạch Thế Tôn, như vị vua có một thành trì ở biên
cảnh, có hào lũy kiên cố, có thành quách tháp canh
kiên cố và chỉ có một cửa thành ra vào. Cửa thành
có vị giữ cửa thông minh, biệt tài và giàu kinh
nghiệm, ngăn chận những người lạ, chỉ cho vào
những ai quen biết. Người này, trong khi đi tuần
tiểu xung quanh thành, có thể không thấy hết các
chắp nối và khe hở của tường, nhỏ cho đến một con
mèo thể đi qua được. Nhưng người ấy chỉ cần biết
rằng các sinh vật to lớn hơn muốn đi vào hay đi ra
thành này, tất cả đều phải đi vào hay đi ra cửa này.
Bạch Thế Tôn, cũng vậy con biết truyền thống về
Chánh pháp.
Tất cả những vị Alahán, Chánh Đẳng Giác trong
thời quá khứ, tất cả những bậc Thế Tôn này đã diệt
trừ Năm Triền cái, những nhiễm tâm khiến trí tuệ
yết ớt, đã khéo an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, đã
như thật tu hạnh Bảy Giác chi, đã chứng ngộ Vô
thượng Chánh Đẳng Giác.

BẢY GIÁC CHI                                           439

Tất cả những vị Alahán, Chánh Đẳng Giác trong
thời vị lai, tất cả những bậc Thế Tôn này sẽ diệt trừ
Năm Triền cái, những nhiễm tâm khiến trí tuệ yếu
ớt, sẽ khéo an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, sẽ như thật
tu hạnh Bảy Giác chi và sẽ chứng ngộ vô thượng
Chánh Đẳng Giác.
Bạch Thế Tôn, và nay Thế Tôn, bậc Alahán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ Năm Triền cái, những nhiễm
tâm khiến trí tuệ yếu ớt, đã khéo an trú tâm vào Bốn
Niệm xứ, đã như thật tu hạnh Bảy Giác chi, đã
chứng ngộ vô thượng Chánh Đẳng Giác.
Và nay, ở đây, con một thời yết kiến Thế Tôn để
nghe pháp. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn thuyết pháp cho
con, mỗi pháp lại cao thượng, thâm thúy hơn pháp
trước, hắc pháp và bạch pháp đều được đề cập, đối
chiếu.
Bạch Thế Tôn, nhờ Thế Tôn Thuyết pháp cho con,
mỗi pháp lại cao thượng, thâm thúy hơn pháp
trước, hắc pháp và bạch pháp đều được đề cập, đối
chiếu như vậy, nên trong sự thâm hiểu Chánh pháp,
một pháp được con thâm hiểu trọn vẹn, đó là lòng
tin của con vào vị Bổn Sư - Thế Tôn là bậc Chánh
Đẳng Giác, pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng
và chúng Tăng đã khéo hành trì.
3. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về các Thiện pháp.
Ở đây những thiện pháp là:

BẢY GIÁC CHI                                        440

Bốn Niệm xứ,
Bốn Chánh cần,
Bốn Như ý túc,
Năm Căn,
Năm Lực,
Bảy Giác chi,
Thánh đạo tám ngành.
Bạch Thế Tôn, ở đây vị Tỷ kheo tận diệt các lậu
hoặc, có thể tự mình chứng tri và chứng ngộ, đạt
đến và an trú ngay trong hiện tại, Tâm giải thoát và
Tuệ giải thoát vô lậu này.
Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng đối với các thiện
pháp.
Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết và ngoài sự hiểu
biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu biết hơn
nữa. Không có một ai, một Samôn hay một
Bàlamôn nào khác có thể chứng biết hơn Thế Tôn
về vấn đề các thiện pháp.
4. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về sự trình bày các
Nhập xứ.
Bạch Thế Tôn, sáu nội xứ và ngoại xứ, tức là:
Mắt và sắc,
Tai và tiếng,
Mũi và hương,
Lưỡi và vị,
Thân và xúc,

BẢY GIÁC CHI                                       441

Ý và pháp.
Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về sự trình bày các
Nhập xứ.
Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết và ngoài sự hiểu
biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu biết hơn
nữa. Không có một ai, một Samôn hay một
Bàlamôn nào khác có thể chứng biết hơn Thế Tôn
về vấn đề trình bày các Nhập xứ.
5. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Nhập
thai.
Bạch Thế Tôn, có bốn loại nhập thai:
Bạch Thế Tôn, ở dây, có loại không biết mình nhập
bụng người mẹ, không biết mình trú trong bụng
người mẹ và không biết mình ra khỏi bụng người
mẹ. Đó là loại nhập thai thứ nhất.
Lại nữa bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập bụng
người mẹ, nhưng không biết mình an trú trong bụng
người mẹ và không biết mình ra khỏi bụng người
mẹ. Đó là loại nhập thai nhứ hai.
Lại nữa bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập bụng
người mẹ, biết mình an trú trong bụng người mẹ, và
không biết mình ra khỏi bụng người mẹ. Đó là loại
nhập thai thứ ba.
Lại nữa Bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập bụng
người mẹ, biết mình an trú trong bụng người mẹ và

BẢY GIÁC CHI                                      442

biết mình ra khỏi bụng người mẹ. Đó là loại nhập
thai thứ tư.
Đây là bốn loại nhập thai. Bạch Thế Tôn, thật là vô
thượng về vấn đề nhập thai.
6. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề sai khác
trong sự Ký tâm.
Bạch Thế Tôn có bốn loại ký tâm sai khác như thế
này.
Bạch Thế Tôn, có hạng tự tỏ lộ bằng hình tướng:
"Ý của Ngươi là như thế này, ý của Ngươi là như
vậy, tâm của Ngươi là như thế này. Nếu có tỏ lộ
nhiều đi nữa, thì sự tỏ lộ là như vậy, không phải gì
khác." Như vậy là loại ký tâm thứ nhất.
Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự tỏ lộ
bằng hình tướng, nhưng tỏ lộ sau khi nghe tiếng
phát ra bởi người, phi nhân, hay chư Thiên: "Ý của
Ngươi là như thế này, ý của Ngươi là như vậy, tâm
của Ngươi là như thế này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi
nữa, thì sự tỏ lộ là như vậy, không phải gì khác."
Như vậy là loại ký tâm thứ hai.
Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự tỏ lộ
bằng hình tướng, cũng không tự tỏ lộ sau khi nghe
tiếng phát ra bởi Người, phi nhân hay chư Thiên,
mà tự tỏ lộ sau khi nghe tiếng rõ ràng và hợp lý,
phát ra từ sự suy tầm, tư duy: "Ý của Ngươi là như
thế này, ý của Ngươi là như vậy, tâm của Ngươi là

BẢY GIÁC CHI                                           443

như thế này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi nữa, thời sự tỏ lộ
là như vậy, không phải gì khác." Như vậy là loại ký
tâm thứ ba.
Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự tỏ lộ
bằng hình tướng, cũng không tự tỏ lộ sau khi nghe
tiếng phát ra bởi người, phi nhân, hay chư Thiên,
cũng không tự tỏ lộ, sau khi nghe tiếng rõ ràng và
hợp lý, phát ra từ sự suy tầm và tư duy, nhưng khi
chứng được định, không tầm, không tứ, có thể
biết được tâm người khác với tâm của mình: "Tùy
ước nguyện hợp ý hành của Tôn giả này, vị này
sẽ hướng tâm đến tâm này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi
nữa, thời sự tỏ lộ là như vậy, không phải gì khác".
Như vậy là loại ký tâm thứ tư.
Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về vấn đề ký tâm
sai khác.
7. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Kiến
định (dassanasamàpatti).
Bạch Thế Tôn, có bốn loại kiến định như thế này:
Ở đây bạch Thế Tôn, có vị Samôn hay Bàlamôn,
nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ
không phóng dật, nhờ chánh ức niệm, nên tâm nhập
định. Với tâm nhập định như vậy, vị ấy quan sát
thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến
đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất
tịnh sai biệt: Trong thân này, đây là tóc, lông,

BẢY GIÁC CHI                                            444

móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim gan,
hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, phân,
mật, đàm (niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước
mắt, mỡ da, nước miếng, nước mũi, nước ở khớp
xương, nước tiểu. Như vậy là kiến định thứ nhất.
Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có vị Samôn hay
Bàlamôn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn,
nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức niệm, nên tâm
nhập định. Với tâm nhập định như vậy, vị ấy quán
sát thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến
đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất
tịnh sai biệt: Trong thân này, đây là tóc, lông,
móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim, gan,
hành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, phân,
mật, đàm (niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước
mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp
xương, nước tiểu. Hơn nữa, vị ấy quán sát bộ
xương của người ấy còn liên kết với nhau, còn dính
thịt, máu và da. Như vậy là kiến định thứ hai.
Lại nữa bạch Thế Tôn,... vị ấy vượt qua sự quán sát
bộ xương của người ấy còn liên kết với nhau, còn
dính thịt, máu và da, quán sát giòng tâm thức của
người ấy, không gián đoạn, như là an trú cả đời
này và an trú cả đời sau. Như vậy là kiến định thứ
ba.
Lại nữa, bạch Thế Tôn,... Hơn nữa, vị ấy vượt qua
sự quán sát bộ xương của người ấy còn liên kết với

BẢY GIÁC CHI                                         445

nhau, còn dính thịt, máu và da, quán sát giòng tâm
thức của người ấy, không gián đoạn, như là không
an trú cả đời này và cả đời sau. Như vậy là kiến
định thứ tư.
Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về vấn đề kiến
định.
8. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Phân
loại các loại Người.
Bạch Thế Tôn, có bảy loại Người như thế này:
Câu giải thoát,
Tuệ giải thoát,
Thân chứng,
Kiến chí,
Tín thắng giải,
Tùy pháp hành,
Tùy tín hành.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề
phân loại loài Người.
9. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Tinh
cần.
Bạch Thế Tôn có Bảy Giác chi như thế này:
Niệm Giác chi,
Trạch pháp Giác chi,
Tinh tấn Giác chi,
Hỷ Giác chi,

BẢY GIÁC CHI                                         446

Khinh an Giác chi,
Định Giác chi,
Xả Giác chi.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề tinh
cần.
10. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Tiến bộ
trong sự tu hành (Patipàda = đạo hành). Bạch Thế
Tôn, có bốn loại đạo hành như thế này -
Hành trì khổ chứng ngộ chậm,
Hành trì khổ chứng ngộ mau,
Hành trì lạc chứng ngộ chậm,
Hành trì lạc chứng ngộ mau.
Bạch Thế Tôn, ở đây, thế này là hành trì khổ chứng
ngộ chậm: Bạch Thế Tôn, sự hành trì cả hai phương
diện đều được xem là hạ liệt, vừa khổ vừa chậm.
Bạch Thế Tôn, ở đây, thế này là hành trì khổ, chứng
ngộ mau: Bạch Thế Tôn, sự hành trì này vì khổ nên
được gọi là hạ liệt.
Bạch Thế Tôn, ở đây, thế này là hành trì lạc, chứng
ngộ chậm: Bạch Thế Tôn, sự hành trì này vì chậm
nên được gọi là hạ liệt.
Bạch Thế Tôn, ở đây, thế này là hành trì lạc chứng
ngộ mau: Bạch Thế Tôn, sự hành trì này cả hai
phương diện đều được xem là cao thượng, vừa lạc
vừa mau.

BẢY GIÁC CHI                                      447

Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề đạo
hành (tiến bộ trên đường tu hành).
11. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Chánh
hạnh trong ngôn ngữ.
Bạch Thế Tôn, ở đây, một người không những
không nói những lời liên hệ đến nói láo, mà cũng
phải, trong khi tìm cách thắng cuộc, không dùng lời
vu khống, lời ác khẩu và lời ly gián, trái lại nói lời
từ hòa, sáng suốt, đáng được giữ gìn, và nói đúng
thời.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về chánh hạnh
trong ngôn ngữ.
12. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Giới
hạnh của con người.
Bạch Thế Tôn, ở đây, có người chân thật, thành tín,
không dối trá, không lừa gạt, không gợi ý, không
chiêm tướng, không lấy lợi câu lợi, hộ trì các căn,
ăn uống tiết độ, hành động ôn hòa, luôn luôn cảnh
giác, không chán nản, tinh cần, trầm tư, chánh
niệm, ngôn từ lanh lợi, hành vi gan dạ, chịu đựng,
biết điều, không tham dục, tỉnh giác cẩn trọng.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề giới
hạnh của con người.

BẢY GIÁC CHI                                          448

13. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về Sự sai biệt trong
sự giảng dạy.
Bạch Thế Tôn, có bốn loại giảng dạy.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự Chánh tư duy, biết
người khác: Người này theo sự giảng dạy, hành trì
như thế này, sẽ diệt trừ ba kiết sử, sẽ chứng Dự lưu,
không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ được giác ngộ.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy, biết
người khác: Người này theo sự giảng dạy, hành trì
như thế này, sẽ diệt trừ ba kiết sử, làm cho muội
lược tham, sân, si, sẽ chứng Nhất lai, phải sanh đời
này một lần nữa trước khi diệt tận khổ đau.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
người khác: Người này theo sự giảng dạy, hành trì
như thế này, sẽ diệt trừ năm hạ phần kiết sử, sẽ
được hóa sanh và ở tại cảnh giới ấy nhập Niết bàn,
không còn về lại đời này.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
người khác: Người này theo sự giảng dạy hành trì
như thế này, sẽ diệt trừ các lậu hoặc, tự mình giác
tri, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại, vô lậu
Tâm giải thoát và Tuệ giải thoát.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề sai
biệt trong sự giảng dạy.

BẢY GIÁC CHI                                        449

14. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về Giải thoát trí
của người khác.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự Chánh tư duy biết
người khác: Người này diệt trừ ba kiết sử, sẽ chứng
quả Dự lưu, không còn bị đọa lạc, nhất định sẽ
được giác ngộ.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
được người khác: Người này sẽ diệt trừ ba kiết sử,
làm cho muội lược tham, sân, si, sẽ chứng quả Nhất
lai, phải sanh đời này một lần nữa, sẽ diệt tận khổ
đau.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
được người khác: Người này diệt trừ năm hạ phần
kiết sử, sẽ được hóa sanh, tự chỗ ấy nhập Niết bàn,
không còn phải trở lại đời này.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nhờ tự chánh tư duy biết
người khác: Người này, diệt trừ các lậu hoặc, tự tri
tự chứng, đạt đạo và an trú ngay trong đời hiện tại
vô lậu Tâm giải thoát, Tuệ giải thoát.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề giải
thoát trí của người khác.
15. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Thường
trú luận.
Bạch Thế Tôn, có ba loại Thường trú luận như thế
này.

BẢY GIÁC CHI                                        450

Bạch Thế Tôn ở đây có vị Sa môn hay Bà la môn,
nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ
không phóng dật, nhờ chánh ức niệm nên tâm nhập
định; khi tâm nhập định, vị ấy nhớ được nhiều đời
sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời,
năm đời, mười đời, trăm đời, ngàn đời, trăm ngàn
đời, vô số trăm đời, vô số ngàn đời, vô số trăm ngàn
đời, nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, tôi sống
với tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp
như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ
như thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết
đi, tôi được sanh đến chỗ kia. Tại chỗ kia, tôi đã
sống với tên như thế này, tuổi thọ như thế này."
Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời quá khứ với những
đặc điểm và những chi tiết. Vị ấy nói rằng: "Trong
thời quá khứ, tôi biết được thế giới là trong hoại
kiếp hay thành hoại kiếp. Nhưng trong tương lai tôi
không được biết thế giới là trong hoại kiếp hay
thành kiếp. Bản ngả và thế giới là thường trú, bất
sanh, vững chắc như đỉnh núi, như trụ đá. Còn
những loại hữu tình kia thì lưu chuyển, luân hồi,
chết đi sanh lại, tuy vậy chúng vẫn thường trú." Đó
là Thường trú luận thứ nhất.
Lại nữa, bạch Thế Tôn, ở đây, có vị Sa môn hay Bà
la môn nhờ nhất tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn,
nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức niệm nên tâm
nhập định. Khi tâm nhập định, vị ấy nhớ được

BẢY GIÁC CHI                                        451

nhiều đời sống quá khứ, như một thành kiếp hoại kiếp, hai thành kiếp hoại kiếp, ba thành kiếp hoại kiếp, bốn thành kiếp hoại kiếp, năm thành kiếp hoại kiếp, mười thành kiếp hoại kiếp, nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, tôi đã sống với tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia, tôi đã sống với tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ kia chết đi, tôi được sanh tại chỗ này." Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời quá khứ với những đặc điểm và những chi tiết. Vị ấy nói: "Trong thời quá khứ, tôi biết được thế giới là trong hoại kiếp hay thành kiếp. Trong tương lai, tôi biết được thế giới sẽ là trong hoại kiếp hay thành kiếp. Bản ngã và thế giới là thường trú, bất sanh, vững chắc như đỉnh núi, như trụ đá, còn những loại hữu tình kia thì lưu chuyển luân hồi, chết đi sanh lại, tuy vậy chúng vẫn thường trú." Đó là Thường trú luận thứ hai. Lại nữa, bạch Thế Tôn, ở đây, vị Sa môn hay Bà la môn, nhờ nhất tâm... nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định vị ấy nhớ được nhiều đời sống quá khứ, như mười thành kiếp hoại kiếp, hai mươi thành kiếp hoại kiếp, ba mươi thành kiếp hoại kiếp, bốn mươi

BẢY GIÁC CHI                                          452

thành kiếp hoại kiếp, nhớ rằng: "Khi được sanh tại
chỗ ấy, tôi đã sống với tên như thế này, giòng họ
như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế
này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế
này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại được sanh tại chỗ kia.
Tại chỗ kia, tôi đã sống với tên như thế này, giòng
họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như
thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này." Như vậy vị
ấy nhớ nhiều đời quá khứ, với những đặc điểm và
những chi tiết. Vị ấy nói: "Trong thời quá khứ, tôi
biết được thế giới là trong hoại kiếp hay thành kiếp.
Trong tương lai, tôi biết được thế giới là trong hoại
kiếp hay trong thành kiếp. Bản ngã và thế giới là
thường trú, bất sanh, vững chắc như đỉnh núi, như
trụ đá, còn những loại hữu tình kia thì lưu chuyển
luân hồi, chết đi sống lại, tuy vậy chúng vẫn thường
trú." Đó là Thường trú luận thứ ba.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề
Thường trú luận.
16. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Túc
mạng trí. Bạch Thế Tôn, ở đây có vị Samôn hay
Bàlamôn, nhờ nhất tâm... nên tâm nhập định. Khi
tâm nhập định, vị ấy nhớ được nhiều đời sống quá
khứ như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời,
mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời,
năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một

BẢY GIÁC CHI                                         453

trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp,
nhiều hoại kiếp thành kiếp. Nhớ rằng: "Khi được
sanh tại chỗ ấy, tôi đã sống với tên như thế này,
giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn
uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi
thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại được
sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia tôi đã sống với tâm
như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế
này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế
này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại
được sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia tôi đã sống với
tâm như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp
như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ
như thế này, tuổi thọ như thế này." Như vậy, vị ấy
nhớ nhiều đời quá khứ, với những đặc điểm và
những chi tiết. Bạch Thế Tôn, có những chư Thiên,
mà tuổi thọ không thể đếm được hay không thể tính
được. Nhưng dưới bất cứ ngã thể nào được có trong
quá khứ, hoặc có sắc hay không sắc, hoặc có tưởng
hay không tưởng, hoặc phi tưởng phi phi tưởng,
chúng nhớ đến đời quá khứ với các đặc điểm và chi
tiết như vậy. Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng
về vấn đề Túc mạng trí.
17. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Sanh tử
trí của các loài hữu tình. Ở đây, bạch Thế Tôn, có
vị Sa môn hay Bà la môn, nhờ nhất tâm... nên tâm

BẢY GIÁC CHI                                            454

nhập định. Khi tâm nhập định, vị ấy với Thiên nhãn
thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của
chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh, người
hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người
may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ:
"Này các Hiền giả, những chúng sanh làm những ác
hạnh về thân, ngữ và ý, phỉ báng các bậc Thánh,
theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những
người này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh
vào khổ giới, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các
Hiền giả, còn những chúng sanh nào làm những
thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các
bậc Thánh, theo Chánh kiến, tạo các nghiệp theo
Chánh kiến. Những người này, sau khi thân hoại
mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi Trời,
trên đời này". Như vậy, vị ấy với Thiên nhãn thuần
tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh.
Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt, kẻ cao
sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ
bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Bạch Thế Tôn,
như vậy là tối thượng về vấn đề Sanh tử trí của các
loại hữu tình.
18. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Thần túc
thông.
Bạch Thế Tôn, có hai loại thần thông như thế này.

BẢY GIÁC CHI                                        455

Bạch Thế Tôn, có loại thần thông hữu lậu, hữu dư
y, được gọi là "không phải Thánh".
Bạch Thế Tôn, có loại thần thông vô lậu, vô dư y,
được gọi là "bậc Thánh".
Bạch Thế Tôn, thế nào là loại thần thông hữu lậu,
hữu dư y, được gọi là "không phải Thánh"?
Ở đây, bạch Thế Tôn, có vị Sa môn hay Bà la môn,
nhờ nhất tâm, nhờ cần mẫn, nhờ bất phóng dật, nhờ
chánh ức niệm, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập
định, vị ấy chứng được nhiều loại Thần túc thông
sai khác. Một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân
hiện ra một thân. Hiện hình biến hình đi ngang qua
vách, qua tường, qua núi như đi ngang hư không;
độn thổ trồi lên ngang qua đất liền, như ở trong
nước; đi trên nước không chìm như trên đất liền;
ngồi kiết già đi trên hư không như con chim, với
bàn tay chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những vật
có đại oai lực, đại oai thần như vậy; có thể tự thân
bay đến cõi Phạm thiên. Bạch Thế Tôn, như vậy là
thần thông hữu lậu, hữu dư y, được gọi là "không
phải Thánh ".
Bạch Thế Tôn, thế nào là thần thông vô lậu, vô dư
y, được gọi là "bậc Thánh?"
Ở đây, bạch Thế Tôn vị Tỷ kheo, nếu vị ấy muốn:
"Đối với sự vật đối nghịch, ta sẽ an trú với tưởng
không đối nghịch", và ở đây vị ấy an trú với tưởng
không đối nghịch.

BẢY GIÁC CHI                                        456

Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật không đối nghịch,
ta sẽ an trú với tưởng đối nghịch", và ở đây vị ấy an
trú với tưởng đối nghịch.
Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật đối nghịch và
không đối nghịch, ta sẽ an trú với tưởng không đối
nghịch", và ở đây vị ấy an trú với tưởng không đối
nghịch.
Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật không đối nghịch
và đối nghịch, ta sẽ an trú với tưởng đối nghịch", và
ở đây vị ấy an trú với tưởng đối nghịch.
Nếu vị ấy muốn: "Loại bỏ cả hai đối nghịch và
không đối nghịch, ta sẽ trú xả, chánh niệm, tỉnh
giác", và ở đây vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác.
Bạch Thế Tôn, như vậy là thần thông vô lậu, vô dư
y, và được gọi là "bậc Thánh".
Bạch Thế Tôn, như vậy là vô thượng về các loại
Thần túc thông.
Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết, và ngoài sự
hiểu biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu
biết hơn nữa. Không có một ai, một Samôn hay
Bàlamôn nào khác, có thể chứng biết hơn Thế
Tôn về vấn đề các loại Thần túc thông.
19. Bạch Thế Tôn, những gì có thể đạt được bởi
một thiện nam tử có lòng tin, có tinh tấn, có kiên trì
bởi sự kiên trì của con người, bởi sự tinh tấn của
con người, bởi sự tiến bộ của con người, bởi sự

BẢY GIÁC CHI                                         457

nhẫn nhục của con người, đều được Thế Tôn chứng
đạt.
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không có đam mê các dục
lạc, dục lạc này là đê tiện, hèn hạ, thuộc phàm phu,
không xứng bậc Thánh, không có lợi ích.
Thế Tôn cũng không đam mê tu hành khổ hạnh,
khổ hạnh này là khổ, không xứng bậc Thánh, không
có lợi ích.
Thế Tôn có thể đạt được nếu Ngài muốn, một cách
dễ dàng, một cách đầy đủ, sự hạnh phúc ngay trong
hiện tại, do bốn Thiền định đem lại.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền giả
Sàriputta, trong thời quá khứ, có vị Samôn hay
Bàlamôn nào còn lớn hơn, còn sáng suốt hơn Thế
Tôn về vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi
vậy, con trả lời không.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền giả
Sàriputta, trong thời vị lai, có vị Samôn hay
Bàlamôn nào còn lớn hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn
về vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi như
vậy con trả lời không.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền giả
Sàriputta, trong thời quá khứ, có vị Samôn hay
Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về vấn đề giác
ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con trả lời có.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền giả
Sàriputta, trong thời vị lai, có vị Samôn hay

BẢY GIÁC CHI                                       458

Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về vấn đề giác
ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con trả lời có.
"Này Hiền giả Sàriputta, trong thời hiện tại, có vị
Samôn hay Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về
vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con
trả lời không.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Vì sao, Tôn giả
Sàriputta một mặt thì xác nhận là có, một mặt xác
nhận là không có?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy
con sẽ trả lời:
"Này Hiền giả, trước mặt Thế Tôn, tôi có nghe nói,
từ nơi Ngài tôi có ghi nhận: "Trong thời quá khứ,
có vị Alahán, Chánh Đẳng Giác bằng Ta về phương
diện giác ngộ."
Này Hiền giả trước mặt Thế Tôn tôi có nghe nói, từ
nơi Ngài tôi có ghi nhận: "Trong thời vị lai, có các
vị Alahán, Chánh Đẳng Giác bằng Ta về phương
diện giác ngộ."
Này Hiền giả, trước mặt Thế Tôn tôi có nghe nói từ
nơi Ngài tôi có nghi nhận: "Không có trường hợp,
không có sự kiện trong một thế giới, hai vị Alahán,
Chánh Đẳng Giác cùng xuất hiện ở đời, không
trước, không sau. Sự kiện như vậy không thể xảy
ra".
Bạch Thế Tôn, có phải khi được hỏi và trả lời như
vậy, con đã nói lên đúng ý với Thế Tôn, không có
sai lạc, không có hiểu lầm Thế Tôn? Có phải con

BẢY GIÁC CHI                                            459

đã trả lời thuận pháp, đúng pháp? Có phải không
một đối phương hợp pháp nào có thể tìm ra lý do để
chỉ trích phê bình?
- Này Sàriputta, được hỏi và trả lời như vậy, Ngươi
đã nói lên đúng ý với Ta, không có sai lạc, không
có hiểu lầm Ta. Ngươi đã trả lời thuận pháp và
đúng pháp. Không một đối phương hợp pháp nào
có thể tìm ra lý do để chỉ trích, phê bình.
20. Được nghe nói vậy, Tôn giả Udàyi bạch Thế
Tôn:
- Thật là hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật là kỳ diệu,
bạch Thế Tôn! Như Lai thiểu dục như vậy, tri túc
như vậy, nghiêm túc như vậy; trong khi Như Lai có
đại thần lực như vậy, có đại uy lực như vậy, mà
không tự mình tỏ lộ. Bạch Thế Tôn, nếu có một du
sĩ ngoại đạo nào, tự thấy mình chứng được dầu chỉ
có một pháp, họ đã dương cờ (gióng trống) lên rồi.
Thật là hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật là kỳ diệu, bạch
Thế Tôn! Như Lai thiểu dục như vậy, tri túc như
vậy, nghiêm túc như vậy; trong khi Như Lai có đại
thần lực như vậy, có đại uy lực như vậy, mà không
tự mình tỏ lộ.
- Hãy ghi nhận, này Udàyi! Như Lai thiểu dục như
vậy, tri túc như vậy, nghiêm túc như vậy; trong khi
Như Lai có đại thần lực như vậy, có đại uy lực như
vậy, mà không tự mình tỏ lộ. Này Udàyi, nếu có
một du sĩ ngoại đạo nào, tự thấy mình dầu chỉ có

BẢY GIÁC CHI                                      460

một pháp như vậy, họ đã dương cờ (gióng trống)
lên rồi. Này Udàyi hãy ghi nhận! Như Lai thiểu dục
như vậy, tri túc như vậy, nghiêm túc như vậy; trong
khi Như Lai có đại thần lực như vậy, có đại uy lực
như vậy, mà không tự mình tỏ lộ.
21. Rồi Thế Tôn bảo tôn giả Sàriputta:
- Vậy Sàriputta, Ngươi phải luôn luôn thuyết pháp
phân biệt này cho các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, các
Nam cư sĩ và các Nữ cư sĩ. Này Sàriputta, nếu có
những kẻ ngu nào còn nghi ngờ hay ngần ngại đối
với Như Lai, nếu họ được nghe pháp phân biệt này,
nghi ngờ hay ngần ngại của họ đối với Như Lai sẽ
được diệt trừ.
Như vậy, tôn giả Sàriputta nói lên lòng hoan hỷ của
mình đối với Thế Tôn. Do vậy, danh từ "Sam
pasàdaniyam, Tự hoan hỷ" được dùng cho câu trả
lời này.

BẢY GIÁC CHI                                      461

54 Thế nào là Bần cùng và không bần cùng - Kinh Bần Cùng – Tương V, 160

Bần Cùng – Tương V, 160 (Daliddo)

1-2) ...

3) -- "Bần cùng, bần cùng", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là bần cùng?

4) -- Do không tu tập, do không làm cho sung mãn bảy giác chi, nên được gọi là bần cùng.

Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

5) Do không tu tập, không làm cho sung mãn bảy giác chi này, này Tỷ-kheo, được gọi là bần cùng.

Không Bần Cùng – Tương V, 161

1-2) ...

BẢY GIÁC CHI                                          462

3) -- "Không bần cùng, không bần cùng", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là không bần cùng?

4) -- Do tu tập, do làm cho sung mãn bảy giác chi, này Tỷ-kheo, được gọi là không bần cùng.

Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

5) Chính do tu tập, làm cho sung mãn bảy giác chi này nên được gọi là không bần cùng.

BẢY GIÁC CHI                                          463

55 Thối thất 7 giác chi cũng là thối thất 8 chánh đạo - Kinh Thối Thất hay Tấn Tu – Tương V, 130

Thối Thất hay Tấn Tu – Tương V, 130 (Virdddha) hay (Aradda)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, những ai thối thất bảy giác chi thì cũng thối thất Thánh đạo Tám ngành đưa đến tận diệt khổ. Này các Tỷ-kheo, những ai tấn tu bảy giác chi thì cũng tấn tu Thánh đạo Tám ngành đưa đến tận diệt khổ. Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

3) Này các Tỷ-kheo, những ai thối thất hay tấn tu bảy giác chi thì cũng thối thất hay tấn tu Thánh đạo Tám ngành đưa đến tận diệt khổ.

BẢY GIÁC CHI                                        464

56 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi - Kinh NHẬP TỨC XUẤT TỨC NIỆM – 118 Trung III, 249

KINH NHẬP TỨC XUẤT TỨC NIỆM (Anapanasati suttam) – Bài kinh số 118 – Trung III, 249

Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Đông Viên
(Pubbarama), giảng đường Lộc Mẫu
(Migaramatupasade), cùng với rất nhiều Thượng
tọa có thời danh, có danh xưng.... như Tôn giả
Sariputta (Xá-lợi-phất), Tôn giả Mahamoggallana
(Đại Mục-kiền-liên), Tôn giả Mahakaccayana (Đại
Ca-chiên-diên), Tôn giả Mahakotthita (Đại Câu-hy-
la), Tôn giả Mahakappina (Đại Kiếp-tân-na), Tôn
giả Mahacunda (Đại Thuần-đà), Tôn giả
Anuruddha (A-na-luật), Tôn giả Revata (Ly-bà-đa)
và Tôn giả Ananda (A-nan), cùng với nhiều bậc
Thượng tọa đệ tử khác có thời danh, có danh xưng.
Lúc bấy giờ, các Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo,
giảng dạy các tân Tỷ-kheo. Một số Thượng tọa Tỷ-
kheo khuyến giáo, giảng dạy mười tân Tỷ-kheo.
Một số Thượng Tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng

BẢY GIÁC CHI                                        465

dạy hai mươi tân Tỷ-kheo. Một số Thượng tọa Tỷ-
kheo khuyến giáo, giảng dạy ba mươi tân Tỷ-kheo.
Một số Thượng Tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng
dạy bốn mươi tân Tỷ-kheo. Và các tân Tỷ-kheo
được các Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng
dạy ý thức rõ ràng những quả vị cao diệu, tiệm thứ,
thù thắng đã chứng đạt. Lúc bấy giờ Thế Tôn, vào
ngày Bố-tát, ngày rằm, vào đêm trăng tròn sau ngày
Tự tứ, đang ngồi giữa trời với chúng Tỷ-kheo
đoanh vây.
Thế Tôn nhìn quanh chúng Tỷ-kheo đang yên lặng,
hết sức yên lặng, rồi bảo các Tỷ-kheo:
– Ta được thỏa mãn, này các Tỷ-kheo, với đạo lộ
này. Tâm ta được thỏa mãn, này các Tỷ-kheo, với
đạo lộ này. Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy tinh tấn
hơn nữa, để chứng đạt những gì chưa chứng đạt, để
chứng đắc những gì chưa chứng đắc, để chứng ngộ
những gì chưa chứng ngộ. Ta sẽ ở đây, tại Savatthi
cho đến tháng tư, lễ Komudi.
Những Tỷ-kheo địa phương được nghe: "Thế Tôn
sẽ ở đây, tại Savatthi, cho đến tháng tư, lễ
Komudi". Các Tỷ-kheo địa phương tụ họp tại
Savatthi để yết kiến Thế Tôn. Và các Thượng tọa
Tỷ-kheo lại càng khuyến giáo, giảng dạy các tân
Tỷ-kheo nhiều hơn nữa. Một số Thượng tọa Tỷ-
kheo khuyến giáo, giảng dạy mười tân Tỷ-kheo.
Một số Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng

BẢY GIÁC CHI                                          466

dạy hai mươi tân Tỷ-kheo, Một số Thượng tọa Tỷ-
kheo khuyến giáo, giảng dạy ba mươi tân Tỷ-kheo.
Một số Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng
dạy bốn mươi tân Tỷ-kheo. Và những tân Tỷ-kheo
được các Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng
dạy ý thức rõ ràng những quả vị cao diệu, tiệm thứ,
thù thắng đã chứng đạt. Lúc bấy giờ Thế Tôn vào
ngày Bố-tát, ngày rằm, vào đêm trăng tròn, ngày lễ
Komudi vào tháng tư, Thế Tôn đang ngồi ngoài
trời, chung quanh có chúng Tỷ-kheo đoanh vây.
Rồi Thế Tôn sau khi nhìn xung quanh chúng Tỷ-
kheo đang yên lặng, hết sức yên lặng liền bảo các
Tỷ-kheo:
– Hội chúng này, này các Tỷ-kheo, không có lời
thừa thải. Hội chúng này, này các Tỷ-kheo,
không có lời dư thừa, đã được an trú trong lõi
cây thanh tịnh.
Chúng Tỷ-kheo như thế này, này các Tỷ-kheo, hội
chúng như thế này, này các Tỷ-kheo là một hội
chúng đáng được cung kính, đáng được tôn trọng,
đáng được cúng dường, đáng được chấp tay, là
phước điền vô thượng ở đời.
Chúng Tỷ-kheo như thế này, này các Tỷ-kheo, hội
chúng như thế này, này các Tỷ-kheo, là một hội
chúng bố thí ít, được (phước báo) nhiều, bố thí
nhiều, càng được (phước báo) nhiều; hơn nữa.

BẢY GIÁC CHI                                          467

Chúng Tỷ-kheo như thế này, này các Tỷ-kheo, hội
chúng như thế này, này các Tỷ-kheo, là một hội
chúng khó thấy ở đời.
Chúng Tỷ-kheo như thế này, này các Tỷ-kheo, hội
chúng như thế này, này các Tỷ-kheo, là một hội
chúng xứng đáng đi nhiều do tuần (yojana) với một
bao lương thực trên vai để đến yết kiến.
Chúng Tỷ-kheo này là như vậy, này các Tỷ-kheo;
hội chúng này là như vậy, này các Tỷ-kheo.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo là những A-la-hán, các lậu hoặc đã
đoạn trừ, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã
làm, gánh nặng đã đặt xuống, mục đích đã thành
đạt, hữu kiết sử đã được đoạn tận, được giải thoát
nhờ chánh trí. Này các Tỷ-kheo, có những bậc Tỷ-
kheo như vậy trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo đã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử,
được hóa sanh, từ ở đấy được nhập Niết-bàn,
không còn phải trở lại đời này nữa. Các bậc Tỷ-
kheo như vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng
Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, này có
những Tỷ-kheo đã đoạn trừ ba kiết sử, đã làm cho
muội lược tham, sân, si, là bậc Nhất lai, sau khi
sanh vào đời này một lần nữa, sẽ đoạn tận khổ đau.

BẢY GIÁC CHI                                      468

Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt
trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo, có những
Tỷ-kheo đã đoạn trừ ba kiết sử, là bậc Dự lưu,
không còn đọa vào ác đạo, chắc chắn sẽ được giác
ngộ. Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-kheo,
có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo là những vị sống chuyên tâm, chú
tâm, tu tập bốn niệm xứ. Các bậc Tỷ-kheo như
vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo
này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo là những vị sống chuyên tâm, chú
tâm, tu tập bốn chánh cần. Các bậc Tỷ-kheo như
vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt trong hội chúng này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
bốn như ý túc. Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các
Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
năm căn. Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-
kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập

BẢY GIÁC CHI                                        469

năm lực. Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-
kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
bảy giác chi. Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các
Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này có
những Tỷ-kheo sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
Thánh đạo tám ngành. Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
từ (tâm). Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-
kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
bi (tâm). Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-
kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
hỷ (tâm). Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-
kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
xả (tâm). Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-
kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.

BẢY GIÁC CHI                                       470

Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
bất tịnh. Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-
kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này có
những Tỷ-kheo sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
vô thường tưởng. Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này
các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo sống chuyên tâm, chú tâm tu tập
nhập tức xuất tức niệm.
Nhập tức xuất tức niệm, này các Tỷ-kheo, được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến quả lớn, công
đức lớn.
Nhập tức xuất tức niệm, được tu tập, làm cho
sung mãn, khiến cho Bốn niệm xứ được viên
mãn.
Bốn niệm xứ được tu tập, làm cho sung mãn,
khiến cho Bảy giác chi được viên mãn.
Bảy giác chi được tu tập, làm cho sung mãn,
khiến cho Minh Giải thoát (vijjavimutti) được viên
mãn.
Và này các Tỷ-kheo, như thế nào tu tập Nhập tức
xuất tức niệm? Như thế nào làm cho sung mãn?
Như thế nào là quả lớn, công đức lớn?

BẢY GIÁC CHI                                     471

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi đến khu rừng,
đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi
kiết-già, lưng thẳng và trú niệm trước mặt.
Chánh niệm, vị ấy thở vô. Chánh niệm, vị ấy thở
ra.
Thở vô dài, vị ấy biết: "Tôi thở vô dài". Hay thở ra
dài, vị ấy biết: "Tôi thở ra dài".
Hay thở vô ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở vô ngắn".
Hay thở ra ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở ra ngắn".
"Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "An
tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Cảm
giác hỷ thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Cảm
giác lạc thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "An
tịnh tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Cảm
giác về tâm, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Với
tâm hân hoan, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Với
tâm định tĩnh, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

BẢY GIÁC CHI                                           472

"Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Với
tâm giải thoát, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Quán vô thường, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán
vô thường, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Quán ly tham, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập "Quán ly
tham, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán
đoạn diệt, tôi sẽ thở ra, vị ấy tập.
"Quán từ bỏ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán từ bỏ,
tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Nhập tức xuất tức niệm, này các Tỷ-kheo, tu tập
như vậy, làm cho sung mãn như vậy, được quả lớn,
được công đức lớn.
Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Nhập tức xuất
tức niệm được tu tập, như thế nào, làm cho sung
mãn, khiến Bốn niệm xứ được viên mãn?
Khi nào, này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo thở vô dài, vị ấy biết: "Tôi thở vô dài". Hay
khi thở ra dài, vị ấy biết "Tôi thở ra dài".
Hay thở vô ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở vô ngắn". Hay
khi thở ra ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở ra ngắn".
"Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "An
tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Trong khi tùy quán thân trên thân, này các Tỷ-
kheo, vị Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh

BẢY GIÁC CHI                                        473

niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Này các Tỷ-kheo,
đối với các thân, Ta nói đây là một, tức là thở vô
thở ra. Do vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tùy quán
thân trên thân, vị Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.
Khi nào, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo nghĩ:
"Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Cảm
giác hỷ thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Cảm
giác lạc thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Cảm
giác tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"An tịnh tâm hành tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "An tịnh
tâm hành tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Trong khi tùy quán thọ trên các thọ, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm,
để chế ngự tham ưu ở đời. Này các Tỷ-kheo, đối với
các cảm thọ, Ta nói đây là một, tức là thở vô thở
ra. Do vậy này các Tỷ-kheo, trong khi tùy quán thọ
trên các cảm thọ, Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.
Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nghĩ:
"Cảm giác tâm, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Cảm giác
tâm, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở vô", vị ấy tu tập. "Với
tâm hân hoan, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

BẢY GIÁC CHI                                         474

"Với tâm Thiền định, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Với
tâm Thiền định, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Với
tâm giải thoát, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Trong khi tùy quán tâm trên tâm, này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để
chế ngự tham ưu ở đời. Này các Tỷ-kheo, sự tu tập
nhập tức xuất tức niệm không thể đến với kẻ thất
niệm, không có tỉnh giác. Do vậy, này các Tỷ-
kheo, trong khi tùy quán tâm trên tâm, Tỷ-kheo trú,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham
ưu ở đời.
Khi nào này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nghĩ:
"Quán vô thường, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán
vô thường, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
"Quán ly tham....
"Quán đoạn diệt...
"Quán từ bỏ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán từ bỏ,
tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Trong khi tùy quán trên các pháp, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo an trú, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh
niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Vị ấy, do đoạn trừ
tham ưu, sau khi thấy với trí tuệ, khéo nhìn (sự
vật) với niệm xả ly. Do vậy, này các Tỷ-kheo, trong
khi tùy quán pháp trên các pháp, Tỷ-kheo trú, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở
đời.

