Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 060 - Bốn Thánh Đế 2 - Tập
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 060

BỐN THÁNH ĐẾ 2

TẬP Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

060

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP .............................................................7

1     Định nghĩa - Bồ-tát Vipassi như lý tư duy về khổ - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431 .............13 2     Định nghĩa - Thế nào là khổ tập khởi - Kinh Khổ – Tương II, 131 ...............................................93 3     22 duyên đưa đến Trí về đoạn diệt - Kinh Duyên – Tương II, 58 ...............................................100 4     4 loại đồ ăn - Kinh Moliya Phagguna – Tương II, 30 ..............................................................107 5     44 Căn bản trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104 ................................................111 6     77 Căn bản trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 109 ................................................117 7     Biết như vậy, thấy như vậy, ông có chứng được nhiều loại thần thông.. - Kinh Susìma – Tương II, 211 ............................................................120 8     Bậc Dự lưu - Kinh Năm Hận Thù Sợ Hãi – Tương II, 125 ................................................137

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                                             1

9     Bậc Dự lưu - Thánh Chánh lý được khéo thể nhập - Kinh SỢ HÃI VÀ HẬN THÙ – Tăng IV, 487.................................................................144 10 Bậc Thánh minh đạt tuệ - Kinh Duyên – Tương II, 78 ..............................................................149 11 Bậc Thánh minh đạt tuệ - Kinh Vị Tỷ Kheo – Tương II, 80 ..................................................152 12 Bậc Thánh minh đạt tuệ - Kinh Thánh Đệ Tử – Tương II, 142 ................................................156 13 Chánh Đẳng Giác - Kinh Thành Ấp – Tương II, 185.................................................................161 14 Chớ có nói vậy này Ananda - Kinh Nhân – Tương II, 165 ................................................167 15 Căn bản của Phạm hạnh - Kinh Nàtika – Tương II, 136 ............................................................170 16 Dầu cho Như Lai xuất hiện hay không xuất hiện... - Kinh Duyên – Tương II, 51 .............173 17 Không được công nhận là... - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương II, 227............................178 18 Không được công nhận là... - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương II, 33 ..............................185

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                                            2

19 Không được công nhận là... - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương II, 83 ..............................189 20 Kinh Nước Thủy Triều Dâng – Tương II, 209 .......................................................................192 21 Kinh SÁU SÁU -148 Trung III, 629 ............194 22 Kinh Thánh Đệ Tử – Tương II, 142 .............209 23 Kinh Tư Lường – Tương II, 147 ..................214 24 Lý Duyên Khởi - 22 duyên đưa đến Trí về đoạn diệt - Kinh Duyên – Tương II, 58 .................222 25 Lý Duyên Khởi - 44 Căn bản trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104 ................229 26 Lý Duyên Khởi - 7 Đức Phật Chánh giác về Lý Duyên Khởi - Kinh Vipassì – Tương II, 15 .235 27 Lý Duyên Khởi - 77 Căn bản trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 109 ................248 28 Lý Duyên Khởi - Ai thấy Pháp, người ấy thấy Lý... - ĐẠI Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI - 28 Trung I, 409 ..................................................251 29 Lý Duyên Khởi - Kinh Thuyết Pháp – Tương II, 9.....................................................................266

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                                            3

30 Lý Duyên Khởi - Thế nào là tà đạo và chánh đạo - Kinh Con Đường – Tương II, 14 ...............268 31 Lý Duyên Khởi - Và các pháp do duyên sanh - Kinh Duyên – Tương II, 51 ..........................270 32 Lý Duyên Khởi - Đinh nghĩa - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431 ........................................274 33 Lý Duyên Khởi - Định nghĩa - 12 duyên - Kinh Phân Biệt – Tương II, 11 ..............................354 34 Lý Duyên Khởi - Định nghĩa - Giải thích 12 duyên - Kinh ĐẠI DUYÊN – 15 Trường I, 511 .......................................................................359 35 Lý Duyên Khởi - Định nghĩa - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111 ..........................389 36 Pháp Giới Tánh - Kinh Duyên – Tương II, 51 .......................................................................412 37 TIỂU Kinh SƯ TỬ HỐNG – 11 Trung I, 151 .......................................................................417 38 Thiện xảo về duyên khởi là gì - Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217 ............................427 39 Thánh đệ tử tư duy về lý nhân duyên - Kinh Thánh Đệ Tử – Tương II, 142 ......................443

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                                            4

40 Thế nào là vị thuyết pháp - Kinh Vị Thuyết Pháp – Tương II, 38 ......................................448 41 Trung đạo là gì - Kinh Kaccàyanagotta – Tương II, 36 ..............................................................450 42 Trung đạo là gì - Kinh Lõa Thể – Tương II, 39 .......................................................................453 43 Trung đạo là gì - Kinh Do Duyên Vô Minh – Tương II, 111 ................................................460 44 Trung đạo là gì - Kinh Một Vị – Tương II, 138 .......................................................................470 45 Tôi khéo thấy như chơn nhờ chánh trí tuệ nhưng tôi không phải là bậc lậu tận - Kinh Kosambi – Tương II, 204 ................................................476 46 ĐẠI Kinh SÁU XỨ -149 Trung III, 643 ......482 47 Đức Phật chuyển pháp luân cái gì - Kinh Mười Lực – Tương II, 55........................................489 48 Ai không như thật giác ngộ 4 Thánh Đế, không thể chơn chánh đoạn tận khổ đau - Kinh Cây Keo – Tương V, 637 .....................................493

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                                            5

49 Không như thật giác ngộ 4 Thánh Đế thì không thể chơn chánh đtận khổ đau - Kinh Nhà Có Nóc Nhọn – Tương V, 655 .................................495 50 Kinh Hắc Ám – Tương V, 658 ...................497 51 Ái đoạn diệt là khổ đoạn diệt - Kinh Khổ – Tương II, 131 ................................................500

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                                   6

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                           7

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                         8

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                           9

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                          10

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                             11

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   12

1      Định nghĩa - Bồ-tát Vipassi như lý tư duy về khổ - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431

KINH ĐẠI BỔN
(MAHA PADANA SUTTA)
– Bài kinh số 14 – Trường I, 43
I

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn ở tại nước
Sãvatthi (Xá-vệ) rừng Jeta (Kỳ-đà), vườn ông
Anãthapindika (Cấp Cô Độc), trong am thất cây
Kareri (Hoa Lâm). Lúc bấy giờ, số đông các Tỷ-kheo
đi khất thực về, sau khi dùng bữa xong, cùng ngồi và
tụ họp lại Hoa Lâm viên đường, pháp thoại thuộc về
tiền thân được khởi lên: "Đây là tiền thân, đây là tiền
thân".

2. Thế Tôn, với thiên nhĩ thanh tịnh vượt quá loài người nghe được câu chuyện này giữa các Tỷ-kheo. Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Hoa Lâm viên đường. Khi đến xong, Ngài ngồi trên ghế đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn hỏi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, câu chuyện gì, các người đang ngồi bàn? Câu chuyện gì đã bị gián đoạn giữa các

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      13

người?

Khi được nói vậy, những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực về, sau khi
dùng bữa xong, cùng ngồi và tụ họp tại Hoa Lâm
viên đường, pháp thoại về tiền thân được khởi lên:
"Đây là tiền thân, đây là tiền thân". Bạch Thế Tôn,
đó là câu chuyện đang được bàn đến giữa chúng con
thời Thế Tôn đến.

3. - Này các Tỷ-kheo, các người có muốn nghe pháp thoại thuộc về tiền thân không?

- Bạch Thế Tôn, thật là đúng thời; bạch Thiện Thệ,
thật là đúng thời để Thế Tôn giảng pháp thoại thuộc
về tiền thân. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ
thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, các người hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Dạ vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo này đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

4. - Này các Tỷ-kheo, chín mươi mốt kiếp về trước,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  14

Thế Tôn Vipassĩ (Tỳ-bà-thi), bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

- Này các Tỷ-kheo, ba mươi mốt kiếp về trước,
Thế Tôn Sikhĩ (Thi-khí) bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong ba mươi mốt
kiếp ấy, Thế Tôn Vessabhũ (Tỳ-xá-bà) bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kakusandha (Câu-lâu-tôn) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Konãgamana (Câu-na-hàm) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kassapa (Ca-diếp) bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

5. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 15

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Bà-la-
môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

6. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu- ly-nhã).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 16

Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konàgamara, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc danh tánh Gotama
(Cù-đàm).

7. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là tám vạn năm.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là bảy vạn năm.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 17

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là sáu vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là bốn vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là ba vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ của
loài người là hai vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, nay tuổi thọ của Ta không
bao nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút.

8. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây pãtali (bà- bà-la).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
pundarika (phân-đà-ly).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhù, bậc A-

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   18

la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây sirĩsa (thi-lợi-sa).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãkgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây udumbara (ô-tam-bà-la).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
nigrodha (ni-câu-luật-đà).
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác giác ngộ dưới gốc cây
assattha (bát-đa-la).

9. Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử của Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên là Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá).

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử
của Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Abhibhũ (A-tỳ-phù) và Sambhava
(Tam-bà-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tên là Sona (Phù-du) và Uttara
(Uất-đa-la).

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    19

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Vidhũra (Tỳ-lâu) và Sanjĩva
(Tát-ni).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tên là Bhiyyosa (Thư-bàn-
na) và Uttara (Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Tissa (Đề-xá) và Bhãradvãja
(Bà-la-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Ta là Sãriputta (Xá-lợi-phất) và
Moggallãna (Mục-kiền-liên).

10. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một
Tăng hội sáu mươi tám triệu Tỷ-kheo, một Tăng hội
mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo.
Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội như vậy,
tất cả đều là bậc Lậu tận.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 20

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng
hội: một Tăng hội mười vạn Tỷ-kheo, một
Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội bảy
vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế
Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội: một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo,
một Tăng hội bảy vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội
sáu vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời
Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc
Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội bốn vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Kakusandha, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội ba vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Konãgamana, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  21

vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng
hội hai vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong
thời Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác có một Tăng hội như vậy, tất cả đều
là bậc A-la-hán .
- Này các Tỷ kheo, nay trong thời của Ta có một
Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi Tỷ-
kheo, tất cả đều là bậc Lậu tận.

11. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Khemankara (Nhẫn Hành), vị này là vị thị giả
đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Upasannaka (Tịch Diệt) vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 22

A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ- kheo tên là Buddhija (Thiện Giác), vị này là thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-
kheo tên là Sotthija (An Hòa), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Sabbamitta (Thiện Hữu), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Ànanda (A-nan), vị này là vị thị giả đệ nhất.

12. Này các Tỷ-kheo, phụ vương của Thế Tôn
Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Bandhumã (Bàn-đầu); mẫu hậu tên là Bandhumati
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua Bandhumã tên
là Bandhumatĩ.

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là Aruna (Minh Tướng); mẫu hậu tên là Pabhãvatĩ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    23

(Quang Huy); kinh thành của vua Aruna tên là
Pabhãvatĩ.
- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên
là Suppatĩta (Thiện Đăng), mẫu hậu tên là
Yasavati (Xứng Giới); Kinh thành của vua
Suppatita tên là Anopama (Vô Dụ).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Aggidatta (Tự Đắc); mẫu thân Bà-
la-môn tên là Visãkhã (Thiện Chi). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Khema
(An Hòa); kinh thành vua Khema tên là
Khemavatĩ (An Hòa).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác tên là Yannadatta (Đạt Đức) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Uttarã (Thiện Thắng; Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, vua trị vì tên là Sobha
(Thanh Tịnh); kinh thành của vua Sobha tên là
Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
tên là Brahmadatta (Phạm Thi) mẫu thân Bà-

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                24

la-môn tên là Dhanavatĩ (Tài Chủ). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Kikĩ (Hấp
Tỳ); kinh thành vua Kikĩ là Baranasĩ (Ba-la-
nại).
- Này các Tỷ-kheo, nay phụ vương của Ta tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn); mẫu hậu của Ta tên
là Mãyã (Ma-da); kinh thành tên là
Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Giảng xong Thiện
Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

13. Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu cuộc đàm thoại sau đây khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy:

- Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các liền giả, thật kỳ diệu thay, đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    25

như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy? Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      26

Như vậy là cuộc đàm thoại đang khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy.