BẢY GIÁC CHI                                         475

Nhập tức xuất tức niệm, này các Tỷ-kheo, được tu
tập như vậy được làm cho sung mãn như vậy, khiến
cho bốn niệm xứ được viên mãn.
Và này các Tỷ-kheo, Bốn niệm xứ tu tập như thế
nào, làm cho sung mãn như thế nào, khiến cho
Bảy giác chi được viên mãn?
Này các Tỷ-kheo, trong khi tùy quán thân trên
thân, Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh
niệm để chế ngự tham ưu ở đời, trong khi ấy,
niệm không hôn mê của vị ấy được an trú. Này
các Tỷ-kheo, trong khi niệm không hôn mê của vị
ấy cũng được an trú, => trong khi ấy niệm giác chi
được bắt đầu khởi lên với Tỷ-kheo, trong khi ấy,
Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi. Trong khi ấy niệm
giác chi được Tỷ-kheo tu tập đi đến viên mãn.
Này các Tỷ-kheo, trong khi trú với chánh niệm như
vậy, Tỷ-kheo với trí tuệ suy tư, tư duy, thẩm sát
pháp ấy. Này các Tỷ-kheo, trong khi trú với chánh
niệm như vậy, Tỷ-kheo với trí tuệ suy tư, tư duy,
thẩm sát pháp ấy, => trong khi ấy trạch pháp giác
chi được bắt đầu khởi lên với Tỷ-kheo. Trong khi
ấy, Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi. Trong khi ấy
trạch pháp giác chi được Tỷ-kheo tu tập đi đến viên
mãn.
Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo với trí tuệ suy
tư, tư duy, thẩm sát pháp ấy, sự tinh tấn không thụ
động bắt đầu khởi lên với vị Tỷ-kheo. Này các Tỷ-

BẢY GIÁC CHI                                       476

kheo, trong khi Tỷ-kheo với trí tuệ suy tư, tư duy,
thẩm sát pháp ấy, => trong khi ấy sự tinh tấn
không thụ động bắt đầu khởi lên với Tỷ-kheo ấy.
Trong khi ấy tinh tấn giác chi được bắt đầu khởi lên
nơi Tỷ-kheo. Trong khi ấy Tỷ-kheo tu tập tinh tấn
giác chi. Trong khi ấy, tinh tấn giác chi được Tỷ-
kheo tu tập đi đến viên mãn.
Hỷ không liên hệ đến vật chất được khởi lên nơi
vị tinh tấn tinh cần. Này các Tỷ-kheo, trong khi hỷ
không liên hệ đến vật chất khởi lên nơi Tỷ-kheo tinh
tấn tinh cần, => trong khi ấy hỷ giác chi bắt đầu
khởi lên nơi Tỷ-kheo. Trong khi ấy hỷ giác chi
được vị Tỷ-kheo tu tập. Trong khi ấy hỷ giác chi
được Tỷ-kheo tu tập đi đến viên mãn.
Thân của vị ấy được tâm hoan hỷ trở thành
khinh an, tâm cũng được khinh an. Này các Tỷ-
kheo, trong khi Tỷ-kheo với ý hoan hỷ được thân
khinh an, được tâm cũng khinh an, => trong khi ấy,
khinh an giác chi bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo.
Trong khi ấy, khinh an giác chi được Tỷ-kheo tu
tập. Trong khi ấy, khinh an giác chi được Tỷ-kheo
làm cho đi đến sung mãn.
Một vị có thân khinh an, an lạc, tâm vị ấy được
định tĩnh. Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo có
thân khinh an, an lạc, tâm vị ấy được định tĩnh, =>
trong khi ấy định giác chi bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-
kheo. => Trong khi ấy định giác chi được Tỷ-kheo

BẢY GIÁC CHI                                        477

tu tập. => Trong khi ấy định giác chi được Tỷ-kheo
làm cho đi đến sung mãn.
Vị ấy với tâm định tĩnh như vậy, khéo nhìn (sự
vật) với ý niệm xả ly. Này các Tỷ-kheo, trong khi
Tỷ-kheo với tâm định tĩnh như vậy, khéo nhìn (sự
vật) với ý niệm xả ly => trong khi ấy xả giác chi
bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo . Trong khi ấy xả giác
chi được Tỷ-kheo tu tập. Trong khi ấy xả giác chi
được Tỷ-kheo làm cho đến sung mãn.
Này các Tỷ-kheo, trong khi sống tuỳ quán thọ trên
các cảm thọ... (như trên)...
Này các Tỷ-kheo, trong khi sống tuỳ quán tâm
trên tâm... (như trên)...
Này các Tỷ-kheo, trong khi sống tuỳ quán pháp trên
các pháp, Tỷ-kheo an trú, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm với mục đích điều phục tham ưu ở đời,
trong khi ấy niệm của vị ấy được an trú, không có
hôn mê. Này các Tỷ-kheo, trong khi niệm của Tỷ-
kheo được an trú, không có hôn mê, niệm giác chi
trong khi ấy được bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo.
Niệm giác chi trong khi ấy được Tỷ-kheo tu tập.
Niệm giác chi trong khi ấy, được Tỷ-kheo làm cho
đi đến sung mãn. Vị ấy an trú với chánh niệm như
vậy, suy tư, tư duy, thẩm sát pháp ấy với trí tuệ.
Này các Tỷ-kheo, trong khi an trú với chánh niệm
như vậy, vị ấy suy tư, tư duy, thẩm sát pháp ấy với
trí tuệ. Trạch pháp giác chi trong khi ấy được bắt

BẢY GIÁC CHI                                       478

đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo. Trạch pháp giác chi trong
khi ấy được Tỷ-kheo tu tập. Trạch pháp giác chi
trong khi ấy đi đến sung mãn, tinh tấn không thụ
động bắt đầu khởi lên nơi vị ấy.
Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo suy tư, tư
duy, thẩm sát pháp ấy với trí tuệ, và tinh tấn
không thụ động bắt đầu khởi lên nơi vị ấy, tinh tấn
giác chi trong khi ấy bắt đầu khởi lên nơi vị Tỷ-
kheo. Tinh tấn giác chi được Tỷ-kheo tu tập. Tinh
tấn giác chi được Tỷ-kheo làm cho đi đến sung
mãn.
Đối với vị ấy tinh cần tinh tấn, hỷ không liên hệ
đến vật chất khởi lên. Này các Tỷ-kheo, trong khi
Tỷ-kheo tinh cần tinh tấn và hỷ không liên hệ đến
vật chất khởi lên, hỷ giác chi trong khi ấy bắt đầu
được khởi lên nơi Tỷ-kheo. Hỷ giác chi trong khi ấy
được Tỷ-kheo tu tập. Hỷ giác chi trong khi ấy được
Tỷ-kheo làm cho đi đến sung mãn.
Thân của vị ấy được tâm hoan hỷ trở thành khinh
an, tâm cũng được khinh an. Này các Tỷ-kheo,
trong khi Tỷ-kheo với ý hoan hỷ được thân khinh
an, được tâm cũng khinh an, trong khi ấy khinh an
giác chi bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo. Trong khi ấy
khinh an giác chi được Tỷ-kheo tu tập. Trong khi
ấy khinh an giác chi được Tỷ-kheo làm cho đi đến
sung mãn.

BẢY GIÁC CHI                                       479

Một vị có tâm khinh an, an lạc, tâm vị ấy được
định tĩnh. Này các Tỷ-kheo, trong khi vị ấy có thân
khinh an, an lạc, tâm vị ấy được định tĩnh, trong khi
ấy định giác chi bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo.
Trong khi ấy định giác chi được Tỷ-kheo tu tập.
Trong khi ấy định giác chi được Tỷ-kheo làm cho
đi đến sung mãn.
Vị ấy với tâm định tĩnh như vậy khéo nhìn (sự
vật) với ý niệm xả ly. Này các Tỷ-kheo, trong khi
Tỷ-kheo với tâm định tĩnh như vậy, khéo nhìn (sự
vật) với ý niệm xả ly, trong khi ấy xả giác chi bắt
đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo. Trong khi ấy xả giác chi
được Tỷ-kheo tu tập. Trong khi ấy xả giác chi được
Tỷ-kheo làm cho đi đến sung mãn.
Này các Tỷ-kheo, bốn niệm xứ được tu tập như
vậy, được làm cho sung mãn như vậy khiến cho bảy
giác chi được sung mãn.
Và này các Tỷ-kheo, Bảy Giác Chi tu tập như thế
nào, làm cho sung mãn như thế nào, khiến cho
Minh Giải thoát được viên mãn?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên
hệ đến diệt, hướng đến xả ly; tu tập trạch pháp
giác chi... (như trên)... tu tập tinh tấn giác chi...
(như trên)... tu tập hỷ giác chi... (như trên)... tu tập
khinh an giác chi... (như trên)... tu tập định giác
chi... (như trên)... tu tập xả giác chi, liên hệ đến

BẢY GIÁC CHI                                            480

viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến diệt, hướng
đến xả ly.
Này các Tỷ-kheo, bảy giác chi được tu tập như vậy,
được làm cho sung mãn như vậy, khiến cho Minh
và Giải thoát được viên mãn.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BẢY GIÁC CHI                                            481

57 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi - Kinh VÔ MINH – Tăng IV, 391

VÔ MINH – Tăng IV, 391

1. - Này các Tỷ-kheo, khởi điểm đầu tiên của vô
minh không thể nêu rõ để có thể nói: "Trước
điểm này, vô minh không có, rồi sau mới có." Như
vậy, này các Tỷ-kheo, lời này được nói đến.

Tuy vậy, sự việc này được nêu rõ: "Do duyên này, vô minh (có mặt)".

- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng vô minh có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là
thức ăn cho vô minh? Năm triền cái, cần phải
trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng năm triền cái có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái
gì là thức ăn cho năm triền cái? Ba ác hành,
cần phải trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng ba ác hành có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái
gì là thức ăn cho ba ác hành? Các căn không
chế ngự, cần phải trả lời như vậy.

BẢY GIÁC CHI                                    482

- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, các căn không
chế ngự có thức ăn, không phải không có thức
ăn. Và cái gì là thức ăn cho các căn không chế
ngự? Không chánh niệm tỉnh giác, cần phải
trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng không chánh
niệm tỉnh giác có thức ăn, không phải không có
thức ăn. Và cái gì là thức ăn cho không chánh
niệm tỉnh giác? Phi như lý tác ý, cần phải trả
lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng phi như lý tác ý
có thức ăn, không phải không có thức ăn. Và
cái gì là thức ăn cho phi như lý tác ý? Không
có lòng tin, cần phải trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng không có lòng
tin có thức ăn, không phải không có thức ăn.
Và cái gì là thức ăn cho không có lòng tin?
Không nghe diệu pháp, cần phải trả lời như
vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, không nghe diệu
pháp có thức ăn, không phải không có thức ăn.
Và cái gì là thức ăn cho không nghe diệu pháp?
Không giao thiệp với bậc Chân nhân, cần
phải trả lời như vậy.

2. Như vậy, này các Tỷ-kheo:

BẢY GIÁC CHI                                     483

1. Không giao thiệp với bậc Chân nhân được
viên mãn, thời làm viên mãn không có nghe
diệu pháp.
2. Không có nghe diệu pháp được viên mãn, thời
làm viên mãn không có lòng tin.
3. Không có lòng tin được viên mãn, thời làm
viên mãn phi như lý tác ý.
4. Phi như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên
mãn không chánh niệm tỉnh giác.
5. Không chánh niệm tỉnh giác được viên mãn,
thời làm viên mãn các căn không chế ngự.
6. Các căn không chế ngự được viên mãn, thời
làm viên mãn ba ác hành.
7. Ba ác hành được viên mãn, thời làm viên mãn
năm triền cái.
8. Năm triền cái được viên mãn, thời làm viên
mãn vô minh.

Như vậy, đây là thức ăn cho vô minh này, và như vậy là sự viên mãn.

3. Ví như, này các Tỷ-kheo, trên một ngọn núi có mưa rơi nặng hột, nước mưa ấy chảy xuống theo sườn dốc; làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng; sau khi làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng, chúng làm đầy các hồ nhỏ. Sau khi làm đầy các hồ nhỏ, chúng làm đầy các hồ lớn; sau khi

BẢY GIÁC CHI                                        484

làm đầy các hồ lớn, chúng làm đầy các sông nhỏ; sau
khi làm đầy các sông nhỏ, chúng làm đầy các sông
lớn; sau khi làm đầy các sông lớn, chúng làm đầy
biển cả. Như vậy là thức ăn của biển lớn, của đại
dương và như vậy là viên mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Không giao thiệp với các bậc Chân nhân được
viên mãn, thời làm viên mãn không có nghe
diệu pháp.
2. Không có nghe diệu pháp được viên mãn, thời
làm viên mãn không có lòng tin.
3. Không có lòng tin được viên mãn, thời làm
viên mãn phi như lý tác ý.
4. Phi như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên
mãn không chánh niệm tỉnh giác.
5. Không chánh niệm tỉnh giác được viên mãn,
thời làm viên mãn các căn không chế ngự.
6. Các căn không chế được viên mãn, thời làm
viên mãn ba ác hành.
7. Ba ác hành được viên mãn, thời làm viên mãn
năm triền cái.
8. Năm triền cái được viên mãn, thời viên mãn vô
minh.

Như vậy, đây là thức ăn của vô minh, và như vậy là sự viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                      485

4. Và này các Tỷ-kheo, Ta nói Minh Giải thoát có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là
thức ăn cho minh giải thoát? Bảy giác chi, cần phải
trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng Bảy giác chi có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là thức
ăn cho bảy giác chi? Bốn niệm xứ, cần phải trả lời
như vậy.

Này các Tỷ kheo, Ta nói rằng, Bốn niệm xứ có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn
cho Bốn niệm xứ? Ba thiện hành, cần phải trả lời
như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói như rằng ba thiện hành có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức
ăn cho ba thiện hành? Các căn được chế ngự, cần
phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng các căn được chế ngự
có thức ăn không phải không có thức ăn. Cái gì là
thức ăn cho các căn được chế ngự? Chánh niệm tỉnh
giác, cần phải được như vậy.

Này các Tỷ-kheo, chánh niệm tỉnh giác có thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho

BẢY GIÁC CHI                                       486

chánh niệm tỉnh giác? Như lý tác ý, cần phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, như lý tác ý có thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho như lý tác ý? Lòng tin, cần phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói lòng tin có thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho lòng tin? Nghe diệu pháp, cần phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng nghe diệu pháp có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức
ăn cho nghe diệu pháp? Giao thiệp với bậc Chân
nhân, cần phải trả lời như vậy.

5. Như vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Giao thiệp với bậc Chân nhân được viên mãn
thời làm viên mãn nghe diệu pháp.
2. Nghe diệu pháp được viên mãn thời làm viên
mãn lòng tin.
3. Lòng tin được viên mãn, thời làm viên mãn như
lý tác ý.
4. Như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên mãn
chánh niệm tỉnh giác.
5. Chánh niệm tỉnh giác được viên mãn, thời làm
viên mãn các căn được chế ngự.

BẢY GIÁC CHI                                         487

6. Các căn được chế ngự được viên mãn, thời làm
viên mãn ba thiện hành.
7. Ba thiện hành được viên mãn Bốn niệm xứ.
8. Bốn niệm xứ được viên mãn, thời làm viên mãn
Bảy giác chi.
9. Bảy giác chi được viên mãn, thời làm viên mãn
được giải thoát.

Như vậy, đây là thức ăn của thức ăn của minh giải thoát, và như vậy là sự viên mãn.

Ví như, này các Tỷ-kheo, trên một ngọn núi có mưa
rơi nặng hột, nước mưa chảy xuống theo sườn dốc,
làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng,
chúng làm đầy các hồ nhỏ. Sau khi làm đầy các hồ
nhỏ, chúng làm đầy các hồ lớn. Sau khi làm đầy các
hồ lớn, chúng làm đầy các sông nhỏ. Sau khi làm đầy
các sông nhỏ, chúng làm đầy các sông lớn. Sau khi
làm đầy các sông lớn, chúng làm đầy biển cả. Như
vậy, là thức ăn của biển lớn, của đại dương, và như
vậy là sự viên mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Giao thiệp với bậc Chân nhân được viên
mãn, thời làm viên mãn nghe diệu pháp.
2. Nghe diệu pháp được viên mãn, thời làm viên
mãn lòng tin.

BẢY GIÁC CHI                                      488

3. Lòng tin được viên mãn thời làm viên mãn như
lý tác ý.
4. Như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên mãn
chánh niệm tỉnh giác.
5. Chánh niệm tỉnh giác được viên mãn, thời làm
viên mãn các căn được chế ngự.
6. Các căn chế ngự được viên mãn, thời làm viên
mãn ba thiện hành.
7. Ba thiện hành được viên mãn, thời làm viên
mãn Bốn niệm xứ.
8. Bốn niệm xứ được viên mãn, thời làm viên mãn
Bảy giác chi.
9. Bảy giác chi được viên mãn, thời làm viên mãn
Minh Giải thoát.

Như vậy là thức ăn của minh giải thoát, và như vậy là viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                     489

58 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi và 7 quả - Kinh Giới – Tương V, 106

Giới – Tương V, 106) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo nào cụ túc
giới, cụ túc định, cụ túc tuệ, cụ túc giải thoát, cụ túc
giải thoát tri kiến, Ta nói rằng ai thấy các Tỷ-kheo ấy
thì có rất nhiều lợi ích.

3) Này các Tỷ-kheo,

- Ai nghe các Tỷ-kheo ấy, Ta nói rằng có rất nhiều
lợi ích.
- Ai yết kiến các Tỷ-kheo ấy, Ta nói rằng có rất
nhiều lợi ích.
- Ai thân cận các Tỷ-kheo ấy, Ta nói rằng có rất
nhiều lợi ích.
- Ai nhớ nghĩ đến các Tỷ-kheo ấy, Ta nói rằng có
rất nhiều lợi ích.
- Ai tùy thuận các Tỷ-kheo ấy xuất gia, Ta nói rằng
có rất nhiều lợi ích.

4) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, khi nghe pháp từ các Tỷ-kheo như vậy, vị nào sống viễn ly (vupakattho), được hai sự viễn ly: Viễn ly về thân và viễn ly về tâm.

BẢY GIÁC CHI                                           490

Vị sống viễn ly như vậy thì sẽ tùy niệm (anussarati) pháp ấy, tùy tầm pháp ấy.

5) Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo sống viễn ly như vậy, tùy niệm, tùy tầm pháp ấy; trong lúc ấy, niệm giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo ấy. Trong khi Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi; trong khi ấy, nhờ tu tập, niệm giác chi đi đến viên mãn.

Vị ấy trú với chánh niệm như vậy, với trí tuệ quyết trạch, tư sát, thành tựu quán sát pháp ấy.

6) Trong khi, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chánh
niệm như vậy, với trí tuệ quyết trạch, tư sát và đi đến
quán sát pháp ấy; trong khi ấy, này các Tỷ-kheo,
trạch pháp giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo
ấy.

Trong khi Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi; trong khi ấy, nhờ tu tập, trạch pháp giác chi đi đến viên mãn.

Trong khi vị ấy với trí tuệ quyết trạch, tư sát và thành tựu quán sát pháp ấy, thời tinh tấn, không thụ động (asallinam) bắt đầu phát khởi nơi vị ấy.

7) Trong khi, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo với trí tuệ quyết trạch, tư sát và thành tựu quán sát pháp ấy, thời

BẢY GIÁC CHI                                           491

tinh tấn, không thụ động bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo ấy.

Trong khi Tỷ-kheo tu tập tinh tấn giác chi; trong khi ấy, nhờ tu tập, tinh tấn giác chi đi đến viên mãn.

Với vị tinh cần, tinh tấn, hỷ không liên hệ đến vật chất (piti niràmisà) khởi lên.

8) Trong khi, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tinh cần,
tinh tấn, hỷ không liên hệ đến vật chất khởi lên; trong
khi ấy, hỷ giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo
ấy.

Trong khi Tỷ-kheo tu tập hỷ giác chi; trong khi ấy, nhờ tu tập, hỷ giác chi đi đến viên mãn.

Với vị có ý hoan hỷ, thân được khinh an, tâm được khinh an.

9) Trong khi, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo với ý hoan
hỷ, thân được khinh an, tâm được khinh an; trong khi
ấy, khinh an giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-
kheo ấy.

Trong khi Tỷ-kheo tu tập khinh an giác chi; trong khi ấy, nhờ tu tập, khinh an giác chi đi đến viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                          492

Với vị có thân khinh an, lạc hiện hữu. Với vị có lạc, tâm được định tĩnh.

10) Trong khi, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có thân
khinh an, được an lạc, tâm được định tĩnh; trong khi
ấy, này các Tỷ-kheo, định giác chi bắt đầu phát khởi
trong Tỷ-kheo ấy.

Trong khi Tỷ-kheo tu tập định giác chi; trong khi ấy, định giác chi nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

Vị ấy với tâm định tĩnh như vậy, khéo trú xả nhìn (sự vật) (sàdhukam ajjhupekkhità).

11) Trong khi, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo với tâm
định tĩnh, khéo trú xả nhìn (sự vật) như vậy; trong
khi ấy, này các Tỷ-kheo, xả giác chi bắt đầu phát
khởi trong Tỷ-kheo ấy.

Trong khi Tỷ-kheo tu tập xả giác chi; trong khi ấy, xả giác chi nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

12) Này các Tỷ-kheo, bảy giác chi được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy, thời bảy quả, bảy lợi ích được chờ đợi.

Thế nào là bảy quả, bảy lợi ích?

BẢY GIÁC CHI                                        493

13) Ngay trong hiện tại, lập tức (patihacca) thành tựu được chánh trí;

Nếu ngay trong hiện tại, lập tức không thành tựu được chánh trí, thời khi lâm chung, thành tựu được chánh trí.

14) Nếu ngay trong hiện tại, lập tức không thành tựu
được chánh trí; nếu khi lâm chung, không thành tựu
được chánh trí, thời sau khi đoạn tận năm hạ phần
kiết sử, chứng được Trung gian Bát-niết-bàn
(antaràparinibbàyi).

15) Nếu ngay trong hiện tại, lập tức không thành tựu
được chánh trí; nếu khi lâm chung, không thành tựu
được chánh trí; nếu sau khi đoạn tận năm hạ phần
kiết sử, không chứng được Trung gian bát Niết-bàn,
thời sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, chứng
được Tổn hại (upahacca) Bát-niết-bàn.

16) Nếu ngay trong hiện tại, lập tức không chứng
được chánh trí; nếu khi lâm chung, không chứng
được chánh trí; nếu sau khi đoạn tận năm hạ phần
kiết sử, không chứng được Trung gian Bát-niết-bàn;
nếu sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, không
chứng được Tổn hại Bát-niết-bàn, thời sau khi đoạn
tận năm hạ phầm kiết sử, chứng được Vô hành Bát-
niết-bàn (asankhàraparinibbàyi)

BẢY GIÁC CHI                                         494

17) Nếu ngay trong hiện tại, lập tức không thành tựu chánh trí; nếu khi lâm chung, không chứng được chánh trí; nếu sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, không chứng được Trung gian Bát-niết-bàn; nếu sau khi đoạn diệt được năm hạ phần kiết sử, không chứng được Tổn hại Bát-niết-bàn; nếu sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, không chứng được Vô hành Bát- niết-hàn; thời sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, chứng được Hữu hành Bát-niết-bàn.

18) Nếu ngay trong hiện tại, lập tức không thành tựu chánh trí; nếu khi lâm chung, không chứng được chánh trí; nếu sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, không chứng được Trung gian Bát-niết-bàn; nếu sau khi đoạn diệt năm hạ phần kiết sử, không chứng được Tổn hại bát Bát-niết-bàn; nếu sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, không chứng được Vô hành Bát- niết-bàn; nếu sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, không chứng được Hữu hành Bát-niết-bàn; thời sau khi đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy là bậc thượng lưu (uddhamsoto), đạt được Sắc cứu cánh thiên.

19) Này các Tỷ-kheo, do tu tập bảy giác chi như vậy, do làm cho sung mãn như vậy nên được chờ đợi bảy quả này, bảy lợi ích này.

BẢY GIÁC CHI                                        495

59 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi, Minh và Giải thoát - Kinh Ananda 1 – Tương V, 491

Ananda – Tương V, 491

1-2) Sàvatthi...

Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn... Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

3) -- Bạch Thế Tôn, có một pháp nào được tu tập,
được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn bốn
pháp? Bốn pháp được tu tập, được làm cho sung
mãn, làm cho viên mãn bảy pháp? Bảy pháp được tu
tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn hai
pháp?

-- Này Ananda, có một pháp được tu tập, được làm
cho sung mãn, làm cho viên mãn bốn pháp. Bốn pháp
được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên
mãn bảy pháp. Bảy pháp được tu tập, được làm cho
sung mãn, làm cho viên mãn hai pháp.

4) -- Một pháp ấy là gì, bạch Thế Tôn, được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn bốn pháp? Bốn pháp được tu tập, được làm cho sung

BẢY GIÁC CHI                                      496

mãn, làm cho viên mãn bảy pháp? Bảy pháp được tu tập được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn hai pháp?

-- Này Ananda,

- Định niệm hơi thở vô, hơi thở ra được tu tập,
được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn Bốn
niệm xứ.
- Bốn niệm xứ được tu tập, được làm cho sung
mãn, làm cho viên mãn Bảy giác chi.
- Bảy giác chi được tu tập, được làm cho sung
mãn, làm cho viên mãn Minh và Giải thoát.

I

5) Định niệm hơi thở vô, hơi thở ra tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, làm cho viên mãn Bốn niệm xứ?

6-12) Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo đi đến khu rừng, hay đi đến gốc cây, hay đi đến căn nhà trống... "Quán từ bỏ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

13-14) Lúc nào, này Ananda, Tỷ-kheo thở vô dài, vị ấy rõ biết: "Tôi thở vô dài..". Này Ananda, sống quán thân trên thân, Tỷ-kheo trong khi ấy trú nhứt tâm,

BẢY GIÁC CHI                                        497

tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Vì sao? (xem 10, đoạn số 15-16) ...

15-16) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo "Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập... tham ưu ở đời. (xem 10, đoạn số 17-18)

17-18) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo "Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập... tham ưu ở đời. (xem 10, đoạn số 19-20)

19) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo "Quán vô thường, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập... nhiếp phục tham ưu ở đời. (xem 10, đoạn số 21)

20) Định niệm hơi thở vô, hơi thở ra, này Ananda, được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy, làm viên mãn Bốn niệm xứ.

II

21) Tu tập như thế nào, này Ananda, làm cho sung mãn như thế nào, Bốn niệm xứ làm cho viên mãn Bảy giác chi?

22) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo trú, quán thân trên thân, niệm được an trú; khi ấy, này Ananda, Tỷ- kheo có niệm, không phải thất niệm.

BẢY GIÁC CHI                                           498

- Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo an trú niệm,
không phải thất niệm, thời niệm giác chi, đối
với Tỷ-kheo ấy được thành tựu.
- Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo tu tập niệm
giác chi, niệm giác chi được Tỷ-kheo tu tập đi
đến viên mãn. Vị ấy trú chánh niệm như vậy,
với trí tuệ quyết trạch, tư sát, thành tựu quán
pháp ấy.

23) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo sống chánh
niệm như vậy, với trí tuệ quyết trạch, tư sát và đi đến
quán sát ấy; khi ấy, này Ananda, trạch pháp giác chi
bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi;
khi ấy, nhờ tu tập, trạch pháp giác chi đi đến
viên mãn.
- Trong khi vị ấy với trí tuệ, quyết trạch, tư sát
và thành tựu quán sát pháp ấy, thời tinh tấn,
không thụ động bắt đầu phát khởi nơi vị ấy.

24) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo với trí tuệ quyết trạch, tư sát và thành tựu quán sát pháp ấy, thời tinh tấn, không thụ động phát khởi trong Tỷ-kheo ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập tinh tấn giác chi; khi ấy, nhờ tu tập, tinh tấn giác chi đi đến viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                          499

- Với vị có tinh cần, có tinh tấn, hỷ không liên hệ đến vật chất khởi lên.

25) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo tinh cần, tinh tấn, hỷ không liên hệ đến vật chất khởi lên; khi ấy, hỷ giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập hỷ giác chi; khi ấy,
nhờ tu tập, hỷ giác chi đi đến viên mãn.
- Với vị có ý hoan hỷ, thân được khinh an, tâm
được khinh an.

26) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo với ý hoan hỷ,
thân được khinh an, tâm được khinh an; khi ấy,
khinh an giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo
ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập khinh an giác chi; khi
ấy, nhờ tu tập, khinh an giác chi đi đến viên
mãn.
- Với vị có thân khinh an, lạc hiện hữu.
- Với vị có lạc, tâm được định tĩnh.

27) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo có tâm khinh
an, được an lạc, tâm được định tĩnh; khi ấy, này các
Tỷ-kheo, định giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-
kheo ấy.

BẢY GIÁC CHI                                       500

- Trong khi, Tỷ-kheo tu tập định giác chi; khi ấy,
định giác chi, nhờ tu tập, đi đến viên mãn.
- Vị ấy với tâm định tĩnh như vậy, khéo trú xả
nhìn sự vật.

29) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo với tâm định
tĩnh khéo trú xả nhìn sự vật như vậy; khi ấy, này
Ananda, xả giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo
ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập xả giác chi; khi ấy, xả giác chi, nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

29-31) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo trú, quán thọ trên các cảm thọ... quán tâm trên tâm... quán pháp trên các pháp... (như trên, từ đoạn số 22-28)

32) Tu tập như vậy, này Ananda, làm cho sung mãn như vậy, Bốn niệm xứ làm viên mãn Bảy giác chi.

III.

33) Tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, Bảy giác chi làm viên mãn Minh và Giải thoát?

34) Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập xả giác chi liên

BẢY GIÁC CHI                                        501

hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

35) Tu tập như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Bảy giác chi làm viên mãn Minh và giải thoát.

BẢY GIÁC CHI                                        502

60 Tiến trình sanh khởi Bảy Giác Chi, Minh và Giải thoát - Kinh Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113

Vị Tỷ Kheo – Tương V, 113

1) ...

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau khi đến... ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

--"Giác chi, giác chi", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là giác chi?

-- Này Tỷ-kheo, chúng đưa đến giác ngộ, do vậy, chúng được gọi là các giác chi.

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ
đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập xả giác chi
liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến
đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

4) Do vị ấy tu tập bảy giác chi này, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải

BẢY GIÁC CHI                                        503

thoát, trí khởi lên: "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết
rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc
nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

5) Chúng đưa đến giác ngộ, này Tỷ-kheo, nên chúng được gọi là giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                           504

61 Tiến trình tu tập - Kinh Ananda – Tương V, 491

Ananda – Tương V, 491

1-2) Sàvatthi...

Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn... Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

3) -- Bạch Thế Tôn, có một pháp nào được tu tập,
được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn bốn
pháp? Bốn pháp được tu tập, được làm cho sung
mãn, làm cho viên mãn bảy pháp? Bảy pháp được tu
tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn hai
pháp?

-- Này Ananda, có một pháp được tu tập, được làm
cho sung mãn, làm cho viên mãn bốn pháp. Bốn pháp
được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên
mãn bảy pháp. Bảy pháp được tu tập, được làm cho
sung mãn, làm cho viên mãn hai pháp.

4) -- Một pháp ấy là gì, bạch Thế Tôn, được tu tập,
được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn bốn
pháp? Bốn pháp được tu tập, được làm cho sung
mãn, làm cho viên mãn bảy pháp? Bảy pháp được tu

BẢY GIÁC CHI                                      505

tập được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn hai pháp?

-- Này Ananda,

- Định niệm hơi thở vô, hơi thở ra được tu tập,
được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn Bốn
niệm xứ.
- Bốn niệm xứ được tu tập, được làm cho sung
mãn, làm cho viên mãn Bảy giác chi.
- Bảy giác chi được tu tập, được làm cho sung
mãn, làm cho viên mãn Minh và Giải thoát.

I

5) Định niệm hơi thở vô, hơi thở ra tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, làm cho viên mãn Bốn niệm xứ?

6-12) Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo đi đến khu rừng, hay đi đến gốc cây, hay đi đến căn nhà trống... "Quán từ bỏ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

13-14) Lúc nào, này Ananda, Tỷ-kheo thở vô dài, vị
ấy rõ biết: "Tôi thở vô dài..". Này Ananda, sống quán
thân trên thân, Tỷ-kheo trong khi ấy trú nhứt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Vì
sao? (xem 10, đoạn số 15-16) ...

BẢY GIÁC CHI                                        506

15-16) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo "Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập... tham ưu ở đời. (xem 10, đoạn số 17-18)

17-18) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo "Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập... tham ưu ở đời. (xem 10, đoạn số 19-20)

19) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo "Quán vô thường, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập... nhiếp phục tham ưu ở đời. (xem 10, đoạn số 21)

20) Định niệm hơi thở vô, hơi thở ra, này Ananda, được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy, làm viên mãn Bốn niệm xứ.

II

21) Tu tập như thế nào, này Ananda, làm cho sung mãn như thế nào, Bốn niệm xứ làm cho viên mãn Bảy giác chi?

22) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo trú, quán thân trên thân, niệm được an trú; khi ấy, này Ananda, Tỷ- kheo có niệm, không phải thất niệm.

- Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo an trú niệm, không phải thất niệm, thời niệm giác chi, đối với Tỷ-kheo ấy được thành tựu.

BẢY GIÁC CHI                                           507

- Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo tu tập niệm
giác chi, niệm giác chi được Tỷ-kheo tu tập đi
đến viên mãn. Vị ấy trú chánh niệm như vậy,
với trí tuệ quyết trạch, tư sát, thành tựu quán
pháp ấy.

23) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo sống chánh
niệm như vậy, với trí tuệ quyết trạch, tư sát và đi đến
quán sát ấy; khi ấy, này Ananda, trạch pháp giác chi
bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi;
khi ấy, nhờ tu tập, trạch pháp giác chi đi đến
viên mãn.
- Trong khi vị ấy với trí tuệ, quyết trạch, tư sát
và thành tựu quán sát pháp ấy, thời tinh tấn,
không thụ động bắt đầu phát khởi nơi vị ấy.

24) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo với trí tuệ quyết trạch, tư sát và thành tựu quán sát pháp ấy, thời tinh tấn, không thụ động phát khởi trong Tỷ-kheo ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập tinh tấn giác chi; khi
ấy, nhờ tu tập, tinh tấn giác chi đi đến viên mãn.
- Với vị có tinh cần, có tinh tấn, hỷ không liên
hệ đến vật chất khởi lên.

BẢY GIÁC CHI                                          508

25) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo tinh cần, tinh tấn, hỷ không liên hệ đến vật chất khởi lên; khi ấy, hỷ giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập hỷ giác chi; khi ấy,
nhờ tu tập, hỷ giác chi đi đến viên mãn.
- Với vị có ý hoan hỷ, thân được khinh an, tâm
được khinh an.

26) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo với ý hoan hỷ,
thân được khinh an, tâm được khinh an; khi ấy,
khinh an giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo
ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập khinh an giác chi; khi
ấy, nhờ tu tập, khinh an giác chi đi đến viên
mãn.
- Với vị có thân khinh an, lạc hiện hữu.
- Với vị có lạc, tâm được định tĩnh.

27) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo có tâm khinh
an, được an lạc, tâm được định tĩnh; khi ấy, này các
Tỷ-kheo, định giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-
kheo ấy.

- Trong khi, Tỷ-kheo tu tập định giác chi; khi ấy, định giác chi, nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

BẢY GIÁC CHI                                       509

- Vị ấy với tâm định tĩnh như vậy, khéo trú xả nhìn sự vật.

29) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo với tâm định
tĩnh khéo trú xả nhìn sự vật như vậy; khi ấy, này
Ananda, xả giác chi bắt đầu phát khởi trong Tỷ-kheo
ấy.

- Trong khi Tỷ-kheo tu tập xả giác chi; khi ấy, xả giác chi, nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

29-31) Trong khi, này Ananda, Tỷ-kheo trú, quán thọ trên các cảm thọ... quán tâm trên tâm... quán pháp trên các pháp... (như trên, từ đoạn số 22-28)

32) Tu tập như vậy, này Ananda, làm cho sung mãn như vậy, Bốn niệm xứ làm viên mãn Bảy giác chi.

III.

33) Tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, Bảy giác chi làm viên mãn Minh và Giải thoát?

34) Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi
liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến
đoạn diệt, hướng đến từ bỏ... tu tập xả giác chi liên
hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn
diệt, hướng đến từ bỏ.

BẢY GIÁC CHI                                        510

35) Tu tập như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Bảy giác chi làm viên mãn Minh và giải thoát.

BẢY GIÁC CHI                                    511

62 Tiến trình tu tập - Kinh SÁU SANH LOẠI – Tăng III, 169

SÁU SANH LOẠI –Tăng III, 169

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràijagaha (Vương Xá),
tại núi Gijjhakùta (Linh Thứu). Rồi Tôn giả Ànanda
đi đến Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả
Ànanda bạch Thế Tôn:
2. - Bạch Thế Tôn, Tôn giả Pùrana Kassapa trình bày
sáu sanh loại: sanh loại đen, sanh loại xanh, sanh loại
đỏ, sanh loại vàng, sanh loại trắng, sanh loại hết sức
trắng.
Ở đây, bạch Thế Tôn, đây là loại sanh đen do Pùrana
Kassapa trình bày: "Kẻ giết cừu, kẻ giết heo, kẻ giết
chim, kẻ săn thú, kẻ hung bạo, người đánh cá, kẻ ăn
trộm, kẻ ăn trộm giết người, kẻ ngục tốt và những
người khác theo nghề tàn ác". Ở đây, bạch Thế Tôn,
đây là các sanh loại xanh do Pùrana Kassapa trình
bày: "Các Tỷ-kheo sống như cỏ gai đâm bên hông,
và tất cả những ai khác chủ trương nghiệp nhân luận,
nghiệp quả luận". Ở đây, bạch Thế Tôn, đây là các
sanh loại đỏ do Pùrana Kassapa trình bày: "Các Ni-
kiền-tử và những kẻ mặc một tấm vải". Ở đây, bạch

BẢY GIÁC CHI                                          512

Thế Tôn, là các sanh loại vàng do Pùrana Kassapa
trình bày: "Các gia chủ và đệ tử những người ở trần
truồng". Ở đây, bạch Thế Tôn, đây là các sanh loại
trắng do Pùrana Kassapa trình bày: "Các tà mạng
ngoại đạo và đệ tử của họ". Ở đây, bạch Thế Tôn,
đây là các sanh loại hết sức trắng do Pùrana Kassapa
trình bày: "Nanda Vaccha, Kisa Sankicca và
Makkhali Gosàla". Bạch Thế Tôn, sáu sanh loại này
do Pùrana Kassapa trình bày.
3. - Này Ànanda, có phải toàn thế giới đều đồng ý
chấp nhận sự trình bày thành sáu sanh loại này của
Pùrana Kassapa không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Ví như này Ànanda, một người nghèo khổ, không
có sở hữu, sống túng thiếu, dầu miễn cưỡng, không
muốn, người ta quăng cho người ấy một miếng thịt
và nói: "Hãy ăn miếng thịt này, này Người kia, và trả
tiền luôn". Cũng vậy, này Ànanda là lời tuyên bố của
Pùrana Kassapa về sáu sanh loại này cho những Sa-
môn, Bà-la-môn ấy, không được họ đồng ý, như bởi
một kẻ ngu si, không thông minh, không biết thích
ứng, bất thiện.
Này Ànanda, Ta tuyên bố có sáu sanh loại, hãy nghe
và khéo tác ý, Ta sẽ nói:
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

BẢY GIÁC CHI                                        513

Tôn giả Ànanda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như
sau:
4. - Này Ànanda, thế nào là sáu sanh loại?
Ở đây, này Ànanda,
- Có một số sanh loại đen, sanh ra các pháp đen.
- Có một số sanh loại đen sanh ra pháp trắng.
- Có một số sanh loại đen sanh ra Niết-bàn,
không đen không trắng.
- Có một số sanh loại trắng sanh ra pháp đen.
- Có một số sanh loại trắng sanh ra pháp trắng.
- Có một số sanh loại trắng sanh ra Niết-bàn,
không đen không trắng.
Và này, Ànanda, thế nào là một số sanh loại đen sanh
ra pháp đen?
5. Ở đây, này Ànanda, có một số người sanh ra trong
gia đình thấp kém, gia đình người đổ phân hay gia
đình người thợ săn, hay gia đình người đan tre, hay
gia đình người đóng xe, hay gia đình người quét rác,
hay trong gia đình một người nghèo khổ, khó tìm
được đồ ăn uống để sống, khó tìm cho được đồ ăn đồ
mặc. Và người ấy xấu xí, khó nhìn, lùn thấp, nhiều
bệnh hoạn, đui một mắt, tàn tật, còm, què, hay đi
khấp khểnh, không có được đồ ăn, đồ uống, đồ mặc,
xe cộ, vòng hoa, hương, phấn sáp, chỗ nằm, chỗ ở và

BẢY GIÁC CHI                                        514

đèn. Người ấy làm ác hạnh về thân, làm ác hạnh về
lời, làm ác hạnh về ý. Người ấy do làm ác hạnh về
thân, về lời, về ý, sau khi thân hoại mạng chung sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy, này
Ànanda, là hạng sanh loại đen sanh ra pháp đen.
Và này Ànanda, thế nào là hạng sanh loại đen sanh
ra pháp trắng?
6. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình thấp kém... chỗ nằm, chỗ ở và đèn. Người
ấy làm thiện hạnh về thân, làm thiện hạnh về lời, làm
thiện hạnh về ý. Người ấy do làm thiện hạnh về thân,
về lời, về ý, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào
cõi lành, Thiên giới, thế giới này. Như vậy, này
Ànanda, là hạng sanh loại đen sanh ra pháp trắng.
Và này Ànanda, thế nào là hạng sanh loại đen sanh
ra Niết-bàn, không đen không trắng?
7. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình thấp kém... và người ấy xấu xí, khó nhìn,
lùn thấp. Người ấy, sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà
sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vị
ấy xuất gia như vậy, sau khi đoạn tận năm triền cái,
làm cho muội lược các kiết sử về tâm với trí tuệ, trú
tâm trên Bốn niệm xứ, như thật tu tập Bảy giác chi,
sanh ra Niết-bàn không đen không trắng. Như vậy,
này Ànanda là hạng sanh loại đen sanh ra Niết-bàn,
không đen không trắng.

BẢY GIÁC CHI                                        515

Và này Ànanda, thế nào là sanh loại trắng sanh ra
pháp đen?
8. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình cao quý, trong gia đình Sát-đế-ly đại phú,
hay trong gia đình Bà-la-môn đại phú, hay trong gia
đình gia chủ đại phú, phú hào, có tiền của lớn, tài sản
lớn, có nhiều vàng bạc, có nhiều tài sản, vật dụng,
nhiều tiền của, ngũ cốc. Người ấy lại đẹp trai, dễ
nhìn, dễ thương, với màu da tuyệt đẹp, mỹ miều.
Người ấy lại được ăn đồ ăn, đồ uống, áo mặc, xe cộ,
vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, chỗ nằm, chỗ trú,
đèn đuốc. Người ấy làm ác hạnh về thân, làm ác hạnh
về lời, làm ác hạnh về ý. Người ấy do làm ác hạnh
về thân, do làm ác hạnh về lời, do làm ác hạnh về ý,
sau khi thân hoại mạng chung sanh, sanh vào cõi dữ,
ác thú, đạo xứ, địa ngục. Như vậy, này Ànanda, là
hạng sanh loại trắng sanh ra pháp đen.
Và này Ànanda, thế nào là hạng sanh loại trắng sanh
ra pháp trắng?
9. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình cao quý, trong gia đình Sát-đế-ly đại phú...
chỗ trú, đèn đuốc. Người ấy làm thiện hạnh về thân,
làm thiện hạnh về lời, làm thiện hạnh về ý. Người ấy
do làm thiện hạnh về thân, do làm thiện hạnh về lời,
do làm thiện hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng
chung sanh lên thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

BẢY GIÁC CHI                                          516

Như vậy, này Ànanda, là hạng sanh loại trắng sanh
ra pháp trắng.
Và này Ànanda, thế nào là hạng sanh loại trắng sanh
ra Niết-bàn, không đen không trắng?
10. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình cao quý, trong gia đình Sát-đế-lỵ đại phú...
chỗ trú, đèn đuốc. Vị ấy, sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia
đình. Vị ấy xuất gia như vậy, sau khi đoạn tận năm
triền cái, làm cho muội lược các kiết sử về tâm với
trí tuệ, trú tâm trên Bốn niệm xứ, như thật tu tập Bảy
giác chi, sanh ra Niết-bàn không đen không trắng.
Như vậy, này Ànanda là hạng sanh loại trắng sanh ra
Niết-bàn, không đen không trắng.
Này Ànanda, đây là sáu sanh loại.

BẢY GIÁC CHI                                         517

63 Tiến trình tu tập - Kinh UTTIYA – Tăng IV, 502

UTTIYA – Tăng IV, 502

(Thế Tôn thuyết pháp để làm gì; ngoại đạo chất vấn; con đường đưa đến khổ diệt; Thế Tôn - có bao nhiêu người được giải thoát)

1. Bấy giờ có du sĩ ngoại đạo Uttiya đi đến Thế Tôn;
sau khi đến nói lên với Thế Tôn những lời chào đón
hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, du sĩ Uttiya nói với Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải Tôn giả chủ trương thế giới là vô thường. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng?

- Này Uttiya, Ta không có nói như sau: "Thế giới là vô thường. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng".

- Này Tôn giả Gotama, có phải thế giới là có biên tế... thế giới là không biên tế… sinh mạng và thân thể là một... sinh mạng và thân thể là khác... Như Lai có tồn tại sau chết... Như Lai không có tồn tại sau khi

BẢY GIÁC CHI                                          518

chết... Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi
chết... Như Lai không tồn tại và không không tồn tại
sau khi chết. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư
vọng?

- Này Uttiya, Ta không có nói như sau: "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng".

2- Thưa Tôn giả Gotama, có phải thế giới là vô
thường, kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư
vọng? Được hỏi vậy, Thế Tôn trả lời: "Này Uttiya,
Ta không có nói: "Thế giới là vô thường. Kiến này
là sự thật, kiến nào khác là hư vọng."

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải thế giới là vô thường? ... có phải thế giới là có biên tế? ... có phải thế giới không có biên tế? ... có phải sinh mạng và thân thể là một? ... có phải sinh mạng và thân thể là khác? ... có phải Như Lai có tồn tại sau khi chết? ... có phải Như Lai không có tồn tại sau khi chết? ... có phải Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau chết? ... có phải Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sao khi chết? Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng? Được hỏi vậy, Thế Tôn trả lời: "Này Uttiya, Ta không có nói: "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Kiến này là sự thật. Kiến nào khác là hư vọng."

BẢY GIÁC CHI                                          519

- Vậy cái gì được Tôn giả Gotama nói lên?

- Với thắng trí, này Uttiya, Ta thuyết pháp cho các
đệ tử để họ được thanh tịnh, để sầu bi được vượt
qua, để khổ ưu được chấm dứt, để chánh lý được
chứng đạt, để Niết-bàn được chứng ngộ.

- "Nếu Tôn giả Gotama thuyết pháp cho các đệ tử để
họ được thanh tịnh... để Niết-bàn được chứng ngộ",
thời do vậy, cả thế giới này sẽ đi ra khỏi, hay chỉ
có một nữa, hay chỉ có một phần ba?

Được nghe nói vậy, Thế Tôn im lặng.

3. Rồi Tôn giả Ànanda suy nghĩ như sau: "Chớ có để cho du sĩ Uttiya có ác tà kiến rằng: "Sa-môn Gotama khi được nghe ta hỏi câu hỏi tối ư quan trọng lại tránh né, không có trả lời, không dám trả lời" và như vậy là bất hạnh, là đau khổ lâu dài cho du sĩ Uttiya." Rồi Tôn giả Ananda nói với du sĩ Uttiya:

4.- Vậy này Uttiya, Ta sẽ dùng một ví dụ, chính nhờ ví dụ, ở đây một số người có trí có thể hiểu được ý nghĩa của lời nói.

Ví như, này Hiền giả Uttiya, ngôi thành biên địa của vua với những nền móng vững chắc, với các thành lũy thác canh vững chắc, và chỉ có một cửa vào. Tại

BẢY GIÁC CHI                                          520

đây, người giữ cửa là người sáng suốt, thông minh,
có trí, ngăn chận những người không quen biết, cho
vào những người quen biết. Khi đi tuần trên con
đường chạy vòng quanh thành trì ấy, người ấy có thể
không thấy một kẻ hở trong thành hay lỗ trống trong
thành lớn cho đến một con mèo có thể chui qua.
Người ấy có thể không biết được: "Từng ấy loài hữu
tình đã đi vào hay đi ra thành này, nhưng điều này nó
biết: "Những loài hữu tình thô lớn nào đi vào hay đi
ra thành này", tất cả chúng phải đi vào hay đi ra
ngang qua cửa thành này.

Cũng vậy, này Hiền giả Uttiya, đối với Như Lai,
không phải là một vấn đề quan trọng (câu hỏi này
của Thầy) là có phải toàn thế giới do vậy được thoát
ra khỏi hay nữa phần thế giới, hay là một phần ba?
Những điều Như Lai nói là như sau: "Những ai đã
được thoát ra khỏi thế giới, hay đang được thoát
ra, hay sẽ thoát ra, tất cả những vị ấy, sau khi
đoạn tận năm triền cái, những pháp làm ô nhiễm
tâm, làm yếu ớt trí tuệ, với tâm khéo an trú trên
Bốn niệm xứ; sau khi như thật tu tập Bảy giác chi,
như vậy các vị ấy đã thoát khỏi, đang thoát khỏi,
sẽ thoát khỏi thế giới".

BẢY GIÁC CHI                                        521

Này Hiền giả Uttiya, về câu hỏi mà Thầy đã hỏi Thế Tôn đứng trên một lập trường khác. Đó là lý do tại sao Thế Tôn không trả lời câu hỏi ấy cho Thầy.

BẢY GIÁC CHI                                     522

64 Tiến trình tu tập - Kinh Udàyi – Tương V, 141

Udàyi – Tương V, 141

1) Một thời Thế Tôn trú ở giữa những người Sumbha, tại một thị trấn của những người Sumbha tên là Setaka.

2) Rồi Tôn giả Udàyi, đi đến Thế Tôn... ngồi xuống một bên, Tôn giả Udàyi bạch Thế Tôn:

3) -- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Xúc động nhiều thay (bahukatam), bạch Thế Tôn, là lòng ái mộ, tôn kính, lòng tàm và quí của con đối với Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, trước khi con còn là người tại gia, con không có nhiều xúc động (bahukata) đối với Pháp, không có nhiều xúc động đối với Tăng. Nhưng, bạch Thế Tôn, khi con cảm thấy (sampassamàno) lòng ái mộ, tôn kính, lòng tàm và quí đối với Thế Tôn, thời con xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Và Thế Tôn thuyết pháp cho con: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn diệt, đây là con đường đưa đến sắc đoạn diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ đoạn diệt... Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây

BẢY GIÁC CHI                                          523

là thức đoạn diệt, đây là con đường đưa đến thức đoạn diệt".

4) Rồi, bạch Thế Tôn, con đi đến chỗ nhà trống, và
trong khi tùy quán (samparivattento) theo sự sanh
diệt của năm thủ uẩn này, con như thật thắng tri:
"Đây là khổ". Con như thật thắng tri: "Đây là khổ tập
khởi". Con như thật thắng tri: "Đây là khổ diệt". Con
như thật thắng tri: "Đây là con đường đưa đến khổ
diệt".

5) Pháp, bạch Thế Tôn, được con hoàn toàn chứng
tri (abhisamito). Con đường được con chứng đắc,
con đường này được tu tập, được làm cho sung mãn,
sẽ dắt dẫn con, với sự an trú như vậy, như vậy, đạt
đến sự chứng đắc như vậy (tathattàya). Nhờ vậy, con
sẽ rõ biết rằng: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa".

Bạch Thế Tôn, con chứng được niệm giác chi. Niệm này được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ dắt dẫn con, với sự an trú như vậy, như vậy, đạt đến sự chứng đạt như vậy. Nhờ vậy, con sẽ rõ biết được rằng: "Sanh đã tận... không còn trở lui trạng thái này nữa"... Con chứng được, bạch Thế Tôn, xả giác chi. Xả này được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ dắt dẫn con, với sự an trú như vậy, như vậy, đạt đến sự

BẢY GIÁC CHI                                        524

chứng đạt như vậy. Nhờ vậy, con sẽ rõ biết rằng:
"Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên
làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".
Bạch Thế Tôn, con đường này được con chứng đắc,
con đường này được tu tập, được làm cho sung mãn,
sẽ dắt dẫn con, với sự an trú như vậy, như vậy, đạt
đến sự chứng đạt như vậy. Nhờ vậy, con sẽ rõ biết
rằng: "Sanh đã tận... không còn trở lui trạng thái này
nữa".

6) -- Lành thay, lành thay, này Udàyi! Con đường
này, này Udàyi, Ông chứng được, con đường này
được tu tập, được làm cho sung mãn sẽ dắt dẫn Ông,
với sự an trú như vậy, như vậy, đạt đến sự chứng đạt
như vậy. Nhờ vậy, Ông sẽ rõ biết rằng: "Sanh đã
tận... không còn trở lui trạng thái này nữa".

BẢY GIÁC CHI                                         525

65 Trung đạo - Kinh ĐẠO LỘ 1 – Tăng I, 542

ĐẠO LỘ 1 – Tăng I, 542

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba đạo lộ này. Thế nào là
ba?
- Thâm cố đạo lộ,
- Kịch khổ đạo lộ,
- Trung đạo lộ.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thâm cố đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người nói như sau,
thấy như sau: "Không có tội lớn trong các dục
vọng" và rơi vào say đắm trong các dục vọng. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là thâm cố đạo lộ.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kịch khổ đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể,
sống phóng túng, không theo lễ nghi, liếm tay cho
sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất
thực không chịu đứng lại, không nhận đồ ăn mang
đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình,
không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nơi
nồi chảo, không nhận đồ ăn từ ngưỡng cửa, không
nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận

BẢY GIÁC CHI                                      526

đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ
ăn từ hai người đang ăn, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người
đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn đi
quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng,
không nhận đồ ăn từ chỗ có ruồi bu, không ăn cá,
thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cho đến
không uống cháo. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà,
chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại
hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận
ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi
sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,
nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày
một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa.
Như vậy, vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống,
cho đến nửa tháng chỉ ăn một lần. Vị ấy ăn rau, ăn
cây kê, ăn gạo sống, ăn gạo rừng, ăn cây lau, ăn
bột gạo, ăn bột gạo cháy, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn
phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái
cây rụng để sống. Vị ấy mang vải gai thô, mặc vải
gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm
quăng đi, mặc vải lượm từ đống rác, dùng vỏ cây
làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện
từng mảnh da con sơn dương đen, mặc vải từ cỏ
Kusa bện lại, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng
tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền,

BẢY GIÁC CHI                                        527

mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông
cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người theo
tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh
thường đứng, không dùng chỗ ngồi, là người ngồi
chỏ hỏ, sống theo hạnh ngồi chỏ hỏ một cách tinh
tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ
nằm trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần,
theo hạnh xuống nước tắm để gột sạch tội lỗi. Như
vậy, dưới nhiều hình thức, vị ấy sống thực hành
các hạnh hành hạ, hành khổ thân thể. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là kịch khổ đạo lộ.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là trung đạo?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo quán thân
trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp
phục, tham ưu ở đời, quán thọ trên các cảm thọ
… quán tâm trên tâm … quán pháp trên các pháp,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp nhục tham
ưu ở đời.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là trung đạo. Ba pháp này,
này các Tỷ-kheo, là ba đạo lộ.

ĐẠO LỘ 2 – Tăng I, 545

1. Này các Tỷ-kheo, có ba đạo lộ này. Thế nào là ba?

BẢY GIÁC CHI                                        528

- Thâm cố đạo lộ,
- Kịch khổ đạo lộ,
- Trung đạo lộ.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thâm cố đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người nói như sau,
thấy như sau: "Không có tội lớn trong các dục
vọng" và rơi vào say đắm trong các dục vọng. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là thâm cố đạo lộ.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kịch khổ đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể,
sống phóng túng, không theo lễ nghi, liếm tay cho
sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất
thực không chịu đứng lại, không nhận đồ ăn mang
đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình,
không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nơi
nồi chảo, không nhận đồ ăn từ ngưỡng cửa, không
nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận
đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ
ăn từ hai người đang ăn, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người
đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn đi
quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng,
không nhận đồ ăn từ chỗ có ruồi bu, không ăn cá,
thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cho đến

BẢY GIÁC CHI                                        529

không uống cháo. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà,
chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại
hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận
ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi
sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,
nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày
một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa.
Như vậy, vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống,
cho đến nửa tháng chỉ ăn một lần. Vị ấy ăn rau, ăn
cây kê, ăn gạo sống, ăn gạo rừng, ăn cây lau, ăn
bột gạo, ăn bột gạo cháy, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn
phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái
cây rụng để sống. Vị ấy mang vải gai thô, mặc vải
gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm
quăng đi, mặc vải lượm từ đống rác, dùng vỏ cây
làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện
từng mảnh da con sơn dương đen, mặc vải từ cỏ
Kusa bện lại, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng
tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền,
mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông
cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người theo
tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh
thường đứng, không dùng chỗ ngồi, là người ngồi
chỏ hỏ, sống theo hạnh ngồi chỏ hỏ một cách tinh
tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ
nằm trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần,
theo hạnh xuống nước tắm để gột sạch tội lỗi. Như

BẢY GIÁC CHI                                        530

vậy, dưới nhiều hình thức, vị ấy sống thực hành
các hạnh hành hạ, hành khổ thân thể. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là kịch khổ đạo lộ.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là trung đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với mục đích
khiến cho các ác, bất thiện pháp từ trước chưa
sanh, không cho sanh khởi, khởi lên ý muốn cố
gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm. Với mục đích
khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ
diệt, khởi lên ý muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm,
trì tâm. Với mục đích khiến cho các thiện pháp từ
trước chưa sanh, nay cho sanh khởi, khởi lên ý
muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm. Với mục
đích khiến cho các thiện pháp đã được sanh có thể
duy trì, không có mù mờ, được tăng trưởng, được
quảng đại, được tu tập, được viên mãn, khởi lên ý
muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm.
- Vị ấy tu tập thần túc thông câu hữu với dục định
tinh cần hành, tu tập thần túc thông câu hữu với
tinh tấn định tinh cần hành, tu tập thần túc thông
câu hữu với tâm định tinh cần hành, tu tập thần
túc thông câu hữu với tư duy định tinh cần hành.
- Tu tập tín căn, tu tập tấn căn, tu tập niệm căn, tu
tập định căn, tu tập tuệ căn,
- Tu tập tín lực, tu tập tấn lực, tu tập niệm lực, tu
tập định lực, tu tập tuệ lực,

BẢY GIÁC CHI                                        531

- Tu tập niệm giác chi, tu tập trạch pháp giác chi,
tu tập tinh tấn giác chi, tu tập hỷ giác chi, tu tập
khinh an giác chi, tu tập định giác chi, tu tập xả
giác chi,
- Tu tập chánh tri kiến, tu tập chánh tư duy, tu tập
chánh ngữ, tu tập chánh nghiệp, tu tập chánh
mạng, tu tập chánh tinh tấn, tu tập chánh niệm, tu
tập chánh định.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là trung đạo lộ.

BẢY GIÁC CHI                                         532

66 Truyền thống về chánh pháp - Kinh ĐẠI BÁT NIẾT BÀN – 16 Trường I, 539

KINH ĐẠI BÁT NIẾT BÀN (MAHA PARINIBBANA SUTTA)– Bài kinh số 16 – Trường I, 539

I

1. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ở tại Ràjagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakùta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ, Ajàtasattu Vedehiputta (A-xà- thế, con bà Vi-đề-hi, vua nước Magadha, muốn chinh phục dân Vajjì (Bạc-kỳ). Vua tự nói: "Ta quyết chinh phạt dân Vajjì này, dầu chúng có uy quyền, có hùng mạnh; ta quyết làm cỏ dân Vajjì; ta sẽ tiêu diệt dân Vajjì; ta sẽ làm cho dân Vajjì bị hoại vong".

2. Rồi Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước Magadha nói với Bà-la-môn Vassakara (Vũ Xá), đại thần nước Magadha:

- Này Bà-la-môn, hãy đi đến Thế Tôn, và nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Ngài, vấn an. Ngài có thiểu bệnh, thiểu não, khinh an, khỏe mạnh, lạc trú: "Bạch Thế Tôn, Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước

BẢY GIÁC CHI                                        533

Magadha cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, vấn an Ngài có thiểu bệnh, thiểu não, khinh an, lạc trú". Và khanh bạch tiếp: "Bạch Thế Tôn, Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước Magadha muốn chinh phục dân Vajjì, vua tự nói: "Ta quyết chinh phạt dân Vajjì này, dầu chúng có uy quyền, có hùng mạnh; ta quyết làm cỏ dân Vajjì; ta sẽ tiêu diệt dân Vajjì; ta sẽ làm cho dân Vajjì bị hoại vong". Thế Tôn trả lời khanh thế nào, hãy ghi nhớ kỹ và nói lại ta biết. Các bậc Thế Tôn không bao giờ nói lời hư vọng.

- Đại vương, xin vâng!

3. Bà-la-môn Vassakara, đại thần nước Magadha
vâng theo lời dạy của Ajàtasattu Vedehiputta, vua
nước Magadha cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình cỡi lên một chiếc, cùng với các cỗ xe ấy đi ra
khỏi Ràjagaha (Vương Xá), đến tại núi Linh Thứu,
đi xe đến chỗ còn dùng xe được, rồi xuống xe đi bộ
đến chỗ Thế Tôn, khi đến liền nói những lời chào
đón hỏi thăm xã giao với Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Bà-la-môn
Vassakara, đại thần nước Magadha, bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước Magadha cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Gotama, vấn an ngài có thiểu bệnh, thiểu não, khinh an, khỏe

BẢY GIÁC CHI                                            534

mạnh, lạc trú. Tôn giả Gotama, Ajàtasattu
Vedehiputta, vua nước Magadha muốn chinh phục
dân xứ Vajjì. Vua tự nói: "Ta quyết chinh phạt dân
Vajjì này, dầu chúng có uy quyền, có hùng mạnh, ta
quyết làm cỏ dân Vajjì, ta sẽ tiêu diệt dân Vajjì, ta sẽ
làm cho dân Vajjì bị hoại vọng".

4. Lúc bấy giờ, Tôn giả Ananda đứng quạt sau lưng Thế Tôn. Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì thường hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau không?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì thường hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì thường hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau, thời này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tụ họp trong niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm việc trong niệm đoàn kết không?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tụ họp trong niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm việc trong niệm đoàn kết.

BẢY GIÁC CHI                                           535

- Này Ananda, khi nào nghe dân Vajjì tụ họp trong
niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm
việc trong niệm đoàn kết, này Ananda dân Vajjì sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì không ban
hành những luật lệ không được ban hành, không
hủy bỏ những luật lệ đã được ban hành, sống
đúng với truyền thống của dân Vajjì như đã ban
hành thời xưa không?

- Bạch Thế Tôn, con nghe dân Vajjì không ban hành
những luật lệ không được ban hành, không hủy bỏ
những luật lệ đã được ban hành, sống đúng với
truyền thống của dân Vajjì như đã ban hành thuở
xưa.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì, không ban hành
những luật lệ không được ban hành, không hủy bỏ
những luật lệ đã được ban hành, sống đúng với
truyền thống của dân Vajjì như đã ban hành thuở xưa
thời, này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tôn sùng,
kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng
lão Vajjì và nghe theo lời dạy của những vị này
không?

BẢY GIÁC CHI                                      536

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tôn sùng, kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng lão Vajjì và nghe theo lời dạy của những vị này.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì tôn sùng, kính
trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng lão Vajjì
và nghe theo lời dạy của những vị này, thời dân Vajjì
sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì không có bắt cóc và cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ Vajjì phải sống với mình không?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì không có bắt khóc và cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ Vajjì phải sống với mình.

- Này Ananda, khi nào Vajjì không có bắt cóc và
cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ Vajjì phải sống
với mình thời, này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tôn sùng,
kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của
Vajjì ở tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ
phế các cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước
đúng với quy pháp không?

BẢY GIÁC CHI                                        537

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tôn sùng, kính
trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của Vajjì ở
tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ phế các
cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước đúng với
quy pháp.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì tôn sùng, kính
trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của Vajjì ở
tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ phế các
cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước đúng với
quy pháp, thời này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì bảo hộ, che
chở, ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì
khiến các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ,
và những vị A-la-hán đã đến được sống an lạc
không?

- Bạch Thế Tôn, con nghe dân Vajjì bảo hộ, che chở,
ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì khiến
các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ, và những
vị A-la-hán đã đến được sống an lạc.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì bảo hộ, che chở, ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì khiến các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ, và những vị A-la-hán đã đến được sống an lạc, thời này

BẢY GIÁC CHI                                       538

Ananda, dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

5. Rồi Thế Tôn nói với Bà-la-môn Vassakara, đại thần nước Magadha:

- Này Bà-la-môn, một thời Ta sống ở Vesàli tại tự
miếu Sàrandada, Ta dạy cho dân Vajjì bảy pháp
bất thối này. Này Bà-la-môn, khi nào bảy pháp bất
thối được duy trì giữa dân Vajjì, khi nào dân Vajjì
được giảng dạy bảy pháp bất thối này, thời Bà-la-
môn, dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.

Khi được nói vậy, Bà-la-môn Vassakara, đại thần nước Magadha bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, nếu dân Vajjì chỉ hội đủ một pháp
bất thối này, thời dân Vajjì nhất định được cường
thịnh, không bị suy giảm, huống nữa là đủ cả bảy
pháp bất thối. Tôn giả Gotama, Ajàtasattu
Vedehiputta, vua nước Magadha không thể đánh bại
dân Vajjì ở chiến trận trừ phi dùng ngoại giao hay kế
ly gián. Tôn giả Gotama, nay chúng con phải đi,
chúng con có nhiều việc và có nhiều bổn phận.

- Này Bà-la-môn, Người hãy làm những gì Ngươi nghĩ là hợp thời.

BẢY GIÁC CHI                                        539

Bà-la-môn Vassakara, vị đại thần nước Magadha hoan hỷ, tán thán lời dạy của Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy và từ biệt.

6. Khi Bà-la-môn Vassakara đi chưa bao lâu, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đi và tập họp tại giảng đường tất cả những vị Tỷ-kheo sống gần Ràjagaha (Vương Xá).

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng theo lời dạy Thế Tôn, đi tập
họp tất cả những vị Tỷ-kheo sống gần Vương Xá rồi
đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, đứng một bên và bạch
Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Tăng đã tu họp. Bạch Thế Tôn, Ngài hãy làm những gì Ngài nghĩ là hợp thời.

Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến giảng đường, ngồi trên chỗ ngồi đã soạn sẵn và nói với các vị Tỷ-kheo:

 Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ giảng.

BẢY GIÁC CHI                                       540

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo ấy trả lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

1.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
thường hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau,
thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.

2.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ
họp trong niệm đoàn kết, giải tán trong niệm
đoàn kết, và làm việc Tăng sự trong niệm đoàn
kết, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

3.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ban hành những luật lệ không được ban
hành, không hủy bỏ những luật lệ đã được ban
hành, sống đúng với những học giới được ban
hành, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

4.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tôn
sùng, kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc
Tỷ-kheo thượng tọa những vị này là những vị
giàu kinh nghiệm, niên cao lạp trưởng, bậc cha
của chúng Tăng, bậc thầy của chúng Tăng và

BẢY GIÁC CHI                                        541

nghe theo lời dạy của những vị này, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

5.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không bị chi phối bởi tham ái, tham ái này tác
thành một đời sống khác, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

6.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo thích
sống những chỗ nhàn tịnh, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

7.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tự
thân an trú chánh niệm, khiến các bạn đồng tu
thiện chí chưa đến muốn đến ở, và các bạn
đồng tu thiện chí đã đến ở, được sống an lạc,
thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này
được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-
kheo được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

BẢY GIÁC CHI                                        542

7. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:

1.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ưa thích làm thế sự, không hoan hỷ làm
thế sự, không đam mê làm thế sự, thời này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

2.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ưa thích phiếm luận, không hoan hỷ
phiếm luận, không đam mê phiếm luận, thời
này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.

3.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ưa thích ngủ nghỉ, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

4.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ưa thích quần tụ, không hoan hỷ quần
tụ, không đam mê quần tụ, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,

BẢY GIÁC CHI                                        543

không bị suy giảm.

5.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không có ác dục vọng, không bị chi phối bởi ác
dục vọng, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-
kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

6.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không bạn bè ác dục vọng, không thân tín ác
dục vọng, không cộng hành với ác dục vọng,
thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.

7.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không dừng ở nửa chừng, giữa sự đạt đáo
những quả vị thấp kém và những quả vị thù
thắng, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được
duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo
được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

8. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.

BẢY GIÁC CHI                                        544

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo có tín tâm, có tàm, có quý, có nghe nhiều, có tinh tấn, có chánh niệm, có trí tuệ, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được
duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo
được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

9. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Chư Tỷ-kheo đáp ứng. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ tập
niệm giác chi, tụ tập trạch pháp giác chi, tu tập tinh
tấn giác chi,tu tập hỷ giác chi, tu tập khinh an giác
chi, tu tập định giác chi, tu tập xả giác chi, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

BẢY GIÁC CHI                                          545

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được
duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo
được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

10. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.

- Xin vâng bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ tập vô
thường tưởng, tu tập vô ngã tưởng, tu tập bất tịnh
tưởng, tu tập nguy hiểm tưởng, tu tập xả ly tưởng, tu
tập vô tham tưởng, tu tập diệt tưởng, thời này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được
duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo
được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

11. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng sáu pháp bất thối, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ giảng.

BẢY GIÁC CHI                                        546

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:

1.   Này các, Tỷ-kheo khi nào các vị Tỷ-kheo đối
với các vị đồng tu phạm hạnh, tại chỗ đông
người và vắng người, gìn giữ thân nghiệp từ
hòa, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

2.   Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo đối
với các vị đồng tu phạm hạnh, tại chỗ đông
người và vắng người, gìn giữ khẩu nghiệp từ
hòa...

3.   ... gìn giữ ý nghiệp từ hòa tại chỗ đông người
và vắng người, thời này các Tỷ-kheo, chúng
Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.

4.   Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo phân
phối không thiên vị, chung thọ hưởng với các
bạn giới đức đồng tu, mọi lợi dưỡng chơn
chánh, hợp pháp, cho đến những vật thọ lãnh
trong bát khất thực, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

BẢY GIÁC CHI                                        547

5.   Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo sống
với các bạn đồng tu, tại chỗ đông người, và
vắng người, trong sự thọ trì những giới luật,
đúng với Sa-môn hạnh, những giới luật không
bị gẫy vụn, không bị sứt mẻ, không bị tỳ vết,
không bị uế trược, những giới luật đưa đến giải
thoát, được người có trí tán thán, không bị ô
nhiễm bởi mục đích sai lạc, những giới luật
hướng đến định tâm, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

6.   Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo sống
với các bạn đồng tu, tại chỗ đông người và
vắng người, trong sự thọ trì những tri kiến
đúng với Sa-môn hạnh, những thánh tri
kiến đưa đến giải thoát, hướng đến sự diệt tận
khổ đau cho những ai thiệt hành theo, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào sáu pháp bất thối này
được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-
kheo được dạy sáu pháp bất thối này, thời này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

BẢY GIÁC CHI                                         548

12. Trong thời gian Thế Tôn ở Vương Xá tại núi Linh
Thứu, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-
kheo: "Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định
cùng tu với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.
Tuệ cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích
lớn. Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát
hoàn toàn các món lậu hoặc tức là dục lậu, hữu
lậu (tri kiến lậu), vô minh lậu".

13. Thế Tôn ở Vương Xá cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, rồi Ngài gọi tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Ambalatthikà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda đáp ứng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Ambalatthikà.

14. Tại Ambalatthikà, Thế Tôn thân trú tại nhà nghỉ
mát của vua. Trong thời gian Thế Tôn ở
Ambalatthikà, tại nhà nghỉ mát của vua, pháp thoại
này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các

BẢY GIÁC CHI                                        549

món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu), vô minh lậu.

15. Thế Tôn ở Ambalatthikà cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, rồi Ngài bảo tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Nalandà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Nalandà. Tại đây, Thế Tôn ở Pavarikambavana (Ba Ba Lợi Âm Bà Lâm).

16. Tôn giả Sàriputta (Xá Lợi Phất) đến tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Tôn giả Sàriputta bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con
nghĩ rằng, ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện
tại không thể có một Sa-môn, một Bà-la-môn nào
có thể vĩ đại hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về
phương diện chánh giác.

- Này Sàriputta, lời nói của Ngươi thật là đại ngôn, thật là gan dạ. Ngươi thật đã rống tiếng rống con sư

BẢY GIÁC CHI                                        550

tử: "Con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ rằng, ở
quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại không thể
có một Sa-môn, một Bà-la-môn nào có thể vĩ đại
hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về phương diện chánh
giác".

Này Sàriputta, có phải Ngươi đã biết tất cả những
Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở quá khứ,
Ngươi đã biết tâm những Vị này nói với tâm của
Ngươi: "Những Thế Tôn này ở quá khứ có giới đức
như vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy,
có hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã biết tất cả những
Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở tương lai,
Ngươi đã biết tâm những vị này với tâm của Ngươi:
"Những Thế Tôn này ở tương lai có giới đức như
vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy, có
hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Sàriputta, có phải Ngươi biết Ta là bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở hiện tại, Ngươi đã biết tâm Ta với tâm của Ngươi. "Thế Tôn có giới đức như vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy, có

BẢY GIÁC CHI                                      551

hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Sàriputta, như vậy Ngươi không có tha tâm
thông đối với các vị Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở
quá khứ, tương lai và hiện tại. Như vậy, này
Sàriputta, vì sao Ngươi lại thốt ra những lời đại ngôn,
lời nói gan dạ, rống lên tiếng rống con sư tử: "Bạch
Thế Tôn, con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ
rằng, ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại
không thể có một Sa-môn, một Bà-la-môn nào có thể
vĩ đại hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về phương diện
chánh giác"?

17. Bạch Thế Tôn, con không có tha tâm thông đối
với các vị Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở quá khứ,
tương lai và hiện tại. Nhưng con biết truyền thống
về chánh pháp.

Bạch Thế Tôn, như vị vua có một thành trì tại Biên cảnh, thành này có hào lũy kiên cố, có thành quách tháp canh kiên cố và chỉ có một cửa ra vào. Tại đây có một người gác cửa thông minh, biệt tài và nhiều kinh nghiệm, không cho vào các người lạ mặt, chỉ cho vào những người quen mặt. Người này trong khi đi tuần trên con đường chạy vòng quanh thành trì ấy có thể không thấy các chỗ nối hay khe hở của

BẢY GIÁC CHI                                          552

tường, cho đến chỗ một con mèo có thể lọt ra được,
nhưng người ấy chỉ cần biết rằng các sinh vật to
lớn vào hay ra thành trì này tất cả đều đi vào hay
đi ra bởi cửa này.

- Bạch Thế Tôn, cũng vậy con biết truyền thống
về chánh pháp.
- Bạch Thế Tôn, tất cả các vị A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác trong quá khứ, tất cả vị Thế Tôn này
đã diệt trừ Năm Triền cái, những nhiễm tâm
khiến cho trí tuệ yếu ớt, đã an trú tâm vào Bốn
Niệm xứ, đã chân chánh tu tập Bảy Giác chi,
đã chứng được Vô thượng Chánh Đẳng
Giác.
- Bạch Thế Tôn, tất cả các vị A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác trong tương lai, tất cả Thế Tôn này
đã diệt trừ Năm Triền cái, những nhiễm tâm
khiến cho trí tuệ yếu ớt, đã an trú tâm vào Bốn
Niệm xứ, đã chân chánh tu tập Bảy Giác chi,
đã chứng được Vô thượng Chánh Đẳng Giác.
- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hiện tại đã diệt trừ
Năm Triền Cái, những nhiễm tâm khiến cho trí
tuệ yết ớt, đã an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, đã
chân chánh tu tập Bảy Giác chi, đã chứng được
Vô thượng Chánh Đẳng Giác.

BẢY GIÁC CHI                                      553

18. Trong thời gian Thế Tôn ở tại Nalandà, rừng Pavarikamba, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo.

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng
tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

19. Thế Tôn ở Nalandà cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, rồi gọi tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Pàtaligàma.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Pàtaligàma.

20. Lúc bấy giờ, các cư sĩ ở Pàtaligàma được nghe
Thế Tôn đã đến làng Pàtaligàma. Các cư sĩ ở
Pàtaligàma đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các cư
sĩ ở Pàtaligàma bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, mong
Thế Tôn hãy đến ở tại nhà nghỉ mát của chúng con".
Thế Tôn im lặng nhận lời.

BẢY GIÁC CHI                                        554

21. Các cư sĩ ở Pàtaligàma được biết Thế Tôn đã
nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân
phía hữu hướng về Ngài và từ biệt. Các cư sĩ này đi
đến nghỉ mát, rải cát khắp tất cả sàn nhà, sắp đặt chỗ
ngồi, đặt ghè nước, chuẩn bị dầu đèn rồi đi đến Thế
Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng một bên, các cư sĩ ở
Pàtaligàma bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, tất cả nhà nghỉ mát đã được rãi cát,
các chỗ ngồi đã được sắp đặt, ghè nước đã đặt sẵn,
dầu đèn đã được chuẩn bị. Bạch Thế Tôn, Ngài hãy
làm những gì Ngài nghĩ là phải thời.

22. Rồi Thế Tôn đắp y, cầm y bát, cùng với đại chúng
Tỷ-kheo đi đến nhà nghỉ mát, sau khi đến liền rửa
chân bước vào nhà, ngồi xuống, lưng dựa và bức
tường ở giữa, mặt hướng về phía Đông. Chúng Tỷ-
kheo sau khi rửa chân, bước vào nhà ngồi xuống,
lưng dựa vào bức tường phía Đông, hướng mặt phía
Tây, đối diện Thế Tôn.

23. Thế Tôn nói với các cư sĩ ở Pataligama:

- Này các Gia chủ, có năm sự nguy hiểm cho những ai phạm giới, sống trái giới luật. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Gia chủ, người phạm giới, sống trái giới luật sẽ bị tiêu hao tiền của rất nhiều vì

BẢY GIÁC CHI                                          555

sống phóng dật. Đó là điều nguy hiểm thứ nhất
cho những ai phạm giới, sống trái giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới,
sống trái giới luật bị tiếng dữ đồn xa. Đó là điều
nguy hiểm thứ hai cho những ai phạm giới,
sống trái giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới,
sống trái giới luật khi vào hội chúng nào, hoặc
Sát Đế Lỵ, hoặc Bà-la-môn, hoặc gia chủ, hoặc
Sa-môn, người ấy đi vào với tâm thần sợ hãi,
bối rối. Đó là điều nguy hiểm thứ ba cho những
ai phạm giới, sống trái giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới,
sống trái giới luật sẽ chết với tâm hồn rối loạn.
Đó là điều nguy hiểm thứ tư cho những ai phạm
giới, sống trái giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới,
sống trái giới luật sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ bị sanh vào khổ cảnh, ác thú, đọa xứ,
địa ngục. Đó là điều nguy hiểm thứ năm cho
những ai phạm giới, sống trái giới luật.
Này các gia chủ, đó là năm điều nguy hiểm cho
những ai phạm giới, sống trái giới luật.

BẢY GIÁC CHI                                         556

24. Này các Gia chủ có năm sự lợi ích cho những ai giữ giới, sống theo giới luật. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Gia chủ, người giữ giới, sống
theo giới luật sẽ có tiền của dồi dào rất nhiều vì
sống không phóng dật. Đó là sự lợi ích thứ nhất
cho những ai giữ giới, sống theo giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống
theo giới luật được tiếng tốt đồn xa. Đó là sự
lợi ích thứ hai cho những ai giữ giới, sống theo
giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống
theo giới luật khi đi vào hội chúng nào, hoặc
Sát Đế Lỵ, hoặc Bà-la-môn, hoặc gia chủ, hoặc
Sa-môn, người ấy đi vào với tâm thần không sợ
hãi, không bối rối. Đó là sự lợi ích thứ ba cho
những ai giữ giới, sống theo giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống
theo giới luật sẽ chết với tâm hồn không rối
loạn. Đó là sự lợi ích thứ tư cho những ai giữ
giới, sống theo giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống
theo giới luật sau khi thân hoại mạng chung, sẽ
được sanh vào thiện thú, thiên giới. Đó là sự lợi

BẢY GIÁC CHI                                         557

ích thứ năm cho những ai giữ giới, sống theo
giới luật.
25. Thế Tôn giảng pháp cho những cư sĩ ở
Pàtaligàma cho đến khuya, khích lệ, làm cho phấn
khởi, khiến tâm hoan hỷ rồi bảo các cư sĩ ấy:

- Này các Gia chủ, đêm đã khuya, nay các Ngươi hãy làm những gì các Ngươi nghĩ là phải thời.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Các người cư sĩ của Pàtaligàma vâng lời Thế Tôn, từ
chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu
hướng về Ngài từ tạ ra về. Thế Tôn, sau khi các cư
sĩ ở Pàtaligàma đi không bao lâu, liền trở vào phòng
riêng.

26. Lúc bấy giờ Sunidha và Vassakara, hai vị đại
thần xứ Magadha đang dựng thành trì để ngăn chặn
dân Vajjì. Một số rất lớn các thiên thần tụ họp hàng
ngàn tại các trú địa ở Pàtaligàma.

- Chỗ nào có thiên thần có đại oai lực tụ họp, các vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần có đại oai lực, hướng đến sự xây dựng các trú xá. - Tại chỗ nào các thiên thần bậc trung tụ họp, các

BẢY GIÁC CHI                                       558

vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc
trung hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Tại chỗ nào các thiên thần bậc hạ đẳng tụ họp,
các vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần
bậc hạ đẳng hướng đến sự xây dựng các trú xá.
27. Thế Tôn với thiên nhãn, thanh tịnh, siêu nhân
thấy hàng ngàn các thiên thần tụ họp tại các trú địa ở
Pàtaligàma, Thế Tôn thức dậy khi đêm chưa tàn và
nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, ai đang xây dựng thành trì ở Pataligama?

- Sunidha và Vassakara, bạch Thế Tôn, hai vị đại thần xứ Magadha, đang xây dựng thành trì ở Pataligama để ngăn chận dân Vajjì.

28. Này Ananda, thật giống như đã hỏi ý kiến các vị
thiên thần ở cõi trời Ba mươi ba, các đại thần ở
Magadha, Sunidha và Vassakara đang xây thành trì
ở Pataligama để ngăn chận dân Vajjì.

- Này Ananda ở đây với thiên nhãn, thanh tịnh, siêu nhân Ta thấy hàng ngàn thiên thần tụ họp tại các trú địa ở Pataligama.

BẢY GIÁC CHI                                         559

- Chỗ nào có thiên thần có đại oai lực tụ họp, các
vị ấy khiến tâm các vua chúa, các đại thần có
đại oai lực, hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Chỗ nào các thiên thần bậc trung tụ họp, các vị
ấy khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc
trung hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Chỗ nào các thiên thần bậc hạ đẳng tụ họp, các
vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc
hạ đẳng hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Này Ananda, chỗ nào các vị Ariyans an trú, chỗ
nào các nhà thương mãi qua lại, chỗ ấy sẽ thiết
lập một thành thị bậc nhất tên gọi là Pàtaliputta,
một trung tâm thương mãi.
- Nhưng này Ananda, Pàtaliputta sẽ bị ba hiểm
nạn về lửa, về nước hay chia rẽ bất hòa.
29. Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần nước
Magadha, đến tại chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong liền
nói những lời chào đón hỏi thăm xã giao rồi đứng
một bên. Sau khi đứng một bên, vị đại thần xứ
Magadha, Sunidha và Vassakara bạch Thế Tôn:
"Mong Thế Tôn nhận lời mời dùng cơm tại nhà
chúng con hôm nay cùng với đại chúng Tỷ-kheo".
Thế Tôn im lặng nhận lời.

BẢY GIÁC CHI                                         560

30. Hai vị đại thần xứ Magadha, Sunidha và Vassakara sau khi biết Thế Tôn đã nhận lời liền đi về nhà ở, cho soạn tại nhà của mình các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, rồi cử người đến tin Thế Tôn: "Tôn giả Gotama, giờ đã đến, cơm đã sẵn sàng".