14. Bấy giờ Thế Tôn, vào buổi chiều tối, sau khi xuất
định, liền đến Hoa Lâm viên đường, ngồi trên chỗ đã
soạn sẵn. Sau khi ngồi xong, Thế Tôn nói với các Tỷ-
kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay các Ngươi ngồi luận bàn vấn đề gì? Đề tài gì đã được luận bàn giữa các Ngươi?

Khi được hỏi vậy, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu, cuộc đàm thoại sau đây đã khởi lên giữa chúng con: "Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các hiền giả thật kỳ diệu thay đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy". Này các Hiền giả, quý vị

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    27

nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy?" Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?" Bạch Thế Tôn, như vậy là vấn đề bàn luận giữa chúng con, khi Thế Tôn đến.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     28

15. - Này các Tỷ-kheo, như vậy là pháp giới ấy được khéo chứng đạt bởi Như Lai, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       29

Này các Tỷ-kheo, vậy hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

16. - Này các Tỷ-kheo, cách đây chín mươi mốt
kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc
chủng tánh Sát-đế-ly, sanh trong giai cấp Sát-đế-ly.
Này các Tỷ kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna. Này
các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tuổi thọ đến tám vạn năm. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, giác ngộ dưới gốc cây Patali (Ba-ba-la). Này
các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế
Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một Tăng hội sáu
mươi tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội mười vạn Tỷ-
kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   30

Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị
này là vị thị giả đệ nhất. Này các Tỷ-kheo, Phụ
Vương Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Bandhumã (Bàn-đầu), mẫu hậu tên
là Bandhumatĩ (Bàn-đầu-bà-đề), kinh thành của
Bandhumã tên là Bandhumatĩ.

17. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy, Bồ-tát
Vipassĩ, sau khi từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên,
chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai. Này các Tỷ-
kheo, pháp nhĩ là như vậy.

Khi Bồ-tát Vipassĩ từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên, chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai, khi ấy một hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới ở trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. (1). Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   31

thế giới chuyển động, rung động, chuyển động
mạnh. Và hào quang vô lượng, thần diệu ấy, thắng
xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ
là như vậy.

(1) Sadevamanussaya. Có chỗ dịch: chư Thiên và loài người.

Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ -
tát nhập mẫu thai, bốn vị Thiên tử đứng canh gác
bốn phương trời và nói: "Không cho một ai, người
hay không phải loài người, được hãm hại vị Bồ-tát.
Pháp nhĩ là như vậy".

18. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát giữ giới một cách
hồn nhiên, không sát sanh, không trộm cắp, không tà
dâm, không nói láo, không uống các thứ rượu men,
rượu nấu. Pháp nhĩ là như vậy.

19. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không khởi dục tâm đối với một nam nhân nào, và không vi phạm tiết hạnh với bất kỳ người đàn ông nào dầu người này có tâm ái nhiễm đối với bà. Pháp nhĩ là gì vậy.

20. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát có được năm món

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    32

dục lạc đầy đủ, tận hưởng, trọn hưởng năm món dục lạc ấy. Pháp nhĩ là như vậy.

21. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không bị một bệnh
tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan
khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy
đủ mọi bộ phận và chân tay.

Này các Tỷ-kheo, ví như viên ngọc lưu ly, thanh tịnh, thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt, khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Rồi một sợi dây được xâu qua viên ngọc ấy, dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lợt. Nếu có người có mắt để viên ngọc trên bàn tay của mình, người ấy sẽ thấy rõ ràng: "Đây là viên ngọc lưu ly, thanh tịnh thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Đây là sợi dây xâu qua, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lạt". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và chân tay. Pháp nhĩ là như vậy.

22. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Sau khi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    33

sanh vị Bồ-tát bảy ngày, mẹ vị Bồ-tát mệnh chung và sanh lên cảnh trời Đâu suất. Pháp nhĩ là như vậy.

23. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác mang bầu thai trong bụng chín
tháng hay mười tháng rồi mới sanh, mẹ vị Bồ-tát
sanh vị Bồ-tát không phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát
mang vị Bồ-tát trong bụng mười tháng trời mới
sanh. Pháp nhĩ là như vậy.

24. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác, hoặc ngồi, hoặc nằm mà sanh
con, mẹ vị Bồ-tát sanh vị Bồ-tát không phải như vậy.
Mẹ vị Bồ-tát đứng mà sanh vị Bồ-tát. Pháp nhĩ là
như vậy.

25. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư Thiên đỡ lấy Ngài trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy.

26. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, vị Bồ-tát không đụng
đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài, đặt Ngài trước
bà mẹ và thưa: "Hoàng hậu hãy hoan hỷ. Hoàng
hậu sanh một bậc vĩ nhân". Pháp nhĩ là như vậy.

27. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   34

không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh nào, thanh thịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

Này các Tỷ-kheo, như viên ngọc ma-ni bảo châu đặt trên một tấm vải Ba-la-nại. Hòn ngọc không làm nhiễm ô tấm vải Ba-la-nại, tấm vải Ba-la-nại cũng không làm nhiễm ô hòn ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai đều thanh tịnh. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ sự vật bất tịnh nào, thanh tịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

28. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, hai dòng nước từ hư
không hiện ra, một dòng lạnh, một dòng nóng. Hai
dòng nước ấy tắm rửa sạch sẽ cho vị Bồ-tát và cho
bà mẹ. Pháp nhĩ là như vậy.

29. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát
khi sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai
chân, mặt hướng phía Bắc, bước đi bảy bước, một
lọng trắng được che trên. Ngài nhìn khắp cả mọi
phương, lớn tiếng như con ngưu vương, thốt ra

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    35

lời như sau: "Ta là bậc tối thượng ở trên đời! Ta là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này nữa". Pháp nhĩ là như vậy.

30. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, khi ấy một hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động mạnh. Và hào quang vô lượng thần diệu ấy thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

31. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sinh ra, vua Bandhumã được báo tin: "Đại vương đã được sinh một hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi thấy

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   36

hoàng tử xong, vua Bandhumã liền cho mời các vị
Bà-la-môn đoán tướng và nói: "Này các Hiền giả,
hãy xem tướng cho Hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi
xem tướng Hoàng tử Vipassĩ xong, các vị Bà-la-môn
đoán tướng tâu với vua Bandhumã: "Đại vương hãy
hân hoan; Đại vương đã sinh một bậc vĩ nhân! May
mắn thay cho Đại vương, đại hạnh thay cho Đại
vương đã được một Hoàng tử như vậy sanh trong gia
đình. Tâu Đại vương, Hoàng tử này có đầy đủ ba
mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân. Ai có đủ ba
mươi hai tướng tốt này sẽ chọn hai con đường này
thôi, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia
đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh
vương, dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ
báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục
cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh
pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị
này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị
này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén
lui màn vô minh che đời".

32. "Đại vương, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   37

nhân là gì mà Hoàng tử nếu đầy đủ những tướng tốt này sẽ chọn đi hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc lộ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán. Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời?

1.   "Đại vương, Hoàng tử này có lòng bàn chân
bằng phẳng, tướng này được xem là tướng tốt
của bậc Đại nhân.
2.   "Đại vương, dưới hai bàn chân của Hoàng tử
này, có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xe,
với trục xe, vành xe, với các bộ phận hoàn toàn
đầy đủ, tướng này được xem là tướng của bậc
Đại nhân.
3.   "Đại vương, Hoàng tử này có gót chân thon
dài... (như trước)

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     38

4.    "Đại vương, Hoàng tử này có ngón tay, ngón
chân dài...
5.    "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân mềm
mại...
6.    "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân có màn
da lưới...
7.    "Đại vương, Hoàng tử này có mắt cá tròn như
con sò...
8.    "Đại vương, Hoàng tử này có ống chân như con
dê rừng...
9.    "Đại vương, Hoàng tử này đứng thẳng, không
co lưng xuống, có thể rờ từ đầu gối với hai bàn
tay...
10.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng mã âm
tàng...
11.   "Đại vương, Hoàng tử này có màu da như
đồng, màu sắc như vàng...
12.   "Đại vương, Hoàng tử này có da trơn mướt
khiến bụi không thể bám dính vào...
13.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông da mọc từ
lông một, mỗi lỗ chân lông có một lông...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      39

14.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mọc xoáy
tròn thẳng lên, mỗi sợi lông đều vậy, màu xanh
đậm như thuốc bôi mắt, xoáy lên từng xoáy
tròn nhỏ, và xoáy về hướng mặt...
15.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân hình cao
thẳng...
16.   "Đại vương, Hoàng tử này có bảy chỗ tròn
đầy...
17.   "Đại vương, Hoàng tử này có nửa thân trước
như con sư tử...
18.   "Đại vương, Hoàng tử này không có lõm
khuyết giữa hai vai...
19.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân thể cân đối
như cây bàng (nigrodha: ni-câu-luật). Bề cao
của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải rộng,
bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề cao
của thân...
20.   "Đại vương, Hoàng tử này có bán thân trên
vuông tròn...
21.   "Đại vương, Hoàng tử này có vị giác hết sức
sắc bén...
22.   "Đại vương, Hoàng tử này có quai hàm như con

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       40

sư tử. .
23.   "Đại vương, Hoàng tử này có bốn mươi răng...
24.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng đều đặn...
25.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng không
khuyết hở...
26.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng cửa (thái xỉ)
trơn láng...
27.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng lưỡi rộng
dài...
28.   "Đại vương, Hoàng tử này có giọng nói tuyệt
diệu như tiếng chim ca-lăng-tần-già
(Karavika)...
29.   "Đại vương, Hoàng tử này có hai mắt màu xanh
đậm...
30.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mi con bò
cái...
31.   "Đại vương, Hoàng tử này giữa hai lông mày,
có sợi lông trắng mọc lên, mịn màng như bông
nhẹ.
32.   "Đại vương, Hoàng tử này có nhục kế trên đầu,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     41

tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại
nhân...
33. "Đại vương, Hoàng tử có đầy đủ ba mươi hai
tướng tốt của bậc Đại nhân, với ba mươi hai tướng
tốt này, Hoàng tử sẽ chọn đi hai con đường, không
có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, Hoàng
tử sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương, đem
lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy
món báu trở thành sở hữu của Ngài, tức là xe báu,
voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, và
thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một
ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục
quân thù. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao. Nếu Hoàng tử từ bỏ gia đình, xuất
gia sống không gia đình, Hoàng tử sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời".

Này các Tỷ-kheo, Vua Bandhumã ra lệnh cúng dường các vị Bà-la-môn đoán tướng ấy, các áo vải mới và làm thỏa mãn mọi sự đòi hỏi ước muốn.

34. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho nuôi những người vú cho hoàng tử Vipassĩ. Người cho bú, người tắm, người lo bồng ẳm, người mang trên nách. Này các Tỷ-kheo, một lọng trắng ngày đêm được che

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   42

trên hoàng tử Vipassĩ, và lệnh được truyền ra:
"Không được để lạnh hay nóng, cỏ, bụi, hay sương
làm phiền hoàng tử". Hoàng tử Vipassĩ được mọi
người âu yếm. Này các Tỷ-kheo, cũng như hoa sen
xanh, hoa sen hồng, hay hoa sen trắng được mọi
người yêu thích. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassĩ được mọi người âu yếm, gần như được ẳm
từ nách này qua nách người khác.

35. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ được sinh
ra, hoàng tử phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Này các Tỷ-kheo, giống
như con chim ca-lăng-tân-già sinh trong núi Hy-mã-
lạp sơn, giọng chim rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Cũng vậy này các Tỷ-kheo,
Hoàng Tử Vipassĩ phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận
điều hòa, dịu ngọt và hấp dẫn.

36. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Thiên nhãn hiện ra với Ngài, do nghiệp báo sanh, và nhờ Thiên nhãn ấy, Ngài có thể nhìn khắp chung quanh đến một do tuần, ban ngày cũng như ban đêm.

37. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Ngài nhìn thẳng sự vật với cặp mắt không nhấp nháy, như hàng chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì hoàng tử Vipassĩ nhìn không nhấp nháy, nên này các Tỷ-

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  43

kheo, hoàng tử Vipassĩ được gọi tên là "Vipassì
Vipassì", "Vị đã nhìn thấy". Này các Tỷ-kheo, khi
vua Bandhumã ngồi xử kiện, vua cho đặt hoàng tử
Vipassì ngồi bên nách mình để xử kiện. Này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì ngồi bên nách vua cha như
vậy và chú tâm quan sát phương thức xử kiện đến
nỗi tự mình cũng có thể phán đoán xử kiện. Này các
Tỷ-kheo, do hoàng tử Vipassì "có thể quan sát và xử
kiện đúng luật pháp" và danh từ "Vipassì Vipassì"
càng được dùng để đặt tên cho Ngài.

38. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho xây
dựng ba tòa lâu đài cho hoàng tử Vipassì, một cho
mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa lạnh, và
năm món dục lạc đều được chuẩn bị đầy đủ. Này các
Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống bốn tháng mưa trong
lâu đài dành cho mùa mưa, được hầu hạ mua vui với
các nữ nhạc sĩ, và không một lần nào, Ngài bước
xuống khỏi lầu.

II

1. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh" - "Thưa vâng, Hoàng Tử". Này các Tỷ-

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    44

kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

2. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi
đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng
còm như nóc nhà, chống gậy, vừa đi vừa run rẩy,
khổ não, không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy hoàng
tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao thân người đó không giống các người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, người đó là một người được gọi là già vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người già?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già vì nay người ấy sống không bao lâu nữa".

- "Này khanh, vậy rồi Ta có bị già không, một

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   45

người chưa qua tuổi già?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già!"

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy là vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh
ra cũng phải già yếu như vậy!".

3. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi
người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui
vẻ không, tại vườn ngự uyển? "Này khanh, Hoàng tử
có hoan hỷ không, tại vườn ngự uyển?".

- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ, tại vườn ngự uyển"

- "Này khanh, khi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   46

- "Tâu đại vương, Hoàng tử trong khi đi đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng còm như nóc nhà, chống gậy vừa đi vừa run rẩy, khổ não không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao tóc người đó không giống các người khác? Sao thân người đó không giống các người khác?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là vậy" - "Này khanh, sao người ấy được gọi là người già? - "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già, vì nay người ấy sống không bao lâu nữa". - "Này khanh, vậy rồi Ta có phải bị già không, một người chưa qua tuổi già?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già" - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng Tử!". Tâu Đại vương, con vâng lời Hoàng tử Vipassì, cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử trở về cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh ra cũng phải già yếu như vậy".

4. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:
"Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối không
trị vì. Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia.
Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    47

Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì khỏi phải xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không trúng sự thật. Và, này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng đầy đủ sung
túc năm món dục lạc.

5. Này các Tỷ-kheo hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi người đánh xe... (như trước).

6. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà mắt của
nó không giống mắt của những người khác,
giọng nói của nó không giống giọng nói của
những người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là một người bệnh vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   48

người bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là một người bệnh vì người ấy chưa thoát khỏi căn bệnh của mình"

- "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật".

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra,
cũng phải già, cũng phải bệnh!"

7. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ không tại vườn ngự uyển?" - "Tâu Đại vương, Hoàng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   49

tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển" - "Này khanh, khi đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đến vườn ngự uyển thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó đã làm gì mà mắt của nó không giống mắt của người khác, giọng nói của nó không giống giọng nói của những người khác?" - "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là môt người bệnh vậy". - "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người bệnh, vì người ấy chưa khỏi căn bệnh của mình!" - "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật". - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi! Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra, cũng phải già, cũng phải bệnh!".

- Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    50

"Không thể để cho Hoàng tử Vipassì từ chối không trị vì! Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia! Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán tướng trở thành sự thật". Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhuma, lại sắp đặt cho hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-môn đoán tướng không trúng sự thật. Và này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung túc năm món dục lạc.

9. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian
nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi
người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe
thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem
phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

10. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     51

đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau, và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, vì sao đám đông người ấy mặc sắc
phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa
táng?"
- "Tâu Hoàng tử, vì có một người vừa mới mệnh
chung"
- "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe đến gần
người vừa mới mệnh chung!"
- "Thưa vâng, tâu Hoàng tử."
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe đến người vừa mới mệnh chung. Này
các Tỷ-kheo, khi thấy thây người chết, hoàng tử
Vipassì hỏi:

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã
chết?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã
chết vì nay bà mẹ, ông cha, các người bà con
ruột thịt khác không thấy người ấy nữa; và
người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay
những người bà con ruột thịt khác!"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 52

- "Này khanh, vậy Ta chưa chết, rồi có bị chết
không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người
bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng,
và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
những bà con ruột thịt chăng?"
- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng
ta tuy nay chưa chết nhưng rồi sẽ cũng bị chết.
Phụ vương, Mẫu hậu hay các người bà con ruột
thịt khác sẽ không thấy Hoàng Tử, và Hoàng tử
sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay các
người bà con ruột thịt khác".
- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như
vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử,
cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử
Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

11. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không, tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  53

không, tại vườn ngự uyển?"- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển". - "Này khanh đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, vì sao đám đông người ấy, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng?" - "Tâu Hoàng tử, vì có một người mới mệnh chung". - "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe lại gần người vừa mới mệnh chung". - "Thưa vâng, tâu Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử, cho đánh xe đến gần người vừa mới mệnh chung. Khi thấy thây chết, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã chết?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã chết, vì nay bà mẹ, ông cha hay những bà con ruột thịt khác không thấy người ấy nữa! Và người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay những người bà con ruột thịt khác". - "Này khanh, vậy Ta chưa chết rồi có bị chết không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng? Và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác chăng?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tuy nay chưa chết nhưng rồi cũng sẽ bị chết. Phụ vương, Mẫu hậu hay những

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  54

người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy hoàng tử,
và hoàng tử sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
các người bà con ruột thịt khác" - "Này khanh, thôi
nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho
đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con
vâng theo lời hoàng tử Vipassì cho đánh xe trở về
cung. Hoàng tử về trong cung đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

12. Nay các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy
nghĩ: "Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối
không trị vì! Không thể để cho hoàng tử Vipassì xuất
gia. Không thể để cho lời các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

- Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không đúng sự thật. Và này các Tỷ-
kheo, Hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung
túc năm món dục lạc.

13. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     55

người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

14. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi đến ngự uyển thấy một vị xuất gia, đầu trọc, đắp áo cà sa. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà đầu
người ấy lại khác đầu của những người khác,
và áo của người ấy cũng khác áo của những
người khác?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người
xuất gia!"
- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người
xuất gia?"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   56

- "Tâu Hoàng tử, xuất gia nghĩa là khéo tu phạm
hạnh, khéo tu tịnh hạnh, khéo hành thiện
nghiệp, khéo hành công đức nghiệp, khéo giữ
không hại chúng sanh, khéo có lòng từ đối với
chúng sanh!"
- "Này khanh, hãy đánh xe đến gần vị xuất gia".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử Vipassì, đánh xe đến gần người xuất gia. Này các
Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì hỏi vị xuất gia:

- "Thưa Hiền giả, Ngài đã làm gì, mà đầu của
Ngài không giống những người khác, và áo của
Ngài không giống các người khác?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là một người xuất gia!"
- "Thưa Hiền giả, thế nào gọi là người xuất gia?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là người được gọi là xuất
gia, vì tôi khéo tu phạm hạnh, khéo tu tịnh
hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành công
đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng sanh,
khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
- "Thưa Hiền giả, lành thay hạnh xuất gia của

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  57

Ngài, lành thay khéo tu phạm hạnh, khéo tu
tịnh hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành
công đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng
sanh, khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
15. Này các Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì bảo người
đánh xe:

- "Này khanh, hãy lấy xe này và cho đánh xe về
cung. Còn Ta ở nơi đây, sẽ cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì lấy xe và
đánh xe về cung. Còn hoàng tử Vipassì, chính tại chỗ
ấy, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia
đình, sống không gia đình.

16. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, tại kinh đô Bandhumatì có một đại chúng tám vạn bốn ngàn người nghe tin: "Hoàng tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Khi nghe tin, các vị ấy suy nghĩ: "Pháp luật như vậy không phải tầm thường, xuất gia như vậy không phải tầm thường, vì hoàng tử Vipassì trong pháp luật ấy đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    58

gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Nay hoàng
tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình tại sao chúng ta lại
không?"

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng tám vạn bốn ngàn
người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, dưới sự lãnh đạo của
Bồ-tát Vipassì. Rồi Bồ-tát Vipassì cùng với đồ
chúng, du hành, đi ngang qua những làng, thị xã và
đô thị.

17. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư, Bồ-
tát Vipassì suy nghĩ: "Sao Ta lại sống bị bao vây bởi
đồ chúng này. Tốt hơn là Ta sống một mình, lánh xa
đồ chúng này!"

Này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Bồ-tát Vipassì sống một mình, lánh xa đồ chúng, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này đi một ngả, Bồ-tát Vipassì đi một ngả.

18. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Thế giới này thật rơi vào cảnh khổ não, phải sanh rồi già, rồi chết, rồi từ bỏ thế giới này để tái sanh thế giới khác. Không một ai biết một con đường giải thoát khỏi sự đau khổ này, thoát khỏi già và chết".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      59

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, già chết mới có mặt? Do duyên gì,
già chết sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do sanh có mặt, nên già,
chết có mặt. Do duyên sanh, nên già chết sanh".

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, sanh mới có mặt? Do duyên gì,
sanh phát khởi?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ,
phát sanh minh kiến sau đây: "Do hữu có
mặt nên sanh mới có mặt. Do duyên hữu, nên
sanh phát khởi".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, hữu mới có mặt? Do duyên gì,
hữu phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thủ có mặt nên
hữu mới có mặt. Do duyên thủ, hữu phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thủ mới có mặt? Do duyên gì,
thủ phát sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do ái có mặt, thủ mới
phát sanh".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   60

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, ái mới có mặt. Do duyên gì, ái
phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thọ có mặt, ái mới
có mặt. Do duyên thọ, ái phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thọ mới có mặt. Do duyên gì,
thọ mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do xúc có mặt,
thọ mới có mặt. Do duyên xúc, thọ mới phát
sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, xúc mới có mặt. Do duyên gì
xúc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do lục nhập có
mặt, xúc mới có mặt. Do duyên lục nhập, xúc
mới phát sanh ".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
gì, lục nhập mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do danh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   61

sắc có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
danh sắc, lục nhập mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, danh sắc mới có mặt? Do duyên
gì, danh sắc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức
có mặt, danh sắc có mới có mặt. Do duyên
thức, danh sắc mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thức mới có mặt. Do duyên gì,
thức mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc có
mặt, thức mới có mặt. Do duyên danh sắc, thức
mới phát sanh".
19. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ như
sau: "Thức này xoay trở lui lại, từ nơi danh sắc,
không vượt khỏi danh sắc. Chỉ như thế này, con
người được sanh ra hay trở thành già, hay bị chết,
hay từ biệt cõi này, hay sanh lại ở cõi khác, nghĩa
là do duyên danh sắc, thức sanh; do duyên thức,
danh sắc sanh; do duyên danh sắc, lục nhập sanh;
do duyên lục nhập, xúc sanh; do duyên xúc, thọ
sanh; do duyên thọ, ái sanh; do duyên ái, thủ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   62

sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu,
sanh sanh; do duyên sanh, lão, tử, sầu bi, khổ ưu
não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này".