Rồi Thế Tôn buổi sáng đắp y, mang theo y bát cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến trú sở của hai vị đại thần xứ Magadha, Sunidha và Vassakara, sau khi đi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Rồi hai vị thần xứ Magadha, Sunidha và Vassakara tự tay mời chúng Tỷ-kheo với Thế Tôn là thượng thủ, các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm. Sau khi Thế Tôn dùng cơm xong và cất tay khỏi bình bát, Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần xứ Magadha liền lấy chiếc ghế thấp khác và ngồi xuống một bên.

31. Sau khi Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần thứ Magadha đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn đọc bài kệ cảm tạ:

Tại chỗ nào người sáng suốt lấy làm chỗ trú
xứ.
Hãy nuôi dưỡng người giữ giới và người phạm
hạnh.
Và san sẽ công đức với Chư Thiên trú tại chỗ
ấy.

BẢY GIÁC CHI                                         561

Được tôn kính, chúng sẽ tôn kính lại.
Được trọng vọng, chúng sẽ trọng vọng lại.
Chúng sẽ mến thương người ấy như người mẹ
thương mến con.
Và những ai được thiên thần thân mến luôn
luôn được thấy may mắn.

Sau khi Thế Tôn tán thán Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần xứ Magadha với bài kệ này, Ngài từ chỗ ngồi đứng dậy và ra về.

32. Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần xứ Magadha đi sau lưng Thế Tôn và nói:

- "Hôm nay Sa-môn Gotama đi ra cửa nào cửa
ấy sẽ được đặt tên là Gotama; Sa-môn Gotama lội
qua sông từ bến nào, bến ấy sẽ được đặt tên là
Gotama. Và cửa Sa-môn Gotama đi ra được đặt tên
là cửa Gotama".

33. Rồi Thế Tôn đi đến sông Ganga (sông Hằng). Lúc bây giờ, sông Gangà tràn ngập nước đến bờ đến nỗi con quạ có thể uống được. Có người đang đi tìm thuyền, có người đang đi tìm phao, có người cột bè để qua bờ bên kia. Thế Tôn mau lẹ như người lực sĩ duỗi cánh tay được co lại hay co cánh tay đã duỗi ra, biến mất từ bờ bên này và hiện ra trên bờ bên kia với

BẢY GIÁC CHI                                        562

chúng Tỷ-kheo.

34. Thế Tôn thấy những người kia, người đang đi tìm thuyền, người đang đi tìm phao, người đang đi cột bè để qua bờ bên kia. Thế Tôn hiểu được ý nghĩa của cảnh này, lúc ấy bèn ứng khẩu lời cảm khái:

"Những ai làm cầu vượt biển trùng dương, bỏ lại đất sũng đầm ao, trong khi người phàm phu đang cột bè.

Những người ấy thật là những vị trí tuệ được giải thoát".

II

1. Rồi Thế Tôn gọi tôn giả Ananda: "Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Kotigàma".

- "Xin vâng, bạch Thế Tôn". Tôn giả Ananda đáp
ứng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-
kheo đi đến Kotigàma. Tại đây, Thế Tôn ở tại
Kotigàma.

2. Thế Tôn nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không thông hiểu Bốn Thánh đế mà chúng ta phải lưu chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các Ngươi.

BẢY GIÁC CHI                                       563

Bốn Thánh đế ấy là gì?

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không thông hiểu Khổ Thánh đế mà chúng ta
phải lưu chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các
Ngươi.
- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không thông hiểu Khổ Tập Thánh đế mà chúng
ta phải lưu chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các
Ngươi.
- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không thông hiểu Khổ Diệt Thánh đế... Khổ
Diệt Đạo Thánh đế mà chúng ta phải lưu
chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các Ngươi.

Này các Tỷ-kheo khi Khổ Thánh đế này được giác
ngộ, được thông hiểu, khi Khổ Tập Thánh đế này
được giác ngộ, được thông hiểu, khi Khổ Diệt Đạo
Thánh đế này được giác ngộ, được thông hiểu, thời
hữu ái được diệt trừ, sự dắt dẫn đến một đời sống
được đoạn tuyệt, nay không còn hậu hữu nữa.

3. Thế Tôn thuyết như vậy, Thiện Thệ lại nói thêm:

- Chính vì không thấy như thật Bốn Thánh đế nên có sự luân chuyển lâu ngày trong nhiều đời. Khi những sự thực này được nhận thức, nguyên nhân

BẢY GIÁC CHI                                         564

của một đời sống khác được trừ diệt, khi khổ căn được đoạn trừ, sẽ không còn một đời sống khác nữa.

4. Trong thời gian Thế Tôn ở Kotigàma, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng
tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

5. Thế Tôn, sau khi ở Kotigàma cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Nàdikà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Nàdikà, tại ngôi nhà gạch (Ginjakàvasatha).

6. Rồi Tôn giả Ananda đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

BẢY GIÁC CHI                                        565

- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sàlada mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng
thái như thế nào?
- Tỷ-kheo ni Nandà mệnh chung tại Nàdikà đã
được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng thái như thế
nào?
- Bạch Thế Tôn, cư sĩ Sudatta mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh cõi nào, hậu thế trạng thái
như thế nào?
- Bạch Thế Tôn, nữ cư sĩ Sujàtà mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng
thái như thế nào?
- Bạch Thế Tôn, cư sĩ Kakudha mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh cõi nào, hậu thế trạng thái
như thế nào?
- Bạch Thế Tôn, cư sĩ Kàlinga... Bạch Thế Tôn,
cư sĩ Nikata... Bạch Thế Tôn, cư sĩ
Katissabha... Bạch Thế Tôn, cư sĩ Tuttha...
Bạch Thế Tôn, cư sĩ Santuttha..., Bạch Thế Tôn
cư sĩ Bhadda... Bạch Thế Tôn, cư sĩ Subhadda
đã mệnh chung tại Nàdikà đã được sanh ở cõi
nào, hậu thế trạng thái như thế nào?

7. Này Ananda, Tỷ-kheo Sàlada diệt tận các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và

BẢY GIÁC CHI                                      566

an trú ngay hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.

- Này Ananda, Tỷ-kheo ni Nandà đoạn trừ năm
hạ phần kiết sử, hóa sanh (thiên giới) và từ đó
nhập Niết Bàn không còn trở lại đời này nữa.
- Này Ananda, cư sĩ Sudatta, diệt trừ ba kiết sử
làm giảm thiểu tham, sân, si, chứng quả Nhứt
lai sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ diệt
tận khổ đau.
- Này Ananda, nữ cư sĩ Sujatà diệt trừ ba kiết sử,
chứng quả Dự lưu, nhứt định không còn đọa
vào ác đạo, đạt đến Chánh giác.
- Này Ananda, cư sĩ Kakudha đoạn trừ năm hạ
phần kiết sử, hóa sanh (thiên giới), và từ đó
nhập Niết Bàn không còn trở lại đời này nữa.
- Này Ananda, cư sĩ Kalinga... Này Ananda cư
sĩ Nikata... Này Ananda, cư sĩ Katissabha...
Này Ananda, cư sĩ Tuttha... Này Ananda, cư sĩ
Santuttha... Này Ananda, cư sĩ Bhadada... Này
Ananda, cư sĩ Subhadda đoạn trừ năm hạ phần
kiết sử, được hóa sanh (thiên giới), và từ đó
nhập Niết Bàn không còn trở lại đời này nữa.

BẢY GIÁC CHI                                       567

- Này Ananda, hơn năm mươi cư sĩ mệnh chung
tại Nàdikà, đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, hóa
sanh (thiên giới) và từ đó nhập Niết Bàn không
còn trở lại đời này nữa.
- Này Ananda, hơn chín mươi tín nam nữ cư sĩ
mệnh chung tại Nàdikà, diệt trừ ba kiết sử, làm
giảm thiểu tham, sân, si, chứng quả Nhứt lai,
sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ diệt tận
khổ đau.
- Này Ananda, hơn năm trăm cư sĩ, mệnh chung
tại Nàdikà, diệt trừ ba kiết sử, chứng quả Dự
lưu, nhứt định không còn đọa vào ác đạo, đạt
đến Chánh giác.

8. Này Ananda, thật không có gì lạ, vấn đề con người
phải mệnh chung. Nhưng mỗi lần có người mệnh
chung lại đến hỏi Như Lai về vấn đề này thời
Ananda, như vậy làm phiền nhiễu Như Lai. Này
Ananda, vì vậy ta sẽ giảng Pháp kính (Gương
chánh pháp) để Thánh đệ tử, sau khi chứng đạt
pháp nghĩa này, nếu muốn, sẽ tự tuyên bố về mình
như sau: "Đối với ta, sẽ không còn địa ngục, sẽ
không còn tái sanh cõi bàng sanh, ngạ quỷ, đọa xứ,
ác thú. Ta đã chứng quả Dự lưu, nhứt định không
đọa ác đạo, sẽ đạt Chánh giác".

BẢY GIÁC CHI                                       568

9. Này Ananda, Pháp kính ấy là gì mà Thánh đệ tử, sau khi chứng đạt pháp nghĩa này, nếu muốn, sẽ tự tuyên bố về mình như sau: "Đối với ta, sẽ không còn địa ngục, sẽ không còn tái sanh cõi bàng sanh, ngạ quỷ, đọa xứ, ác thú. Ta đã chứng quả Dự lưu, nhứt định không đọa ác đạo, sẽ đạt Chánh giác"?

- Này Ananda, vị Thánh đệ tử có chánh tín đối
với đức Phật: "Thế Tôn là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, Minh hạnh Túc, Thiện Thệ,
Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự
Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn".

- Vị ấy có chánh tín đối với chánh pháp:
"Chánh pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy,
thiết thực, vượt ngoài thời gian chi phối, đến để
mà thấy, có khả năng giải thoát, được kẻ trí tự
mình thâm hiểu".

- Vị ấy có chánh tín đối với chúng Tăng:
"Chúng Tăng đệ tử Thế Tôn chân chánh tu
hành, chúng Tăng đệ tử Thế Tôn chân trực tu
hành, chúng Tăng đệ tử Thế Tôn chân trí tu
hành, chúng Tăng đệ tử Thế Tôn chân tịnh tu
hành, tức là bốn đôi tám vị. Chúng Tăng đệ tử
Thế Tôn đáng được nghênh đón, đáng được
cúng dường, đáng được chiêm ngưỡng, đáng

BẢY GIÁC CHI                                        569

được chấp tay, là phước điền vô thượng ở trên đời.

- Cụ túc giới hạnh, được bậc Thánh mến
chuộng, được viên mãn không mảy mún, được
vẹn toàn không sứt mẻ, không tỳ vết, không ô
nhiễm, những giới hạnh đưa đến giải thoát,
được người trí tán thán, không bị ảnh hưởng
bởi đời sau. Hướng dẫn đến thiền định".

Này Ananda, chính Pháp kính này mà Thánh đệ
tử sau khi chứng đạt pháp nghĩa này, nếu muốn
sẽ tự tuyên bố về mình như sau: "Đối với ta, sẽ
không còn địa ngục, sẽ không còn tái sanh cõi bàng
sanh, ngạ quỷ, đọa xứ, ác thú. Ta đã chứng quả Dự
lưu, nhứt định không đọa ác đạo, sẽ đạt chánh giác".

10. Khi Thế Tôn ở Nàdikà, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ... Tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu), vô minh lâu.

11. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Nàdikà cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Vesàli.

BẢY GIÁC CHI                                       570

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Vesàli. Ở đây, Thế Tôn trú tại vườn Ambapàli.

12. Thế Tôn bảo các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, các Ngươi phải sống an trú chánh niệm, tỉnh giác. Đó là lời dạy của Ta cho các Ngươi.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo an trú chánh
niệm? Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với thân, quán
thân, tinh tấn, tỉnh giác, chánh niệm nhiếp phục mọi
tham ái, ưu bi ở trên đời, đối với các cảm thọ... đối
với tâm... đối với các pháp, quán pháp, tinh tấn, tỉnh
giác, chánh niệm, nhiếp phục mọi tham ái, ưu bi ở
trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là chánh
niệm.

13. Này các Tỷ-kheo thế nào là Tỷ-kheo tỉnh giác? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ Kheo tỉnh giác khi đi tới, đi lui, tỉnh giác khi ngó tới, ngó lui; tỉnh giác khi co tay, duỗi tay, tỉnh giác khi mang áo sanghati (tăng già lê) mang bát, mang y, tỉnh giác khi ăn, khi uống, khi nhai, khi nếm, tỉnh giác khi đại tiện, tiểu tiện; tỉnh giác khi đi; khi đứng, khi ngồi, khi nằm, khi

BẢY GIÁC CHI                                           571

thức, khi nói, khi im lặng. Này các Tỷ-kheo, như vậy
Tỷ-kheo sống tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
phải sống an trú chánh niệm, tỉnh giác. Đó là lời dạy
của Ta cho các Ngươi.

14. Lúc bấy giờ dâm nữ Ambapàli được nghe: "Thế Tôn đã đến Vesàli và ở tại vườn xoài của ta". Dâm nữ Ambapàli liền cho thắng các cỗ xe thù thắng, tự leo lên một chiếc, cùng với các cổ xe thù thắng xuất phát ra khỏi Vesàli và đi đến vườn xoài. Nàng cỡi xe cho đến chỗ còn có thể cỡi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến tại chỗ Thế Tôn, khi đến liền đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên, Thế Tôn thuyết pháp cho dâm nữ Ambapàli đang ngồi một bên, giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ.

Dâm nữ Ambapàli sau khi được Thế Tôn giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ, liền bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn ngày mai nhận lời mời dùng cơm của chúng con với chúng Tỷ-kheo.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Dâm nữ Ambapali được biết Thế Tôn đã nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân bên phải hướng về đức Phật và từ biệt.

15. Các người Licchavi ở Vesàli được nghe: "Thế

BẢY GIÁC CHI                                        572

Tôn đến Vesàli hiện ở vườn Ambapàli", liền cho
thắng các cỗ xe thù thắng leo lên xe rồi xuất phát ra
khỏi Vesàli với những cỗ xe ấy. Có những vị
Licchavi toàn xanh, màu sắc xanh, mặc vải màu
xanh, mang đồ trang sức màu xanh. Có những vị
Licchavi toàn vàng, màu sắc vàng, mặc vải màu
vàng, mang đồ trang sức màu vàng. Có những vị
Licchavi toàn đỏ, màu sắc đỏ, mặc vải màu đỏ, mang
đồ trang sức màu đỏ. Có những vị Licchavi toàn
trắng, màu sắc trắng, mặc vải màu trắng, mang đồ
trang sức màu trắng.

16. Lúc bấy giờ dâm nữ Ambapàli đánh xe va chạm
với các thanh niên Licchavi, trục xe chạm với trục
xe, bánh xe chạm với bánh xe, gọng xe chạm với
gọng xe. Các Licchavi nói với dâm nữ Ambapàli:

- Này Ambapàli, tại sao nàng lại đánh xe va chạm
với các thanh niên Licchavi, trục xe chạm với trục
xe, bánh xe chạm với bánh xe, gọng xe chạm với
gọng xe?

- Này quý Công tử của tôi, tôi vừa mới mời Thế Tôn cùng chúng Tỷ-kheo ngày mai đến dùng cơm.

- Này Ambapàli, hãy nhường cho chúng ta bữa cơm ấy đổi lấy một trăm ngàn.

BẢY GIÁC CHI                                        573

- Dầu quý Công tử có cho tôi cả thành Vesàli cùng với các đất phụ thuộc, tôi cũng không nhường bữa cơm quan trọng này.

Các vị Licchavi này tức tối búng ngón tay và nói:

- Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này đả thắng! Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này phổng tay trên. Và các vị Licchavi này cùng đi đến vườn Ambapàli.

17. Thế Tôn xa thấy các vị Licchavi liền nói với các
Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo nếu có vị Tỷ-kheo nào
chưa thấy các chư Thiên ở cõi Tam thập tam thiên,
hãy ngó chúng Licchavi, hãy nhìn chúng Licchavi.
Này các Tỷ-kheo chúng Licchavi cũng giống như
chúng Tam thập tam thiên".

18. Các vị Licchavi ấy cỡi xe cho đến chỗ còn có thể
cỡi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến tại chỗ Thế Tôn,
khi đến, liền đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.
Thế Tôn thuyết pháp cho những vị Licchavi đang
ngồi một bên, giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn
khởi, khiến tâm hoan hỷ.

Các vị Licchavi sau khi được Thế Tôn giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ liền bạch Thế Tôn:

BẢY GIÁC CHI                                        574

- Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn ngày mai nhận lời mời dùng cơm của chúng con với chúng Tỷ-kheo.

- Này các Licchavi, ngày mai Ta đã nhận lời mời dùng cơm của dâm nữ Ambapàli rồi.

Các vị Licchavi này tức tối búng ngón tay và nói: "Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này đả thắng! Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này phổng tay trên..."

Rồi những vị Licchavi này, hoan hỷ tán thán lời dạy Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân bên hữu hướng về đức Phật và từ biệt.

19. Lúc bấy giờ dâm nữ Ambapali, đêm vừa tàn
canh, liền cho sửa soạn tại vườn của mình các món
ăn thượng vị loại cứng và loại mềm và cho báo tin
Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, giờ đã đến, cơm đã sẵn
sàng". Thế Tôn buổi sáng đắp y, đem theo y bát, cùng
với chúng Tỷ-kheo đến tại túc xá của dâm nữ
Ambapàli, sau khi đến liền ngồi xuống chỗ đã soạn
sẵn. Rồi dâm nữ Ambapàli tự tay thân hành mời
chúng Tỷ-kheo với đức Phật là vị thượng thủ, dùng
các món ăn thượng vị loại cứng và loại mềm.

Khi Thế Tôn dùng xong, tay đã rời bát, dâm nữ Ambapàli lấy một ghế thấp khác và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, dâm nữ Ambapàli

BẢY GIÁC CHI                                       575

bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, con xin cúng dường ngôi vườn này cho chúng Tỷ-kheo với đức Phật là vị thượng thủ".

Thế Tôn nhận lãnh khu vườn. Thế Tôn thuyết pháp cho dâm nữ Ambapàli, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ, rồi đứng dậy ra về.

20. Trong thời gian Thế Tôn ở Vesàli, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng
tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

21. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Vesàli cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến làng Baluvà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến làng Baluvà. Và Thế Tôn trú tại làng này.

BẢY GIÁC CHI                                        576

22. Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ Kheo hãy an cư trong mùa mưa xung quanh Vesàli tại chỗ có bạn bè quen thuộc và thân tín. Còn Ta sẽ an cư ở đây, tại làng Baluvà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những Tỷ Kheo này vâng đáp Thế Tôn và tìm chỗ
an cư mùa mưa xung quanh Vesàli tại chỗ có bạn bè
quyến thuộc và thân tín. Còn Thế Tôn an cư tại làng
Baluvà.

23. Trong khi Thế Tôn an cư trong mùa mưa, một
cơn bệnh trầm trọng khởi lên, rất đau đớn, gần như
muốn chết. Nhưng Thế Tôn giữ tâm chánh niệm,
tỉnh giác, chịu đựng cơn đau ấy, không một chút
ta thán. Thế Tôn tự nghĩ: "Thật không hợp lẽ nếu Ta
diệt độ mà không có một lời với các đệ tử hầu cận
Ta, không từ biệt chúng Tỷ-kheo. Vậy Ta hãy lấy sức
tinh tấn, nhiếp phục cơn bệnh này, duy trì mạng căn
và tiếp tục sống". Và Thế Tôn với sức tinh tấn, nhiếp
phục bệnh ấy duy trì mạng căn.

24. Rồi Thế Tôn lành bệnh. Sau khi lành bệnh không bao lâu, đức Phật rời khỏi tịnh xá và ngồi trên ghế đã soạn sẵn, trong bóng mát của ngôi tịnh xá. Lúc bấy giờ tôn giả Ananda đến tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài

BẢY GIÁC CHI                                         577

và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con được thấy Thế Tôn khỏe mạnh. Bạch Thế Tôn, con được thấy Thế Tôn kham nhẫn, bạch Thế Tôn, thấy Thế Tôn bệnh hoạn, thân con cảm thấy yếu ớt như lau sậy, mắt con mờ mịt không thấy rõ phương hướng, dầu cho, bạch Thế Tôn, con được một chút an ủi rằng, Thế Tôn sẽ không diệt độ, nếu Ngài chưa có lời di giáo lại cho chúng Tỷ-kheo.

25. Này Ananda, chúng Tỷ-kheo còn mong mỏi gì
nữa ở Ta! Này Ananda, Ta đã giảng Chánh pháp,
không có phân biệt trong ngoài (mật giáo và không
phải mật giáo), vì này Ananda, đối với các Pháp,
Như Lai không bao giờ là vị Đạo sư còn nắm tay (còn
giữ lại một ít mật giáo chưa giảng dạy).

- Này Ananda, những ai nghĩ rằng: "Như Lai là
vị cầm đầu chúng Tỷ-kheo"; hay "chúng Tỷ-
kheo chịu sự giáo huấn của Như Lai" thời này
Ananda, người ấy sẽ có lời di giáo cho chúng
Tỷ-kheo.
- Này Ananda, Như Lai không nghĩ rằng: "Ta
là vị cầm đầu chúng Tỷ-kheo; hay "chúng Tỷ-
kheo chịu sự giáo huấn của Ta" thời nay
Ananda, làm sao Như Lai lại có lời di giáo cho

BẢY GIÁC CHI                                      578

chúng Tỷ-kheo?
- Này Ananda, Ta nay đã già, đã thành bậc
trưởng thượng, đã đến tuổi lâm chung, đã đến
tám mươi tuổi. Này Ananda, như cỗ xe đã già
mòn, sở dĩ còn chạy được là nhờ dây thắng
chằng chịt, cũng vậy thân Như Lai được duy trì
sự sống giống như chính nhờ chống đỡ dây
chằng.
- Này Ananda, chỉ trong khi Như Lai không tác
ý đến tất cả tướng, với sự diệt trừ một số cảm
thọ, chứng và an trú vô tướng tâm định, chính
khi ấy thân Như Lai được thoải mái.

26. Vậy nên, này Ananda, hãy tự mình là ngọn đèn
cho chính mình, hãy tự mình nương tựa chính
mình, chớ nương tựa một gì khác. Dùng Chánh
pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ
nương tựa, chớ nương tựa một gì khác.

Này Ananda, thế nào là vị Tỷ-kheo hãy tự mình là
ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính
mình, không nương tựa một gì khác, dùng Chánh
pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ
nương tựa, không nương tựa một gì khác?

Này Ananda, ở đời, vị Tỷ-kheo, đối với thân quán

BẢY GIÁC CHI                                     579

thân, tinh tấn, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục mọi
tham ái, ưu bi trên đời; đối với các cảm thọ... đối với
tâm... đối với các pháp, quán pháp, tinh tấn, tỉnh giác,
chánh niệm, nhiếp phục mọi tham ái, ưu bi trên đời.
Này Ananda, như vậy vị Tỷ-kheo tự mình là ngọn
đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính mình,
không nương tựa một gì khác, dùng Chánh pháp làm
ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ nương tựa,
không nương tựa một gì khác.

Này Ananda, những ai sau khi Ta diệt độ, tự mình
là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa
chính mình, không nương tựa một gì khác, dùng
Chánh pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp
làm chỗ nương tựa, không nương tựa vào một
pháp gì khác, những vị ấy, Này Ananda là những
vị tối thượng trong hàng Tỷ-kheo của Ta, nếu
những vị ấy tha thiết học hỏi.

III

1. Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, đem theo y bát,
vào Vesàli để khất thực. Sau khi khất thực ở Vesàli,
ăn xong và trên đường khất thực trở về Ngài nói với
tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy lấy tọa cụ. Ta muốn đi đến điện thờ Càpàla, để nghỉ trưa.

BẢY GIÁC CHI                                           580

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn, lấy tọa cụ và đi theo sau lưng Thế Tôn.

2. Thế Tôn đi đến điện thờ Càpàla, khi đến Ngài ngồi
trên chỗ đã soạn sẵn. Tôn giả Ananda đảnh lễ Thế
Tôn và ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả
Ananda đang ngồi một bên:

- Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện
thờ Udena, khả ái thay điện thờ Gotamaka, khả ái
thay điện thờ Sàttambaka, khả ái thay điện thờ
Bahuputta, khả ái thay điện thờ Sàrandada, khả ái
thay điện thờ Càpàla.

3. Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo, thời nếu muốn người ấy có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại.

Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu
tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền
vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu muốn
Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn
lại.

4. Nhưng Tôn giả Ananda không thể nhận hiểu sự

BẢY GIÁC CHI                                          581

gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của
Thế Tôn, Tôn giả không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch
Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp. Thiện
Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp vì lợi ích cho chúng
sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho
loài Trời và loài Người". Vì tâm tôn giả bị Ma vương
ám ảnh.

5. Lần thứ hai Thế Tôn... lần thứ ba Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện
thờ Udena, khả ái thay điện thờ Gotamaka, khả ái
thay điện thờ Sattambaka, khả ái thay điện thờ
Bahuputta, khả ái thay điện thờ Sàrandada, khả ái
thay điện thờ Càpàla!" Này Ananda, những ai đã tu
bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật
chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời,
nếu người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp hay
phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu
bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật
chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này
Ananda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một
kiếp hay phần kiếp còn lại.

Nhưng tôn giả Ananda không thể nhận hiểu sự gợi ý

BẢY GIÁC CHI                                         582

quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Thế Tôn, Tôn giả không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người". Vì tâm của tôn giả bị Ác ma ám ảnh.

6. Rồi Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda hãy đi và làm những gì Ngươi nghĩ là phải thời.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân bên hữu hướng về Thế Tôn và đi ra.

7. Tôn giả Ananda đi ra chưa bao lâu, Ác ma liền đến chỗ Thế Tôn, khi đến xong liền đứng một bên. Sau khi đứng một bên, Ác ma nói với Thế Tôn.

- Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ. Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ- kheo của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chân

BẢY GIÁC CHI                                         583

chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tích, và giải thích rõ ràng Chánh pháp, khi có tà đạo khởi lên chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu".

8. Bạch Thế Tôn, nay những Tỷ-kheo của Thế Tôn, đã trở thành những vị đệ tử chân chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp và tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý, đã có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng Chánh pháp, khi có tà đạo khởi lên đã có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, đã có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu. Như vậy, nay Thế Tôn, hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ!

Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo ni của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật... khi nào những nam cư sĩ của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn duy trì Chánh pháp,

BẢY GIÁC CHI                                         584

thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách, và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi nào có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu". Bạch Thế Tôn, nay những nam cư sĩ của Thế Tôn đã trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, đầy đủ Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý đã có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tích và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, đã có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, và có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu. Như vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ.

Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những nữ cư sĩ của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì, Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách, và giải thích rõ ràng

BẢY GIÁC CHI                                          585

Chánh pháp; khi nào có tà đạo khởi lên, chưa có thể
chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có
thể truyền bá chánh pháp một cách thần diệu". Bạch
Thế Tôn, nay những nữ cư sĩ của Thế Tôn đã trở
thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật,
sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu
Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo
Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý đã có thể tuyên
bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân
tách, và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi nào có tà
đạo khởi lên, đã có thể chất vấn và hàng phục một
cách khéo léo, có thể truyền bá Chánh pháp một cách
thần diệu. Như vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện
Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế
Tôn diệt độ.

Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác
ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào phạm hạnh Ta
giảng dạy chưa thành tựu, thịnh đạt, phổ biến,
quảng bá, biến mãn, nghĩa là được khéo giảng dạy
cho loài người". Bạch Thế Tôn, nay phạm hạnh Thế
Tôn giảng dạy đã được thành tựu, thịnh đạt, phổ biến,
quảng bá, biến mãn, nghĩa là được khéo giảng dạy
cho loài người. Như vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ,
Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn nay đã đến thời
Thế Tôn diệt độ.

BẢY GIÁC CHI                                        586

9. Khi được nói vậy Thế Tôn nói với Ác ma: "Này
Ác ma hãy yên tâm, không bao lâu Như Lai sẽ diệt
độ. Sau ba tháng bắt đầu từ hôm nay, Như Lai sẽ
diệt độ".

10. Và tại điện thờ Càpàla, Thế Tôn chánh niệm,
tỉnh giác, từ bỏ thọ, hành (không duy trì mạng sống
lâu hơn nữa). Khi Thế Tôn từ bỏ, không duy trì mạng
sống thêm nữa, thời đại địa chấn động, ghê rợn, tóc
lông dựng ngược, sấm trời vang dậy. Thế Tôn nhận
hiểu ý nghĩa của sự kiện ấy, liền thốt câu kệ cảm khái
như sau:

Mạng sống có hạn hay vô hạn,
Tu sĩ từ bỏ, không kéo dài.
Nội tâm chuyên nhất trú thiền định.
Như tháo áo giáp đang mang mặc.
11. Lúc bấy giờ, tôn giả Ananda suy nghĩ: "Thật là
kỳ diệu! Thật là hy hữu! Đại địa chấn động, đại địa
rung động như vậy, ghê rợn, tóc lông dựng ngược và
sấm trời vang dậy. Do nhân gì, do duyên gì, đại địa
chấn động như vậy?".

12. Rồi tôn giả Ananda đến tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Khi ngồi xuống một bên, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

 Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu! Bạch Thế Tôn thật

BẢY GIÁC CHI                                         587

là hy hữu! Đại địa chấn động, đại địa rung động
như vậy, ghê rợn, tóc lông dựng ngược và sấm
trời vang dậy. Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên
gì, đại địa chấn động như vậy?

13. - Này Ananda, có tám nhân, có tám duyên khiến đại địa chấn động. Thế nào là tám?

Này Ananda, đại địa này thiết lập trên nước, nước ở
trên gió và gió ở tại hư không. Này Ananda, đến thời
đại phong khởi lên, gió lớn khi thổi làm nổi sóng
nước, và khi nước nổi sóng thì quả đất rung động.
Đó là nhân thứ nhất, duyên thứ nhất, đại địa chấn
động.

14. Lại nữa này Ananda, có vị Sa-môn hay Bà-la-
môn có thần thông, tâm được chế ngự, hay hàng chư
Thiên có đại thần thông, có đại uy lực; những vị này
quán địa tánh có hạn, quán thủy tánh vô lượng, vị ấy
có thể khiến quả đất này rung động, chuyển động
mạnh. Đó là nhân thứ hai, duyên thứ hai khiến đại
địa chấn động.

15. Lại nữa, này Ananda, khi vị Bồ-tát ở cõi Tusita
(Đâu suất) từ bỏ thân, chánh niệm, tỉnh giác, nhập
vào mẫu thai, khi ấy quả đất này rung động, chuyển
động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ ba, duyên thứ
ba khiến đại địa chấn động.

BẢY GIÁC CHI                                       588

16. Lại nữa, này Ananda, khi vị Bồ-tát, chánh niệm, tỉnh giác, ra khỏi mẫu thai, khi ấy quả đất này rung động, chuyển động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ tư, duyên thứ tư khiến đại địa chấn động.

17. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai chứng ngộ vô
thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, khi ấy quả đất rung
động, chuyển động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ
năm, duyên thứ năm khiến đại địa chấn động.

18. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai chuyển bánh
xe Pháp, khi ấy quả đất này rung động, chuyển động,
chấn động mạnh. Đó là nhân thứ sau, duyên thứ sau,
khiến đại địa chấn động.

19. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai, chánh niệm,
tỉnh giác, từ bỏ, không duy trì mạng sống, khi ấy quả
đất này rung động, chuyển động, chấn động mạnh.
Đó là nhân thứ bảy, duyên thứ bảy, khiến đại địa
chấn động.

20. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai nhập vô dư y
Niết Bàn, khi ấy quả đất này rung động, chuyển
động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ tám duyên
thứ tám, khiến đại địa chấn động.

Này Ananda, do tám nhân này, tám duyên này, khiến đại địa chấn động.

BẢY GIÁC CHI                                        589

21. Này Ananda, có tám chúng. Thế nào là tám?

- Chúng Sát-đế-Lỵ,
- Chúng Bà-la-môn,
- Chúng Cư sĩ,
- Chúng Sa-môn,
- Chúng Bốn Thiên vương,
- Chúng Tam thập tam thiên,
- Chúng Ma,
- Chúng Phạm thiên.

22. Này Ananda, Ta nhớ lại Ta đã đến chúng Sát - đế-lỵ hơn một trăm lần. Tại đây trước khi Ta ngồi, trước khi Ta nói chuyện, và trước khi cuộc đối thoại bắt đầu, dung sắc của chúng Sát-đế-lỵ như thế nào, dung sắc của Ta cũng như vậy; giọng nói chúng như thế nào, giọng nói của Ta cũng như vậy. Và với bài pháp thoại, Ta giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ. Khi Ta đang nói, chúng không biết: "Kẻ nói ấy là ai, là chư Thiên chăng, là Người chăng?" sau khi Ta giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ với bài pháp thoại, Ta biến mất. Khi Ta biến mất, chúng không biết: "Kẻ biến mất ấy là ai, là chư Thiên

BẢY GIÁC CHI                                       590

chăng, là Ngươi chăng?".

23. Này Ananda. Ta nhớ lại Ta đã đến chúng Bà-la- môn hơn một trăm lần... chúng Cư sĩ... chúng Sa- môn... chúng Bốn Thiên vương... chúng Tam thập tam thiên... chúng Ma... chúng Phạm thiên hơn trăm lần, tại đây trước khi Ta ngồi, trước khi Ta nói chuyện và trước khi cuộc đối thoại bắt đầu dung sắc của chúng Phạm thiên như thế nào, dung sắc của Ta cũng vậy; giọng nói của chúng như thế nào, giọng nói của Ta cũng vậy. Và với bài pháp thoại, Ta giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ. Khi Ta đang nói, chúng không biết: "Kẻ nói ấy là ai, là chư Thiên chăng, là Người chăng?" Sau khi Ta giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ, Ta biến mất. Khi Ta biến mất, chúng không biết: "Kẻ biến mất đó là ai, là chư Thiên chăng, là Người chăng? " Này Ananda, như vậy là tám chúng.

24. Này Ananda, có tám thắng xứ. Thế nào là tám?

25. Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại
sắc, có hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là
thắng xứ thứ nhất.

26. Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại

BẢY GIÁC CHI                                       591

sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ hai.

27. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại
ngoại sắc có hạn lượng đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức
rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy",
đó là thắng xứ thứ ba.

28. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại
ngoại sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là
thắng xứ thứ tư.

29. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh - như bông gai màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh - như lụa Ba-la- nại, cả hai mặt láng trơn, màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh ánh sáng xanh. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ năm.

30. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu vàng, sắc màu vàng, tướng màu vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng - như bông Kanikàra

BẢY GIÁC CHI                                        592

màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng trơn màu vàng, tướng sắc vàng hình sắc vàng - như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ sáu.

31. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng sắc đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ - như bông bandhujìvaka màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng màu đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng trơn màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng màu đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu đỏ tướng sắc đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ bảy.

32. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng - như sao mai Osadhi màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng trơn màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh

BẢY GIÁC CHI                                          593

sáng trắng, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ tám. Này Ananda như vậy là tám thắng xứ.

33. Này Ananda, có tám giải thoát. Thế nào là tám?

- Tự mình có sắc, thấy các sắc; đó là sự giải thoát
thứ nhất.
- Quán tưởng nội sắc là vô sắc, thấy các ngoại
sắc; đó là sự giải thoát thứ hai.
- Quán tưởng (sắc là) tịnh, chú tâm trên suy
tưởng ấy; đó là sự giải thoát thứ ba.
- Vượt khỏi hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ các
tưởng hữu đối, không tác ý đến những tưởng
khác biệt, với suy tư "hư không là vô biên",
chứng và trú Không vô biên xứ; đó là sự giải
thoát thứ tư.
- Vượt khỏi hoàn toàn Không vô biên xứ, với suy
tư "thức là vô biên", chứng và trú Thức vô biên
xứ; đó là giải thoát thứ năm.
- Vượt khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, với suy
tư "không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu
xứ; đó là sự giải thoát thứ sáu.
- Vượt khỏi hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và

BẢY GIÁC CHI                                          594

trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ; đó là sự giải
thoát thứ bảy.
- Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng; đó là sự giải
thoát thứ tám.

Này Ananda, như vậy là tám giải thoát.

34. Này Ananda, một thời Ta ở tại Uruvelà, trên
bờ     sông    Neranjara,     dưới     gốc      cây
Ajapàlanigrodha khi Ta mới thành đạo. Này
Ananda, lúc bấy giờ Ác ma đến tại chỗ Ta ở, khi đến
xong liền đứng một bên. Này Ananda, sau khi đứng
một bên, Ác ma nói với Ta: "Bạch Thế Tôn, nay Thế
Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế
Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ".

35. Này Ananda, khi được nói vậy, Ta nói với Ác ma:

- "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo của Ta chưa thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và Tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải thích rõ

BẢY GIÁC CHI                                          595

ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có truyền bá Chánh pháp thần diệu.

Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo ni của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu.

Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những
nam cư sĩ của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn
chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì
Chánh pháp, thành tựu chánh pháp và tùy pháp, sống
chơn chánh, sống theo chánh pháp, sau khi học hỏi
giáo lý chưa có thể tuyên bố diễn giảng trình bày, xác
định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng
Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất
vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể
truyền bá chánh pháp thần diệu.

Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những

BẢY GIÁC CHI                                          596

nữ cư sĩ của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố diễn giảng trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá chánh pháp thần diệu.

Này Ác ma, Ta không diệt độ khi nào phạm hạnh
mà Ta giảng dạy chưa được thành tựu, thịnh đạt,
phổ biến, quảng bá, biến mãn, nghĩa là được khéo
giảng dạy cho loài Người.

36. Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Ác ma đến Ta, sau khi đến liền đứng một bên. Này Ananda, Ác ma đứng một bên nói với Ta như sau:

"Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ. Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ- kheo của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo

BẢY GIÁC CHI                                          597

lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác
định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng
Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất
vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể
truyền bá Chánh pháp thần diệu". Bạch Thế Tôn, nay
những Tỷ-kheo của Thế Tôn đã trở thành những đệ
tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa
văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và
tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp,
sau khi học hỏi giáo lý đã có thể tuyên bố, diễn giảng,
trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải
thích rõ ràng Chánh pháp, khi có tà đạo khởi lên, đã
có thể chất vấn và hành phục một cách khéo léo, đã
có thể truyền bá Chánh pháp một cách thần diệu.
Như vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy
diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt
độ.

Bạch Thế Tôn đây là lời Thế Thôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo ni của Ta...; khi nào những cư sĩ của Ta...; khi nào phạm hạnh Ta giảng dạy chưa được thành tựu, thịnh đạt, phổ biến, quảng bá, biến mãn nghĩa là được khéo giảng dạy cho loài Người". Bạch Thế Tôn, nay phạm hạnh Thế Tôn giảng dạy đã được thành tựu, thịnh đạt, phổ biến, quảng bá, biến mãn nghĩa là được khéo giảng dạy cho loài Người. Như vậy, nay Thế Tôn hãy

BẢY GIÁC CHI                                          598

diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ".

37. Khi được nói vậy, Ta nói với Ác ma:

"Này Ác ma, hãy an tâm, không bao lâu Như Lai sẽ diệt độ. Sau ba tháng bắt đầu từ hôm nay Như Lai sẽ diệt độ".

Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Như Lai chánh niệm, tỉnh giác, từ bỏ thọ, hành (không duy trì mạng sống lâu hơn nữa).

38. Khi được nói vậy, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp,
Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho
chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho
loài Trời và loài Người.

- Thôi đi, này Ananda, đừng có thỉnh cầu Như Lai nữa. Này Ananda, nay thỉnh cầu Như Lai không còn kịp thời.

39. Lần thứ hai, tôn giả Ananda... Lần thứ ba, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

BẢY GIÁC CHI                                         599

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp,
Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho
chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an
lạc cho loài Trời và loài Người.

- Này Ananda, Ngươi có tin sự giác ngộ Thế Tôn không?

- Bạch Thế Tôn, con có tin!

- Vậy, này Ananda, sao Ngươi lại làm phiền Như Lai đến ba lần.

40. - Bạch Thế Tôn, chính con được tận mặt, đích
thân nghe Thế Tôn dạy như sau: "Này Ananda,
những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật
lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện,
thiện xảo thời, nếu muốn, người ấy có thể sống đến
một kiếp, hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay
Như Lai đã tu bốn thần túc... Như Lai có thể sống
đến một kiếp hay phần kiếp còn lại".

- Này Ananda, Ngươi có tin tưởng không?

- Bạch Thế Tôn, con có tin tưởng!

- Này Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy

BẢY GIÁC CHI                                        600

là khuyết điểm của Ngươi, đã không nhận hiểu sự
gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của
Như Lai, Ngươi không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch
Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện
Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng
sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho
loài Trời và loài Người". Này Ananda, nếu Ngươi
thỉnh Như Lai, Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu
thỉnh, nhưng đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận
lời. Này Ananda như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy
là khuyết điểm của Ngươi.

41. Này Ananda, một thời Ta ở tại Vương Xá, núi Linh Thứu (Gijjha Kuta). Tại đấy Ta nói với Ananda: "Này Ananda, khả ái thay thành Vương Xá! Khả ái thay núi Linh Thứu! Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp, hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Thế Tôn. Ngươi

BẢY GIÁC CHI                                         601

không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn
hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho
đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc
cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi
ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài
Người". Này Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh Như Lai,
Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh, nhưng đến
lần thứ ba, Như Lai có thể nhận lời. Này Ananda,
như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy là khuyết điểm
của Ngươi".

42. Này Ananda, một thời Ta ở thành Vương Xá, tại
Nigrodhàràma... Ta cũng ở thành Vương Xá tại
Corapapàta... Ta cũng ở thành Vương Xá, hang
Sattapanni trên núi Vebhàra... Ta cũng ở thành
Vương Xá, tại hang đá Kàla, trên núi Isigili... Ta
cũng ở thành Vương Xá, tại khu rừng Sita trong hang
đá Sappasondika... Ta cũng ở thành Vương Xá, tại
Tapodàràma... Ta cũng ở thành Vương Xá, Trúc
Lâm, hồ Kalandaka... Ta cũng ở thành Vương Xá, tại
rừng Jìvakambavana... Ta cũng ở thành Vương Xá
tại Maddakucchi ở Lộc Uyển.

43. Này Ananda, tại đấy Ta nói: "Này Ananda, khả ái thay thành Vương Xá, khả ái thay núi Linh Thứu, khả ái thay Nigrodhàràma, khả ái thay Corapapàta, khả ái thay hang Sattapanni trên núi Vebhara, khả ái

BẢY GIÁC CHI                                         602

thay hang đá Kàla trên núi Isigili, khả ái thay hang
đá Sappasondika trong rừng Sìta, khả ái thay suối
nước nóng Tapodàràma, khả ái thay hồ con sóc ở tại
Trúc Lâm, khả ái thay rừng Jìvakambavana, khả ái
thay vườn Nai ở tại Maddakucchi"!

44. "Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp, hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Thế Tôn. Ngươi không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người". Này Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh Như Lai, Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh, nhưng đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận lời. Này Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy là khuyết điểm của Ngươi".

BẢY GIÁC CHI                                        603

45. Này Ananda, một thời Ta ở Vesàli tại điện thờ Udena.

Tại đấy, này Ananda, Ta cũng nói. "Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện thờ Udena. Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Như Lai, Ngươi không thỉnh cầu Như Lai: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người". Này Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh Như Lai, Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh, nhưng đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận lời. Này Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy là khuyết điểm của Ngươi.

46. Này Ananda, một thời Ta ở thành Vesàli tại điện

BẢY GIÁC CHI                                        604

thờ Gotamaka... ta cũng ở thành Vesàli tại điện thờ
Sattambaka... Ta cũng ở thành Vesàli tại điện thờ
Bahuputta... Ta cũng ở thành Vesàli tại điện thờ
Sàrandada...

47. Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Ta nói với ngươi: "Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện thờ Udena, khả ái thay điện thờ Gotamaka, khả ái thay điện thờ Sattamba, khả ái thay điện thờ Buhuputta, khả ái thay điện thờ Sàrandada, khả ái thay đền Càpàla. Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu muốn, người ấy có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Như Lai, Ngươi không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người". Này Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh

BẢY GIÁC CHI                                         605

Như Lai; Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh,
nhưng đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận lời. Này
Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy là khuyết
điểm của Ngươi.

48. Này Ananda, phải chăng ngay từ ban đầu Ta đã từng tuyên bố rằng mọi vật ưu ái, thân tình đều phải bị thay đổi, trở về hư không, biến dịch?

Này Ananda, làm sao có thể được như vầy:
Những gì sanh khởi, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến
hoại mà lại mong khỏi có sự biến diệt? Thật
không có sự trạng ấy.

Này Ananda, những gì Như Lai đã từ bỏ, dứt
khoát, xả ly, phóng xả, khước từ, chính là thọ,
hành. Như Lai đã nói và nói một cách dứt khoát:
"Không lâu, Như Lai sẽ diệt độ. Sau ba tháng bắt
đầu hôm nay, Như Lai sẽ diệt độ". Nói rằng Như
Lai vì muốn sống mà phản lại lời tuyên bố trên,
thời thật không có sự trạng ấy.

Này Ananda, chúng ta hãy đi đến giảng đường Kùtagàra tại rừng Đại Lâm.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

BẢY GIÁC CHI                                      606

49. Rồi Thế Tôn cùng tôn giả Ananda đi đến giảng đường Kùtagàra vườn Đại Lâm, khi đi đến, Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đi mời tất cả Tỷ-kheo sống ở gần Vesàli tụ họp tại giảng đường này.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, đi mời tất cả vị
Tỷ-kheo sống ở gần Vesàli tụ họp tại giảng đường,
rồi đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng một
bên. Sau khi đứng một bên, tôn giả Ananda bạch Thế
Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng Tỷ-kheo đã tụ họp. Bạch Thế Tôn, Ngài hãy làm những gì Ngài nghĩ là hợp thời.

50. Thế Tôn liền đi đến giảng đường và ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn nói với các vị Tỷ- kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay những pháp do Ta chứng
ngộ và giảng dạy cho các Ngươi, các Ngươi phải
khéo học hỏi, thực chứng tu tập và truyền rộng để
phạm hạnh được trường tồn, vĩnh cửu, vì hạnh
phúc cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì
lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh

BẢY GIÁC CHI                                        607

phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người.

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp do Ta chứng
ngộ và giảng dạy, các Ngươi phải khéo học hỏi,
thực chứng, tu tập và truyền rộng để cho phạm
hạnh được trường tồn, vĩnh cửu, vì hạnh phúc cho
chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì
an lạc cho loài Trời và loài Người?

Chính là Bốn Niệm xứ, Bốn Chánh cần, Bốn Thần
túc, Năm Căn, Năm Lực, Bảy Bồ-đề phần, Tám
Thánh đạo phần. Này các Tỷ-kheo, chính những
pháp này do Ta chứng ngộ và giảng dạy, mà các
Ngươi phải khéo học hỏi, thực chứng, tu tập và
truyền rộng để phạm hạnh được trường tồn, vĩnh
cửu, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương
tưởng của đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc
cho loài Trời và loài Người.

51. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, đây là lời Ta nhắn nhủ các
Ngươi. Các hành là vô thường. Hãy tinh tấn lên
để tự giải thoát, không lâu Như Lai sẽ diệt độ. Sau
ba tháng bắt đầu từ hôm nay, Như Lai sẽ diệt độ.

Đó là lời Thế Tôn dạy. Sau khi nói vậy, Thiện Thệ

BẢY GIÁC CHI                                       608

lại nói thêm:

Ta đã già, dư mạng chẳng còn
bao,
Từ biệt các Ngươi, Ta đi một
mình.
Tự mình làm sở y cho chính
mình,
Hãy tinh tấn, chánh niệm, giữ
giới luật,
Nhiếp thúc ý chí, bảo hộ tự tâm.
Ai tinh tấn trong pháp và luật này
Sẽ diệt sanh tử, chấm dứt khổ
đau.

IV

1. Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng đắp y, đem theo y bát,
vào Vesàli để khất thực. Sau khi khất thực ở Vesàli,
ăn xong và trên đường khất thực trở về, Thế Tôn
nhìn Vesàli với cái nhìn của con voi chúa rồi nói
với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, lần này là lần cuối cùng, Như Lai nhìn Vesàli. Này Ananda, chúng ta hãy đi đến làng Bhandagàma.

BẢY GIÁC CHI                                         609

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn . Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Bhandagàma. Tại đây, Thế Tôn ở tại Bhandagàma.

2. Rồi Thế Tôn nói với Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không chứng đạt bốn Pháp mà Ta và các Ngươi
lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử. Thế nào
là bốn?

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ
không chứng đạt Thánh Giới mà Ta và các
Ngươi lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh
tử.

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không chứng đạt Thánh Định mà Ta và các Ngươi lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử.

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không chứng đạt Thánh Tuệ mà Ta và các Ngươi lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử.

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không chứng đạt Thánh giải thoát mà Ta và

BẢY GIÁC CHI                                      610

các Ngươi lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử.

Này các Tỷ-kheo, khi Thánh Giới được giác ngộ,
được chứng đạt; khi Thánh Định được giác ngộ,
được chứng đạt; khi Thánh Tuệ được giác ngộ, được
chứng đạt; khi Thánh giải thoát được giác ngộ, được
chứng đạt, thời tham ái một đời sống tương lai
được trừ diệt, những gì đưa đến một đời sống mới
được dứt sạch, nay không còn một đời sống nào
nữa.

3. Đó là lời Thế Tôn dạy. Sau khi nói vậy, Thiện Thệ lại nói thêm:

Giới, Định, Tuệ và Giải thoát vô
thượng
Gotama danh xưng đã chứng ngộ.
Đấng Giác Ngộ giảng pháp chúng
Tỷ-kheo.
Đạo Sư diệt khổ, pháp nhãn, tịnh
lạc.

4. Trong thời gian Thế Tôn ở tại Bhandagàma, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ, Định cùng tu với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng

BẢY GIÁC CHI                                        611

tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

5. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Bhandagàma cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Hatthigam... Ambagama...   Jambugama...,   hãy   đi    đến Bhoganagara.

6. - Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Bhoganagara.

7. Tại đây, Thế Tôn ở Bhoganagara tại đền Ananda, Ngài nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bốn Đại giáo pháp, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

BẢY GIÁC CHI                                        612

8. - Này các Tỷ-kheo, có thể có Tỷ-kheo nói: "Này
Hiển giả, tôi tự thân nghe từ miệng Thế Tôn, tự
thân lãnh thọ, như vậy là Pháp, như vậy là Luật, như
vậy là lời dạy của vị Đạo Sư".

 Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo
ấy. Không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi
chữ, mỗi mỗi câu, cần phải được học hỏi kỹ
lưỡng và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu
với Luật.

 Khi đem so sanh với Kinh, đối chiếu với Luật,
nếu chúng không phù hợp với Kinh, không
tương ứng với Luật thời các Ngươi có thể kết
luận: "Chắc chắn những lời này không phải là
lời Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai
lầm". Và này các Tỷ kheo, các Ngươi hãy từ bỏ
chúng.

 Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương
ứng với Luật, thời các Ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời này phải là lời dạy của
Thế Tôn và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn
chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy là Đại giáo
pháp thứ nhất, các Ngươi hãy thọ trì.

BẢY GIÁC CHI                                       613

9. Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nói: "Tại trú xứ
kia, có Tăng chúng ở với các vị Thượng tọa, với các
Thủ chúng. Tôi tự thân nghe từ miệng Tăng
chúng, tự thân lãnh thọ, như vậy là Pháp, như vậy
là Luật, như vậy là lời dạy của vị Đạo Sư".

- Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo
ấy. Không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi
chữ, mỗi mỗi câu, phải được học hỏi kỹ lưỡng
và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật.

- Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật,
và nếu chúng không phù hợp với Kinh, không
tương ứng với Luật thời các Ngươi có thể kết
luận: "Chắc chắn những lời này không phải là
lời Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai
lầm". Và này các Tỷ-kheo, các Ngươi hãy từ
bỏ chúng.

- Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương
ứng với luật, thời các ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời này phải là lời dạy của
Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn
chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy là Đại giáo

BẢY GIÁC CHI                                      614

pháp thứ hai, các Ngươi hãy thọ trì.

10. Này các Tỷ-kheo, có thể có vị Tỷ-kheo nói: "Tại
trú xứ kia có nhiều Tỷ-kheo Thượng tọa ở, những
vị này là bậc đa văn, gìn giữ truyền thống, trì pháp,
trì luật, trì pháp yếu. Tôi tự thân nghe từ miệng
những vị Thượng tọa ấy, tự thân lãnh thọ, như vậy
là Pháp, như vậy là Luật, như vậy là lời dạy của vị
Đạo Sư".

- Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo
ấy. Không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi
chữ, mỗi mỗi câu, phải được học hỏi kỹ lưỡng
và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật.

- Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật,
và nếu không phù hợp với Kinh, không tương
ứng với Luật thời các ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời này không phải là lời
Thế Tôn và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai lầm".
Và này các Tỷ-kheo, các Ngươi hãy từ bỏ
chúng.

- Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với Luật, và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương

BẢY GIÁC CHI                                        615

ứng với Luật, thời các Ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời ấy phải là lời dạy của
Thế Tôn và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn
chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy là Đại giáo
pháp thứ ba, các Ngươi hãy thọ trì.

11. Này các Tỷ-kheo, có thể có Tỷ-kheo nói: "Tại trú
xứ kia, có một vị Thượng tọa, vị này là bậc đa văn,
gìn giữ truyền thống, trì pháp, trì luật, trì pháp yếu.
Tôi tự thân nghe từ Thượng tọa, tự thân lãnh thọ;
như vậy là Pháp, như vậy là Luật, như vậy là lời dạy
của vị Đạo Sư".

- Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo
ấy. Không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi
chữ, mỗi mỗi câu, cần phải được học hỏi kỹ
lưỡng và đem so sánh với Kinh, đối chiếu với
Luật.

- Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật,
và nếu chúng không phù hợp với Kinh, không
tương ứng với Luật, thời các ngươi có thể kết
luận: "Chắc chắn những lời này không phải là
lời của Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai
lầm". Và này các Tỷ-kheo, các Ngươi hãy từ
bỏ chúng.

BẢY GIÁC CHI                                          616

- Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật, và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương
ứng với Luật, thời các ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời ấy phải là lời dạy của
Thế Tôn và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn
chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy là Đại giáo
pháp thứ tư, các Ngươi hãy thọ trì.

Này các Tỷ-kheo, bốn đại giáo pháp này, các Ngươi hãy thọ trì.

12. Trong khi Thế Tôn ở tại Bhoganagara, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ, Định cùng tu với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.

Tuệ cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích
lớn. Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn
toàn các món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri
kiến lậu), vô minh lậu.

13. Rồi Thế Tôn, sau khi ở tại Bhoganagara cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta sẽ đi đến Pàvà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

BẢY GIÁC CHI                                       617

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

Và Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Pàvà, tại vườn xoài của Cunda, một người thợ sắt.

14. Thợ sắt Cunda nghe: "Nay Thế Tôn đã đến Pàvà
và hiện đang ở trong vườn xoài của ta". Rồi thợ sắt
Cunda đến tại chỗ Thế Tôn, khi đến xong liền đảnh
lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Và Thế Tôn thuyết
pháp cho thợ sắt Cunda đang ngồi một bên, khích lệ,
làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ.

15. Và thợ sắt Cunda, sau khi được Thế Tôn thuyết
pháp, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoa hỷ,
liền bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn
nhận lời mời của con ngày mai đến dùng cơm với
chúng Tỷ-kheo". Thế Tôn im lặng nhận lời.

16. Thợ sắt Cunda, sau khi biết Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân phía hữu hướng về Ngài và từ biệt.

17. Và thợ sắt Cunda, sau khi đêm đã mãn, liền cho
sửa soạn tại nhà các món ăn thượng vị, loại cứng và
loại mềm và nhiều thứ Sùkara-maddave (một loại
mộc nhĩ), và báo tin cho Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn,
giờ đã đến, cơm đã sẵn sàng".

BẢY GIÁC CHI                                       618

18. Và Thế Tôn buổi sáng đắp y, mang theo y bát,
cùng với chúng Tỷ-kheo đến nhà thợ sắt Cunda, khi
đến xong liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi
ngồi. Thế Tôn nói với thợ sắt Cunda:

- Này Cunda, loại mộc nhĩ đã soạn sẵn, hãy dọn cho ta. Còn các món ăn khác đã soạn sẵn, loại cứng và loại mềm, hãy dọn cho chúng Tỷ-kheo.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Thợ sắt Cunda vâng lời Thế Tôn, dọn cho Thế Tôn các món mộc nhĩ đã soạn sẵn, và dọn cho chúng Tỷ- kheo các món ăn khác, loại cứng và loại mềm.

19. Rồi Thế Tôn nói với thợ sắt Cunda:

- Này Cunda, món ăn mộc nhĩ còn lại, Ngươi hãy
đem chôn vào một lỗ. Này Cunda, Ta không thấy
một ai ở cõi Trời, cõi Người, ở Ma giới, ở Phạm
thiên giới, không một người nào trong chúng Sa-
môn và chúng Bà-la-môn, giữa những Thiên,
Nhân, ăn món mộc nhĩ này mà có thể tiêu hóa
được, trừ Như Lai.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Thợ sắt Cunda vâng theo Thế Tôn, đem chôn món ăn

BẢY GIÁC CHI                                    619

mộc nhĩ còn lại vào một lỗ, đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh
lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn thuyết
pháp cho thợ sắt Cunda đang ngồi xuống một bên,
khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ rồi
từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.

20. Sau khi dùng cơm của thợ sắt Cunda, Thế Tôn
bị nhiễm bệnh nặng, bệnh lỵ huyết, đau đớn gần
như đến chết, và Thế Tôn chánh niệm tĩnh giác,
nhẫn nại, chịu đựng cơn bệnh.

Rồi Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Kusinàra.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

Tôi nghe: Sau khi dùng cơm tại nhà thợ
sắt Cunda.
Cơn bệnh khốc liệt bỗng khởi lên, gần
như chết đến nơi.
Sau khi cùng món ăn loại mộc nhĩ.
Kịch bệnh khởi lên nơi bậc Đạo Sư.
Điều phục bệnh hoạn, Thế Tôn dạy rằng:

BẢY GIÁC CHI                                       620

"Ta đi đến thành Kusinàra".

21. Rồi Thế Tôn bước xuống đường, đến một gốc cây và nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy xếp tư áo Sanghàti. Ta cảm thấy mệt mỏi và muốn ngồi nghỉ, này Ananda.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn và xếp tư áo Sanghàti lại.

22. Thế Tôn ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, và nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đem nước cho Ta. Này Ananda, Ta nay đang khát và muốn uống nước.

Khi được nói vậy, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, vừa mới có khoảng năm trăm cỗ xe chạy qua. Do bánh xe khuấy lên, nước trở thành nông cạn, khuấy động và vẩn đục. Bạch Thế Tôn, sông Kakutthà không xa ở đây, nước thuần tịnh, dễ chịu, mát mẻ, trong sáng, dễ đến và khả ái. Tại đó, Thế Tôn có thể uống nước và làm dịu mát chân tay.

BẢY GIÁC CHI                                      621

23. Lần thứ hai, Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đem nước uống cho Ta. Này Ananda, Ta nay đang khát và muốn uống nước.

Lần thứ hai tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, vừa mới có khoảng năm trăm cỗ xe chạy qua. Do bánh xe khuấy lên, nước trở thành nông cạn, khuấy động và vẩn đục. Bạch Thế Tôn, sông Kakutthà không xa ở đây, nước thuần tịnh, dễ chịu, mát mẻ, trong sáng, dễ đến và khả ái. Tại đó, Thế Tôn có thể uống nước và làm dịu mát chân tay.

24. Lần thứ ba, Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đem nước uống cho Ta. Này Ananda, Ta nay đang khát và muốn uống nước.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, lấy bát và đi đến
con sông nhỏ. Con sông đang chảy nông cạn,
khuấy động và vẩn đục, khi tôn giả Ananda đến,
liền trở thành trong trẻo, sáng lặng, không vẩn
đục.

25. Tôn giả Ananda tự nghĩ: "Thật kỳ diệu thay, thật

BẢY GIÁC CHI                                       622

hy hữu thay thần túc và uy lực của Như Lai. Con sông nhỏ đang chảy nông cạn, khuấy động và vẩn đục này, khi ta đến, liền trở thành trong trẻo, sáng lặng và không vẩn đục". Sau khi dùng bát lấy nước, tôn giả Ananda đến chỗ Thế Tôn và bạch với Ngài:

- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu! Bạch Thế Tôn thật
là hy hữu. Bạch Thế Tôn, con sông nhỏ đang chảy
nông cạn, khuấy động và vẩn đục này, khi con đến,
liền trở thành trong trẻo, sáng lặng và không vẩn đục.
Xin thỉnh Thế Tôn dùng nước. Xin thỉnh Thiện Thệ
dùng nước!

Và Thế Tôn uống nước.

26. Lúc bấy giờ, Pukkusa, dòng họ Mallà, đệ tử của ngài Alàra Kàlàma đang đi trên con đường từ Kusinàra đến Pàvà.

Pukkusa, dòng họ Mallà thấy Thế Tôn ngồi dưới
gốc cây, liền đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
Pukkusa, dòng họ Mallà, bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu, bạch Thế Tôn thật là hy hữu, trạng thái trầm tĩnh của một vị xuất gia!

27. Bạch Thế Tôn, thuở xưa, ngài Alàra Kàlàma

BẢY GIÁC CHI                                         623

đang đi trên đường. Rồi ngài bước xuống đường và
ngồi xuống một gốc cây, không xa con đường để
nghỉ trưa. Bạch Thế Tôn, lúc ấy có khoảng năm trăm
cỗ xe đi ngang qua gần ngài Alàra Kàlàma. Bạch Thế
Tôn, có một người đi theo sau lưng đoàn xe ấy, đễn
chỗ ngài Alàra Kàlàma và nói với ngài:

- "Tôn giả có thấy khoảng năm trăm cỗ xe vừa đi qua không?"

- "Này Hiền giả, ta không thấy".

- "Tôn giả có nghe tiếng không?"

- "Này Hiền giả, ta không nghe tiếng".

- "Có phải Tôn giả đang ngủ không?"

- "Này Hiền giả, không phải ta đang ngủ".

- "Vậy có phải Tôn giả đang thức tỉnh?"

- "Này Hiển giả, ta đang thức tỉnh".

- "Tôn giả đang thức tỉnh nhưng không thấy khoảng
năm trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên, cũng
không nghe thấy tiếng. Bạch Tôn giả, cái áo của Tôn
giả cũng bị lấm bụi".

BẢY GIÁC CHI                                      624

- "Này Hiền giả, phải, áo ta bị lấm bụi".

Bạch Thế Tôn, người ấy liền tự nghĩ: "Thật là kỳ
diệu, thật là hy hữu sự trầm tĩnh của vị xuất gia.
Trong khi giác tỉnh, còn thức nhưng không thấy năm
trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên, cũng
không nghe tiếng". Sau khi tỏ sự thâm tín đối với
ngài Alàra Kàlàma, vị ấy từ biệt.

28. - Này Pukkusa, nhà ngươi nghĩ thế nào? Cái gì
khó làm hơn, cái gì khó thực hiện hơn? Một người
trong khi giác tỉnh, còn thức mà không thấy năm
trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên, cũng
không nghe tiếng. Hay một người đang giác tỉnh,
còn thức, trong khi trời đang mưa, mưa tầm tả ào
ào, trong khi điện quang chớp lòa, sấm sét vang
động, mà không thấy, cũng không nghe tiếng?

29. - Bạch Thế Tôn, nói gì đến năm trăm cỗ xe này, cho đến hoặc sáu trăm, hoặc bảy trăm, hoặc tám trăm, hoặc chín trăm, hoặc một ngàn, cho đến trăm ngàn cỗ xe, cũng không thể so sánh được. Thật khó làm hơn, khó thực hiện hơn, một người đang giác tỉnh, còn thức, trong khi trời đang mưa, mưa tầm tả ào ào, trong khi điện quang chớp lòa, sấm sét vang động, mà không thấy cũng không nghe tiếng.

30. - Này Pukkusa, một thời, Ta ở Atumà, tại nhà

BẢY GIÁC CHI                                      625

đập lúa. Lúc bấy giờ trời mưa, mưa tầm tả ào ào,
điện quang chớp lòa, sấm sét vang động, có hai anh
em nông phu, và bốn con bò đực bị sét đánh chết.
Này Pukkusa, một số đông người từ Atumà đi ra đến
tại chỗ hai anh em nông phu và bốn con bò đực bị sét
đánh chết...

31. Này Pukkusa, lúc bấy giờ Ta từ nhà đập lúa đi ra
và đi qua đi lại ngoài trời, trước cửa nhà đập lúa, Này
Pukkusa, có một người từ nơi đám đông ấy đi ra, đến
chờ Ta, đảnh lễ và đứng một bên. Và Ta nói với
người ấy đang đứng một bên:

32: - "Này Hiền giả, vì sao có số đông người tụ họp như vậy?"

- Bạch Thế Tôn vừa rồi trời đang mưa, mưa tầm tả
ào ào, điện quang chớp lòa, sấm sét vang động, có
hai anh em nông phu, và bốn con bò đực bị sét đánh
chết. Do vậy mà có số đông người ấy tụ họp tại đây.
Bạch Thế Tôn, lúc ấy Ngài ở tại chỗ nào?"

- "Này Hiền giả, lúc ấy Ta ở tại đây".

- "Bạch Thế Tôn, Ngài không thấy gì cả sao?"

- "Này Hiền giả, Ta không thấy gì".

BẢY GIÁC CHI                                          626

- "Bạch Thế Tôn, Ngài không nghe tiếng gì cả sao?"

- "Này Hiền giả, Ta không nghe tiếng gì".

- "Bạch Thế Tôn, có phải Ngài đang ngủ, phải không?"

- "Này Hiền giả, không phải ta đang ngủ".

- "Bạch Thế Tôn, có phải Ngài đang tỉnh thức phải không?"

- "Này Hiền giả, phải".

- "Bạch Thế Tôn, Ngài đang tỉnh thức, nhưng trong
khi trời mưa, mưa tầm tả ào ào, điện quang chớp lòa,
sấm sét vang động, có hai anh em nông phu và bốn
con bò đực bị sét đánh chết, nhưng Ngài không thấy,
cũng không nghe gì".

- Này Hiền giả, phải như vậy".

33. Này Pukkusa, người ấy liền tự nghĩ: "Thật là kỳ diệu, thật là hy hữu sự trầm lặng của vị xuất gia, khi thức tỉnh, dầu có mưa tầm tả ào ào, điện quang chói lòa, sấm sét vang động, có hai anh em nông phu và bốn con bò đực bị sét đánh chết mà không thấy gì, không nghe gì hết". Sau khi nói lên lòng tin tưởng ở

BẢY GIÁC CHI                                         627

nơi Ta, người ấy đảnh lễ Ta, thân phía hữu hướng về phía Ta và từ biệt.

34. Khi được nói vậy, Pukkusa, dòng họ Mallà bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, sự tin tưởng của con đối với ngài Alàra Kàlàma, nay con đem rải rắc trước luồng gió lớn, nay con đem thả trôi vào dòng nước cuốn.

- Kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Hy hữu thay bạch Thế
Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại những
gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị che kín,
chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào
trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc.
Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày. Bạch Thế Tôn, con xin quy y
Thế Tôn, quy y Pháp và Tỷ-kheo Tăng. Mong Thế
Tôn nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng.

35. Rồi Pukkusa, dòng họ Mallà nói với một người
khác: "Này bạn, hãy đem đến một cặp áo màu kim
sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc". - "Tôn giả, xin
vâng". Người ấy vâng lời Pukkusa, dòng họ Mallà và
đem đến một cặp áo màu kim sắc, vàng chói và sẵn
sàng để mặc.

BẢY GIÁC CHI                                      628

Rồi Pukkusa, dòng họ Mallà đem dâng một cặp áo màu kim sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc ấy cho Thế Tôn và nói:

- Bạch Thế Tôn, cặp áo màu kim sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc. Mong Thế Tôn vì thương xót con mà thâu nhận cho.

- Này Pukkusa, hãy đắp cho Ta một áo và đắp cho Ananda một áo.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Pukkusa, dòng họ Mallà vân lời Thế Tôn, đắp một áo cho Ngài và đắp một áo cho tôn giả Ananda.

36. Rồi Thế Tôn thuyết pháp cho Pukkusa, người
dòng họ Mallà, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến
tâm hoan hỷ. Và Pukkusa, người dòng họ Mallà, sau
khi được Thế Tôn thuyết pháp, khích lệ, làm cho
phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ, liền từ chỗ ngồi đứng
dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Thế
Tôn và từ biệt.

37. Khi Pukkusa, dòng họ Mallà đi chưa được bao lâu, tôn giả Ananda đem cặp áo màu kim sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc này đặt trên thân Thế Tôn, và khi cặp áo này được đặt trên thân Thế Tôn, màu

BẢY GIÁC CHI                                      629

sắc sáng chói của áo như bị lu mờ đi. Và Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu, bạch Thế Tôn thật là hy hữu, sự thanh tịnh và sáng chói màu da của Như Lai! Bạch Thế Tôn, khi con đặt trên thân Thế Tôn, cặp áo màu kim sắc vàng chói và sẵn sàng để mặc này, màu sắc sáng chói của áo như bị lu mờ đi.

- Thật vậy, này Ananda. Này Ananda, có hai trường hợp, màu da của Như Lai hết sức thanh tịnh và sáng chói. Thế nào là hai?

 Này Ananda, trong đêm Như Lai chứng vô thượng Chánh Đẳng Giác

 Và trong đêm Như Lai sắp diệt độ, nhập Niết- bàn giới, không còn dư y sanh tử nữa.

Này Ananda, đó là hai trường hợp, màu da của Như Lai hết sức thanh tịnh và sáng chói.

38. Này Ananda, hôm nay khi canh cuối cùng đã
mãn, tại Upavattana ở Kusinàrà, trong rừng Sàla
của dòng họ Mallà, giữa hai cây sàla song thọ,
Như Lai sẽ diệt độ. Này Ananda, chúng ta hãy đi
đến sông Kakutthà.

BẢY GIÁC CHI                                       630

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn:

Cặp áo kim sắc này.
Pukkusa mang đến.
Đắp áo kim sắc này,
Da Đạo Sư sáng chói.

39. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến
con sông Kakutthà, xuống sông tắm và uống nước
rồi lội qua bờ bên kia, đi đến rừng xoài và tại đây,
nói với đại đức Cundaka:

- Này Cundaka, hãy xếp áo Sanghàti làm bốn cho Ta. Này Cundaka, Ta nay mệt mỏi, muốn nằm nghỉ.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Đại đức Cundaka vâng lời Thế Tôn và xếp áo Sanghàti làm bốn.

40. Rồi Thế Tôn nằm xuống phía hông bên mặt như
dáng điệu con sư tử, hai chân để trên nhau, chánh
niệm, tỉnh giác, suy tư, với ý niệm ngồi dậy lại khi
phải thời. Và đại đức Cundaka ngồi phía trước Thế
Tôn.

BẢY GIÁC CHI                                       631

41. Đức Phật tự đi đến
Con sông Kakutthà.
Con sông chảy trong sáng.
Mát lạnh và thanh tịnh.
Vị Đạo Sư mỏi mệt
Đi dần xuống mé sông.
Như Lai đấng Vô Thượng
Ngự trị ở trên đời
Tắm xong, uống nước xong,
Lội qua bên kia sông.
Bậc Đạo Sư đi trước,
Giữa Tăng chúng Tỷ-kheo,
Vừa đi vừa diễn giảng.
Chánh pháp thật vi diệu.
Rồi bậc Đại Sĩ đến,
Tại khu vực rừng xoài.
Cho gọi vị Tỷ-kheo,
Tên họ Cundaka:
"Hãy gấp tư áo lại,
Trải áo cho ta nằm.
Nghe dạy, Cundaka
Lập tức vâng lời dạy,
Gấp tư và trải áo,
Một cách thật mau lẹ.
Bậc Đạo Sư nằm xuống
Thân mình thật mệt mỏi.
Tại đây Cundaka,

BẢY GIÁC CHI                               632

Ngồi ngay phía trước mặt.

42. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, rất có thể có người làm cho
thợ sắt Cunda hối hận: "Này Hiền giả Cunda, thật
không lợi ích gì cho Ngươi, thật là tai hại cho
Ngươi, vì Như Lai dùng bữa ăn cuối cùng từ Ngươi
cúng dường và nhập diệt".
Này Ananda, cần phải làm tiêu tan sự hối
hận ấy của thợ sắt Cunda: "Này Hiền giả, thật là
công đức cho bạn, vì được Như Lai dùng bữa ăn
cuối cùng từ bạn cúng dường, và nhập diệt.
Này Hiền giả Cunda, tôi tự thân nghe, tự
thân lãnh thọ lời nói này của Thế Tôn: "Có hai sự
cúng dường ăn uống đồng một quả báo, đồng một
dị thục quả, quả báo lớn hơn, lợi ích hơn các sự
cúng dường ăn uống khác? Thế nào là hai?
- Một là bữa ăn trước khi Như Lai chứng vô
thượng Chánh Đẳng Chánh Giác,
- Hai là bữa ăn trước khi Như Lai diệt độ Niết-
bàn giới, không còn di hưởng sanh tử.
Hai bữa ăn này đồng một quả báo, đồng một dị
thục quả, quả báo lớn hơn, lợi ích hơn các sự
cúng dường ăn uống khác.
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng tuổi thọ;
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được

BẢY GIÁC CHI                                          633

hưởng sắc đẹp;
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng an lạc;
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng danh tiếng;
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng cõi trời,
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng uy quyền".
Này Ananda, cần phải làm cho thợ sắt Cunda tiêu

tan hối hận.

43. Rồi Thế Tôn, sau khi hiểu ý nghĩa này, liền thốt

lời cảm khái như sau:

Công đức người bố thí,
Luôn luôn được tăng trưởng,
Trừ được tâm hận thù.
Không chất chứa, chế ngự,
Kẻ chí thiện từ bỏ.
Mọi ác hạnh bất thiện,
Diệt trừ tham, sân, si.
Tâm giải thoát thanh tịnh.

BẢY GIÁC CHI                                           634

-------------------------------------------------------------- ------- V

1. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi qua bờ bên kia sông Hirannavati, đến ở Kusinàrà - Upavatama - rừng Sàlà của dòng họ Màllà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến bên
kia sông Hirannavati, tại Kusinàrà Upavattana, rừng
Sàlà của dòng họ Mallà, khi đi đến nơi liền nói với
Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy trải chỗ nằm, đầu hướng về phía Bắc giữa hai cây sàlà song thọ: này Ananda, Ta nay mệt mỏi, muốn nằm nghỉ.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, trải chỗ nằm, đầu hướng về phía Bắc giữa hai cây sàlà song thọ. Và Thế Tôn nằm xuống, về phía hông bên phải, như

BẢY GIÁC CHI                                                     635

dáng nằm con sư tử, hai chân để lên nhau chánh niệm và giác tỉnh.

2. Lúc bấy giờ, cây sàlà song thọ trổ hoa trái mùa, tràn đầy cành lá.

- Những đóa hoa này rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường Ngài.

- Những thiên hoa Mandàrava từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường Ngài.

- Bột trời chiên đàn từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường Ngài,

- Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường Như Lai.

- Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường Như Lai.

3. Rồi Như Lai nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananada, các cây sàlà song thọ tự nhiên trổ hoa trái mùa tràn đầy cành lá, những đóa hoa này rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng

BẢY GIÁC CHI                                       636

dường. Những thiên hoa Mandàrava từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường. Bột trời chiên đàn từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường. Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường Như Lai. Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường Như Lai.

 Nhưng, này Ananda, như vậy không phải kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường hay lễ kính Như Lai.

 Này Ananda, nếu có Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, cư
sĩ nam hay cư sĩ nữ nào thành tựu Chánh
pháp và Tùy pháp, sống chơn chánh trong
Chánh pháp, hành trì đúng Chánh pháp,
thời người ấy kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ,
cúng dường Như Lai với sự cúng dường tối
thượng.

 Do vậy, này Ananda, hãy thành tựu Chánh
pháp và Tùy pháp, sống chơn chánh trong
Chánh pháp và hành trì đúng Chánh pháp.
Này Ananda, các Người phải học tập như vậy.

4. Lúc bấy giờ, tôn giả Upavàna đứng trước mặt Thế Tôn và quạt Ngài. Thế Tôn liền quở trách tôn giả Upavàna: "Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có

BẢY GIÁC CHI                                       637

đứng trước mặt Ta."

Tôn giả Ananda, liền tự suy nghĩ: "Đại đức Upavàna
này là thị giả sống gần và hầu cận Thế Tôn đã lâu
ngày. Nay Thế Tôn trong giờ phút cuối cùng lại quở
trách đại đức Upavàna: "Này Tỷ-kheo, hãy đứng một
bên, chớ có đứng trước mặt Ta". Do nhơn gì, do
duyên gì, Thế Tôn quở trách đại đức Upavàna: "Này
Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt
ta"?

5. Rồi tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Đại đức Upavàna này là thị giả, sống gần và hầu
cận Thế Tôn đã lâu ngày. Nay Thế Tôn trong giờ
phút cuối cùng lại quở trách đại đức Upavàna: "Này
Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt
Ta." Do nhơn gì, do duyên gì, Thế Tôn quở trách đại
đức Upavàna: "Này Tỷ-kheo hãy đứng một bên, chớ
có đứng trước mặt Ta"?

- Này Ananda, rất đông các vị Thiên thần ở mười
phương thế giới tụ hội để chiêm ngưỡng Như Lai.
Này Ananda, cho đến mười hai do tuần xung quanh
Kusinàrà, Upavattana, rừng Sàlà thuộc dòng họ
Mallà, không có một chỗ nào, nhỏ cho đến đầu một
sợi tóc có thể chích được mà không đầy những Thiên
thần có uy lực tụ họp.

BẢY GIÁC CHI                                      638

Này Ananda, các vị Thiên Thần đang than phiền:
"Chúng ta từ rất xa đến chiêm ngưỡng Như Lai. Thật
rất là hy hữu, các Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác xuất hiện ở đời, và tối hôm nay, trong
canh cuối cùng, Như Lai sẽ nhập diệt. Và nay Tỷ-
kheo có oai lực này lại đứng ngang trước Thế Tôn,
khiến chúng ta không thể chiêm ngưỡng Như Lai
trong giờ phút cuối cùng". Này Ananda, các chư
Thiên than phiền như vậy.

6. - Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đang nghĩ đến hạng chư Thiên nào?

- Này Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư không
nhưng có tâm tư thế tục, những vị này khóc than,
với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi
cao, khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua
lại: "Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ
nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên
đời quá sớm".

- Này Ananda, có hạng Thiên thần ở trên đất với
tâm tư thế tục những vị này khóc than với đầu bù
tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than
thân nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: "Thế Tôn
nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm,
Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm".

BẢY GIÁC CHI                                        639

- Có chư Thiên đã diệt trừ ái dục, những vị này bình
thản, tỉnh giác chịu đựng, với tâm suy tư: "Các
hành là vô thường, làm sao sự kiện có thể khác
được?".

7. - Bạch Thế Tôn, thuở trước các Tỷ-kheo sau khi
thọ an cư, từ các địa phương đến chiêm ngưỡng Như
Lai, chúng con được sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận
những Tỷ-kheo tu hành điêu luyện. Bạch Thế Tôn,
sau khi Thế Tôn nhập diệt, chúng con sẽ không được
sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận những Tỷ-kheo tu
hành điêu luyện.

8. - Này Ananda, có bốn Thánh tích kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính. Thế nào là bốn?

 "Đây là chỗ Như Lai đản sanh" . Này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

 "Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ vô thượng
Chánh Đẳng Giác", này Ananda, đó là Thánh
tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn
kính.

 "Đây là chỗ Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng", này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ

BẢY GIÁC CHI                                       640

thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

 "Đây là chỗ Như Lai diệt độ, nhập Vô dư y Niết-bàn", này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

Này Ananda, đó là bốn Thánh tích, kẻ thiện tín cư sĩ cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

Này Ananda, các thiện tín Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, cư
sĩ nam, cư si nữ sẽ đến với niềm suy tư: "Đây là chỗ
Như Lai đản sanh", "Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ
vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác", "Đây là chỗ
Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng", "Đây là chỗ
Như Lai diệt độ, Nhập Vô dư y Niết-bàn".

 Này Ananda, và những ai, trong khi chiêm bái
những Thánh tích mà từ trần với tâm thâm tín
hoan hỷ, thời những vị ấy, sau khi thân hoại mạng
chung sẽ được sanh cõi thiện thú, cảnh giới chư
Thiên.

9. - Bạch Thế Tôn, chúng con phải cư xử với phái nữ như thế nào?

- Này Ananda, chớ có thấy chúng.

- Bạch Thế Tôn, nếu phải thấy chúng, thời phải như

BẢY GIÁC CHI                                        641

thế nào?

- Này Ananda, chớ có nói chuyện với chúng.

- Bạch Thế Tôn, nếu phải nói chuyện với chúng, thời phải như thế nào?

- Này Ananda, phải an trú chánh niệm.

10. - Bạch Thế Tôn, chúng con phải xử sự thân xá- lợi Như Lai như thế nào?

 Này Ananda, các Ngươi đừng có lo lắng vấn đề cung kính thân xá-lợi của Như Lai.

 Này Ananda, các Người hãy nỗ lực, hãy tinh tấn hướng về tự độ, sống không phóng dật, cần mẫn, chuyên hướng về tự độ.

 Này Ananda, có những học giả Sát-đế-lỵ,
những học giả Bà-la-môn, những học giả gia
chủ thâm tín Như Lai, những vị này sẽ lo cho
sự cung kính cúng dường thân xá-lợi của Như
Lai.

11. - Bạch Thế Tôn, cần phải xử sự thân Như Lai như thế nào?

BẢY GIÁC CHI                                      642

- Này Ananda, xử sự thân Chuyển luân Thánh Vương như thế nào, hãy xử sự thân xá-lợi Như Lai như vậy.

- Bạch Thế Tôn, người ta xử sự thân chuyển luân Thánh vương như thế nào?

- Này Ananda, thân của Chuyển luân Thánh
vương được vấn tròn với vải mới.
- Sau khi vấn vải mới xong, lại được vấn thêm
với vải gai bện.
- Sau khi vấn vải gai bệnh, lại vấn thêm với vải
mới, và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp
cả hai loại vải.
- Rồi thân được đặt vào trong một hòm dầu bằng
sắt, hòm sắt này được một hòm sắt khác đậy
kín.
- Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được
xây dựng lên, thân của vị Chuyển luân Thánh
vương được đem thiêu trên giàn hỏa này và tại
ngã tư đường, tháp của vị Chuyển luân Thánh
vương được xây dựng lên.
- Này Ananda, đó là pháp táng thân vị Chuyển
luân Thánh vương.

BẢY GIÁC CHI                                     643

 Này Ananda, pháp táng thân vị Chuyển luân Thánh vương như thế nào, pháp táng thân Thế Tôn cũng như vậy.

 Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư đường.

 Và những ai đem tại chỗ ấy vòng hoa,
hương, hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ
tháp, hay khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước
mặt tháp), thời những người ấy sẽ được lợi
ích, hạnh phúc lâu dài.

12. Này Ananda, bốn hạng người sau này đáng được xây tháp. Thế nào là bốn?

- Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xứng
đáng xây tháp.
- Độc Giác Phật xứng đáng xây tháp.
- Đệ tử Thanh Văn của Như Lai xứng đáng xây
tháp.
- Chuyển luân Thánh vương xứng đáng xây
tháp.

Này Ananda, vì lý do gì, Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xứng đáng xây tháp? Này

BẢY GIÁC CHI                                  644

Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ
đến: "Đây là tháp của Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh
Biến Tri. " Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại
mạng chung, chúng sẽ sanh lên thiện thú, cảnh giới
chư Thiên. Này Ananda, vì lý do này, Như Lai, Ứng
Cúng, Chánh Biến Tri xứng đáng xây tháp.

Này Ananda, vì lý do gì, bậc Độc Giác Phật
xứng đáng xây tháp? Này Ananda, tâm của dân
chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: "Đây là tháp của Thế
Tôn Độc Giác Phật". " Do tâm hoan hỷ như vậy, khi
thân hoại mạng chung, chúng sẽ được sanh thiện thú,
cảnh giới chư Thiên. Này Ananda, vì lý do này, bậc
Độc Giác Phật xứng đáng xây tháp.