 "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-
tát Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa
từng được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh
sáng sanh.

20. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, già chết không có mặt? Cái gì diệt, già chết diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ- tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do sanh không có mặt, già chết không có mặt, do sanh diệt, già chết diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, sanh không có mặt? Cái gì diệt,
sanh diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do hữu không có mặt, sanh không có mặt,
do hữu diệt, sanh diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, hữu không có mặt? Cái gì diệt, hữu diệt?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    63

sau đây: "Do thủ không có mặt, hữu không có mặt, do thủ diệt, hữu diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thủ không có mặt? Cái gì diệt,
thủ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do ái không có mặt, thủ không có mặt, do
ái diệt, thủ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, ái không có mặt? Cái gì diệt, ái
diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi
như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau
đây: "Do thọ không có mặt, ái không có mặt, do thọ
diệt, ái diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thọ không có mặt? Cái gì diệt,
thọ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do xúc không có mặt, thọ không có mặt,
do xúc diệt, thọ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt xúc không có mặt? Cái gì diệt, xúc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    64

sau đây: "Do lục nhập không có mặt, xúc không có mặt, do lục nhập diệt, xúc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì có mặt, lục nhập không có mặt? Cái gì diệt, lục nhập diệt". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc không có mặt, lục nhập không có mặt, do danh sắc diệt, lục nhập diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, danh sắc không có mặt? Cái gì diệt danh sắc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức không có mặt, danh sắc không có mặt, do thức diệt, danh sắc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Cái
gì không có mặt, thức không có mặt? Do cái gì diệt,
thức diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến
sau đây: "Do danh sắc không có mặt, thức không có
mặt, do danh sắc diệt, thức diệt".

21. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Ôi, Ta đã chứng được con đường đưa đến Bồ- đề, nhờ pháp tu quán. Nghĩa là, do danh sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     65

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt, do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt; do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, ưu, bi, khổ, sầu, não diệt. Như vậy, toàn bộ khổ uẩn diệt".

 "Diệt, diệt". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ--

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    66

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới hiểu thấu. Còn quần chúng này thì ưu ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý ida-paccayata paticca samuppàda: Y tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời như vậy thật khổ não cho Ta!"

2. Này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, những bài kệ bất khả tư nghì, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn.
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó thấy pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu,
khó thấy, vi tế.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      67

Này các Tỷ-kheo, với những lời như vậy, suy tư trên vấn đề, tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp. Khi bấy giờ, một trong các vị Đại Phạm thiên, khi biết được tư tưởng của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhờ tư tưởng của mình, liền suy nghĩ: "Than ôi, thế giới sẽ bị tiêu diệt, thế giới sẽ bị hoại vong, nếu tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp!"

3. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên ấy, như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, cũng vậy vị ấy biến mất từ thế giới Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên đắp thượng y trên một bên vai, quỳ đầu gối bên phải trên mặt đất, chắp tay hướng về Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe chánh pháp. (Nếu được nghe), những vị này có thể thâm hiểu chánh pháp".

4. Này các Tỷ-kheo, được nghe nói vậy, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói với vị

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      68

Đại Phạm thiên: "Này Phạm thiên, Ta đã suy nghĩ
như sau: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu
kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu
lý luận, vi diệu, chỉ có người trí mới hiểu thấu. Còn
quần chúng này thì ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích
ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục,
ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý y
tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý
tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái
được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta
thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời
như vậy thật mệt mỏi cho Ta, thời như vậy thật khổ
não cho Ta". Này Phạm thiên, khi ấy những bài kệ
bất khả tư nghì, từ trước chưa từng nghe khởi lên nơi
Ta:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn?
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó mà thấy được pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu, khó
thấy, vi tế.
Này Phạm thiên, với những lời như vậy, suy
tư trên vấn đề, tâm của Ta hướng về vô vi thụ động,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      69

không muốn thuyết pháp.

5. Này các Tỷ-kheo, lần thứ hai vị Đại Phạm thiên ấy... (như trên)...

6. Này các Tỷ-kheo, lần thứ ba, vị Đại Phạm thiên ấy
bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện
Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi
trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe
chánh pháp, những vị này có thể thâm hiểu chánh
pháp!"

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác biết được lời khuyên thỉnh
của vị Phạm Thiên, vì lòng từ bi đối với chúng sanh,
nhìn đời với Phật nhãn. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nhìn đời
với Phật nhãn, thấy có hạng chúng sanh nhiễm ít bụi
đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi căn độn căn, có
hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng dễ dạy khó
dạy, và một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái sanh thế
giới khác và sự nguy hiểm của những hành động lỗi
lầm.

Như trong hồ sen xanh, sen hồng hay sen trắng, có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    70

vượt lên khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng dưới
nước; có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen
trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới nước, sống
vươn lên tới mặt nước, có một số hoa sen xanh, sen
hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới
nước vươn lên khỏi mặt nước, không bị nước làm
đẫm ướt. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhìn quanh
thế giới với Phật nhãn. Ngài thấy có hạng chúng sanh
nhiễm ít bụi đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi
căn độn căn, có hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng
dễ dạy khó dạy, một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái
sanh thế giới khác và sự nguy hiểm của những hành
động lỗi lầm.

7. Rồi vị Đại Phạm thiên, với tâm mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, liền nói với Ngài, bài kệ sau đây:

Như con người đứng trên đỉnh núi nhìn quanh
dân chúng phía dưới.
Cũng vậy Ngài Sumedha lên lầu chánh pháp,
bậc biến nhãn, thoát ly sầu muộn.
Nhìn xuống quần chúng, âu lo sầu muộn bị
sanh già áp bức.
Hãy đứng lên, bậc anh hùng, bậc chiến thắng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   71

ở chiến trường!
Vị trưởng đoàn lữ khách, đấng thoát ly mọi nợ
nần!
Thế Tôn hãy đi khắp thế giới hoằng dương
chánh pháp.
Có người nhờ được nghe, sẽ thâm hiểu diệu
nghĩa!
Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trả lời vị Đại Phạm thiên với bài
kệ sau đây:

Cửa bất diệt đã được mở rộng,
Hỡi những ai được nghe, hãy từ bỏ tà kiến của
mình.
Vì nghĩ đến mệt mỏi hoài công, này Phạm
Thiên.
Ta không muốn giảng Chánh pháp vi diệu cho
loài người!

Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên với ý nghĩ:
"Ta đã là người mở đường cho Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuyết pháp", rồi đảnh
lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài và biến mất
tại chỗ.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  72

8. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Ta thuyết pháp cho ai trước tiên? Ai sẽ mau hiểu chánh pháp này?"

Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Nay vương tử Khanda
(Kiển-trà) và con vương sư Tissa (Đề-xá) trú ở kinh
đô Bandhumatì (Bàn-đầu-bà-đề) là bậc tri thức đa
văn, sáng suốt, đã từ lâu sống ít nhiễm ô bởi bụi đời.
Nay ta hãy thuyết pháp cho vương tử Khanda và con
vương sư Tissa trước tiên, hai vị này sẽ sớm thâm
hiểu chánh pháp này".

Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, biến mất từ cây
Bồ đề, hiện ra tại vườn Lộc Uyển Khenma, kinh đô
Bhadhumatì.

9. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác gọi người giữ vườn:

- "Này bạn, hãy vào kinh đô Bandhumatì, nhắn
với vương tử Khanda và con vương sư Tissa
rằng Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã đến kinh đô Bandhumatì, hiện
trú ở Lộc Uyển Khema và muốn gặp hai vị!"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     73

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn".

Này các Tỷ-kheo, người giữ vườn vâng theo lời dạy
của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, vào kinh đô Bandhumatì và thưa với vương tử
Khanda và con vương sư Tissa: "Thưa quý vị, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến
kinh đô Bandhumatì và hiện ở Lộc Uyển Khema.
Ngài muốn gặp quý vị!"

10. Này các Tỷ-kheo, Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình leo lên một cỗ xe thù thắng rồi cùng với các cỗ
xe thù thắng khác, cho xe ra khỏi kinh thành
Bandhumati, đi đến Lộc Uyển Khema, đi xe cho đến
chỗ còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến trước Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Khi
đến nơi, hai vị này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một
bên.

11. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng, và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của hai vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       74

mà được chư Phật đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy, vương tử Khanda và
con vương sư Tissa, chính tại chỗ ngồi này chứng
được Pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã
sanh rồi cũng phải diệt".

12. Hai vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp,
thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự, diệt tận,
chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với
đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác:

"Thật di diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại
những gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị
che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Bạch
Thế Tôn, nay chúng con quy y Thế Tôn và quy y
Pháp. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con
được xuất gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng
con được thọ đại giới".

13. Này các Tỷ-kheo, vương tử Khanda và con vương sư Tissa được xuất gia với Thế Tôn Vipassì,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     75

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được thọ đại giới.
Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác giảng dạy hai vị này, khuyến khích làm cho
phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại, nêu rõ
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của các pháp
hữu vi và sự lợi ích của Niết-bàn. Và hai vị nay nhờ
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
giảng dạy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho
hoan hỷ với pháp thoại, không bao lâu tâm trí
không còn chấp thủ, được giải thoát khỏi các lậu
hoặc.

14. Này các Tỷ-kheo, trong khi kinh thành
Bandhumatì có đại chúng khoảng tám vạn bốn ngàn
vị được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành Bandhumatì và
ở tại Lộc Uyển Khema. Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất
gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn,
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác".

Khi nghe vậy, các vị này tự nghĩ: "Chắc chắn, pháp luật này không thể tầm thường, sự xuất gia này không thể tầm thường, vì vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   76

đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Tại sao chúng ta lại không làm vậy?".

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng ấy gồm khoảng tám
vạn bốn ngàn vị đi ra khỏi kinh thành Bandhumatì
đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ở, Khi đến nơi, các vị này
đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

15. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết rất dễ thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh rồi cũng phải diệt".

16. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       77

Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế
Tôn, Như người dựng đứng lại, những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, nay
chúng con quy y Thế Tôn và quy y Pháp. Bạch Thế
Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất gia với
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được thọ đại
giới!".

17. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị này được
xuất gia với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị
này, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này, nhờ Thế Tôn Vipassì bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan kỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

18. Này các Tỷ-kheo, nay tám vạn bốn ngàn các vị

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     78

xuất gia từ trước, được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành
Bandhumatì, ở tại Lộc Uyển Khema và thuyết pháp".
Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này,
đi đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở. Khi đến nơi, các vị
này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

19. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết
về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi
ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của
các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái,
cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại
mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị xuất
gia này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp
nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh ra rồi
cũng phải diệt".

20. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       79

diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, Bạch Thế
Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Bạch Thế Tôn, nay chúng
con quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng. Bạch
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất
gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được
thọ đại giới!".

21. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị này,
khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này nhờ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

22. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh đô

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   80

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   81

Đẳng Giác và bạch Ngài:

- "Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy
là phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy
khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám
mươi vạn vị ở kinh đô Bandhumati: "Này các Tỷ-
kheo hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng,
vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người,
loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các
Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn
toàn. Hãy nêu rõ phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh.
Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không
được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được
nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp". Bạch Thế Tôn,
chúng con sẽ làm như các vị Tỷ-kheo. Sau sáu năm,
các vị này đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn".

Này các Tỷ-kheo, Đại Phạm thiên thuyết như vậy.
Sau khi nói xong, vị này đảnh lễ Thế Tôn Vipassi,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lưng bên hữu
hướng về Ngài và biến mất tại chỗ.

24. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassi, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, vào buổi chiều xuất định

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       82

đứng dậy và nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, ý nghĩ sau đây khởi lên: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhamatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các Tỷ-kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

25. Này các Tỷ-kheo, một Đại Phạm thiên khác với tâm tư của mình, biết được tâm tư của Ta. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay đã co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mắt Ta. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chấp tay hướng đến Ta và bạch với ta: "Như vậy là phải, Bạch Thế Tôn! Như vậy là phải. Bạch Thiện Thệ! Bạch Thế

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      83

Tôn! Thế Tôn hãy khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo
khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị ở kinh đô
Bandhumatì: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp,
vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi
ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai
người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết
giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ phạm
hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp, sẽ
bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh
pháp. Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ làm như các Tỷ-
kheo. Sau sáu năm các vị này sẽ đến kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn". Này các Tỷ-
kheo, vị Đại Phạm thiên thuyết như vậy. Sau khi nói
xong, vị này đảnh lễ Ta, lưng bên hữu hướng về Ta
và biến mất tại chỗ.

26. Này các Tỷ-kheo, Ta khuyến dạy các ngươi: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      84

hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe giảng chánh
pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu
chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo ấy, một phần lớn trong ngày ấy đã lên đường đi khắp quốc độ.

27. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ tại Jambudĩpa
(Diêm phù đề) có tám vạn bốn ngàn túc xá. Khi một
năm vừa mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
một năm vừa mãn, nay còn lại năm năm. Sau năm
năm, hãy đến tại kinh đô Bandhamatì để tụng đọc
giới bổn!"

Hai năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
hai năm vừa mãn, nay còn lại bốn năm. Sau bốn năm,
hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới
bổn!".

Ba năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, ba năm đã mãn, nay còn lại ba năm. Sau ba năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

Bốn năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, bốn năm đã mãn, nay còn hai năm. Sau hai năm, hãy đến kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 85

Năm năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền
giả, năm năm đã mãn, nay còn lại một năm. Sau một
năm, hãy đến tại đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn!"

Sáu năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, sáu năm đã mãn. Nay đã đến ngày đi đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy, một số vị với thần
lực của mình, một số với thần lực của chư Thiên
trong ngày ấy đã đi đến kinh đô Bandhumatì để tụng
đọc giới bổn.

28. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, giữa chúng Tỷ-kheo, tụng đọc giới bổn này:

"Chư Phật dạy Niết-bàn là đệ nhất.
"Nhẫn nhục, khổ hạnh, kham nhẫn, là đệ
nhất.
"Người xuất gia hại người xuất gia khác.
"Hại người khác như vậy không xứng gọi là
Sa-môn.
"Mọi điều ác không làm, hướng tâm các
thiện nghiệp.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  86

"Giữ tâm trí thanh tịnh, chính lời chư Phật
dạy.
"Không chỉ trích, không đánh đập, giữ mình
trong giới bổn.
"Ăn uống có tiết độ, ngủ nghỉ riêng một
mình.
"Hướng tâm đến cao khiết, chính lời chư
Phật dạy".

29. Này các Tỷ-kheo, một thời ta ở tại Ukkhattha
(Úc-Già La), trong rừng Subhaga, dưới gốc cây ta-la
vương. Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta an lặng tịnh
cư, tư tưởng sau đây khởi lên: "Có một trú xứ, một
loại chúng sanh rất dễ đến mà Ta từ trước không đến
ở trong một thời gian khá lâu! Đó là chư Thiên
Suddhàvàsa (Tịnh Cư thiên). Vậy nay Ta hãy đến
chư Thiên ở Tịnh Cư thiên!".

Này các Tỷ-kheo, như một lực sĩ duỗi cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay đã duỗi ra, Ta biến mất ở
Ukkattha, trong rừng Subhaga, dưới gốc cây Ta-La
vương và hiện ra trước chư Thiên ở Tịnh Cư thiên.
Trong đại chúng chư Thiên ấy một số vài ngàn chư
Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên, chư
Thiên ấy đã nói với Ta như sau:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  87

- "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt
kiếp, từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời. Này Hiền giả, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
sanh, thuộc chủng tánh Sát Đế Ly. Này Hiền
giả, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu-
Ly-Nhã). Này Hiền giả, trong thời Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác
ngộ dưới gốc cây Pàtali (Ba-ba-la). Này Hiền
giả, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này Hiền
giả, trong thời Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội, một Tăng
hội sáu trăm tám mươi vạn Tỷ-kheo, một Tăng
hội mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn
Tỷ-kheo. Này Hiền giả, Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-
kheo tên Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ
nhất. Này Hiền giả, phụ vương Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên
là Bandhuma, mẫu hậu tên là Bandhumatì
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua
Bandhuma tên là Bandhumatì. Này Hiền giả,
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác xuất thế tục như thế này, xuất gia như thế

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  88

này, tinh tấn như thế này, giác ngộ như thế này,
chuyển pháp luân như thế này. Này Hiền giả,
chúng con là những người đã tu phạm hạnh
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ dục vọng và đã sanh ra
tại chỗ này".

30. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên...

... một số vài trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta:

- "Này Hiền giả, trong hiền kiếp này, Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nay ra đời.
Này Hiền giả, Thế Tôn, thuộc chủng tánh Sát-
đế -lỵ, thuộc gia tộc Sát-đế-lỵ. Này Hiền giả,
Thế Tôn thuộc danh tánh Gotama (Cù-đàm).
Này Hiền giả, Thế Tôn tuổi thọ không bao
nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút. Này Hiền giả, Thế
Tôn giác ngộ dưới gốc cây assattha (bát-đa- la).
Này Hiền giả, Thế Tôn có hai vị hiền sĩ, đệ nhất
đệ tử tên là Sàriputta và Moggallàna (Xá-lợi-
phất và Mục kiền-liên). Này Hiền giả, Thế Tôn
có một Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    89

vị. Này Hiền giả, Tăng hội này của Thế Tôn
gồm toàn những vị đã diệt trừ lậu hoặc. Này
Hiền giả, Thế Tôn có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Ànanda (A-nan), vị này là thị giả đệ nhất. Này
Hiền giả, phụ vương của Thế Tôn tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn), Hoàng hậu là Màyà
(Ma-gia) kinh đô là Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Này Hiền giả, Thế Tôn xuất thế tục như thế
này, xuất gia như thế này, tinh tấn như thế này,
giác ngộ như thế này, chuyển pháp luân như
thế này. Này Hiền giả, chúng tôi là những
người đã tu phạm hạnh với Thế Tôn, đã diệt
trừ dục vọng và đã sanh ra tại chỗ này".

31. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên
Avihà (Vô Nhiệt thiên) đến chư Thiên Atappà (Vô
Phiền thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi cùng với chư
Thiên Avihà và chư Thiên Atappà đến chư Thiên
Sudassà (Thiện Kiến thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi Ta
cùng với chư Thiên Avihà, chư Thiên Atappà và chư
Thiên Sudassa đến chư Thiên Sudassi (Thiện Hiện
thiên).

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên Avihà,
chư Thiên Atappà, chư Thiên Sudassà và chư Thiên
Sudassì đến chư Thiên Akanitthà (Sắc Cứu Kính
thiên). Này các Tỷ-kheo, lại trong Đại chúng chư

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    90

Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên đến chỗ Ta ở,
đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau
khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta như
sau: "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt kiếp,
từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác ra đời... (như số 29)".

32. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên
ấy, một số vài ngàn chư Thiên (như trước) một số vài
trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng
một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên,
chư Thiên ấy đã nói với Ta như sau: "Này Hiền giả,
trong Hiền kiếp này đức Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nay ra đời... (như số 30)".

33. Này các Tỷ-kheo, như vậy Như Lai khéo chứng
đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá
khứ, những vị này đã nhập Niết-bàn, đã đoạn các
chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi
đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị
này cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh,
cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử,
cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế
Tôn này, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy,
tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh
là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy,
giải thoát là như vậy".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    91

Thế Tôn thuyết pháp như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             92

2       Định nghĩa - Thế nào là khổ tập khởi - Kinh Khổ – Tương II, 131

Khổ – Tương II, 131

1)... Trú Tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng sự tập khởi và sự đoạn diệt của khổ. Hãy nghe...

I

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ tập khởi?

4) Do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên.
Do ba cái tụ hội nên xúc khởi. Do duyên xúc nên có
thọ. Do duyên thọ nên có ái. Này các Tỷ-kheo, đây
là khổ tập khởi.

5) Do duyên tai và các tiếng...

6) Do duyên mũi và các hương...

7) Do duyên lưỡi và các vị...

8) Do duyên thân và các xúc...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  93

9) Do duyên ý và các pháp, ý thức khởi lên. Do ba
cái tụ hội, nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do
duyên thọ nên có ái. Này các Tỷ-kheo, đây là khổ tập
khởi.

II

10) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ đoạn diệt?

11) Do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên. Do ba cái tụ hội, nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do ly tham, đoạn diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này. Này các Tỷ-kheo, đây là khổ đoạn diệt.

12) Do duyên lỗ tai và các tiếng, nên nhĩ thức sanh khởi...

13) Do duyên mũi và các hương, nên tỷ thức sanh khởi...

14) Do duyên lưỡi và các vị nên thiệt thức sanh khởi...

15) Do duyên thân và các xúc nên thân xúc sanh khởi...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     94

16) Do duyên ý và các pháp nên ý thức sanh khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

17) Này các Tỷ-kheo, đây là khổ đoạn diệt.

Thế Giới – Tương II, 134

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2)... Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng về sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế giới. Hãy nghe...

I

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thế giới tập khởi?

4) Do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên. Do ba cái tụ họp, nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do duyên ái nên có thủ. Do duyên thủ nên có hữu. Do duyên hữu nên có sanh. Do duyên sanh, nên có già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Đây là thế giới tập khởi.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     95

5) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

6) Do duyên lỗ mũi và các hương...

7) Do duyên lưỡi và các vị...

8) Do duyên thân và các xúc...

9) Do duyên ý với các pháp, ý thức khởi lên. Do ba
cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ... Do
duyên sanh nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, sanh
khởi. Này các Tỷ-kheo, đây là sự tập khởi của thế
giới.

10) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thế giới đoạn diệt?

11) Do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên.
Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có
thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn
diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ
diệt nên hữu diệt... Đây là sự đoạn diệt toàn bộ khổ
uẩn này. Đây là thế giới đoạn diệt.

12) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

13) Do duyên lỗ mũi và các hương...

14) Do duyên lưỡi và các vị...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   96

15) Do duyên thân và các xúc...

16) Do duyên ý và các pháp, ý thức sanh khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt... Đây là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

17) Này các Tỷ-kheo, đây là thế giới đoạn diệt.

Nàtika – Tương II, 136

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Nàtika, trong căn nhà gạch.