Này Ananda, vì lý do gì, đệ tử Thanh Văn
của Như Lai xứng đáng xây tháp? Này Ananda,
tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: " Đây là
tháp đệ tử Thanh Văn của Thế Tôn, Ứng Cúng,
Chánh Biến Tri." Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân
hoại mạng chung, chúng sẽ được sanh thiện thú, cảnh
giới chư Thiên. Này Ananda, vì lý do này, đệ tử
Thanh Văn của Như Lai xứng đáng xây tháp .

Này Ananda, vì lý do gì, Chuyển luân Thánh vương xứng đáng xây tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: " Đây là tháp của

BẢY GIÁC CHI                                       645

vị Pháp vương trị vì đúng pháp ". Do tâm hoan hỷ
như vậy, khi thân hoại mạng chung, chúng sẽ được
sanh thiện thú, cảnh giới chư Thiên. Này Ananda, vì
lý do này, Chuyển luân Thánh vương xứng đáng xây
tháp.

Này Ananda, đó là bốn hạng người xứng đáng xây tháp.

13. Rồi tôn giả Ananda đi vào trong tịnh xá, dựa trên
cột cửa và đứng khóc: "Ta nay vẫn còn là kẻ hữu
học, còn phải tự lo tu tập. Nay bậc Đạo Sư của ta
sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa! "

Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, Ananda ở tại đâu?

- Bạch Thế Tôn, tôn giả Ananda đi vào trong tịnh xá, dựa trên cột cửa và đứng khóc: "Ta nay vẫn còn là kẻ hữu học, còn phải tự lo tu tập. Nay bậc Đạo Sư của ta sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa! "

Thế Tôn liền nói với một Tỷ-kheo:

- Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, nói với Ananda: " Này Hiền giả Ananda, bậc Đạo Sư mọi Hiền giả."

BẢY GIÁC CHI                                        646

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Vị Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, đi đến chỗ tôn giả
Ananda, sau khi đến, liền nói với tôn giả: "Này Hiền
giả Ananda, bậc Đạo Sư cho gọi Hiền giả." - "Thưa
vâng, Hiền giả. " Tôn giả Ananda vâng lời vị Tỷ-
kheo ấy, đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống
một bên.

14. Thế Tôn nói với tôn giả Ananda đang ngồi một bên:

 Thôi vừa rồi, Ananda, chớ có buồn rầu, chớ có
khóc than.
 Này Ananda, Ta đã tuyên bố trước với Người
rằng mọi vật ái luyến, tốt đẹp đều phải sanh
biệt, tử biệt và dị biệt.
 Này Ananda làm sao được có sự kiện này: "Các
pháp sanh, trú, hữu vi, biến hoại đừng có bị tiêu
diệt? " Không thể có sự kiện như vậy được.
 Này Ananda, đã lâu ngày, Người đối với Như
Lai, với thân nghiệp đầy lòng từ ái, lợi ích, an
lạc, có một không hai; vô lượng với khẩu
nghiệp đầy lòng từ ái, lợi ích, an lạc, có một
không hai; vô lượng với ý nghiệp đầy lòng từ

BẢY GIÁC CHI                                        647

ái, lợi ích, an lạc, có một không hai, vô lượng.
 Này Ananda, Ngươi là người tác thành công
đức. Hãy cố gắng tinh tấn lên, Người sẽ
chứng bậc Vô lậu, không bao lâu đâu.

15. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác trong thời quá khứ, những bậc Thế
Tôn này đều có những thị giả tối thắng như
Ananda của Ta.

- Này Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thời vị lai, những bậc Thế Tôn này cũng
sẽ có những vị thị giả tối thắng như Ananda của
Ta vậy.

- Này các Tỷ-kheo, Ananda là người có trí và
hiểu rõ: "Nay đúng thời để các Tỷ-kheo yết
kiến Thế Tôn, nay đúng thời để các Tỷ-kheo ni,
nay đúng thời để các nam cư sĩ, nay đúng thời
để các nữ cư sĩ, nay đúng thời để các vua chúa,
để các đại thần, để các ngoại đạo sư, để các đệ
tử các ngoại đạo sư yết kiến Thế Tôn! "

16. Này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh kỳ cựu, hy hữu. Thế nào là bốn?

BẢY GIÁC CHI                                            648

- Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Tỷ-kheo đến
yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì
được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết
pháp chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết
pháp, và nếu Ananda làm thinh thời, này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo ấy sẽ thất vọng.

- Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo ni..., chúng
nam cư sĩ... chúng nữ cư sĩ đến yết kiến
Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ, vì được yết
kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp,
chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp và
nếu Ananda làm thinh thời này các Tỷ-kheo,
chúng nữ cư sĩ ấy sẽ thất vọng.

Này các Tỷ-kheo, vị Chuyển luân Thánh vương có bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu.

Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Sát-đế-lỵ... chúng
Bà-la-môn... chúng gia chủ... chúng Sa-môn đến yết
kiến vị Chuyển luân Thánh vương, chúng sẽ được
hoan hỷ vì được yết kiến vị Chuyển luân Thánh
vương và nếu vị Chuyển luân Thánh vương nói
chuyện, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài nói chuyện,
và nếu vị Chuyển luân Thánh vương làm thinh thời
chúng Sa-môn ấy sẽ thất vọng.

BẢY GIÁC CHI                                      649

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh
kỳ diệu, hy hữu. Nếu có chúng Tỷ-kheo... chúng Tỷ-
kheo ni... chúng nam cư sĩ... chúng nữ cư sĩ đến yết
kiến Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết
kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp chúng ấy
sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda
làm thinh, thời này các Tỷ-kheo chúng nữ cư sĩ ấy sẽ
thất vọng.

Này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu như vậy.

17. Khi được nói vậy, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có diệt độ tại đô thị
nhỏ bé này, tại đô thị hoang vu này, tại đô thị phụ
thuộc này. Bạch Thế Tôn, có những đô thị khác to
lớn hơn như Campà (Chiêm-bà), Ràjagaha (Vương
Xá), Sàvatthi (Xá-vệ), Sàketa (Sa-kỳ), Kosambi
(Kiều-thương-di), Bàrànasi (Ba-la-nại). Thế Tôn hãy
diệt độ tại chỗ ấy. Tại chỗ ấy, có đại chúng Sát-đế-
lỵ, có đại chúng Bà-la-môn, có đại chúng gia chủ rất
tin tưởng Như Lai, các vị này sẽ cúng dường thân xá-
lợi Như Lai.

- Này Ananda, chớ có nói như vậy, này Ananda, chớ có nói đô thị này nhỏ bé, đô thị này hoang vu, đô thị này phụ thuộc.

BẢY GIÁC CHI                                        650

18. Này Ananda, thuở xưa có vị vua tên là Mahasudassana (Đại Thiên Kiến). Vị này là Chuyển luân vương, trị vì như pháp, là vị pháp vương, thống lãnh bốn thiên hạ, chinh phục hộ trì quốc dân, đầy đủ bảy báu. Này Ananda, đô thị Kusinàrà này là kinh đô của vua Mahasudassana, tên là Kusàvatì (Câu-xá-bà- đề), phía Đông và phía Tây rộng đến mười hai do tuần, phía Bắc và phía Nam rộng đến bảy do tuần.

Này Ananda, kinh đô Kusàvatì này rất phồn thịnh,
phú cường, dân cư đông đúc, dân chúng sung mãn,
thực phẩm phong phú. Này Ananda, cũng như kinh
đô Alakamanda của chư thiên rất phồn thịnh, phú
cường dân cư đông đúc, Thiên chúng sung mãn, thực
phẩm phong phú, cũng vậy này Ananda, kinh đô
Kusàvatì này cũng rất phồn thịnh, phú cường, dân cư
đông đúc, nhân chúng sung mãn.

Này Ananda, kinh đô Kusàvatì này, ngày đêm vang dậy chín loại tiếng, tức là tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng tỳ bà, tiếng hát, tiếng xập xỏa, tiếng chuông và tiếng thứ mười là lời kêu gọi: " Hãy uống đi, hãy ăn đi ".

19. Này Ananda, hãy đi vào Kusinàrà và nói với dân Mallà Kusinàrà: "Này các Vàsetthà, đêm nay, vào canh cuối cùng, Như Lai sẽ diệt độ ".

BẢY GIÁC CHI                                           651

- Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến. Này Vàsetthà,
các Ngươi hãy đến. Về sau chớ có hối hận: "Như Lai
đã diệt độ tại làng vườn chúng ta mà chúng ta không
được chiêm ngưỡng Như Lai ".

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, đắp y, đem theo y bát và cùng một vị khác làm bạn đồng hành đi vào Kusinàrà.

20. Lúc bấy giờ, dân Mallà ở Kusinàrà đang tụ họp tại giảng đường vì một vài cộng sự. Tôn giả Ananda đến tại giảng đường của dân Mallà ở Kusinàrà. Sau khi đến, tôn giả liền nói vói dân Mallà ở Kusinàrà:

- Này Vàsetthà, đêm nay, vào canh cuối cùng Như
Lai sẽ diệt độ, Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến.
Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến. Về sau chớ có hối
hận: " Như Lai đã diệt độ tại làng vườn chúng ta mà
chúng ta không được chiêm ngưỡng Như Lai ".

21. Dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ, khi nghe tôn giả Ananda nói như vậy, liền đau đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não. Kẻ thì khóc than với đầu bù tóc rối, kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ thì khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá

BẢY GIÁC CHI                                          652

sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ".

Và dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ đau
đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não, đi đến Upavattana,
khu rừng Sàlà của dòng họ Mallà và đến chỗ tôn giả
Ananda.

22. Tôn giả Ananda tự nghĩ: "Nếu ta để dân Mallà ở
Kusinàrà đảnh lễ Thế Tôn từng người một, thời đêm
sẽ tàn trước khi Thế Tôn được tất cả dân Mallà đảnh
lễ. Vậy ta hãy để dân Mallà ở Kusinàrà đảnh lễ theo
từng gia tộc ".

- Bạch Thế Tôn, gia tộc Mallà này với vợ con, đồ chúng, bạn bè đến cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.

Và tôn giả Ananda, theo phương tiện này trong canh một, khiến dân Mallà ở Kusinàrà đảnh lễ Thế Tôn.

23. Lúc bấy giờ, du sĩ ngoại đạo Subhadda ở tại
Kusinàrà. Du sĩ ngoại đạo Subhadda được nghe: "
Tối nay canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ
".

Và du sĩ ngoại đạo Subhadda suy nghĩ: " Ta nghe các du sĩ ngoại đạo niên cao lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng: " Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu. Và đêm nay, vào canh cuối

BẢY GIÁC CHI                                        653

cùng Sa-môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm ta. Ta tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho ta ".

24. Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadda đi đến Upavattana, khu rừng Sàla của dân Mallà, đến tại chỗ tôn giả Ananda và thưa với tôn giả:

- Hiền giả Ananda, tôi nghe các du sĩ ngoại đạo, niên cạo lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng: " Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu, và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm tôi. Tôi tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho tôi. Hiền giả Ananda, hãy cho phép tôi được yết kiến Sa-môn Gotama.

Khi được nói vậy, tôn giả Ananda nói với du sĩ ngoại đạo Subhadda:

- Thôi đi Hiền giả Subhadda, chớ có phiền nhiễu Như Lai. Thế Tôn đang mệt.

Lần thứ hai, du sĩ ngoại đạo Subhadda ... Lần thứ ba, du sĩ ngoại đạo Subhadda nói với tôn giả Ananda:

- Hiền giả Ananda, tôi nghe các du sĩ ngoại đạo, niên cạo lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng: " Như Lai,

BẢY GIÁC CHI                                        654

Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu, và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm tôi. Tôi tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho tôi. Hiền giả Ananda, hãy cho phép tôi được yết kiến Sa-môn Gotama.

Lần thứ ba, tôn giả Ananda nói với du sĩ ngoại đạo Subhadda:

- Thôi đi Hiền giả Subhadda, chớ có phiền nhiễu Như Lai. Thế Tôn đang mệt.

25. Thế Tôn nghe được câu chuyện của tôn giả Ananda với du sĩ ngoại đạo Subhadda, Ngài liền nói với tôn giả Ananda:

- Thôi Ananda, chớ có ngăn trở Subhadda, Ananda,
hãy để cho Subhadda được phép yết kiến Như Lai.
Những gì Subhadda hỏi Ta là hỏi để hiểu biết chớ
không phải để phiền nhiễu Ta. Và những gì ta trả lời
các câu hỏi, Subhadda sẽ hiểu ý nghĩa một cách mau
lẹ.

Tôn giả Ananda liền nói với du sĩ ngoại đạo Subhadda:

- Này Hiền giả Subhadda, hãy vào. Thế Tôn đã cho

BẢY GIÁC CHI                                       655

phép Hiền giả.

26. Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadda đến chỗ Thế Tôn,
nói lên những lời chúc tụng hỏi thăm xã giao, rồi
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi một bên, du sĩ
ngoại đạo Subhadda bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, có những Sa-môn, Bà-la-môn là
những vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo
hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái,
được quần chúng tôn sùng, như các ngài Pàrana
Kassapa, Makkhali Gosàla, Ajita Kesakambalì,
Pakadha Kaccàyana, Sanjaya Belatthiputta,
Nigantha Nàthaputta, tất cả những vị này có phải là
giác ngộ như các vị đã tự cho như vậy, hay tất cả
chưa giác ngộ, hay một số đã giác ngộ và một số
chưa giác ngộ?

- Thôi Subhadda, hãy để vấn đề này yên một bên: "
Tất cả những vị này có phải là đã giác ngộ như các
vị đã tự cho như vậy, hay tất cả chưa giác ngộ, hay
một số đã giác ngộ và một số chưa giác ngộ ". Này
Subhadda, Ta sẽ thuyết pháp cho Ngươi. Hãy nghe
và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Du sĩ ngoại đạo Subhadda vâng lời Thế Tôn. Thế

BẢY GIÁC CHI                                      656

Tôn nói như sau:

27. -

 Này Subhadda, trong pháp luật nào không có
Bát Thánh đạo, thời ở đây không có (đệ nhất)
Sa-môn, ở đây cũng không có đệ nhị Sa-môn,
cũng không có đệ tam Sa-môn, cũng không
có đệ tứ Sa-môn.

 Này Subhadda trong pháp luật nào có Bát
Thánh đạo thời ở đây có (đệ nhứt) Sa-môn,
cũng có đệ nhị Sa-môn, cũng có đệ tam Sa-
môn, ở đấy cũng có đệ tứ Sa-môn.

 Này Subhadda, chính trong pháp luật này có
Bát Thánh Đạo, thời này Subhadda, ở đây có
đệ nhất Sa-môn, ở đây cũng có đệ nhị Sa-
môn, cũng có đệ tam Sa-môn, cũng có đệ tứ
Sa-môn. Những hệ thống ngoại đạo khác đều
không có những Sa-môn.

 Này Subhadda, nếu những vị Tỷ-kheo này sống chơn chánh, thời đời này không vắng những vị A-la-hán.

Này Subhadda, năm hai mươi chín, Ta xuất gia hướng tìm chân thiện đạo.

BẢY GIÁC CHI                                       657

Trải năm mươi năm với thêm một năm Từ khi xuất gia, này Subhadda, Ta là du sĩ tu Trí, tu Đức.

Ngoài lãnh vực này, không có Sa-môn (đệ nhứt);
cũng không có Sa-môn đệ nhị, cũng không có Sa-
môn đệ tam, cũng không có Sa-môn đệ tứ. Những hệ
thống ngoại đạo khác đều không có những Sa-môn.
Này Subhadda, nếu những Tỷ-kheo sống chơn
chánh, thì đời này không vắng những vị A-la-hán.

28. Khi được nói vậy, du sĩ ngoại đạo Subhadda bạch Thế Tôn:

- Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay,
bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị
quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín,
chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào
trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc.
Cũng vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, con
xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo
Tăng. Mong con được xuất gia với Thế Tôn. Con xin
thọ đại giới.

- Này Subhadda, ai trước kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia muốn thọ đại giới trong Pháp, Luật này phải

BẢY GIÁC CHI                                       658

sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt
trú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho
thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận
thấy cá tánh con người sai biệt nhau.

29. - Bạch Thế Tôn, nếu những người xưa kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp và Luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt thú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu các vị Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho con xuất gia, cho con thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo.

Và Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananada, hãy xuất gia cho Subhadda.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

30. Du sĩ ngoại đạo Subhadda nói với tôn giả Ananda:

- Thật là lợi ích, thưa Tôn giả Ananda, thật là thiện lợi, thưa Tôn giả Ananda, được thọ lễ quán đảnh làm đệ tử trước mặt bậc Đạo Sư!

BẢY GIÁC CHI                                        659

Và du sĩ ngoại đạo Subhadda được xuất gia được thọ đại giới với Thế Tôn. Thọ đại giới không bao lâu, đại đức Subhadda ở một mình, an tịnh, không phóng dật, tinh tấn, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến. Đó là vô thượng phạm hạnh ngay trong hiện tại, tự giác chứng và an trú. Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có đời sống khác nữa.

Và đại đức Subhadda trở thành một A-la-hán nữa.

Đại đức là vị đệ tử cuối cùng được Thế Tôn thế độ.

VI

1. Lúc bấy giờ, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, nếu trong các Ngươi có người nghĩ
rằng: "Lời nói của bậc Đạo sư không còn nữa. Chúng
ta không có Đạo sư (giáo chủ)". Này Ananda, chớ
có những tư tưởng như vậy. Này Ananda, Pháp

BẢY GIÁC CHI                                        660

và Luật, Ta đã giảng dạy và trình bày, sau khi Ta diệt độ, chính Pháp và Luật ấy sẽ là Đạo Sư của các Ngươi.

2. Này Ananda, nay các vị Tỷ-kheo xưng hô với nhau là Hiền giả. Sau khi Ta diệt độ, chớ có xưng hô như vậy.

- Này Ananda, vị Tỷ-kheo niên lão hãy gọi vị Tỷ-kheo niên thiếu, hoặc bằng tên, hoặc bằng họ, hoặc bằng tiếng Hiền giả.

- Vị Tỷ-kheo niên thiếu, hãy gọi vị Tỷ-kheo niên lão là Thượng tọa (Bhante) hay Đại đức.

3. Này Ananda, nếu chúng Tăng muốn, sau khi Ta diệt độ có thể hủy bỏ những học giới nhỏ nhặt chi tiết.

4. Này Ananda, sau khi Ta diệt độ, hãy hành tội Phạm đàn (Brahmadanda) đối với Tỷ-kheo Channa.

- Bạch Thế Tôn, thế nào là Phạm Đàn?

- Này Ananda, Tỷ-kheo Channa muốn nói gì thì nói. Chúng Tỷ-kheo sẽ không nói, sẽ không giảng dạy, sẽ không giáo giới Tỷ-kheo Channa.

BẢY GIÁC CHI                                      661

5. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nào nghi ngờ hay
phân vân gì về đức Phật, Pháp, chúng Tăng, đạo hay
phương pháp, thời này các Tỷ-kheo các Người hãy
hỏi đi. Sau chớ có hối tiếc: " Bậc Đạo Sư có mặt
trước chúng ta mà chúng ta không tận mặt hỏi Thế
Tôn ".

Khi được nói vậy, các Tỷ-kheo ấy im lặng. Một lần thứ hai, Thế Tôn... . Một lần thứ ba, Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nếu có một Tỷ-kheo có nghi ngờ
hay phân vân gì về đức Phật, Pháp, chúng Tăng, đạo
hay phương pháp, thời này các Tỷ-kheo, các Người
hãy hỏi đi. Sau chớ có hối tiếc: " Bậc Đạo Sư có mặt
trước chúng ta mà chúng ta không tận mặt hỏi Thế
Tôn ".

Lần thứ ba, các Tỷ-kheo ấy giữ im lặng.

Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nếu có vị nào vì lòng kính trọng bậc Đạo Sư mà không hỏi, thời này các Tỷ-kheo, giữa bạn đồng tu, hãy hỏi nhau.

BẢY GIÁC CHI                                        662

Khi được nói vậy, những vị Tỷ-kheo ấy giữ im lặng.

6. Rồi tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn,
thật hy hữu thay! Bạch Thế Tôn, con tin rằng trong
chúng Tỷ-kheo này, không có một Tỷ-kheo nào có
nghi ngờ hay phân vân gì đối với Phật, Pháp, chúng
Tăng, đạo hay phương pháp.

- Này Ananda, Ngươi có tín nhiệm nên nói vậy.
Nhưng ở đây, này Ananda, Như Lai biết rằng trong
chúng Tỷ-kheo này, không có một Tỷ-kheo nào có
nghi ngờ hay phân vân gì đối với Phật, Pháp, chúng
Tăng, đạo hay phương pháp. Này Ananda, trong
năm trăm Tỷ-kheo này, Tỷ-kheo thấp nhất đã
chứng được quả Dự lưu, không còn đọa lạc, chắc
chắn hướng đến Chánh giác.

7. Và Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta khuyên dạy các Ngươi: "Các pháp hữu vi là vô thường, hãy tinh tấn, chớ có phóng dật ".

Đó là lời cuối cùng của Như Lai.

8.

BẢY GIÁC CHI                                     663

- Rồi Thế Tôn nhập định Sơ thiền.
- Xuất Sơ thiền, Ngài nhập Nhị thiền.
- Xuất Nhị thiền Ngài nhập Tam thiền.
- Xuất Tam thiền, Ngài nhập Tứ thiền.
- Xuất Tứ thiền, Ngài nhập định Không vô biên
xứ.
- Xuất Không vô biên xứ, Ngài nhập định Thức
vô biên xứ.
- Xuất Thức vô biên xứ, Ngài nhập định Vô sở
hữu xứ.
- Xuất Vô Sở hữu xứ, Ngài nhập định Phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
- Xuất Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Ngài nhập
Diệt thọ tưởng định.

Khi ấy tôn giả Ananda nói với tôn giả Anuruddha:

- Thưa Tôn giả, Thế Tôn đã diệt độ.

- Này Hiền giả Ananda, Thế Tôn chưa diệt độ. Ngài mới nhập Diệt thọ tưởng định.

9.

BẢY GIÁC CHI                                       664

- Rồi xuất Diệt thọ tưởng định. Ngài nhập Phi
tưởng phi phi tưởng xứ định.
- Xuất Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Ngài nhập Vô
sở hữu xứ định.
- Xuất Vô sở hữu xứ, Ngài nhập Thức vô biên
xứ định.
- Xuất thức Vô biên xứ, Ngài nhập Hư không vô
biên xứ định.
- Xuất Hư không vô biên xứ, Ngài nhập định Tứ
thiền.
- Xuất Tứ thiền, Ngài nhập định Tam thiền.
- Xuất Tam thiền, Ngài nhập định Nhị thiền.
- Xuất Nhị thiền, Ngài nhập định Sơ thiền.
- Xuất Sơ thiền, Ngài nhập định Nhị thiền.
- Xuất Nhị thiền, Ngài nhập định Tam thiền.
- Xuất Tam thiền, Ngài nhập định Tứ thiền.
- Xuất Tứ thiền, Ngài lập tức diệt độ.

10. Khi Thế Tôn diệt độ, cùng với sự diệt độ, đại địa chấn động khủng khiếp, râu tóc dựng ngược, sấm trời vang động.

Khi Thế Tôn diệt độ, Phạm thiên Sahampati, cùng

BẢY GIÁC CHI                                        665

lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này.

Chúng sanh ở trên đời,
Từ bỏ thân ngũ uẩn
Bậc đạo sư cũng vậy,
Đấng Tuyệt luân trên đời.
Bậc Đại hùng Giác ngộ
Như Lai đã diệt độ.

Khi Thế Tôn diệt độ, Thiên chủ Sakka, cùng lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

Các hành là vô thường,
Có sanh phải có diệt
Đã sanh, chúng phải diệt,
Nhiếp chúng là an lạc.

Khi Thế Tôn diệt độ, Tôn giả Anuruddha, cùng lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

Không phải thở ra vào
Chính tâm trú chánh định
Không tham ái tịch tịnh
Tu sĩ hướng diệt độ
Chính tâm tịnh bất động
Nhẫn chịu mọi cảm thọ
Như đèn sáng bị tắt

BẢY GIÁC CHI                                      666

Tâm giải thoát hoàn toàn.

Khi Thế Tôn diệt độ, Tôn giả Ananda, cùng lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

Thật kinh khủng bàng hoàng,
Thật râu tóc dựng ngược,
Khi Bậc Toàn thiện năng,
Bậc Giác ngộ nhập diệt.

Khi Thế Tôn diệt độ, những Tỷ-kheo chưa giải thoát
tham ái, có vị thì khóc than với cánh tay duỗi cao, có
vị thì khóc than, thân nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua
lại: "Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập
diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá
sớm ".

Còn những Tỷ-kheo đã diệt trừ tham ái, những vị này an trú chánh niệm tỉnh giác, nhẫn nại, suy tư: "Các hành là vô thường, làm sao tránh khỏi sự kiện ấy."

11. Lúc bấy giờ, Tôn giả Anuruddha nói với các Tỷ kheo:

- Thôi các Hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc
than. Này các Hiền giả, phải chăng Thế Tôn đã tuyên
bố ngay từ ban đầu rằng: Mọi vật ưu ái thân tình
đều phải sanh biệt, tử biệt và dị biệt.

BẢY GIÁC CHI                                         667

Này các Hiền giả, làm sao có thể được như vầy:
“ Những gì sanh, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến hoại
mà lại mong khỏi có sự biến dịch? Thật không có
sự trạng ấy ”. Này các Hiền giả, chính chư Thiên
đang trách đó.

- Thưa Tôn giả Anuruddha, Tôn giả đang nghĩ đến hạng chư Thiên nào?

- Hiền giả Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư
không nhưng có tâm tư thế tục, những vị này
khóc than với đầu bù tóc rối, khóc than với
cánh tay duỗi cao, khóc than thân bổ nhoài
dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn nhập diệt
quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp
nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ".

- Hiền giả Ananda, có hạng chư Thiên ở trên đất
với tâm tư thế tục, những vị này khóc than với
đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao,
khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua
lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ
nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên
đời quá sớm ".

- Còn những chư Thiên diệt trừ ái dục, những vị này chánh niệm tỉnh giác, chịu đựng với tâm

BẢY GIÁC CHI                                       668

suy tư: “ Các hành là vô thường, làm sao có thể khác được? ”.

12. Tôn giả Anuruddha và Tôn giả Ananda luận bàn về Chánh pháp suốt cả đêm còn lại. Rồi tôn giả Anuruddha nói với tôn giả Ananda:

- Hiền giả Ananda, hãy vào thành Kusinàrà và nói
với dân Mallà ở Kusinàrà: “ Nay Vàsetthà, Thế Tôn
đã diệt độ, hãy làm những gì các Ngươi nghĩ phải
làm.”

- Tôn giả, xin vâng!

Tôn giả Ananda vâng lời tôn giả Anuruddha, buổi sáng đắp y, đem theo y bát, cùng một thị giả, vào thành Kusinàrà.

Lúc bấy giờ, dân Mallà ở Kusinàrà đang tụ họp tại
giảng đường vì một vài công vụ. Tôn giả Ananda đến
tại giảng đường của dân Mallà ở Kusinàrà, sau khi
đến liền nói với dân Mallà ở Kusinàrà: “ Này
Vàsetthà, Thế Tôn đã diệt độ, hãy làm những gì các
Ngươi nghĩ phải làm.”

Dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ, khi nghe tôn giả Ananda nói như vậy, liền đau đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não. Kẻ thì khóc than với đầu bù tóc rối,

BẢY GIÁC CHI                                        669

kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ thì khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ".

13. Rồi dân Mallà ở Kusinàrà ra lệnh cho những người làm: “ Các Người hãy gom góp hương, tràng hoa và tất cả nhạc khí ở Kusinàrà.”

Rồi dân Kusinàrà đem theo hương, tràng hoa, tất cả
nhạc khí và năm trăm cuộn vải đi đến Upavattana,
tại rừng Sàlà của giòng họ Mallà, đến tại chỗ thân
xá- lợi của Thế Tôn, rồi chúng ở lại cả ngày tôn
trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân xá - lợi
Thế Tôn với các điệu múa, hát, nhạc, tràng hoa,
hương, làm những bảo cái bằng vải và tràng hoa
Mandala.

Rồi dân Mallà ở Kusinàrà suy nghĩ: “ Hôm nay, nếu thiêu thân xá - lợi Thế Tôn thời quá sớm. Ngày mai, chúng ta sẽ làm lễ thiêu thân xá - lợi của Thế Tôn.” Rồi dân Mallà ở Kusinàrà, cả ngày thứ hai, tôn trọng, cung kính, đãnh lễ, cúng dường thân xá - lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát, nhạc, tràng hoa, hương, làm những bảo cái bằng vải và tràng hoa Malanda, ngày thứ ba cũng như vậy, ngày thứ tư cũng như vậy, ngày thứ năm cũng như vậy. Ngày thứ sáu cũng như vậy.

BẢY GIÁC CHI                                        670

14. Đến ngày thứ bảy, dân Mallà ở Kusinàrà suy
nghĩ: “Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ,
cúng dường thân xá - lợi Thế Tôn với các điệu múa,
hát, nhạc, tràng hoa, hương, nay chúng ta hãy chở
thân xá - lợi Thế Tôn ra ngoài thành về phía Nam và
làm lễ thiêu thân tại chỗ ấy.”

Lúc bấy giờ tám vị tộc trưởng Mallà gội đầu, mặc áo
mới với ý định khiêng nổi thân xá - lợi Như Lai
nhưng khiêng không nổi được. Các vị Mallà ở
Kuisnàrà bạch Tôn giả Anuruddha:

- Bạch Tôn giả, do nhân gì, do duyên gì, tám vị tộc
trưởng Mallà này gội đầu, mặc áo mới với ý định
khiêng nổi thân xá- lợi Như Lai, nhưng không khiêng
nổi được?

- Này Vàsetthà, vì ý định của các Ngươi khác, ý định của chư Thiên khác.

15. – Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên là gì?

- Này các Vàsetthà, ý định của các Ngươi như sau:
“ Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng
dường thân xá- lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát,
nhạc, tràng hoa, hương. Nay chúng ta hãy chở thân
xá-lợi Thế Tôn ra ngoài thành về phía Nam và làm
lễ thiêu thân tại chỗ ấy.”

BẢY GIÁC CHI                                       671

Này các Vàsetthà, ý định của chư Thiên như sau:
“Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng
dường thân xá- lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát,
nhạc, tràng hoa, hương của chư Thiên, nay chúng ta
hãy khiêng thân xá- lợi Thế Tôn về hướng Bắc đến
phía Bắc của thành. Sau khi khiêng qua cửa phía
Bắc, hãy khiêng qua trung tâm của thành, rồi hướng
về phía Đông, khiêng đến phía Đông của thành. Sau
khi khiêng qua cửa phía Đông, hãy khiêng đến phía
Đông của thành, tại đền của dân Mallà tên là
Makuta- bandhana, và chúng ta sẽ thiêu thân Thế
Tôn tại chỗ ấy.”

- Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên thế nào, ý định của chúng con cũng như vậy.

16. Lúc ấy, khắp cả Kusinàrà cho đến đống bụi, đống
rác, được rải la liệt lên đến đầu gối toàn hoa
Mandaràva. Rồi chư Thiên và các dân Mallà ở
Kusinàrà, sau khi đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ,
cúng dường thân xá lợi Thế Tôn với các điệu múa,
hát, nhạc, tràng hoa, hương của chư Thiên và loài
Người, liền khiêng thân xá lợi Thế Tôn về phía Bắc
của Thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Bắc, liền
khiêng qua Trung tâm của thành, rồi hướng về phía
Đông, khiêng đến phía Đông của thành. Sau khi
khiêng qua cửa phía Đông, liền khiêng đến phía

BẢY GIÁC CHI                                       672

Đông của thành, tại đền của dân Mallà tên là Makuta- bandhana và đặt thân xá lợi của Thế Tôn tại chỗ ấy.

17. Rồi dân Mallà bạch tôn giả Ananda:

- Bạch Tôn giả Ananda, chúng con nay phải xử sự như thế nào đối với thân xá lợi Như Lai?

- Này các Vàsetthà, xử sự thân Chuyển luân Thánh vương như thế nào, hãy xử sự thân xá lợi Như Lai như vậy.

- Bạch Tôn giả Ananda, xử sự thân Chuyển luân Thánh vương phải như thế nào?

- Này các Vàsetthà:

- Thân Chuyển luân Thánh vương được vấn tròn
với vải mới.
- Sau khi vấn vải mới, lại được vấn thêm với vải
gai bện.
- Sau khi vấn với vải gai bện, lại vấn thêm với
vải mới và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm
lớp cả hai loại vải.
- Rồi thân được đặt trong một hòm dầu bằng sắt,
hòm sắt này được một hòm sắt khác đậy kín.

BẢY GIÁC CHI                                       673

- Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được
xây dựng lên, thân vị Chuyển luân Thánh
vương được đem thiêu trên giàn hỏa này,
- Và tại ngã tư đường, tháp vị Chuyển luân
Thánh vương này được xây dựng lên.
 Này các Vàsetthà, đó là pháp táng thân của vị
Chuyển luân Thánh vương.

 Này các Vàsetthà, pháp táng thân của vị Chuyển luân Thánh vương như thế nào, pháp táng thân của Thế Tôn cũng như vậy.

Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư đường. Và những ai đem đến tại chỗ ấy vòng hoa, hương, hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ tháp hay khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước mặt tháp) , thời những người ấy sẽ được lợi ích, hạnh phúc lâu dài.

18. Và các người Mallà ở Kusinàrà sai những người làm công:

- Hãy đem lại tất cả vải gai bện của Mallà .

Rồi những người Mallà ở Kusinàrà vấn tròn thân Thế Tôn với vải mới. Sau khi vấn vải mới xong, lại vấn thêm với vải gai bện. Sau khi vấn với vải gai bện lại vấn thêm với vải mới và tiếp tục như vậy cho đến

BẢY GIÁC CHI                                        674

năm trăm lớp cả hai loại vải. Rồi đặt thân Như Lai vào trong một hòm dầu bằng sắt, đậy hòm sắt này vào một hòm sắt khác, dựng lên một giàn hỏa gồm mọi loại hương và đặt thân Thế Tôn trên giàn hỏa.

19. Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahà Kassapa đang đi
giữa đường từ Pàvà đến Kusinàrà với đại chúng Tỷ-
kheo khoảng năm trăm vị. Rồi Tôn giả Mahà
Kassapa bước xuống đường và đến ngồi tại một gốc
cây.

Lúc bấy giờ có một tà mạng ngoại đạo lấy một hoa Mandàrava ở Kusinàrà và đang đi trên một con đường đến Pàvà.

Tôn giả Mahà Kassapa thấy tà mạng ngoại đạo đi từ đàng xa đến. Thấy vậy, tôn giả liền hỏi tà mạng ngoại đạo ấy:

- Này Hiền giả, Hiền giả có biết bậc Đạo sư chúng tôi không?

- Này Hiền giả, tôi có biết. Sa-môn Gotama đã diệt độ cách hôm nay một tuần. Từ chỗ ấy, tôi được hoa Mandàrava này.

Lúc ấy những Tỷ-kheo chưa giải thoát tham ái, có vị thì khóc than với cánh tay duỗi cao, có vị thì khóc

BẢY GIÁC CHI                                        675

than, thân nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ". Còn những Tỷ-kheo đã diệt trừ tham ái, những vị này an trú chánh niệm, tỉnh giác, nhẫn nại suy tư: " Các hành là vô thường, làm sao tránh khỏi sự kiện ấy? ".

20. Lúc bấy giờ, Subhadda được xuất gia khi đã
lớn tuổi đang ngồi trong hội chúng này. Subhadda
được xuất gia khi đã lớn tuổi nói với những Tỷ-kheo
ấy:

- Thôi các Hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc
than. Chúng ta đã được thoát khỏi hoàn toàn vị Đại
Sa-môn ấy, chúng ta đã bị phiền nhiễu quấy rầy với
những lời: " Làm như thế này không hợp với các
Ngươi. Làm như thế này hợp với các Ngươi ". Nay
những gì chúng ta muốn, chúng ta làm, những gì
chúng ta không muốn, chúng ta không làm.

Tôn giả Mahà Kassapa mới nói với các vị Tỷ-kheo:

- Thôi các Hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc than. Này các Hiền giả, phải chăng Thế Tôn đã tuyên bố ngay từ ban đầu rằng mọi vật ưu ái thân tình đều phải bị sanh biệt, tử biệt và dị biệt. Này các Hiền giả, làm sao có thể được như vầy: Những gì sanh, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến hoại mà lại mong khỏi có sự biến

BẢY GIÁC CHI                                           676

dịch? Thật không có sự trạng ấy.

21. Lúc bấy giờ bốn vị tộc trưởng Mallà gội đầu, mặc áo mới với ý định châm lửa thiêu giàn hỏa Thế Tôn nhưng châm lửa không cháy.

Các vị Mallà ở Kusinàrà bạch tôn giả Anuruddha:

- Bạch Tôn giả, do nhân gì, do duyên gì, bốn vị tộc
trưởng Mallà này gội đầu, mặc áo mới với ý định
châm lửa thiêu giàn hỏa Thế Tôn, nhưng châm lửa
không cháy?

- Này các Vàsetthà, ý định của chư Thiên khác.

- Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên như thế nào?

- Này các vàsetthà, ý định của chư Thiên như sau:
" Tôn giả Mahà Kassapa nay đang đi giữa đường
giữa Pàvà và Kusinàrà cùng với đại chúng Tỷ-kheo
khoảng năm trăm vị. Giàn hỏa Thế Tôn chỉ được
đốt cháy khi tôn giả Mahà Kassapa cúi đầu đảnh
lễ Thế Tôn ".

- Bạch Tôn giả, ý định chư Thiên như thế nào, hãy làm y như vậy.

22. Rồi Tôn giả Mahà Kassapa đến tại đền Makuta

BẢY GIÁC CHI                                        677

Bandhana của những vị Mallà tại giàn hỏa Thế Tôn,
khi đến xong liền choàng áo phía một bên vai, chấp
tay, đi nhiễu phía tay phải xung quanh giàn hỏa
ba lần, cởi mở chân ra và cúi đầu đảnh lễ chân
Thế Tôn.

Năm trăm vị Tỷ-kheo ấy choàng áo phía một bên vai, chấp tay, đi nhiễu qua phía tay phải xung quanh giàn hỏa ba lần và cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.

Và khi tôn giả Mahà Kassapa và năm trăm vị Tỷ- kheo đảnh lễ xong, thời giàn hỏa Thế Tôn tự bắt lửa cháy.

23. Khi thân Thế Tôn đã cháy, từ da ngoài cho đến
da mỏng, thịt, dây gân hay nước giữa các khớp
xương, thảy đều cháy sạch, không có tro, không
có than, chỉ có xương xá lợi còn lại.

Như sanh tô hay dầu bị cháy, tất cả đều cháy sạch không có tro, không có than. Cũng vậy khi thân Thế Tôn cháy, từ da ngoài cho đến da mỏng, thịt, dây gân hay nước giữa khớp xương, tất cả đều cháy sạch, không có tro, không có than, chỉ có xương xá lợi còn lại. Và năm trăm tầng lớp vải gai bện, cả hai lớp trong nhất và lớp ngoài nhất đều bị cháy thiêu.

Khi thân Thế Tôn bị thiêu cháy xong, một dòng nước

BẢY GIÁC CHI                                       678

từ hư không chảy xuống tưới tắt giàn hỏa Thế Tôn,
và một dòng nước từ kho nước (hay từ cây sàlà) phun
lên tưới tắt giàn hỏa Thế Tôn, và các người Mallà ở
Kusinàrà dùng nước với mọi loại hương tưới tắt giàn
hỏa Thế Tôn.

Rồi các người Mallà xứ Kusinàrà đặt xá lợi Thế Tôn trong giảng đường, dùng cây thương làm hàng rào, dùng cây cung làm bức thành xung quanh và trong bảy ngày tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường với các điệu múa, hát, nhạc, vòng hoa, hương.

24.

1.   Vua nước Magadha tên là Ajàtasattu
Vedehiputta nghe tin Thế Tôn đã diệt độ ở
Kusinàrà. Vua liền gởi một sứ giả đến các
người Mallà ở Kusinàrà " Thế Tôn là người
Sát-đế-lỵ, ta cũng là người Sát-đế-lỵ. Ta cũng
xứng đáng được một phần xá lợi Thế Tôn, ta
cũng dựng tháp và tổ chức nghi lễ đối với xá
lợi Thế Tôn ".

2.   Những người Licchavì ở Vesàli nghe tin Thế
Tôn đã diệt độ ở Kusinàrà liền gởi một sứ giả
đến các người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là
người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-
đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được phần xá

BẢY GIÁC CHI                                        679

lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng dựng tháp và tổ chức nghi lễ đối với xá-lợi Thế Tôn ".

3.   Các người Sakyà ở Kapilavatthu nghe tin Thế
Tôn đã diệt độ ở Kusinàrà, liền gởi một sứ giả
đến các người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là
người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-
đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một
phần xá lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ dựng
tháp và tổ chức các nghi lễ với xá-lợi Thế Tôn
".

4.   Những người Buli ở Allakappa nghe tin Thế
Tôn đã diệt độ ở Kusinàrà, liền gởi một sứ giả
đến các người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là
người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-
đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một
phần xá-lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ dựng
tháp và tổ chức các nghi lễ đối với xá lợi Thế
Tôn ".

5.   Những người Koli ở Rãmagãma nghe tin Thế
Tôn đã diệt độ ở Kusinàrà , liền gởi một sứ giả
đến các người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là
người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-
đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một
phần xá lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ dựng

BẢY GIÁC CHI                                         680

tháp và tổ chức các nghi lễ đối với xá lợi Thế Tôn."

6.   Bà-la-môn Vethadìpaka nghe tin Thế Tôn đã
diệt độ ở Kusinàrà, liền gởi một sứ giả đến các
người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là người
Sát-đế-lỵ, tôi là người Bà-la-môn. Tôi cũng
xứng đáng được một phần xá lợi Thế Tôn. Tôi
cũng sẽ dựng tháp và tổ chức các nghi lễ đối
với xá-lợi Thế Tôn ".

7.   Các người Mallà ở Pàvà nghe tin Thế Tôn đã
diệt độ liền gửi một sứ giả đến các người Mallà
ở Kusinàrà: " Thế Tôn là người Sát-đế-lỵ,
chúng tôi cũng là người Sát-đế-lỵ. Chúng tôi
cũng xứng đáng được một phần xá-lợi Thế
Tôn. Chúng tôi cũng sẽ dựng tháp và tổ chức
các nghi lễ đối với xá-lợi Thế Tôn ".

25. Khi được nói vây các người Mallà ở Kusinàrà liền tuyên bố giữa đại chúng:

- Thế Tôn đã diệt độ tại làng vườn của chúng tôi, chúng tôi sẽ không cho phần xá lợi nào của Thế Tôn.

Khi nghe vậy. Bà-la-môn Dona nói với chúng:

Tôn giả, hãy nghe lời tôi nói!

BẢY GIÁC CHI                                         681

Phật dạy chúng ta phải kham nhẫn.
Thật không tốt nếu có tranh giành.
Khi chia xá lợi bậc Thượng nhân.
Chúng ta hãy đoàn kết nhất tâm,
Hoan hỷ chia xá lợi tám phần.
Chúng ta hãy dựng tháp mọi phương,
Đại chúng mười phương tin Pháp
nhãn...

- Này Tôn giả Bà-la-môn, Ngài hãy phân chia xá lợi ra tám phần đồng đều.

- Xin vâng, các Tôn giả.

Bà-la-môn Dona vâng lời hội chúng ấy, phân chia xá-lợi Thế Tôn thành tám phần đồng đều rồi thưa hội chúng:

- Các Tôn giả, hãy cho tôi cái bình dùng để đông chia xá-lợi này. Tôi sẽ dựng tháp và tổ chức các nghi lễ cho cái bình.

Và hội chúng ấy tặng Bà-la-môn Dona cái bình.

26. Và người Moriyà ở Pipphalivana nghe tin Thế Tôn đã diệt độ liền gởi một sứ giả đến các người Mallà ở Kusinàrà:

BẢY GIÁC CHI                                      682

- "Thế Tôn là người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là
người Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được
hưởng một phần xá lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ
dựng tháp và tổ chức các nghi lễ đối với xá-lợi Thế
Tôn ".

- " Nay không còn phần xá-lợi Thế Tôn nào. Xá-lợi Thế Tôn đã được phân chia, hãy lấy tro còn lại ". Rồi các vị nầy lấy than tro còn lại.

27. Và vua nước Magadha tên là Ajàtasattu, con bà Videhi xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Vương Xá và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Licchavi ở Vesàli cũng xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Vesàli và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Sakya ở Kapilavatthu cũng xây dựng trên xá-lợi Thế Tôn tại Kapilavatthu và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Buli ở Allakappa cũng xây dựng tháp trên xá lợi Thế Tôn tại Allakappa và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Koli ở Ràmagama cũng xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Ràmagama và tổ chức lễ cúng

BẢY GIÁC CHI                                        683

dường.

Bà-la-môn Vethadìpaka cũng xây dựng tháp trên xá- lợi Thế Tôn tại Vethadìpa và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Mallà ở Pàvà cũng xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Pàvà và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Màllà ở Kusinàrà cũng xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Kusinàrà và tổ chức lễ cúng dường.

Bà-la-môn Dona cũng xây dựng tháp trên bình (dùng để đong chia xá-lợi) và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Moriyà ở Pipphalivana cũng xây dựng tháp trên những than tro và tổ chức lễ cúng dường.

Như vậy có tám tháp xá-lợi, tháp thứ chín trên bình (dùng để đong chia xá-lợi) và tháp thứ mười trên tro (xá-lợi).

Đó là truyền thống thời xưa như vậy.

28. Đấng Pháp Nhãn Vô Thượng
Xá-lợi phân tám phần.
Bảy phần được cúng dường.
Tại Jambudìpa.

BẢY GIÁC CHI                                       684

Một phần Long vương cúng.
Tại Ràmagàma.
Một răng Phật được cúng,
Tại cõi Tam Thiên giới,
Một tại Gandhàra,
Một tại Kalinga.
Một răng, vua Long vương.
Tự mình riêng cúng dường.
Quả đất được chói sáng,
Với hào quang xá-lợi,
Với lễ vật cúng dường.
Hạng thượng phẩm, thượng đẳng.
Xá-lợi đấng Pháp Nhãn.
Như vậy được cúng dường,
Bởi những bậc tôn trọng
Cung kính lễ cúng dường,
Bởi những bậc tôn trọng
Cúng kính lễ cúng dường.
Bởi Thiên, Long, Nhơn chủ,
Bởi bậc Tối thượng nhơn.
Các Ngươi hãy chắp tay,
Cung kính lễ cúng dường.
Khó thay sự chiêm ngưỡng.
Tôn nhan bậc Như Lai.
Trải nhiều nhiều trăm kiếp,
May lắm được một lần.

BẢY GIÁC CHI                                    685

BẢY GIÁC CHI   686

67 Trí tuệ là gì? Liệt tuệ là gì? - Kinh Liệt Tuệ – Tương V, 159

Liệt Tuệ – Tương V, 159 (Duppanna)

1) ...

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến... ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

3) -- "Kẻ liệt tuệ ngu đần, kẻ liệt tuệ ngu đần", bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được gọi là liệt tuệ ngu đần?

4) -- Do bảy giác chi không được tu tập, không được làm cho sung mãn, này Tỷ-kheo, nên được gọi là liệt tuệ ngu đần.

Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

5) Này các Tỷ-kheo, chính do bảy giác chi này không được tu tập, không được làm cho sung mãn, nên được gọi là liệt tuệ ngu đần.

BẢY GIÁC CHI                                          687

BẢY GIÁC CHI   688

68 Trạch pháp giác chi - Kinh CHỨNG NHÂN – Tăng III, 235

CHỨNG NHÂN –Tăng III, 235

1- Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không có thể đạt được địa vị chứng nhân, quả chứng
này hay quả chứng khác, dầu thuộc loại xứ nào.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo không như thật rõ biết: "Những pháp
này dự phần vào thối đọa",
- Không như thật rõ biết: "Những pháp này dự
phần vào an trú",
- Không như thật rõ biết: "Những pháp này dự
phần vào thắng tiến hay thù thắng",
- Không như thật rõ biết: "Những pháp này dự
phần vào thể nhập",
- Làm việc không chu toàn
- Và làm việc không có lợi ích.

BẢY GIÁC CHI                                     689

Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, không có
thể đạt được địa vị một chứng nhân, quả chứng này
hay quả chứng khác, dầu thuộc loại xứ nào.
3. Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo có thể đạt được địa vị chứng nhân, quả chứng
này hay quả chứng khác, dầu thuộc loại xứ nào.
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo như thật rõ biết: "Những pháp này dự
phần vào thối đọa",
- Như thật rõ biết: "Những pháp này dự phần vào
an trú",
- Như thật rõ biết: "Những pháp này dự phần vào
thắng tiến''
- Như thật rõ biết: "Những pháp này dự phần vào
thể nhập",
- Làm việc có chu toàn,
- Làm việc có lợi ích.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
có thể đạt được địa vị chứng nhân, quả chứng này
hay quả chứng khác, dầu thuộc loại xứ nào.

BẢY GIÁC CHI                                    690

69 Tu tâp - Liên hệ đến Viễn ly, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ - Kinh Tuyết Sơn – Tương V, 99

Tuyết Sơn – Tương V, 99

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi ...

Thế Tôn nói như sau:

3) -- Y cứ vào vua núi Tuyết sơn, này các Tỷ-kheo,
các loài rắn lớn tăng trưởng tự thân, thâu hoạch sức
mạnh. Ở đấy, khi chúng tăng trưởng tự thân, thâu
hoạch sức mạnh, chúng đi xuống các hồ nhỏ. Sau khi
xuống các hồ nhỏ, chúng đi xuống các hồ lớn. Sau
khi đi xuống các hồ lớn, chúng đi xuống các sông
nhỏ. Sau khi đi xuống các sông nhỏ, chúng đi xuống
các sông lớn. Sau khi đi xuống các sông lớn, chúng
đi ra biển, ra đại dương. Tại đấy, thân của chúng
được to lớn và quảng đại hơn.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ vào
giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho
sung mãn bảy giác chi, đạt được sự to lớn, sự quảng
đại trong các pháp.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo y cứ vào giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho

BẢY GIÁC CHI                                       691

sung mãn bảy giác chi, đạt được sự to lớn, sự quảng đại trong các pháp?

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

6) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ vào
giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho sung
mãn bảy giác chi, đạt được sự to lớn, sự quảng đại
trong các pháp.

BẢY GIÁC CHI                                           692

70 Tu tập - An trú vào giới để tu tập 7 giác chi - Kinh Tuyết Sơn – Tương V, 99

Tuyết Sơn – Tương V, 99

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi ...

Thế Tôn nói như sau:

3) -- Y cứ vào vua núi Tuyết sơn, này các Tỷ-kheo,
các loài rắn lớn tăng trưởng tự thân, thâu hoạch sức
mạnh. Ở đấy, khi chúng tăng trưởng tự thân, thâu
hoạch sức mạnh, chúng đi xuống các hồ nhỏ. Sau khi
xuống các hồ nhỏ, chúng đi xuống các hồ lớn. Sau
khi đi xuống các hồ lớn, chúng đi xuống các sông
nhỏ. Sau khi đi xuống các sông nhỏ, chúng đi xuống
các sông lớn. Sau khi đi xuống các sông lớn, chúng
đi ra biển, ra đại dương. Tại đấy, thân của chúng
được to lớn và quảng đại hơn.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ vào
giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho
sung mãn bảy giác chi, đạt được sự to lớn, sự quảng
đại trong các pháp.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo y cứ vào giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho

BẢY GIÁC CHI                                       693

sung mãn bảy giác chi, đạt được sự to lớn, sự quảng đại trong các pháp?

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

6) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ vào
giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho sung
mãn bảy giác chi, đạt được sự to lớn, sự quảng đại
trong các pháp.

Sanh Loại – Tương V, 123

1) ...

2) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, có những loại hữu tình (pàna) theo bốn cử chỉ, khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi nằm. Tất cả những sanh loại ấy y cứ vào đất, an trú vào đất; mà thực hiện bốn cử chỉ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo y cứ vào giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                           694

3) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo y cứ vào giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo y cứ vào giới, an trú vào giới, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

BẢY GIÁC CHI                                            695

71 Tu tập - Câu hữu với Niệm hơi thở - Kinh Giác Chi – Tương V, 465

Giác Chi – Tương V, 465

1-2) Tại Sàvatthi... Tại đấy... nói như sau:

3) -- Niệm hơi thở vô, hơi thở ra, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn thời có quả lớn, có lợi ích lớn.

Và này các Tỷ-kheo, tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, niệm hơi thở vô, hơi thở ra thời có quả lớn, có lợi ích lớn?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi câu hữu với niệm
hơi thở vô, hơi thở ra, liên hệ đến viễn ly, liên hệ
đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ
bỏ.
- Tu tập trạch pháp giác chi...;
- Tu tập tinh tấn giác chi...;
- Tu tập hỷ giác chi...;
- Tu tập khinh an giác chi...;
- Tu tập niệm giác chi...;
- Tu tập định giác chi...;

BẢY GIÁC CHI                                         696

- Tu tập xả giác chi câu hữu với niệm hơi thở vô, hơi thở ra, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

5) Tu tập như vậy, này các Tỷ-kheo, làm cho sung mãn như vậy, niệm hơi thở vô, hơi thở ra thời có quả lớn, có lợi ích lớn.

BẢY GIÁC CHI                                          697

72 Tu tập - Câu hữu với Từ bi hỷ xả - Kinh Từ – Tương V, 183

Từ – Tương V, 183

1) Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Koliya, tại thị trấn của dân Koliya tên là Haliddavasana.

2) Rồi một số đông Tỷ-kheo, vào buổi sáng, đắp y cầm y, bát đi vào Haliddavasana để khất thực.

3) Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ: "Thật là quá sớm để đi vào Haliddavasana khất thực. Vậy, chúng ta hãy đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo".

4) Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến khu vườn các du sĩ
ngoại đạo; sau khi đến nói lên với những du sĩ ngoại
đạo ấy những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, họ liền ngồi
xuống một bên. Các du sĩ ngoại đạo ấy nói với các
Tỷ-kheo đang ngồi một bên:

5) -- Này chư Hiền, Sa-môn Gotama có thuyết pháp như sau cho các đệ tử: "Hãy đến, này các Tỷ-kheo, sau khi đoạn tận năm triền cái, những pháp làm uế nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy, với

BẢY GIÁC CHI                                       698

phương thứ hai; cũng vậy, với phương thứ ba; cũng vậy, với phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú, biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô biên, không hận, không sân... với tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu với hỷ... với tâm câu hữu với xả; cũng vậy, với phương thứ hai; cũng vậy, với phương thứ ba; cũng vậy, với phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú, biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại vô biên, không hận, không sân".

6) Này chư Hiền, chúng tôi cũng thuyết pháp cho các
đệ tử như sau: "Hãy đến, này chư Hiền, sau khi đoạn
tận năm triền cái, những pháp làm uế nhiễm tâm,
làm yếu ớt trí tuệ, hãy trú, biến mãn một phương với
tâm câu hữu với từ... với tâm câu hữu với bi... với
tâm câu hữu với hỷ... với tâm câu hữu với xả... không
hận, không sân".

7) Ở đây, này chư Hiền, cái gì là đặc thù, cái gì là thù thắng, cái gì là sai biệt giữa Sa-môn Gotama và chúng tôi, tức là về thuyết pháp hay về giáo giới?

Rồi các Tỷ-kheo ấy không hoan hỷ, không bác bỏ lời nói các du sĩ ngoại đạo ấy; không hoan hỷ, không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy, họ ra đi với ý nghĩ:

BẢY GIÁC CHI                                        699

"Chúng ta sẽ được biết ý nghĩa lời nói này từ nơi Thế Tôn".

8) Rồi các Tỷ-kheo ấy sau khi đi khất thực ở
Haliddavasana, sau buổi ăn, trên con đường đi khất
thực trở về, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, các
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

9) -- Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, vào buổi sáng,
đắp y cầm y bát đi vào Haliddavasana để khất thực.
Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con suy nghĩ như sau:
"Thật là quá sớm để đi vào Haliddavasana khất thực.
Vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn các du sĩ ngoại
đạo". Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con đi đến khu vườn
các du sĩ ngoại đạo... (như trên) ... Rồi chúng con,
bạch Thế Tôn, không hoan hỷ, không bác bỏ lời nói
các du sĩ ngoại đạo ấy; không hoan hỷ, không bác
bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy, chúng con ra đi với ý nghĩ:
"Chúng ta sẽ được biết ý nghĩa lời nói này từ Thế
Tôn".

10) -- Được nói vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải nói với các du sĩ ngoại đạo ấy như sau:

- "Nhưng này chư Hiền, từ tâm giải thoát tu tập như thế nào? Thú hướng như thế nào? Tối

BẢY GIÁC CHI                                        700

thắng như thế nào? Quả như thế nào? Cứu
cánh như thế nào?
- Và này chư Hiền, bi tâm giải thoát tu tập như
thế nào? Thú hướng như thế nào? Tối thắng
như thế nào? Quả như thế nào? Cứu cánh như
thế nào?
- Và này chư Hiền, hỷ tâm giải thoát... xả tâm
giải thoát tu tập như thế nào? Thú hướng như
thế nào? Tối thắng như thế nào? Quả như thế
nào? Cứu cánh như thế nào?"

Khi được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại đạo sẽ không thể cắt nghĩa được, sẽ rơi vào khó khăn.

11) Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, vấn đề này
vượt ngoài giới vức của họ. Này các Tỷ-kheo, Ta
không thấy một ai ở Thiên giới, thế giới này ở Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người có thể làm thỏa
mãn tâm với câu trả lời cho những câu hỏi này, ngoại
trừ Như Lai, hay đệ tử Như Lai, hay những ai được
nghe từ hai vị ấy.

12) Và này các Tỷ-kheo, từ tâm giải thoát tu tập như thế nào? Thú hướng như thế nào? Tối thắng như thế nào? Quả như thế nào? Cứu cánh như thế nào?

BẢY GIÁC CHI                                       701

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm
giác chi câu hữu với từ... tu tập xả giác chi câu
hữu với từ, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng ghê tởm
đối với pháp không ghê tởm", vị ấy trú ở đây
với tưởng ghê tởm.
- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng không
ghê tởm đối với pháp ghê tởm", vị ấy trú ở đây
với tưởng không ghê tởm.
- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng ghê tởm
đối với pháp không ghê tởm và pháp ghê tởm",
vị ấy trú ở đây với tưởng ghê tởm.
- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng không
ghê tởm đối với pháp ghê tởm và pháp không
ghê tởm", vị ấy trú ở đây với tưởng không ghê
tởm.
- Nếu vị ấy muốn: "Từ bỏ cả hai không ghê tởm
và ghê tởm, ta sẽ trú xả, chánh niệm tỉnh giác",
vị ấy trú ở đây với xả, chánh niệm tỉnh giác,
hay đạt đến giải thoát được gọi là thanh tịnh,
vị ấy an trú.
- Này các Tỷ-kheo, từ tâm giải thoát là thanh
tịnh tối thượng, Ta tuyên bố như vậy. Ở đây là
trí tuệ đối với Tỷ-kheo không đạt tới giải thoát
cao hơn.

BẢY GIÁC CHI                                        702

13) Và này các Tỷ-kheo, bi tâm giải thoát tu tập như thế nào? Thú hướng như thế nào? Tối thắng như thế nào? Quả như thế nào? Cứu cánh như thế nào?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm
giác chi câu hữu với bi... tu tập xả giác chi câu
hữu với bi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng ghê tởm
đối với pháp không ghê tởm", vị ấy trú ở đây
với tưởng ghê tởm... Nếu vị ấy muốn: "Từ bỏ
cả hai không ghê tởm và ghê tởm, ta sẽ trú xả,
chánh niệm tỉnh giác", vị ấy trú ở đây với xả,
chánh niệm tỉnh giác.
- Vượt qua một cách hoàn toàn các sắc tưởng,
chấm dứt các tưởng đối ngại, không tác ý các
tưởng sai biệt, vị ấy nghĩ rằng: "Hư không là
vô biên", vị ấy đạt đến và trú Không vô biên
xứ.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng bi tâm giải thoát
lấy Không vô biên xứ làm tối thắng. Ở đây là
trí tuệ của Tỷ-kheo không đạt tới giải thoát cao
hơn.

14) Và này các Tỷ-kheo, tu tập hỷ tâm giải thoát như thế nào? Thú hướng như thế nào? Tối thắng như thế nào? Quả như thế nào? Cứu cánh như thế nào?

BẢY GIÁC CHI                                        703

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm
giác chi câu hữu với hỷ... tu tập xả giác chi câu
hữu với hỷ liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng ghê tởm
đối với pháp không ghê tởm", vị ấy trú ở đây
với tưởng ghê tởm... Nếu vị ấy muốn: "Từ bỏ
cả hai không ghê tởm và ghê tởm, ta sẽ trú xả,
chánh niệm tỉnh giác", vị ấy trú ở đây với xả,
chánh niệm tỉnh giác.
- Vượt qua Không vô biên xứ một cách hoàn
toàn, vị ấy nghĩ rằng: "Thức là vô biên", vị ấy
đạt đến và trú Thức vô biên xứ.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hỷ tâm giải thoát
lấy Thức vô biên xứ làm tối thắng. Ở đây là trí
tuệ của Tỷ-kheo không đạt tới giải thoát cao
hơn.

15) Và này các Tỷ-kheo, tu tập xả tâm giải thoát như thế nào? Thú hướng như thế nào? Tối thắng như thế nào? Quả như thế nào? Cứu cánh như thế nào?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm
giác chi câu hữu với xả... tu tập xả giác chi câu
hữu với xả liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

BẢY GIÁC CHI                                        704

- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng ghê tởm
đối với pháp không ghê tởm", vị ấy trú ở đây
với tưởng ghê tởm.
- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng không
ghê tởm đối với pháp ghê tởm", vị ấy trú ở đây
với tưởng không ghê tởm.
- Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ trú với tưởng không
ghê tởm đối với pháp ghê tởm và pháp không
ghê tởm", vị ấy trú ở đây với tưởng không ghê
tởm.
- Nếu vị ấy muốn: "Từ bỏ cả hai không ghê tởm
và ghê tởm, ta sẽ trú xả, chánh niệm tỉnh giác",
vị ấy trú ở đây với xả, chánh niệm tỉnh giác.
- Sau khi vượt qua Thức vô biên xứ một cách
hoàn toàn với ý nghĩ: "Không có vật gì", vị ấy
chứng đạt và trú Vô sở hữu xứ.
- Ta nói rằng, này các Tỷ-kheo, xả tâm giải
thoát lấy Vô sở hữu xứ làm tối thắng. Ở đây là
trí tuệ của Tỷ-kheo không đạt tới giải thoát cao
hơn.

BẢY GIÁC CHI                                       705

73 Tu tập - Câu hữu với các Tưởng - Kinh Bộ Xương – Tương V, 203

Bộ Xương – Tương V, 203

Quả Lớn Lợi Ích Lớn – Tương V, 203

1) Sàvatthi...

2) -- Tu tập cốt tưởng, này các Tỷ-kheo, làm cho sung mãn, được quả lớn, được lợi ích lớn.

3) Này các Tỷ-kheo, cốt tưởng tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, đưa đến quả lớn, đưa đến lợi ích lớn?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi câu hữu với cốt tưởng liên hệ đến viễn ly, liên hệ
đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ...
tu tập xả giác chi câu hữu với cốt tưởng liên hệ đến
viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt,
hướng đến từ bỏ.

5) Này các Tỷ-kheo, cốt tưởng được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy, có quả lớn, có lợi ích lớn.

BẢY GIÁC CHI                                         706

Trí Và Bất Hoàn – Tương V, 203 (Annàsativà)

1) ...

2) -- Tu tập, làm cho sung mãn cốt tưởng, này các
Tỷ-kheo, một trong hai quả được chờ đợi: Ngay
trong hiện tại được Chánh trí, hay nếu có dư y, chứng
được Bất hoàn.

3) Tu tập cốt tưởng như thế nào, làm cho sung mãn
như thế nào, này các Tỷ-kheo, một trong hai quả
được chờ đợi: Ngay trong hiện tại được Chánh trí,
hay nếu có dư y, chứng được Bất hoàn?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi câu hữu với cốt tưởng... tu tập xả giác chi câu hữu với cốt tưởng, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

5) Tu tập cốt tưởng như vậy, được làm cho sung mãn
như vậy, này các Tỷ-kheo, một trong hai quả được
chờ đợi: Ngay trong hiện tại được Chánh trí, hay nếu
có dư y, chứng được Bất hoàn.

Nghĩa Lợi Lớn – Tương V, 204

1) ...

BẢY GIÁC CHI                                         707

2) -- Cốt tưởng, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến nghĩa lợi lớn.

3) Cốt tưởng, tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, này các Tỷ-kheo, đưa đến nghĩa lợi lớn?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi câu hữu với cốt tưởng... tu tập xả giác chi câu hữu với cốt tưởng, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

5) Này các Tỷ-kheo, cốt tưởng được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy, đưa đến nghĩa lợi lớn.

An Ổn Lớn Khỏi Khổ Ách – Tương V, 205

(Như kinh trên, chỉ khác là đưa đến an ổn lớn, khỏi khổ ách)

Hứng Khởi Lớn (Samvegà) – Tương V, 205

(Như trên, chỉ khác là đưa đến hứng khởi lớn)

Lạc Trú – Tương V, 205

(Như kinh trên, chỉ khác là đưa đến lạc trú)

BẢY GIÁC CHI                                         708

Côn Trùng Ăn – Tương V, 205

Tu tập tưởng bị côn trùng ăn, này các Tỷ-kheo...

Xanh Bầm – Tương V, 205 (Vinilaka)

Tu tập tưởng xác bị xanh bầm, này các Tỷ-kheo...

Bị Nứt Nẻ – Tương V, 205 (Vicchiddaka)

Tu tập tưởng xác bị nứt nẻ, này các Tỷ-kheo...

Sưng Phồng Lên – Tương V, 205 (Uddhumàtaka)

Tu tập tưởng xác bị sưng phồng lên, này các Tỷ- kheo...

Từ – Tương V, 206

Tu tập từ tâm, này các Tỷ-kheo...

Bi – Tương V, 206

Tu tập bi tâm, này các Tỷ-kheo...

Hỷ – Tương V, 206

Tu tập hỷ tâm, này các Tỷ-kheo...

BẢY GIÁC CHI                                       709

Xả – Tương V, 206

Tu tập xả tâm, này các Tỷ-kheo...

Hơi Thở Vô Hơi Thở Ra – Tương V, 206

Tu tập hơi thở vô hơi thở ra, này các Tỷ-kheo...

VIII. Phẩm Đoạn Diệt

Bất Tịnh – Tương V, 207

Tu tập tưởng bất tịnh, này các Tỷ-kheo...

Chết – Tương V, 207

Tu tập tưởng chết, này các Tỷ-kheo...

Ghê Tởm – Tương V, 207

Tu tập tưởng ghê tởm đối với đồ ăn, này các Tỷ- kheo...

Bất Khả Lạc Hay Toàn Thế Giới – Tương V, 207

Tu tập tưởng bất khả lạc đối với toàn thế giới, này các Tỷ-kheo...

BẢY GIÁC CHI                                       710

Vô Thường – Tương V, 207

Tu tập tưởng vô thường, này các Tỷ-kheo...

Khổ – Tương V, 207

Tu tập khổ tưởng, này các Tỷ-kheo...

Vô Ngã – Tương V, 208

Tu tập tưởng vô ngã, này các Tỷ-kheo...

Đoạn Tận – Tương V, 208

Tu tập tưởng đoạn tận, này các Tỷ-kheo...

Ly Tham – Tương V, 208

Tu tập tưởng ly tham, này các Tỷ-kheo...

Đoạn Diệt – Tương V, 208

Quả Lớn Lợi Ích Lớn – Tương V, 208

1) ...

2) -- Tu tập tưởng đoạn diệt, làm cho sung mãn, này các Tỷ-kheo, được quả lớn, được lợi ích lớn.

BẢY GIÁC CHI                                      711

3) Và này các Tỷ-kheo, tu tập tưởng đoạn diệt như thế nào...?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi câu hữu với tưởng đoạn diệt... tu tập xả giác chi
câu hữu với tưởng đoạn diệt, liên hệ đến viễn ly, liên
hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ
bỏ.

5) Tu tập tưởng đoạn diệt như vậy, làm cho sung mãn như vậy, này các Tỷ-kheo, được quả lớn, được lợi ích lớn.

Trí Và Bất Hoàn – Tương V, 208

2) -- Tu tập tưởng đoạn diệt, làm cho sung mãn, này
các Tỷ-kheo, một trong hai quả được chờ đợi: Ngay
trong hiện tại được Chánh trí, hay nếu có dư y, chứng
được Bất hoàn.

3) Tu tập như thế nào, làm cho sung mãn tưởng đoạn diệt như thế nào, này các Tỷ-kheo...?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi câu hữu với tưởng đoạn diệt... tu tập xả giác chi câu hữu với tưởng đoạn diệt, liên hệ đến viễn ly, liên

BẢY GIÁC CHI                                         712

hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

5) Tu tập tưởng đoạn diệt như vậy, làm cho sung mãn
như vậy, này các Tỷ-kheo, một trong hai quả được
chờ đợi: Ngay trong hiện tại được Chánh trí, hay nếu
có dư y, chứng được Bất hoàn.

Nghĩa Lợi Lớn – An Ổn Lớn Khỏi Khổ Ách – Hứng Khởi Lớn – Lạc Trú – Tương V, 209

1) ...

2) -- Tưởng đoạn diệt được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến nghĩa lợi lớn, đưa đến an ổn lớn
khỏi các khổ ách, đưa đến hứng khởi lớn, đưa đến
lạc trú lớn.

3) Tu tập đoạn diệt tưởng như thế nào, làm cho sung
mãn như thế nào, đưa đến nghĩa lợi lớn, đưa đến an
ổn lớn khỏi các khổ ách, đưa đến hứng khởi lớn, đưa
đến lạc trú lớn?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi câu hữu với tưởng đoạn diệt... tu tập xả giác chi câu hữu với tưởng đoạn diệt liên hệ đến viễn ly, liên

BẢY GIÁC CHI                                        713

hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ...

5) Tu tập tưởng đoạn diệt như vậy, làm cho sung mãn
như vậy, này các Tỷ-kheo, đưa đến nghĩa lợi lớn, đưa
đến an ổn lớn khỏi các khổ ách, đưa đến hứng khởi
lớn, đưa đến lạc trú lớn.

BẢY GIÁC CHI                                       714

74 Tu tập - Tâm thụ động, Tâm dao động tu tập giác chi nào - Kinh Lửa – Tương V, 178

Lửa – Tương V, 178

1) ...

2) Rồi một số đông Tỷ-kheo, vào buổi sáng, đắp y, mang y bát đi vào Sàvatthi để khất thực.

3) Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi vào Sàvatthi khất thực, vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo".

4) Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến khu vườn của các du sĩ
ngoại đạo; sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại
đạo những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống
một bên. Các du sĩ ngoại đạo nói với các Tỷ-kheo
đang ngồi một bên:

5) -- Này chư Hiền, Sa-môn Gotama có thuyết pháp
như sau cho các đệ tử:"Hãy đến, này các Tỷ-kheo,
sau khi đoạn tận năm triền cái là những pháp làm uế
nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy như thật tu tập bảy
giác chi".

BẢY GIÁC CHI                                         715

Này chư Hiền, chúng tôi cũng thuyết pháp như vậy cho các đệ tử: "Hãy đến, này chư Hiền, sau khi đoạn tận năm triền cái là những pháp làm uế nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy như thật tu tập bảy giác chi".

6) Ở đây, này chư Hiền, cái gì là đặc thù (viseso),
cái gì là thù thắng (abhippayo), cái gì là sai biệt giữa
Sa-môn Gotama và chúng tôi, tức là về thuyết pháp
hay về giáo giới?

7) Rồi các Tỷ-kheo ấy không hoan hỷ, không bác bỏ
lời nói của các du sĩ ngoại đạo ấy; không hoan hỷ,
không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy họ ra đi với ý
nghĩ: "Chúng ta sẽ được biết ý nghĩa lời nói này từ
nơi Thế Tôn".

8) Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi đi khất thực ở
Sàvatthi, sau buổi ăn, trên con đường đi khất thực trở
về, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên.

9) Ngồi một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát và đi vào Sàvatthi để khất thực. Bạch Thế Tôn, rồi chúng con suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi vào Sàvatthi khất thực. Vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo". Rồi bạch Thế

BẢY GIÁC CHI                                           716

Tôn, chúng con đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo;
sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại đạo những
lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Rồi
bạch Thế Tôn, các du sĩ ngoại đạo ấy nói với chúng
con đang ngồi một bên: "Này chư Hiền, Sa-môn
Gotama thuyết pháp như sau... tức là về thuyết pháp
hay về giáo giới?"

10) Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con không tán thán,
không bác bỏ lời nói các du sĩ ngoại đạo ấy; không
hoan hỷ, không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy chúng
con ra đi với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ được hiểu lời nói
này từ Thế Tôn".

11) -- Được nói vậy, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại
đạo cần được trả lời như sau: "Này chư Hiền, khi tâm
thụ động (linam), trong khi ấy, tu tập giác chi nào là
không phải thời, trong khi ấy, tu tập giác chi nào là
phải thời? Nhưng, này chư Hiền, trong khi tâm dao
động (uddhatam), trong khi ấy, tu tập giác chi nào
là không phải thời, trong khi ấy, tu tập giác chi nào
là phải thời?" Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các
du sĩ ngoại đạo sẽ không thể cắt nghĩa được, sẽ rơi
vào khó khăn.

12) Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, vấn đề này vượt ngoài giới vức của họ. Này các Tỷ-kheo, Ta

BẢY GIÁC CHI                                         717

không thấy một ai ở Thiên giới, thế giới này, ở Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người có thể làm thỏa
mãn tâm với câu trả lời cho những câu hỏi này, ngoại
trừ Như Lai, hay đệ tử Như Lai, hay những ai được
nghe từ hai vị ấy.

Phi Thời – Tương V, 180

13)-- Trong khi tâm thụ động, này các Tỷ-kheo,
trong khi ấy, không phải thời là tu tập khinh an giác
chi, không phải thời là tu tập định giác chi, không
phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Khi tâm thụ
động, này các Tỷ-kheo, thật khó làm tâm phát khởi
nhờ những pháp này.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn đốt lên
một ngọn lửa nhỏ, người ấy ném vào đấy cỏ ướt,
phân bò ướt, củi ướt, để ngọn lửa ấy giữa mưa, gió
và rắc bụi lên trên; người ấy có thể nhen đỏ ngọn lửa
nhỏ ấy không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, không phải thời là tu tập khinh

BẢY GIÁC CHI                                        718

an giác chi, không phải thời là tu tập định giác chi,
không phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng,
khi tâm thụ động, thật khó làm tâm phát khởi nhờ
những pháp này.

Phải Thời – Tương V, 181

15) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động,
trong khi ấy, phải thời là tu tập trạch pháp giác chi,
phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, phải thời là tu
tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo,
khi tâm thụ động, thật dễ làm tâm phát khởi nhờ
những pháp này.

16) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn đốt lên
một ngọn lửa nhỏ, người ấy ném vào đấy cỏ khô,
phân bò khô, củi khô, dùng miệng thổi, không có rắc
bụi lên trên; người ấy có thể nhen đỏ ngọn lửa ấy
không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, phải thời là tu tập trạch pháp giác chi, phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo,

BẢY GIÁC CHI                                           719

khi tâm thụ động, thật dễ làm tâm phát khởi nhờ những pháp này.

Không Phải Thời – Tương V, 182

17) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động,
trong khi ấy, không phải thời là tu tập trạch pháp
giác chi, không phải thời là tu tập tinh tấn giác chi,
không phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, tâm dao động, thật khó được tịnh
chỉ do những pháp ấy.

18) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn dập
tắt một đống lửa lớn. Ở đây, người ấy ném vào cỏ
khô, phân bò khô và củi khô, lấy miệng thổi, và
không rắc bụi lên trên. Người ấy có thể dập tắt đống
lửa lớn ấy không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao
động, không phải thời là tu tập trạch pháp giác chi,
không phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, không phải
thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao
động, thật không dễ được tịnh chỉ nhờ những pháp
ấy.

BẢY GIÁC CHI                                          720

Phải Thời – Tương V, 182

19) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động,
trong khi ấy, phải thời là tu tập khinh an giác chi,
phải thời là tu tập định giác chi, phải thời là tu tập
xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động thật dễ
được tịnh chỉ nhờ những pháp này.

20) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người muốn dập tắt
một đống lửa lớn. Ở đây, người ấy ném vào cỏ ướt,
ném vào phân bò ướt, ném vào củi ướt, để giữa gió
và mưa, và rắc bụi lên trên. Người ấy có thể dập tắt
ngọn lửa lớn ấy không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động, trong khi ấy, phải thời là tu tập khinh an giác chi, phải thời là tu tập định giác chi, phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động, thật dễ được tịnh chỉ nhờ các pháp này.

21) Nhưng đối với niệm, này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng lợi ích trong mọi trường hợp.

BẢY GIÁC CHI                                          721

75 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh Cán Búa – Tương III, 272

Cán Búa – Hay Chiếc Thuyền – Tương III, 272

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) - Do biết, do thấy, này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố sự đoạn tận các lậu hoặc, không phải do không biết, do không thấy.

4) Do biết cái gì, thấy cái gì, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận?

- Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn
diệt.
- Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ đoạn
diệt.
- Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là
tưởng đoạn diệt.
- Đây là các hành, đây là các hành tập khởi, đây
là các hành đoạn diệt.
- Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức
đoạn diệt.

Do biết như vậy, do thấy như vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận.

BẢY GIÁC CHI                                       722

5) Này các Tỷ-kheo, như có Tỷ-kheo sống không chí
tâm trong sự tu tập, khởi lên ước muốn như sau:
"Mong rằng tâm của ta được giải thoát khỏi các lậu,
hoặc không có chấp thủ!". Tuy vậy, tâm của vị ấy
cũng không giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có
chấp thủ.

6) Vì sao? Phải nói rằng vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái gì?

- Không có tu tập Bốn niệm xứ.
- Không có tu tập Bốn chánh cần.
- Không có tu tập Bốn như ý túc.
- Không có tu tập Năm căn.
- Không có tu tập Năm lực.
- Không có tu tập Bảy bồ đề phần.
- Không có tu tập Thánh đạo Tám ngành.

7) Ví như, này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười
hai trứng gà, không được con gà mái ấp nằm đúng
cách, không được ấp nóng đúng cách, không được
ấp dưỡng đúng cách.

8) Dầu cho con gà mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con của ta, với chân, móng và đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách an toàn"; tuy vậy các con gà con ấy không có thể, với chân, móng, đỉnh

BẢY GIÁC CHI                                       723

đầu hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách an toàn.

9) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, tám, mười hay mười hai
trứng gà ấy không được con gà mái ấp nằm một cách
đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp dưỡng một
cách đúng đắn.

10) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chí
tâm trong sự tu tập. Dầu cho vị ấy có khởi lên ý
muốn: "Mong rằng tâm ta được giải thoát khỏi các
lậu hoặc, không có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy cũng
không giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ.

11) Vì sao? Phải nói rằng, vì vị ấy không có tu tập.
Không có tu tập cái gì? Không có tu tập Bốn niệm
xứ... Không có tu tập con đường Thánh đạo Tám
ngành.

12) Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập. Dầu cho vị ấy không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ". Tuy vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

13) Vì sao? Phải nói rằng, vì vị ấy có tu tập. Có tu tập cái gì?

BẢY GIÁC CHI                                        724

- Có tu tập Bốn niệm xứ.
- Có tu tập Bốn chánh cần.
- Có tu tập Bốn như ý túc.
- Có tu tập Năm căn.
- Có tu tập Năm lực.
- Có tu tập Bảy giác chi.
- Có tu tập con đường Thánh đạo Tám ngành.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười
hai trứng gà. Các trứng ấy được con gà mái ấp nằm
một cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp
dưỡng một cách đúng đắn.

Dầu cho con gà mái ấy không khởi lên ước muốn:
"Mong rằng các con gà con của ta, với chân, móng
và đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ
trứng, được xuất sanh một cách an toàn"; tuy vậy,
các con gà con ấy có thể với chân, móng và đỉnh đầu,
hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được
xuất sanh một cách an toàn.

15) Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, có tám, mười
hay mười hai trứng gà được con gà mái ấy ấp nằm
một cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp
dưỡng một cách đúng đắn.

16) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sống chí tâm tu tập. Dầu cho vị ấy không khởi lên ước muốn:

BẢY GIÁC CHI                                       725

"Mong rằng tâm của ta được giải thoát khỏi các lậu
hoặc, không có chấp thủ". Tuy vậy, tâm của vị ấy
vẫn được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ.

17) Vì sao? Phải nói rằng, vì vị ấy có tu tập. Tu tập cái gì? Có tu tập Bốn niệm xứ... có tu tập con đường Thánh đạo Tám ngành.

18) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thợ đá hay
đệ tử người thợ đá, khi nhìn vào cán búa thấy dấu
các ngón tay và dấu các ngón tay cái. Vị ấy không
có thể biết được như sau: "Hôm nay, từng ấy cán búa
của ta bị hao mòn; hôm nay từng ấy, các ngày khác
từng ấy". Nhưng vị ấy biết được cán búa bị hao mòn
trên sự hao mòn của cán búa.

19) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo chí tâm
trong sự tu tập không có biết như sau: "Hôm nay,
từng ấy lậu hoặc của ta được hao mòn, hôm qua từng
ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng vị ấy biết được
(các lậu hoặc) được hao mòn trên sự hao mòn (các
lậu hoặc).

20) Ví như, này các Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi
biển có đầy đủ cột buồm và dây buồm, bị mắc cạn
sáu tháng do thiếu nước trong mùa khô; các cột
buồm và dây buồm bị gió và mặt trời làm hư hỏng,

BẢY GIÁC CHI                                        726

rồi bị nước mưa đổ xuống trong mùa mưa, chúng trở thành yếu và hư nát (?).

21) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập, các kiết sử rất dễ bị yếu dần và hư nát.

BẢY GIÁC CHI                                        727

76 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh PHÙ–DI – 126 Trung III, 353

KINH PHÙ–DI (Bhùmija suttam) – Bài kinh số 126 – Trung III, 353

Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng sóc. Rồi
Tôn giả Bhumija vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi
đến trú xứ của vương tử Jayasena, sau khi đến ngồi
trên chỗ đã soạn sẵn. Rồi vương tử Jayasena đi đến
Tôn giả Bhumija, sau khi đến nói lên với Tôn giả
Bhumija những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, vương tử
Jayasena thưa với Tôn giả Bhumija:
– Thưa Tôn giả Bhumija, có một số Sa-môn, Bà-la-
môn có lý thuyết như sau, có quan điểm như sau:
"Nếu có ước nguyện hành Phạm hạnh, thời không
đạt được quả vị; nếu không có ước nguyện hành
Phạm hạnh, thời không đạt được quả vị; nếu có và
không có ước nguyện hành Phạm hạnh, thời không
đạt được quả vị; nếu không có và không không có
ước nguyện hành Phạm hạnh, thời không đạt được

BẢY GIÁC CHI                                         728

quả vị". Ở đây, bậc Đạo sư của Tôn giả Bhumija có
nói gì, và có lập luận gì?
– Thưa Vương tử, tôi không tận mặt Thế Tôn được
nghe như vậy, được ghi nhớ như vậy. Và sự việc
này xảy ra, Thế Tôn có giải thích như sau:
"Nếu có ước nguyện, hành Phạm hạnh không chánh
đáng (ayoniso), thời không đạt được quả vị;
Nếu không có ước nguyện, hành Phạm hạnh không
chánh đáng, thời không đạt được quả vị;
Nếu có và không có ước nguyện hành Phạm hạnh
không chánh đáng, thời không đạt được quả vị;
Nếu không có và không không có ước nguyện, hành
Phạm hạnh không chánh đáng thời không đạt được
quả vị.
Còn nếu có ước nguyện hành Phạm hạnh một cách
chánh đáng, thời đạt được quả vị;
Nếu không có ước nguyện hành Phạm hạnh một
cách chánh đáng, thời đạt được quả vị;
Nếu có và không có ước nguyện hành Phạm hạnh
một cách chánh đáng, thời đạt được quả vị;
Nếu không có và không không có ước nguyện hành
Phạm hạnh một cách chánh đáng, thời đạt được quả
vị".
Thưa Vương tử, tôi không tận mặt Thế Tôn được
nghe như vậy, được ghi nhớ như vậy. Sự việc xảy
ra, Thế Tôn có giải thích như vậy.