2) Rồi Thế Tôn trong khi độc cư Thiền tọa tuyên thuyết pháp môn này:

3) Do duyên con mắt và các sắc nên nhãn thức
sanh khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên
xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do duyên ái
nên có thủ... Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này.

4) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   97

5) Do duyên lỗ mũi và các hương...

6) Do duyên lưỡi và các vị...

7) Do duyên thân và các xúc...

8) Do duyên n l

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                 98

ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt... Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

II

15) Lúc bấy giờ một vị Tỷ-kheo đang đứng nghe trộm Thế Tôn.

16) Thế Tôn thấy vị Tỷ-kheo đang đứng nghe trộm.

17) Sau khi thấy, Thế Tôn nói với vị Tỷ-kheo ấy:

- Này Tỷ-kheo, Ông có nghe pháp môn này không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

18) Này Tỷ-kheo, Ông hãy học pháp môn này. Này
Tỷ-kheo, Ông hãy học thuộc lòng pháp môn này.
Này Tỷ-kheo, pháp môn (này) liên hệ đến mục
đích và căn bản Phạm hạnh.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  99

3      22 duyên đưa đến Trí về đoạn diệt - Kinh Duyên – Tương II, 58

Duyên – Tương II, 58

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, đối với người biết, này các Tỷ-
kheo, đối với người thấy, Ta nói các lậu hoặc được
đoạn diệt, không phải đối với người không biết,
không phải đối với người không thấy.

3) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào đối với người biết, đối với người thấy, các lậu hoặc được đoạn diệt?

Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn diệt. Đây là thọ... Đây là tưởng... Đây là hành... Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức đoạn diệt. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người biết, như vậy đối với người thấy, các lậu hoặc được đoạn diệt.

4) Này các Tỷ-kheo, trong đoạn diệt ấy, trí về đoạn diệt, Ta nói rằng trí ấy có duyên, không phải không có duyên.

5) Và này các Tỷ-kheo, duyên của trí về đoạn diệt là gì?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 100

- Giải thoát là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng giải thoát có duyên, không phải không có duyên.

6) Và này các Tỷ-kheo, duyên của giải thoát là gì?

- Ly tham là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng ly tham có duyên, không phải không có duyên.

7) Và này các Tỷ-kheo, duyên của ly tham là gì?

- Yếm ly là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng yếm ly có duyên, không phải không có duyên.

8) Và này các Tỷ-kheo, duyên của yếm ly là gì?

- Tri kiến như chân là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng tri kiến như chân có duyên, không phải không có duyên.

9) Và này các Tỷ-kheo, duyên của tri kiến như chân là gì?

- Định là câu trả lời.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 101

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng định có duyên, không phải không có duyên.

10) Và này các Tỷ-kheo, duyên của định là gì?

- Lạc là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng lạc có duyên, không phải không có duyên.

11) Này các Tỷ-kheo, duyên của lạc là gì?

- Khinh an là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng khinh an có duyên, không phải không có duyên.

12) Và này các Tỷ-kheo, duyên của khinh an là gì?

- Hỷ là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hỷ có duyên, không phải không có duyên.

13) Và này các Tỷ-kheo, duyên của hỷ là gì?

- Hân hoan là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hân hoan có duyên, không phải không có duyên.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                102

14) Và này các Tỷ-kheo, duyên của hân hoan là gì?

- Lòng tin là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng lòng tin có duyên, không phải không có duyên.

15) Và này các Tỷ-kheo, duyên của lòng tin là gì?

- Khổ là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng khổ có duyên, không phải không có duyên.

16) Và này các Tỷ-kheo, duyên của khổ là gì?

- Sanh là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng sanh có duyên, không phải không có duyên.

17) Và này các Tỷ-kheo, duyên của sanh là gì?

- Hữu là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hữu có duyên, không phải không có duyên.

18) Và này các Tỷ-kheo, duyên của hữu là gì?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                103

- Thủ là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng thủ có duyên, không phải không có duyên.

19) Và này các Tỷ-kheo, duyên của thủ là gì?

- Ái là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng ái có duyên, không phải không có duyên.

20-25) Và này các Tỷ-kheo, duyên của ái là gì?

- Thọ là câu trả lời... (như trên)...

- Xúc là câu trả lời...
- Sáu xứ là câu trả lời...
- Danh sắc là câu trả lời...
- Thức là câu trả lời...

- Hành là câu trả lời. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hành có duyên, không phải không có duyên.

26) Và này các Tỷ-kheo, duyên của hành là gì?

- Vô minh là câu trả lời.

Như vậy, này các Tỷ-kheo,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              104

1.  Vô minh duyên hành;
2. Hành duyên thức;
3. Thức duyên danh sắc;
4. Danh sắc duyên sáu xứ;
5. Sáu xứ duyên xúc;
6. Xúc duyên thọ;
7. Thọ duyên ái;
8. Ái duyên thủ;
9. Thủ duyên hữu;
10. Hữu duyên sanh;
11. Sanh duyên khổ;
12. Khổ duyên tín;
13. Tín duyên hân hoan;
14. Hân hoan duyên hỷ;
15. Hỷ duyên khinh an;
16. Khinh an duyên lạc;
17. Lạc duyên định;
18. Định duyên tri kiến như chân;
19. Tri kiến như chân duyên yếm ly;
20. Yếm ly duyên ly tham;
21. Ly tham duyên giải thoát;
22. Giải thoát duyên Trí về đoạn diệt.

27) Ví như, này các Tỷ-kheo, trên đỉnh núi trời mưa nặng hột và nước chảy theo triền thấp, tràn đầy hang núi, khe núi, thung lũng. Khi các hang núi, khe núi, thung lũng được tràn đầy, thời ao nhỏ được tràn đầy;

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               105

ao nhỏ được tràn đầy thời ao lớn được tràn đầy; ao
lớn tràn đầy thời sông nhỏ được tràn đầy; sông nhỏ
được tràn đầy thời sông lớn được tràn đầy; sông lớn
được tràn đầy thời biển lớn, đại dương được tràn
đầy.

28) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vô minh duyên
hành; hành duyên thức; thức duyên danh sắc; danh
sắc duyên sáu xứ; sáu xứ duyên xúc; xúc duyên thọ;
thọ duyên ái; ái duyên thủ; thủ duyên hữu; hữu duyên
sanh; sanh duyên khổ; khổ duyên tín; tín duyên hân
hoan; hân hoan duyên hỷ; hỷ duyên khinh an; khinh
an duyên lạc; lạc duyên định; định duyên tri kiến như
chân; tri kiến như chân duyên yếm ly; yếm ly duyên
ly tham; ly tham duyên giải thoát; giải thoát duyên
trí về đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                106

4      4 loại đồ ăn - Kinh Moliya Phagguna – Tương II, 30

Moliya Phagguna – Tương II, 30

1)...Trú Tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, có bốn loại đồ ăn này khiến cho
các loại sanh vật hay các loại chúng sanh được tồn
tại hay khiến cho các loại sắp sanh thành được thọ
sanh.

Thế nào là bốn?

- Một là đoàn thực hoặc thô hoặc tế,
- Hai là xúc thực,
- Ba là tư niệm thực,
- Bốn là thức thực.

Này các Tỷ-kheo, bốn loại đồ ăn này khiến cho các
loại sanh vật hay khiến cho các loại chúng sanh được
tồn tại hay khiến cho các loại sắp sanh thành được
thọ sanh.

3) Khi được nói vậy, Tôn giả Moliya-Phagguna bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, ai ăn thức thực?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               107

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi ấy không thích hợp. Ta không nói: "Có ai ăn". Nếu Ta nói: "Có kẻ ăn", thời câu hỏi: "Có ai ăn" là câu hỏi thích hợp. Nhưng Ta không nói như vậy. Và vì Ta không nói như vậy, nếu có ai hỏi Ta: "Bạch Thế Tôn, thức thực là cho ai?", thời câu hỏi ấy thích hợp. Ở đây, câu trả lời thích hợp là như sau: "Thức thực là duyên cho sự sanh thành, cho sự tái sanh trong tương lai. Khi cái ấy hiện hữu, có mặt thời sáu xứ có mặt. Do duyên sáu xứ, xúc có mặt".

4) Bạch Thế Tôn, ai cảm xúc?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi ấy không thích hợp. Ta không nói: "Có kẻ
cảm xúc". Nếu Ta nói: "Có kẻ cảm xúc", thời câu
hỏi: "Ai cảm xúc" là câu hỏi thích hợp. Nhưng Ta
không nói như vậy. Và vì Ta không nói như vậy, nếu
có ai hỏi Ta: "Bạch Thế Tôn, do duyên gì, xúc sanh
khởi?", thời câu hỏi ấy thích hợp. Ở đây câu trả lời
thích hợp là như sau: "Do duyên sáu xứ, xúc sanh
khởi. Do duyên xúc, thọ sanh khởi".

5) Bạch Thế Tôn, ai cảm thọ?

Thế Tôn đáp:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                108

- Câu hỏi ấy không thích hợp. Ta không nói: "Có người cảm thọ". Nếu ta có nói: "Có người cảm thọ", thời câu hỏi: "Ai cảm thọ?" là câu hỏi thích hợp. Nhưng Ta không nói như vậy. Và vì Ta không nói như vậy, nếu có ai hỏi Ta: "Bạch Thế Tôn, do duyên gì, thọ sanh khởi?", thời câu hỏi ấy thích hợp. Ở đây câu trả lời thích hợp là như sau: "Do duyên xúc, thọ sanh khởi. Do duyên thọ, ái sanh khởi ".

6) Bạch Thế Tôn, ai khát ái?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi ấy không thích hợp. Ta không nói: "Có kẻ
khát ái". Nếu Ta nói: "Có kẻ khát ái", thời câu hỏi:
"Ai khát ái" là câu hỏi thích hợp. Nhưng Ta không
nói như vậy. Và vì Ta không nói như vậy, nếu có ai
hỏi Ta: "Bạch Thế Tôn, do duyên gì, ái sanh khởi",
thời câu hỏi ấy thích hợp. Ở đây, câu trả lời thích hợp
là như sau: "Do duyên thọ, ái sanh khởi. Do duyên
ái, thủ sanh khởi".

7) Bạch Thế Tôn, ai chấp thủ?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi ấy không thích hợp. Ta không nói: "Có kẻ chấp thủ". Nếu Ta nói: "Có kẻ chấp thủ", thời câu

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  109

hỏi: "Ai chấp thủ" là câu hỏi thích hợp. Nhưng Ta
không nói như vậy. Và vì Ta không nói như vậy, nếu
có ai hỏi Ta: "Bạch Thế Tôn, do duyên gì, thủ sanh
khởi", thời câu hỏi ấy thích hợp. Ở đây, câu trả lời
thích hợp là như sau: "Do duyên ái, thủ sanh khởi.
Do duyên thủ, hữu sanh khởi". Như vậy là toàn bộ
khổ uẩn này tập khởi.

8) Nhưng này Phagguna, do ly tham, đoạn diệt một cách hoàn toàn sáu xúc xứ nên xúc diệt. Do xúc diệt, nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  110

5      44 Căn bản trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104

Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104

1)... Ở Sàvatthi.

2). .. Này các Tỷ-kheo. Ta sẽ thuyết về bốn mươi bốn căn bản của trí cho các Ông. Hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bốn mươi bốn căn bản của trí?

4) Già chết trí, già chết tập trí, già chết diệt trí, trí về con đường đưa đến già chết diệt.

5) Sanh trí, sanh tập trí, sanh diệt trí, trí về con đường đưa đến sanh diệt.

6) Hữu trí, hữu tập trí, hữu diệt trí, trí về con đường đưa đến hữu diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       111

7) Thủ trí, thủ tập trí, thủ diệt trí, trí về con đường đưa đến thủ diệt.

8) Ái trí, ái tập trí, ái diệt trí, trí về con đường đưa đến ái diệt.

9) Thọ trí, thọ tập trí, thọ diệt trí, trí về con đường đưa đến thọ diệt.

10) Xúc trí...

11) Sáu xứ trí...

12) Danh sắc trí...

13) Thức trí...

14) Hành trí, hành tập trí, hành diệt trí, trí về con đường đưa đến hành diệt.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là bốn mươi bốn căn bản của trí.

15) Này các Tỷ-kheo, thế nào là già chết?

Cái gì thuộc về chúng sanh này hay chúng sanh khác, thuộc bộ loại chúng sanh này hay bộ loại chúng sanh khác, bị già yếu, suy nhược, răng rụng, tóc bạc, da

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   112

nhăn, tuổi thọ đồi bại, các căn chín muồi; đây gọi là già.

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị một diệt, hủy hoại, tiêu mất, tử
vong, các uẩn tàn lụn, thân thể hoại diệt, vất bỏ; đây
gọi là chết. Như vậy là già, đây là chết. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là già chết.

16) Do sanh tập khởi nên già chết tập khởi. Do sanh
diệt nên già chết diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành
đưa đến già chết diệt; tức là chánh tri kiến... chánh
định.

17) Này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử biết già chết
như vậy, biết già chết tập khởi như vậy, biết già chết
diệt như vậy, biết con đường đưa đến già chết diệt
như vậy.

18) Đây là pháp trí của vị ấy. Vị ấy với pháp này được thấy, được biết, được quả tức thời, được đạt đến, được thể nhập (pariyogathena) hướng dẫn thái độ (nayam) của mình đối với quá khứ và tương lai.

19) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ đã hiểu rõ già chết, đã hiểu rõ già chết tập khởi, đã hiểu rõ già chết diệt, đã hiểu rõ con đường đưa

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 113

đến già chết diệt, tất cả những vị ấy đều hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy.

20) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ hiểu rõ (abhijanissanti) già chết, sẽ hiểu rõ già chết tập khởi, sẽ hiểu rõ già chết diệt, sẽ hiểu rõ con đường đưa đến già chết diệt, tất cả những vị ấy sẽ hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy. Đây tức là tùy trí (anvaye nànam) của vị ấy.

21) Này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử được
thanh tịnh và thuần tịnh hai loại trí, pháp trí và tùy
trí; này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là Thánh đệ tử
đạt tri kiến, (dithisampanno) đạt kiến, đã đi đến diệu
pháp này, đã thấy diệu pháp này, đã đầy đủ hữu học
trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu,
là bậc Thánh minh đạt tuệ (nibbedhi kapanno), đã
đứng gõ vào cửa bất tử.

22) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sanh?...

23) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hữu?...

24) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thủ?...

25) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ái?...

26) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thọ?...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   114

27) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xúc?...

28) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sáu xứ?...

29) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là danh sắc?...

30) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thức?...

31) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hành? Có ba hành này, này các Tỷ-kheo, thân hành, khẩu hành, ý hành. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hành.

32) Do vô minh tập khởi, hành tập khởi. Do vô minh
diệt, hành diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành, con
đường đưa đến hành diệt; tức là chánh tri kiến...
chánh định.

33) Vì rằng này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử biết
hành như vậy, biết hành tập khởi như vậy, biết hành
diệt như vậy, biết con đường đưa đến hành diệt như
vậy. Đây là pháp trí của vị ấy, vị ấy với pháp này
được thấy, được biết, được quả tức thời, được đạt
đến, được thể nhập, hướng dẫn thái độ (nayam) của
mình đối với quá khứ, tương lai.

34) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ đã hiểu rõ các hành, đã hiểu rõ hành tập khởi, đã hiểu rõ hành diệt, đã hiểu rõ con đường đưa đến hành

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                115

diệt; tất cả những vị ấy đều hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy.

35) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ hiểu rõ các hành, sẽ hiểu rõ hành tập khởi, sẽ hiểu rõ hành diệt, sẽ hiểu rõ con đường đưa đến hành diệt, tất cả những vị ấy sẽ hiểu biết như vậy; như vậy, như hiện nay Ta vậy. Đây tức là tùy trí của vị ấy.

36) Này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử được thanh tịnh, thuần tịnh hai loại trí, pháp trí và tùy trí; này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Thánh đệ tử đạt tri kiến, đạt kiến, đã đi đến diệu pháp này, thấy diệu pháp này, đầy đủ hữu học trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt tuệ, đã đứng gõ vào cửa bất tử.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    116

6      77 Căn bản trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 109

Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 109

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông bảy mươi bảy căn bản của trí. Hãy nghe và khéo tư niệm...

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bảy mươi bảy căn bản của trí?

- Trí biết rằng già chết do duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời không có già
chết.
- Trí biết rằng trong quá khứ già chết cũng do
duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời không có già
chết trong quá khứ.
- Trí biết rằng trong tương lai già chết cũng do
duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời sẽ không có
già chết trong tương lai.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               117

- Phàm khi nào có Trí về trú pháp, chỗ ấy cũng có Trí tận pháp, hoại pháp, ly tham pháp, diệt pháp.

4) Trí biết rằng sanh do duyên hữu...

5) Trí biết rằng hữu do duyên thủ...

6) Trí biết rằng thủ do duyên ái...

7) Trí biết rằng ái do duyên thọ...

8) Trí biết rằng thọ do duyên xúc...

9) Trí biết rằng xúc do duyên sáu xứ...

10) Trí biết rằng sáu xứ do duyên danh sắc...

11) Trí biết rằng danh sắc do duyên thức...

12) Trí biết rằng thức do duyên hành...

13)

- Trí biết rằng hành do duyên vô minh.
- Trí biết rằng không có vô minh thời không có
hành.
- Trí biết rằng trong quá khứ hành cũng do duyên
vô minh.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             118

- Trí biết rằng không có vô minh thời không có
hành.
- Trí biết rằng trong tương lai hành cũng sẽ do
duyên vô minh.
- Trí biết rằng không có vô minh thời sẽ không
có hành.
- Phàm khi nào có Trí về trú pháp, thời cũng có
Trí về tận pháp, hoại pháp, ly tham pháp, diệt
pháp.

14) Này các Tỷ-kheo, đây gọi là bảy mươi bảy căn bản của trí.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             119

7     Biết như vậy, thấy như vậy, ông có chứng được nhiều loại thần thông.. - Kinh Susìma – Tương II, 211

Susìma – Tương II, 21

1) Như vậy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng con sóc.

I

2) Lúc bấy giờ Thế Tôn được cung kính, được tôn
trọng, được kính lễ, được cúng dường, được tôn sùng
và Ngài nhận được các vật dụng cúng dường như y
áo, ẩm thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

3) Chúng Tỷ-kheo cũng được cung kính, được tôn
trọng, được kính lễ, được cúng dường, được tôn sùng
và cũng nhận được các vật cúng dường như y áo, ẩm
thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

4) Nhưng các du sĩ ngoại đạo không được cung kính, không được tôn trọng, không được kính lễ, không được cúng dường, không được tôn sùng và cũng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              120

không nhận được các vật dụng cúng dường như y áo, ẩm thực, sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

II

5) Lúc bấy giờ du sĩ Susìma trú ở Ràjagaha cùng với đại chúng du sĩ.

6) Rồi hội chúng du sĩ của Susìma nói với du sĩ Susìma:

- Thưa Hiền giả Susìma, ngài hãy đi đến và sống
Phạm hạnh dưới sự chỉ dẫn của Sa-môn Gotama.
Sau khi ngài học Chánh pháp xong hãy nói lại cho
chúng tôi. Sau khi chúng tôi học pháp ấy chúng tôi
sẽ nói lại với các gia chủ. Như vậy chúng tôi sẽ
được cung kính, được tôn trọng, được kính lễ, được
cúng dường, được tôn sùng và chúng tôi sẽ nhận
được các vật dụng cúng dường như y áo, ẩm thực,
sàng tọa và dược phẩm trị bệnh.

7) - Thưa vâng, các Hiền giả.

Du sĩ Susìma nghe theo hội chúng của mình, liền đi
đến Tôn giả Ananda; sau khi đến nói lên những lời
chào đón hỏi thăm với Tôn giả Ananda; sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi
xuống một bên.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              121

III

8) Ngồi xuống một bên, du sĩ Susìma nói với Tôn giả Ananda:

- Này Hiền giả Ananda, tôi muốn sống Phạm hạnh trong Pháp và Luật này.

9) Rồi Tôn giả Ananda đưa du sĩ Susìma đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

10) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, du sĩ Susìma này nói như sau: "Này Hiền giả Ananda, tôi muốn sống Phạm hạnh trong Pháp và Luật này".

11) Vậy Ananda, hãy cho Susìma xuất gia.

12) Và du sĩ Susìma được xuất gia dưới sự chỉ đạo của Thế Tôn và được thọ đại giới.

13) Lúc bấy giờ nhiều vị Tỷ-kheo ở trước mặt Thế
Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng tôi biết
rằng: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc
nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa." "

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              122

IV

14) Tôn giả Susìma được nghe: Nhiều Tỷ-kheo trước
mặt Thế Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng
tôi biết rõ rằng: ‘Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa.’"

15) Rồi Tôn giả Susìma đi đến các Tỷ-kheo; sau khi
đến nói lên với những Tỷ-kheo ấy những lời chào
đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

16) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Susìma nói với các Tỷ-kheo ấy:

- Có đúng sự thật chăng, chư Tôn giả ở trước mặt
Thế Tôn đã tuyên bố chánh trí như sau: "Chúng con
biết rõ rằng: ‘Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa’"?

- Thưa có vậy, này Hiền giả.

17) Nhưng, chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy chắc chứng được nhiều loại thần thông khác nhau: Một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình biến hình đi ngang qua vách, qua

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               123

tường, qua núi như đi ngang hư không; độn thổ trồi
lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước
không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết-già đi trên
hư không như con chim; với bàn tay chạm và rờ vào
mặt trăng và mặt trời, những vật có oai lực, đại oai
thần như vậy. Có thể sử dụng thân một cách tự tại
cho đến cõi Phạm thiên?.

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

18) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như
vậy, chứng được thiên nhĩ thông thanh tịnh siêu
nhân, có thể nghe hai loại tiếng: chư Thiên và loài
Người, xa và gần?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

19) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, với tâm của mình biết được tâm của các chúng sanh khác, các loài Người khác: Tâm có tham biết là tâm có tham; tâm không tham biết là tâm không tham; tâm có sân biết là tâm có sân; tâm không sân biết là tâm không sân; tâm có si biết là tâm có si; tâm không si biết là tâm không si; tâm chuyên chú biết là tâm chuyên chú; tâm tán loạn biết là tâm tán loạn. Đại hành tâm biết là đại hành tâm; không phải đại hành tâm biết không phải là đại hành tâm. Tâm chưa vô thượng biết là tâm chưa vô thượng; tâm vô

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 124

thượng biết là tâm vô thượng. Tâm Thiền định biết
là tâm Thiền định; tâm không Thiền định biết là tâm
không Thiền định. Tâm giải thoát biết là tâm giải
thoát; tâm không giải thoát biết là tâm không giải
thoát?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

20) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, nhớ được nhiều đời quá khứ. Như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy, chư Tôn giả nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

21) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, thấy sự

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 125

sống và chết của chúng sanh. Chư Tôn giả biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh này làm những ác hạnh về thân, làm những ác hạnh về lời nói, những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh này làm những thiện hạnh về thân, làm những thiện hạnh về lời nói, làm những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những người ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, các vị thấy sự sống chết của chúng sanh. Các vị biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

22) Vậy có phải chư Tôn giả biết như vậy, thấy như vậy, sau khi vượt khỏi Sắc giới, thân cảm xúc Vô sắc giới, an trú vào tịch tịnh giải thoát?