BẢY GIÁC CHI                                    729

– Nếu Đạo sư của Tôn giả Bhumija thuyết lý như
vậy, lập luận như vậy, thời tôi nghĩ rằng chắc chắn
vị Đạo sư của Tôn giả Bhumija, đứng cao hơn trên
đầu tất cả Sa-môn, Bà-la-môn tầm thường.
Rồi vương tử Jayasena mời Tôn giả Bhumija, dùng
với bát ăn (thalipaka) của mình.
Rồi Tôn giả Bhumija, sau bữa ăn khất thực trở về đi
đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả
Bhumija bạch Thế Tôn:
– Bạch Thế Tôn, ở đây, vào buổi sáng con đắp y,
cầm y bát, đi đến trú xứ của vương tử Jayasena, sau
khi đến con ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, bạch Thế
Tôn, vương tử Jayasena đến chỗ con, sau khi đến
nói lên với con những lời chào đón hỏi thăm, sau
khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu
rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, bạch
Thế Tôn vương tử Jayasena nói với con như sau:
"Thưa Tôn giả Bhumija, một số Sa-môn, Bà-la-
môn, .... bậc Đạo sư của Tôn giả có nói gì, có lập
luận gì?" Khi được nghe nói vậy, bạch Thế Tôn,
con có nói với vương tử Jayasena, như sau: "Này
Vương tử, tôi không tận mặt Thế Tôn, được nghe
như sau, được ghi nhớ như sau... ". , .... Tôi nghĩ
rằng chắc chắn Đạo sư của Tôn giả Bhumija, đứng
cao hơn trên đầu tất cả Sa-môn, Bà-la-môn tầm
thường". Bạch Thế Tôn, không hiểu hỏi như vậy,

BẢY GIÁC CHI                                        730

trả lời như vậy, con có nói đúng lời Thế Tôn nói,
con không xuyên tạc lời Thế Tôn với điều không
đúng sự thực, nhưng con đã giải thích đúng pháp,
tùy pháp, và một vị đồng Phạm hạnh nói đúng
pháp, tùy pháp sẽ không có lý do để chỉ trích?
– Thật vậy, này Bhumija, được hỏi vậy, được trả lời
vậy, Ông nói đúng lời Thế Tôn nói, Ông không
xuyên tạc Thế Tôn với điều không đúng sự thực,
Ông đã giải thích đúng pháp, tùy pháp, và một vị
đồng Phạm hạnh nói đúng pháp, tùy pháp không có
lý do gì để chỉ trích.
Này Bhumija, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có
tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà
tinh tấn, tà niệm, tà định, nếu họ có ước nguyện
hành Phạm hạnh, thời không đạt được quả vị; nếu
họ không có ước nguyện hành Phạm hạnh, thời
không đạt được quả vị; nếu họ có và không có ước
nguyện, hành Phạm hạnh, thời không đạt được quả
vị; nếu họ không có và không không có ước
nguyện, hành Phạm hạnh thời không đạt được quả
vị. Vì sao vậy? Đây không phải là phương pháp
này Bhumija, để đạt được quả vị.
Ví như, này Bhumija, một người cần dầu, tìm cầu
dầu, đi chỗ này chỗ kia để tìm dầu. Sau khi đổ cát
vào thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cát cho ra
dầu). Nếu người ấy có ước nguyện, sau khi đổ cát
vào thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cát cho ra

BẢY GIÁC CHI                                      731

dầu), người ấy không lấy được dầu. Nếu người ấy
không có ước nguyện, sau khi đổ cát vào thùng, tiếp
tục rưới nước rồi ép (cát cho ra dầu), người ấy
không lấy được dầu. Nếu người ấy có và không có
ước nguyện, sau khi đổ cát vào thùng, tiếp tục rưới
nước rồi ép (cát cho ra dầu), người ấy không lấy
được dầu. Nếu người ấy không có và không không
có ước nguyện, sau khi đổ cát vào thùng, tiếp tục
rưới nước rồi ép (cát cho ra dầu), người ấy không
lấy được dầu. Vì sao vậy? Đây không phải là
phương pháp, này Bhumija, để lấy được dầu.
Cũng vậy, này Bhumija, những vị Sa-môn hay Bà-
la-môn có tà kiến, tà tư duy... tà định, nếu họ có
ước nguyện, hành Phạm hạnh, họ không đạt được
quả vị; nếu họ không ước nguyện... có và không có
ước nguyện... không có và không không có ước
nguyện, hành Phạm hạnh thời họ không đạt được
quả vị. Vì sao vậy? Đây không phải là phương pháp
này Bhumija, để đạt được quả vị.
Ví như, này Bhumija, một người cần sữa, tìm cầu
sữa, đi chỗ này chỗ kia để tìm sữa, nắm sừng con
bò cái trẻ để vắt sữa. Nếu người ấy có ước nguyện,
nắm sừng con bò cái trẻ để vắt sữa, người ấy không
lấy được sữa. Nếu người ấy không có ước nguyện...
Nếu người ấy có và không có ước nguyện... Nếu
người ấy không có và không không có ước nguyện,
nắm sừng con bò cái trẻ để vắt sữa, nó không lấy

BẢY GIÁC CHI                                        732

được sữa. Vì sao vậy? Này Bhumija, đây không
phải là phương pháp để lấy sữa. Cũng vậy, này
Bhumija, các vị Sa-môn hay Bà-la-môn, có tà
kiến... có tà định, nếu họ có ước nguyện hành Phạm
hạnh, họ không đạt được quả vị; nếu họ không có
ước nguyện; nếu họ có và không có ước nguyện;
nếu họ không có và không không có ước nguyện,
hành Phạm hạnh, họ không đạt được quả vị. Vì sao
vậy? Đây không phải là phương pháp, này Bhumija,
để đạt được quả vị.
Ví như, này Bhumija, một người cần sanh tô, tìm
cầu sanh tô, đi chỗ này chỗ kia để tìm cầu sanh tô,
sau khi đổ nước vào một cái ghè, rồi lấy que
khuấy đánh. Nếu người ấy có ước nguyện, sau khi
đổ nước vào một cái ghè, lấy que khuấy đánh,
người ấy không lấy được sanh tô. Nếu người ấy
không có ước nguyện... nếu người ấy có và không
có ước nguyện... nếu người ấy không có và không
không có ước nguyện, đổ nước vào một cái ghè, lấy
que khuấy đánh, người ấy không lấy được sanh tô.
Vì sao vậy? Này Bhumija, đây không phải là
phương pháp để lấy sanh tô. Cũng vậy, này
Bhumija, những Sa-môn hay Bà-la-môn có tà
kiến... (như trên)... có tà định, nếu họ có ước
nguyện hành Phạm hạnh, họ không đạt được quả vị;
nếu họ không có ước nguyện; nếu họ có và không
có ước nguyện; nếu họ không có và không không

BẢY GIÁC CHI                                       733

có ước nguyện, thời họ không đạt được quả vị. Vì
sao vậy? Này Bhumija, đây không phải là phương
pháp để đạt được quả vị.
Ví như, này Bhumija, một người cần lửa, tìm cầu
lửa, đi chỗ này chỗ kia để tìm lửa. Người ấy đem
phần phía trên đồ quay lửa, rồi cọ xát với một
khúc que ướt và có nhựa, nếu người ấy có ước
nguyện, đem phần phía trên đồ quay lửa rồi cọ xát
với một khúc que ướt và có nhựa, thời người ấy
không lấy được lửa; nếu người ấy không có ước
nguyện; nếu người ấy có và không có ước nguyện,
nếu người ấy không có và không không có ước
nguyện đem phần trên đồ quay lửa, rồi cọ xát với
một khúc que ướt và có nhựa, thời người ấy không
lấy được lửa. Vì sao vậy? Đây không phải là
phương pháp, này Bhumija, để lấy được lửa.
Cũng vậy, này Bhumija, có những Sa-môn, hay Bà-
la-môn có tà kiến... (như trên)... có tà định; nếu họ
có ước nguyện, hành Phạm hạnh, họ không đạt
được quả vị; nếu họ không có ước nguyện; nếu họ
có và không có ước nguyện; nếu họ không có và
không không có ước nguyện, thời họ không thể đạt
được quả vị. Vì cớ sao? Đây không phải là phương
pháp, này Bhumija, để đạt được quả vị.
Này Bhumija, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp,
chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh

BẢY GIÁC CHI                                         734

định; nếu họ có ước nguyện, hành Phạm hạnh, họ
đạt được quả vị; nếu họ không có ước nguyện; nếu
họ có và không có ước nguyện; nếu họ không có và
không không có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời
họ đạt được quả vị. Vì cớ sao? Đây là phương
pháp, này Bhumija, để đạt được quả vị.
Ví như, này Bhumija, một người cần dầu, cầu tìm
dầu, đi chỗ này chỗ kia để tìm dầu, sau khi đổ
những hột giống dầu vào cái thùng, tiếp tục rưới
nước rồi ép (cho ra dầu). Nếu người ấy có ước
nguyện, sau khi đổ những giống dầu vào trong cái
thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cho ra dầu), thời
người ấy lấy được dầu. Nếu người ấy không có ước
nguyện; nếu người ấy có và không có ước nguyện;
nếu người ấy không có và không không có ước
nguyện, sau khi đổ những hột giống dầu vào trong
cái thùng, tiếp tục rưới nước rồi ép (cho ra dầu),
thời người ấy lấy được dầu. Vì cớ sao? Này
Bhumija, đây là phương pháp để lấy được dầu.
Cũng vậy, này Bhumija những vị Sa-môn hay Bà-
la-môn nào có chánh kiến... có chánh định. Nếu họ
có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời họ đạt được
quả vị; nếu họ không có ước nguyện; nếu họ có và
không có ước nguyện, nếu họ không có và không
không có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời họ đạt
được quả vị. Vì cớ sao? Này Bhumija, đây là
phương pháp có thể đạt được quả vị.

BẢY GIÁC CHI                                           735

Ví như, này Bhumija, một người cần sữa, tìm cầu
sữa, đi chỗ này chỗ kia để tìm sữa. Và người ấy vắt
sữa từ nơi vú con bò cái còn trẻ. Nếu người ấy có
ước nguyện, vắt sữa từ nơi vú con bò cái còn trẻ,
thời người ấy lấy được sữa. Nếu người ấy không có
ước nguyện; nếu người ấy có và không có ước
nguyện; nếu người ấy không có và không không có
ước nguyện, người ấy vắt sữa từ nơi vú con bò cái
còn trẻ, thời người ấy lấy được sữa. Vì cớ sao? Này
Bhumija, đây là phương pháp để lấy được sữa.
Cũng vậy, này Bhumija, những Sa-môn hay Bà-la-
môn nào có chánh kiến... (như trên)... có chánh
định, nếu họ có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời
họ đạt được quả vị. Nếu họ không có ước nguyện;
nếu họ có và không có ước nguyện; nếu họ không
có và không không có ước nguyện, hành Phạm
hạnh, thời họ đạt được quả vị. Vì cớ sao? Này
Bhumija, đây là phương pháp để đạt được quả vị.
Ví như, này Bhumija, một người cần sanh tô, tìm
cầu sanh tô, đi chỗ này chỗ kia tìm cầu sanh tô; sau
khi đổ lạc (dadhi) vào trong một cái ghè, rồi lấy
cây que khuấy, đánh. Nếu người ấy có ước nguyện,
sau khi đổ lạc (dadhi) vào trong một cái ghè, rồi
lấy cây que khuấy, đánh, thời người ấy lấy được
sanh tô. Nếu người ấy không có ước nguyện; nếu
người ấy có và không có ước nguyện; nếu người ấy
không có và không không có ước nguyện, thời sau

BẢY GIÁC CHI                                       736

khi đổ lạc (dadhi) vào trong một cái ghè, rồi lấy
que khuấy, đánh, người ấy lấy được sanh tô. Vì cớ
sao? Này Bhumija, đây là phương pháp để lấy
được sanh tô. Cũng vậy, này Bhumija, những Sa-
môn hay Bà-la-môn nào có chánh kiến... có chánh
định; nếu họ có ước nguyện, hành Phạm hạnh, thời
họ đạt được quả vị. Nếu họ không có ước nguyện;
nếu họ có và không có ước nguyện; nếu họ không
có và không không có ước nguyện, hành Phạm
hạnh, thời họ đạt được quả vị. Vì cớ sao? Này
Bhumija, đây là phương pháp để đạt được quả vị.
Ví như, này Bhumija, có một người cần lửa, tìm
cầu lửa, đi chỗ này chỗ kia để tìm lửa, sau khi
mang phần trên đồ quay lửa rồi cọ xát với một
khúc cây khô không có nhựa. Nếu người ấy có ước
nguyện, đem phần phía trên đồ quay lửa rồi cọ xát
với một khúc cây khô không có nhựa, thời người ấy
lấy được lửa. Nếu người ấy không có ước nguyện;
nếu người ấy có và không có ước nguyện; nếu
người ấy không có và không không có ước nguyện,
đem phần phía trên đồ quay lửa rồi cọ xát với một
khúc cây khô không có nhựa, thời người ấy lấy
được lửa. Vì cớ sao? Này Bhumija, đây là phương
pháp để lấy được lửa. Cũng vậy, này Bhumija,
những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào có chánh
kiến... chánh định. Nếu họ có ước nguyện, hành
Phạm hạnh, thời họ đạt được quả vị; nếu họ không

BẢY GIÁC CHI                                      737

có ước nguyện; có và không có ước nguyện, nếu họ
không có và không không có ước nguyện, hành
Phạm hạnh, thời họ đạt kết quả vị. Vì sao vậy? Này
Bhumija, đây là phương pháp đưa đến quả vị.
Nếu bốn ví dụ này, này Bhumija, khởi đến từ nơi
Ông cho vương tử Jayasena, thời vương tử Jayasena
tự nhiên tin tưởng Ông, và khi đã tin tưởng, sẽ hành
động đúng theo cung cách một người đã tin tưởng
Ông.
– Nhưng làm sao, bạch Thế Tôn, bốn ví dụ này
khởi đến từ nơi con cho vương tử Jayasena, khởi
lên một cách tự nhiên, từ trước chưa từng được
nghe, như Thế Tôn được?
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Bhumja
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BẢY GIÁC CHI                                       738

77 Tu đúng cách mới có kết quả - Kinh SỰ TU TẬP – Tăng III, 454

SỰ TU TẬP –Tăng III, 454

1. - Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chí tâm trong
sự tu tập khởi lên ước muốn như sau: "Mong rằng
tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có
chấp thủ!". Tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải thoát
khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

Vì cớ sao? Phải nói rằng vì vị ấy không có tu tập.
Không có tu tập cái gì? - Không có tu tập Bốn niệm
xứ, không có tu tập Bốn chánh cần, không có tu tập
Bốn như ý túc, không có tu tập Năm căn, không có
tu tập Năm lực, không có tu tập Bảy Bồ-đề phần,
không có tu tập Thánh đạo tám ngành.

Ví như, này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai
trứng gà, không được con gà mái ấp nằm đúng cách,
không được ấp nóng đúng cách, không được ấp
dưỡng đúng cách.

Dầu cho con gà mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con của ta, với chân móng và đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh ra một cách an toàn", tuy vậy, các con gà con

BẢY GIÁC CHI                                       739

ấy không có thể, với chân, móng, đỉnh đầu hay với
miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh
ra một cách an toàn! Vì cớ sao? - Này các Tỷ-kheo,
tám, mười hay mười hai trứng gà mái ấy không được
con gà mái nằm ấp một cách đúng đắn, ấp nóng một
cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chú tâm
trong sự tu tập, dầu cho có khởi lên ý muốn: "Mong
rằng tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc không
có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải
thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ. Vì cớ
sao? Phải nói rằng vì vị ấy không có tu tập. Không
có tu tập cái gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ...
không có tu tập Thánh đạo tám ngành.

2. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chú tâm trong sự
tu tập, dầu cho không khởi lên ước muốn: "Mong
rằng tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không
có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi
các lậu hoặc không có chấp thủ.

Vì cớ sao? Phải nói rằng vì vị ấy có tu tập. Có tu tập
cái gì? Có tu tập Bốn niệm xứ, có tu tập Bốn chánh
cần, có tu tập Bốn như ý túc, có tu tập Năm căn, có
tu tập Năm lực, có tu tập Bảy Bồ-đề phần, có tu tập
Thánh đạo tám ngành.

BẢY GIÁC CHI                                         740

Ví như, này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai
trứng gà. Các trứng ấy được con gà mái ấp nằm một
cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp
dưỡng một cách đúng đắn. Dầu cho con gà mái ấy
không khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà
con của ta, với chân móng và đỉnh đầu, hay với
miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh ra
một cách an toàn!", tuy vậy, các con gà con ấy có
thể với chân, móng, đỉnh đầu hay với miệng và mỏ,
sau khi làm bể vỏ trứng, được sanh ra một cách an
toàn. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, tám, mười hay
mười hai trứng gà được con gà mái ấy ấp nằm một
cách đúng đắn, ấp nóng một cách đúng đắn, ấp
dưỡng một cách đúng đắn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chú tâm tu tập, dầu cho vị ấy không khởi lên ý muốn: "Mong rằng tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp thủ"; tuy vậy, tâm vị ấy cũng được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ. Vì cớ sao? Phải nói rằng vì vị ấy có tu tập. Tu tập cái gì? Có tu tập Bốn niệm xứ... có tu tập Thánh đạo tám ngành.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thợ nề hay đệ tử người thợ nề, khi nhìn vào cán búa, thấy dấu các ngón tay và dấu ngón tay cái. Người ấy không có thể biết được như sau: "Hôm nay từng ấy cán búa của

BẢY GIÁC CHI                                         741

ta bị hao mòn, hôm qua từng ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng người ấy biết được cán búa bị hao mòn trên sự hao mòn của cán búa.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo chú tâm trong sự tu tập không có biết như sau: "Hôm nay từng ấy lậu hoặc của ta được đoạn tận, hôm qua từng ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng vị ấy biết được các lậu hoặc được đoạn tận trên sự đoạn tận các lậu hoặc.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi biển,
có đầy đủ cột buồm và dây buồm bị mắc cạn sáu
tháng do thiếu nước trong mùa đông, các cột buồm
và dây buồm bị gió và mặt trời làm hư hỏng. Rồi bị
nước mưa đổ xuống trong mùa mưa, chúng bị hư dần
và mục nát một cách dễ dàng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chú tâm trong sự tu tập, các kiết sử rất dễ bị yếu dần và mục nát.

BẢY GIÁC CHI                                      742

78 Tôn giả Sariputta muốn an trú giác chi nào vào buổi sáng... - Kinh Chuyển – Tương V, 111

Chuyển – Tương V, 111 (Vatta)

1) Một thời, Tôn giả Sàriputta trú ở Sàvatthi, tại Thắng Lâm, vườn ông Anàthapindika.

2) Tại đây, Tôn giả Sàriputta gọi các Tỷ-kheo:

-- Chư Hiền giả Tỷ-kheo.

-- Thưa Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sàriputta. Tôn giả Sàriputta nói như sau:

3) -- Này chư Hiền, có bảy giác chi này. Thế nào là bảy?

- Niệm giác chi,
- Trạch pháp giác chi,
- Tinh tấn giác chi,
- Hỷ giác chi,
- Khinh an giác chi,
- Định giác chi,

BẢY GIÁC CHI                                      743

- Xả giác chi.

Này chư Hiền, đó là bảy giác chi này.

4) Đối với bảy giác chi này, này chư Hiền, đối với
giác chi nào ta muốn an trú vào buổi sáng, trong
giác chi ấy, ta an trú vào buổi sáng. Đối với giác chi
nào ta muốn an trú vào buổi trưa, trong giác chi ấy,
ta an trú vào buổi trưa. Đối với giác chi nào ta muốn
an trú vào buổi chiều, trong giác chi ấy, ta an trú vào
buổi chiều.

5) Nếu là niệm giác chi hiện hữu trong ta, này chư
Hiền, ta rõ biết được giác chi ấy là vô lượng trong ta,
giác chi ấy là khéo phát khởi trong ta, và giác chi ấy
an trú trong ta, ta rõ biết là có an trú. Nếu giác chi ấy
từ bỏ ta, ta rõ biết giác chi ấy từ bỏ ta vì nhân duyên
này.

6-10) ... (như trên, với các giác chi khác) ...

11) Nếu là xả giác chi hiện hữu trong ta, này chư
Hiền, ta rõ biết được giác chi ấy là vô lượng trong ta,
giác chi ấy là khéo phát khởi trong ta, và giác chi ấy
an trú trong ta, ta rõ biết là có an trú. Nếu giác chi ấy
từ bỏ ta, ta rõ biết giác chi ấy từ bỏ ta vì nhân duyên
này.

BẢY GIÁC CHI                                            744

12) Ví như, này chư Hiền, hòm áo của vua hay vị đại
thần của vua đầy những loại áo có màu sắc sai biệt.
Nếu vị ấy muốn mặc loại áo nào vào buổi sáng, vị ấy
mặc loại ấy vào buổi sáng. Nếu muốn mặc loại áo
nào vào buổi trưa, vị ấy mặc loại áo ấy vào buổi
trưa. Nếu muốn mặc loại áo nào vào buổi chiều, vị
ấy mặc loại áo ấy vào buổi chiều.

13) Cũng vậy, này chư Hiền, đối với bảy giác chi
này, đối với giác chi nào ta muốn an trú vào buổi
sáng, trong giác chi ấy ta an trú vào buổi sáng. Đối
với giác chi nào ta muốn an trú vào buổi trưa, trong
giác chi ấy ta an trú vào buổi trưa. Đối với giác chi
nào ta muốn an trú vào buổi chiều, ta an trú giác chi
ấy vào buổi chiều.

14) Nếu là niệm giác chi hiện hữu trong ta, này chư Hiền, ta rõ biết... (như trên đoạn số 5)

15-19) ... (như trên đoạn số 6-10)

20) Nếu là xả giác chi... (như trên đoạn số11)

BẢY GIÁC CHI                                        745

79 Xả - 2 người tâm xả, nhưng… - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97

KINH BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH (Ananjasappaya suttam) – Bài kinh số 106 – Trung III, 97

Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru (Câu-
lâu). Kammassadhamma (Kiềm-ma-sắt-đàm) là thị
trấn của dân chúng Kuru. Tại đấy Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". – "Thưa vâng, bạch
Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế
Tôn nói như sau:
– Này các Tỷ-kheo, các dục là vô thường, trống
rỗng, giả dối, thuộc ngu si tánh. Này các Tỷ-kheo,
đây là lời chào xáo của kẻ ngu xây dựng trên giả
dối. Các dục hiện tại, và các dục tương lai, các dục
tưởng hiện tại và các dục tưởng tương lai, cả hai
đều thuộc lãnh vực của ma, là cảnh giới của ma, là
chỗ dinh dưỡng của ma, là chỗ ăn uống của ma. Ở
đây, các ác bất thiện ý này dẫn đến tham dục, sân
hận, khích động, và chính những pháp ấy tác thành
chướng ngại ở đây cho Thánh đệ tử học tập.

BẢY GIÁC CHI                                        746

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Các dục hiện tại và các dục tương lai… cho Thánh đệ tử học tập. Vậy ta hãy an trú với tâm quảng đại, đại hành, sau khi chiến thắng thế giới, sau khi xác định vị trí của ý. Khi ta an trú với tâm quảng đại, đại hành chiến thắng thế giới, xác định vị trí của ý, các ác bất thiện ý: tham dục, sân hận, khích động sẽ không khởi lên. Với các pháp ấy được đoạn trừ, tâm của ta không trở thành hạn hẹp, trái lại thành vô lượng, khéo tu tập". Trong khi ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến (samvattanikam vinnanam) có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Bất động". Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại, và những dục tưởng tương lai, phàm bất cứ sắc pháp gì, là bốn đại chủng và sắc do bốn đại tạo thành". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại

BẢY GIÁC CHI                                         747

mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy
có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi
ích Bất động.
Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ
như sau: "Những dục hiện tại và những dục tương
lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng
tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc
pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và những
sắc tưởng tương lai, cả hai đều vô thường. Cái gì vô
thường thời không đáng để được hoan hỷ, không
đáng để được hoan nghênh, không đáng để được
chấp trước". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an
trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong
giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu
Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí
tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy
ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Bất
động. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam
hành đạo về lợi ích Bất động.
Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ
như sau: "Những dục hiện tại... và những sắc tưởng
tương lai, và những bất động tưởng, tất cả tưởng,
chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư
tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là
vô sở hữu". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú
nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong

BẢY GIÁC CHI                                          748

giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ. Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử đi đến khu rừng hay đi đến dưới gốc cây và suy nghĩ như sau: "Trống không là tự ngã hay ngã này sở hữu". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ. Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Ta không có bất cứ chỗ nào, cho ai và trong hình thức nào, và sở thuộc của ta không có bất cứ chỗ nào, (cho ai) và trong hình thức nào". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ.

BẢY GIÁC CHI                                         749

Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành
đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.
Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại.. và những sắc
tưởng và những Bất động tưởng, và những Vô sở
hữu xứ tướng, tất cả các tưởng, chỗ nào các tưởng
ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch
tịnh, như vậy là thù diệu, tức là Phi tưởng phi phi
tưởng xứ". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú
nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú
xứ (của nó). Với tâm an tịnh vị ấy có thể thành tựu
Phi tưởng phi phi tưởng xứ ngay trong hiện tại,
hoặc thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng
chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể
tùy theo đây đạt đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hành đạo về
lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Khi được nói như vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế
Tôn:
– Ở đây, bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy
và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy, thời có
thể không là của ta; nếu (nay) không có như vậy
thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì
hiện có và những gì đã có". Và như vậy vị ấy được
xả. Bạch Thế Tôn, một vị Tỷ-kheo như vậy có
chứng được cứu cánh Niết-bàn không?

BẢY GIÁC CHI                                         750

– Ở đây, này Ananda, một số Tỷ-kheo có thể chứng
được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo
có thể không chứng được cứu cánh Niết-bàn.
– Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây,
một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-
bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng
cứu cánh Niết-bàn?
– Ở đây, này Ananda, một Tỷ-kheo hành trì như
vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy
thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như
vậy, thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ
những gì hiện có và những gì đã có". Và như vậy vị
ấy được xả. Vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan
nghênh, chấp trước xả ấy. Do vị ấy hoan hỷ trong
xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy, thức lệ
thuộc xả ấy và thủ trước xả ấy. Có thủ trước,
này Ananda, vị Tỷ-kheo không chứng cứu cánh
Niết-bàn.
– Bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo ấy thủ trước là thủ
trước chỗ nào?
– Này Ananda, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước
như vậy là thủ trước tối thượng?
– Này Ananda, Vị Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước
như vậy là thủ trước tối thượng. Này Ananda, đây
là thủ trước tối thượng, tức là Phi tưởng phi phi
tưởng xứ.

BẢY GIÁC CHI                                       751

Ở đây, này Ananda, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy và
suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy thời có
thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy,
thời có thể không là của ta. Ta đoạn trừ những gì
hiện có và những gì đã có". Như vậy, vị ấy được xả.
Vị ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan
nghênh, không chấp trước xả ấy. Do vị ấy không
hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh, không thủ
trước xả ấy, thức không lệ thuộc xả ấy và không
thủ trước xả ấy. Không thủ trước, này Ananda,
vị Tỷ-kheo chứng cứu cánh Niết-bàn.
– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Chính mười y cứ sự này sự kia,
bạch Thế Tôn, sự vượt thoát dòng nước mạnh đã
được Thế Tôn nói lên. Nhưng bạch Thế Tôn, thế
nào là Thánh giải thoát?
– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ
như sau: "Những dục hiện tại và những dục tương
lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng
tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc
pháp tương lai, những Bất động tưởng, những Vô
sở hữu xứ tưởng, và những Phi tưởng phi phi tưởng
xứ tưởng, cái gì thuộc tự thân, là tự thân. Đây là
bất tử tức là tâm giải thoát không thủ trước".
Này Ananda, đây là đạo lộ về lợi ích Bất động được
Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Vô sở hữu xứ
được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Phi tưởng

BẢY GIÁC CHI                                       752

phi phi tưởng xứ được Ta thuyết giảng, là sự vượt
qua dòng nước mạnh do y cứ sự này sự kia được Ta
thuyết giảng, Thánh giải thoát được Ta thuyết
giảng. Những gì, này Ananda, vị Đạo sư cần phải
làm, vì lòng từ mẫn mưu tìm hạnh phúc cho các đệ
tử, những điều ấy đã được Ta làm, vì lòng từ mẫn
của Ta đối với Ông. Này Ananda, đây là những gốc
cây, đây là những khoảng trống. Hãy tu Thiền, này
Ananda, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau.
Đây là lời dạy của Ta cho Ông.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BẢY GIÁC CHI                                         753

80 Xả giác chi - Kinh CĂN TU TẬP – 152 Trung III, 663

KINH CĂN TU TẬP (Indriyabhavanna suttam) – Bài kinh số 152 – Trung III, 663

Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn ở Kajangala, tại Mukheluvana.
Rồi thanh niên Bà-la-môn Uttara, đệ tử của
Pasariya đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với
Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi
xuống một bên. Thế Tôn nói với thanh niên Bà-la-
môn Uttara, đệ tử của Pasariya đang ngồi một bên:
– Này Uttara, Bà-la-môn Pasariya có thuyết về căn
tu tập cho các đệ tử không?
– Thưa Tôn giả Gotama, Bà-la-môn Pasariya có
thuyết về căn tu tập cho các đệ tử.
– Nhưng này Uttara, Bà-la-môn Pasariya thuyết về
căn tu tập cho các đệ tử như thế nào?
– Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, không nên thấy sắc
với mắt, không nên nghe tiếng với tai. Như vậy,
thưa Tôn giả Gotama, Bà-la-môn Pasariya thuyết
căn tu tập cho các đệ tử.

BẢY GIÁC CHI                                      754

– Nếu là như vậy, này Uttara, theo như lời nói của
Bà-la-môn Pasariya, người mù sẽ là người có căn tu
tập, người điếc sẽ là người có căn tu tập. Này
Uttara, người mù không thấy sắc với mắt, người
điếc không nghe tiếng với tai.
Khi được nói vậy, thanh niên Bà-la-môn Uttara đệ
tử của Pasariya ngồi im lặng, hổ thẹn, thụt vai, mặt
cúi gầm xuống, trầm ngâm, không nói năng gì.
Rồi Thế Tôn, sau khi biết được Uttara, đệ tử của
Pasariya im lặng, hổ thẹn, thụt vai, mặt cúi gầm
xuống, trầm ngâm, không nói năng gì, liền gọi Tôn
giả Ananda và nói:
– Này Ananda, Bà-la-môn Pasariya thuyết cho các
đệ tử căn tu tập một cách khác; nhưng trong giới
luật các bậc Thánh, vô thượng căn tu tập khác như
vậy.
– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời! Bạch Thiện Thệ
nay đã đến thời để Thế Tôn thuyết vô thượng căn
tu tập trong giới luật bậc Thánh. Sau khi nghe
Thế Tôn, các vị Tỷ-kheo sẽ thọ trì.
– Vậy này Ananda, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta
sẽ giảng.
– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói
như sau:
Này Ananda, thế nào là vô thượng căn tu tập
trong giới luật bậc Thánh?

BẢY GIÁC CHI                                       755

Ở đây, này Ananda, vị Tỷ-kheo, mắt thấy sắc, khởi lên khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên khả ý bất khả ý. Vị ấy tuệ tri như sau: "Khả ý này khởi lên nơi ta, bất khả ý này khởi lên, khả ý bất khả ý này khởi lên. Cái này khởi lên, vì là hữu vi nên thô. (Nhưng) cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả". Cho nên, dầu cho cái gì khởi lên là khả ý, bất khả ý hay khả ý và bất khả ý, tất cả đều đoạn diệt (trong vị ấy), và xả tồn tại. Này Ananda, như một người có mắt, sau khi mở mắt, lại nhắm mắt lại, hay sau khi nhắm mắt, lại mở mắt ra; cũng vậy, như vậy là tốc độ, như vậy là sự mau chóng, như vậy là sự dễ dàng đối với cái gì đã khởi lên, khả ý, bất khả ý hay khả ý bất khả ý, (tất cả) đều đoạn diệt (trong vị ấy), và xả tồn tại. Trong giới luật bậc Thánh, này Ananda, như vậy gọi là vô thượng căn tu tập đối với các sắc do mắt nhận thức. Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo tai nghe tiếng khởi lên khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên khả ý bất khả ý. Vị ấy tuệ tri như sau: "Khả ý này khởi lên nơi ta, bất khả ý này khởi lên, khả ý bất khả ý này khởi lên. Cái này khởi lên, vì là hữu vi nên thô. (Nhưng) cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả". Cho nên dầu cho cái gì khởi lên là khả ý, bất khả ý, hay khả ý bất khả ý, tất cả đều đoạn diệt (trong vị ấy), và xả tồn tại. Này Ananda, như một người lực sĩ có thể búng tay một cách dễ dàng; cũng vậy, như

BẢY GIÁC CHI                                          756

vậy là tốc độ, như vậy là sự mau chóng, như vậy là sự dễ dàng đối với cái gì đã khởi lên, khả ý, bất khả ý hay khả ý bất khả ý, (tất cả) đều đoạn diệt (trong vị ấy) và xả tồn tại. Trong giới luật bậc Thánh, này Ananda, như vậy gọi là vô thượng căn tu tập đối với các tiếng do tai nhận thức. Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo do mũi ngửi hương khởi lên khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên khả ý bất khả ý. Vị ấy tuệ tri như sau: "Khả ý này khởi lên nơi ta, bất khả ý này khởi lên, khả ý bất khả này khởi lên. Cái này khởi lên, vì là hữu vi nên thô. (Nhưng) cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả". Cho nên dầu cho cái gì khởi lên là khả ý, bất khả ý hay khả ý bất khả ý, tất cả đều đoạn diệt (trong vị ấy) và xả tồn tại. Này Ananda, như những giọt nước mưa chảy trượt đi, không có đọng lại trên một lá sen hơi chúc xuống; cũng vậy, như vậy là tốc độ, như vậy là sự mau chóng, như vậy là sự dễ dàng đối với cái gì đã khởi lên, khả ý, bất khả ý hay khả ý bất khả ý, (tất cả) đều đoạn diệt (trong vị ấy), và xả tồn tại. Trong giới luật bậc Thánh, này Ananda, như vậy gọi là vô thượng căn tu tập đối với các hương do mũi nhận thức. Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo lưỡi nếm vị khởi lên khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên khả ý bất khả ý. Vị ấy tuệ tri như sau: "Khả ý này khởi lên nơi ta, bất khả ý này khởi lên, khả ý bất khả ý này khởi

BẢY GIÁC CHI                                         757

lên. Cái này khởi lên, vì là hữu vi nên thô. (Nhưng) cái này là an tinh, cái này là thù diệu, tức là xả". Cho nên dầu cho cái gì khởi lên là khả ý, bất khả ý, hay khả ý bất khả ý, tất cả đều đoạn diệt (trong vị ấy) và xả tồn tại. Này Ananda, như một người lực sĩ có thể nhổ ra một cách dễ dàng cục đờm đọng lại trên đầu lưỡi; cũng vậy, như vậy là tốc độ, như vậy là sự mau chóng, như vậy là sự dễ dàng đối với cái gì đã khởi lên, khả ý, bất khả ý hay khả ý bất khả ý, (tất cả) đều đoạn diệt (trong vị ấy) và xả tồn tại. Trong giới luật bậc Thánh, này Ananda, như vậy gọi là vô thượng căn tu tập đối với các vị do lưỡi nhận thức. Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo thân cảm xúc khởi lên khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên khả ý bất khả ý. Vị ấy tuệ tri như sau: "Khả ý này khởi lên nơi ta, bất khả ý này khởi lên, khả ý bất khả ý này khởi lên. Cái này khởi lên, vì là hữu vi nên thô. (Nhưng) cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả". Cho nên dầu cho cái gì khởi lên là khả ý, bất khả ý hay khả ý bất khả ý, tất cả đều đoạn diệt (trong vị ấy), và xả tồn tại. Này Ananda, ví như một người có thể co duỗi cánh tay được co lại của mình, hay co lại cánh tay duỗi ra của mình; cũng vậy, như vậy là tốc độ, như vậy là sự mau chóng, như vậy là sự dễ dàng đối với cái gì đã khởi lên, khả ý, bất khả ý hay khả ý bất khả ý, (tất cả) đều đoạn diệt (trong vị ấy)

BẢY GIÁC CHI                                           758

và xả tồn tại. Trong giới luật bậc Thánh, này
Ananda, như vậy gọi là vô thượng căn tu tập đối
với các xúc do thân nhận thức.
Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo, ý nhận thức các
pháp khởi lên khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên
khả ý bất khả ý. Vị ấy tuệ tri như sau: "Khả ý này
khởi lên nơi ta, bất khả ý này khởi lên, khả ý bất
khả ý này khởi lên. Cái này khởi lên, vì là hữu vi
nên thô. (Nhưng)cái này là an tịnh, cái này là thù
diệu, tức là xả". Cho nên dầu cho cái gì khởi lên là
khả ý, bất khả ý hay khả ý bất khả ý, tất cả đều
đoạn diệt (trong vị ấy), và xả tồn tại. Này
Ananda, như một người cho nhỏ hai ba giọt nước
trong một cái chậu bằng sắt đun nóng mỗi ngày,
này Ananda, các giọt nước rơi rất chậm nhưng
chúng bị tiêu diệt, biến đi rất mau. Cũng vậy, như
vậy là tốc độ, như vậy là sự mau chóng, như vậy là
sự dễ dàng đối với cái gì đã khởi lên khả ý, bất khả
ý hay khả ý bất khả ý, (tất cả) đều đoạn diệt (trong
vị ấy) và xả tồn tại. Trong giới luật bậc Thánh, này
Ananda, như vậy gọi là vô thượng căn tu tập đối
với các pháp do ý nhận thức.
Như vậy, này Ananda, là vô thượng căn tu tập trong
giới luật bậc Thánh.
Và này Ananda, thế nào là đạo lộ của vị hữu học?
Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo mắt thấy sắc khởi lên
khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên khả ý bất khả ý.

BẢY GIÁC CHI                                       759

Vì rằng có khả ý khởi lên, có bất khả ý khởi lên, có
khả ý bất khả ý khởi lên, vị ấy ưu não, tàm quý,
ghét bỏ.
Sau khi tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm
vị, thân cảm xúc, ý nhận thức pháp, vị ấy khởi lên
khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên khả ý bất khả ý .
Vì rằng có khả ý khởi lên, có bất khả ý khởi lên, có
khả ý bất khả ý khởi lên, vị ấy ưu não, tàm quý,
ghét bỏ. Như vậy, này Ananda là đạo lộ của vị hữu
học.
Và này Ananda, thế nào là bậc Thánh, các căn
được tu tập?
Ở đây, này Ananda, sau khi mắt thấy sắc, vị Tỷ-
kheo khởi lên khả ý, khởi lên bất khả ý, khởi lên
khả ý bất khả ý.
Nếu vị ấy khởi lên ước muốn: "Mong rằng tôi an
trú với tưởng không yếm ly đối với (sự vật) yếm
ly", thời ở đây, vị ấy an trú với tưởng không yếm
ly.
Nếu vị ấy khởi lên ước muốn: "Mong rằng tôi an
trú với tưởng yếm ly đối với (sự vật) không yếm
ly", thời ở đây, vị ấy an trú với tưởng yếm ly.
Nếu vị ấy khởi lên ước muốn; "Mong rằng tôi an
trú với tưởng không yếm ly đối với (sự vật) yếm ly
và (sự vật) không yếm ly", thời ở đây, vị ấy an trú
với tưởng không yếm ly.

BẢY GIÁC CHI                                            760

Nếu vị ấy khởi lên ước muốn: "Mong rằng tôi an
trú với tưởng yếm ly", đối với (sự vật) không yếm
ly và (sự vật) yếm ly", thời ở đây, vị ấy an trú với
tưởng yếm ly.
Nếu vị ấy khởi lên ước muốn: "Mong rằng tôi sau
khi từ bỏ cả hai yếm ly và không yếm ly, an trú xả,
chánh niệm, tỉnh giác ", thời ở đây, vị ấy an trú xả
chánh niệm, tỉnh giác.
Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo sau khi tai nghe
tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân cảm xúc, ý
nhận thức pháp, vị Tỷ-kheo khởi lên khả ý, khởi lên
bất khả ý, khởi lên khả ý bất khả ý. Nếu vị ấy khởi
lên ước muốn: "Mong rằng tôi an trú với tưởng
không yếm ly đối với (sự vật) yếm ly", thời ở đây,
vị ấy an trú với tưởng không yếm ly. Nếu vị ấy khởi
lên ước muốn: "Mong rằng ta an trú với tưởng yếm
ly (đối với sự vật) không yếm ly", thời ở đây, vị ấy
an trú với tưởng yếm ly. Nếu vị ấy khởi lên ước
muốn: "Mong rằng tôi an trú với tưởng không yếm
ly (đối với sự vật) yếm ly và (sự vật) không yếm
ly", thời ở đây, vị ấy sống an trú với tưởng không
yếm ly. Nếu vị ấy khởi lên ước muốn: "Mong rằng
tôi an trú với tưởng yếm ly (đối với sự vật) không
yếm ly và sự vật yếm ly", thời ở đây, vị ấy an trú
với tưởng yếm ly. Nếu vị ấy khởi lên ước muốn:
"Mong rằng tôi, sau khi từ bỏ cả hai yếm ly và

BẢY GIÁC CHI                                         761

không yếm ly, an trú xả, chánh niệm, tỉnh giác",
thời ở đây, vị ấy an trú xả, chánh niệm, tỉnh giác.
Như vậy, này Ananda, là bậc Thánh, các căn được
tu tập.
Như vậy, này Ananda, Ta đã giảng vô thượng căn
tu tập trong giới luật bậc Thánh, đã giảng đạo lộ
của bậc hữu học, đã giảng bậc Thánh, các căn được
tu tập. Này Ananda, những gì một bậc Đạo sư phải
làm, vì lòng từ mẫn, mưu cầu hạnh phúc cho các đệ
tử, những điều ấy Ta đã làm cho các Ông. Này
Ananda, đây là những gốc cây, đây là những chỗ
trống. Này Ananda, hãy Thiền tư, chớ có phóng
dật, chớ có hối hận về sau. Đây là những lời giáo
giới của Ta cho các Ông.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BẢY GIÁC CHI                                            762