- Thưa không phải vậy, này Hiền giả.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               126

23) Hay ở đây, có phải chư Tôn giả vừa trả lời như vậy, vừa không chứng được các pháp này?

24) --Này Hiền giả, không có chứng được gì.

25) Như thế nào?

- Thưa Hiền giả Susìma, chúng tôi chứng được tuệ giải thoát.

26) - Tôi không biết được ý nghĩa một cách rộng rãi
lời nói vắn tắt này của chư Tôn giả. Lành thay nếu
được chư Tôn giả nói lên cho tôi, để tôi có thể hiểu
ý nghĩa một cách rộng rãi lời nói vắn tắt này của chư
Tôn giả!

27) - Này Hiền giả Susìma, dù cho Ông có biết hay Ông không biết, chúng tôi chứng được Tuệ giải thoát.

V

28) Rồi Tôn giả Susìma từ chỗ ngồi đứng dậy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên.

29) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Susìma trình bày lên Thế Tôn tất cả câu chuyện với các Tỷ-kheo ấy.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                127

30) - Này Susìma, trước hết là trí về pháp trú, sau là trí về Niết-bàn.

31) - Bạch Thế Tôn, con không hiểu được ý nghĩa
một cách rộng rãi lời nói vắn tắt này của Thế Tôn.
Bạch Thế Tôn, lành thay nếu Thế Tôn nói lên cho
con để con có thể hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi, lời
nói vắn tắt này của Thế Tôn!

32) - Này Susìma, dù cho Ông có biết hay Ông không có biết, trước hết là trí về pháp trú, sau là trí về Niết- bàn.

Này Susìma, Ông nghĩ thế nào? Sắc là thường hay vô thường?

- Là vô thường, bạch Thế Tôn?

33) Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi chúng ta quán vật ấy là: " Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi "?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

34) Thọ là thường hay vô thường?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     128

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

35) Tưởng là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

36) Các hành là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

37) Thức là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng nếu chúng ta quán vật ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

38) Do vậy, này Susìma, cái gì thuộc sắc pháp quá
khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt
hay thắng, xa hay gần, tất cả sắc pháp cần phải được
quán như chơn như sau: "Cái này không phải của tôi,
cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã
của tôi ".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    129

39) Cái gì thuộc thọ quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

40) Cái gì thuộc tưởng quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

41) Cái gì thuộc hành quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên)...

42) Cái gì thuộc thức quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội
hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, tất
cả thức cần phải quán như chơn với chánh trí tuệ
như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này
không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi
".

43) Này Susìma, thấy như vậy, vị Đa văn Thánh đệ
tử nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với thọ,
nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với các
hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy
ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên biết rằng: "Ta đã giải thoát". Vị ấy
biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

Này Susìma, Ông có thấy chăng: "Do duyên sanh, già chết sanh khởi"?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   130

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

44). ..

45) "Do duyên thủ, hữu sanh khởi?" Này Susmìa, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

46) Này Susìma, Ông có thấy chăng: "Do duyên ái, thủ sanh khởi"?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

47) "Do duyên thọ, ái sanh khởi. Do duyên xúc, thọ
sanh khởi. Do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi. Do duyên
danh sắc, sáu xứ sanh khởi. Do duyên thức, danh sắc
sanh khởi. Do duyên hành thức sanh khởi. Do duyên
vô minh, hành sanh khởi". Này Susìma, Ông có thấy
chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

48) "Do sanh diệt, già chết diệt", này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              131

49) "Do hữu diệt, nên sanh diệt", này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

50) "Do thủ diệt, nên hữu diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do danh sắc diệt, nên sáu xứ diệt. Do thức diệt, nên danh sắc diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do vô minh diệt, nên hành diệt!". Này Susìma, Ông có thấy chăng?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

51) Nhưng này, biết như vậy, thấy như vậy, Ông có
chứng được các thần thông nhiều loại sai khác:
Một thân hiện ra nhiều thân; nhiều thân hiện ra một
thân; hiện hình, biến hình đi ngang qua vách, qua
tường, qua núi như đi ngang hư không; độn thổ, trồi
lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước
không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết-già đi trên
hư không như con chim; với bàn tay chạm và rờ mặt
trăng và mặt trời, những vật có đại oai lực, đại oai
thần như vậy. Có thể sử dụng thân một cách tự tại
cho đến cõi Phạm thiên?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   132

52) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy,
với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, Ông có thể nghe
hai loại tiếng, tiếng chư Thiên và tiếng loài Người,
tiếng xa và tiếng gần?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

53) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy, với tâm của mình biết được tâm của chúng sanh sai khác, của loài Người sai khác. Với tâm có tham, Ông biết được tâm có tham... với tâm không giải thoát, Ông biết được là tâm không giải thoát; với tâm giải thoát, Ông biết được là tâm giải thoát?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

54) Này Susìma, có phải biết như vậy, thấy như vậy,
Ông có thể nhớ được nhiều đời quá khứ sai khác.
Như một đời... (như trên)... Ông có thể nhớ được
nhiều đời quá khứ sai khác cùng với các nét đại
cương và các chi tiết?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

55) Này Susìma, nhưng biết như vậy, thấy như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, Ông có thể thấy các chúng sanh chết đi sanh lại... Ông có thể biết các chúng sanh tùy theo hạnh nghiệp của họ?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 133

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

56) Này Susma, nhưng biết như vậy, thấy như vậy, có phải sau khi vượt khỏi các sắc pháp, với thân cảm thọ vô sắc pháp Ông an trú với tịch tịnh giải thoát?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

57) Nay ở đây, này Susìma, với câu trả lời như vậy, với những pháp này không chứng được, này Susìma, có phải Ông không làm được điều này?

VI

58) Rồi Tôn giả Susìma cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

- Một tội lỗi con đã vi phạm, bạch Thế Tôn, vì ngu
đần, vì si mê, vì bất thiện. Con đã xuất gia như một
người ăn trộm pháp trong Pháp và Luật khéo giảng
này. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp nhận con tội
lỗi này là một tội lỗi để con ngăn ngừa trong tương
lai!

59) Này Susìma, thật sự Ông đã phạm tội, vì ngu đần, vì si mê, vì bất thiện, Ông đã xuất gia như người ăn trộm pháp trong Pháp và Luật khéo giảng này.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               134

60) Ví như, này Susìma, người ta bắt được một người
ăn trộm, một người phạm tội, dắt đến cho vua và
thưa: "Thưa Đại vương, đây là người ăn trộm, người
phạm tội. Đại vương hãy gia phạt người ấy theo hình
phạt nào như Đại vương muốn". Vua ấy nói như sau:
"Các Ông hãy đem người này, lấy dây thật chắc trói
cánh tay người này thật chặt về phía sau, cạo đầu
người ấy đi, dắt người ấy đi xung quanh trên một xe
nhỏ với một cái trống, đi từ đường này tới đường
khác, từ ngả ba này đến ngả ba khác, dắt người ấy
ra khỏi cửa thành phía Nam, và hãy chặt đầu người
ấy tại thành phía Nam".

Những người kia vâng theo lời vua dạy, lấy dây thật
chắc trói cánh tay người ấy thật chặt về phía sau,
cạo trọc đầu, dắt người ấy đi xung quanh trên một
xe nhỏ với một cái trống, đi từ đường này tới đường
khác, từ ngả ba này tới ngả ba khác, dắt người ấy ra
khỏi cửa thành phía Nam, và chặt đầu người ấy tại
thành phía Nam.

61) Này Susìma, Ông nghĩ thế nào? Người ấy do nhân duyên như vậy có cảm thọ khổ ưu hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

62) Này Susìma, dù cho người ấy do nhân duyên như vậy cảm thọ khổ ưu, hay không cảm thọ khổ ưu, thời

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               135

sự xuất gia với tư cách ăn trộm pháp trong Pháp và
Luật khéo thuyết này, do nhân duyên ấy phải rơi vào
và chịu đựng khổ báo còn kịch liệt hơn và quả báo
còn đau đớn hơn.

63) Này Susìma, Ông thấy phạm tội là phạm tội và như pháp phát lộ, nên chúng ta chấp nhận tội ấy cho Ông. Này Susìma, như vậy Luật của bậc Thánh được tăng trưởng, khi thấy được phạm tội là phạm tội và như pháp phát lộ để ngăn giữ trong tương lai.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              136

8      Bậc Dự lưu - Kinh Năm Hận Thù Sợ Hãi – Tương II, 125

Năm Hận Thù Sợ Hãi – Tương II, 125

1) Trú ở Sàvatthi...

I

2) Rồi Gia chủ Anàthapindika đi đến Thế Tôn; sau
khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Thế Tôn nói với Gia chủ Anàthapindika đang ngồi
xuống một bên:

3) - Khi nào, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử nhiếp phục
được năm sợ hãi, hận thù, khi nào được đầy đủ bốn
dự lưu chi, khi nào Thánh lý (nàya) nhờ trí tuệ được
khéo thấy, được khéo thâm nhập, khi ấy, vị ấy nếu
muốn có thể tự mình tuyên bố cho mình: "Ta là
người đoạn diệt được địa ngục, đoạn diệt được bàng
sanh, đoạn diệt được ngạ quỷ, đoạn diệt được cõi dữ,
ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, ta không còn bị
đọa lạc, ta đã được quyết định, Chánh Đẳng Giác là
mục tiêu tối hậu (của ta)".

4) Thế nào là năm sợ hãi, hận thù được nhiếp phục?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               137

5) Này Gia chủ, sợ hãi, hận thù do người sát sinh, vì duyên sát sinh đưa đến trong hiện tại; sợ hãi, hận thù đưa đến trong tương lai, kể cả tâm khổ, tâm ưu người ấy cảm thọ. Đối với vị đoạn tuyệt sát sanh, như vậy sợ hãi, hận thù được nhiếp phục.

6) Này Gia chủ, sợ hãi, hận thù do người lấy của
không cho, vì duyên lấy của không cho đưa đến trong
hiện tại; sợ hãi, hận thù đưa đến trong tương lai, kể
cả tâm khổ, tâm ưu người ấy cảm thọ. Đối với vị
đoạn tuyệt lấy của không cho, như vậy sợ hãi, hận
thù được nhiếp phục.

7) Này Gia chủ, sợ hãi, hận thù do người sống tà hạnh trong các dục, vì duyên sống tà hạnh trong các dục đưa đến trong hiện tại; sợ hãi, hận thù đưa đến trong tương lai, kể cả tâm khổ, tâm ưu người ấy cảm thọ. Đối với vị đoạn tuyệt sống tà hạnh trong các dục vọng, như vậy sợ hãi, hận thù được nhiếp phục.

8) Này Gia chủ, sợ hãi, hận thù do người nói láo, và
duyên nói láo đưa đến trong hiện tại; sợ hãi, hận thù
đưa đến trong tương lai, kể cả tâm khổ, tâm ưu người
ấy cảm thọ. Đối với vị đoạn tuyệt nói láo, như vậy sợ
hãi, hận thù được nhiếp phục.

9) Này Gia chủ, sợ hãi, hận thù do người đắm say rượu men, rượu nấu, và duyên đắm say rượu men,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 138

rượu nấu đưa đến trong hiện tại; sợ hãi hận thù đưa đến trong tương lai, kể cả tâm khổ, tâm ưu người ấy cảm thọ. Đối với vị đoạn tuyệt đắm say rượu men rượu nấu, như vậy sợ hãi hận thù được nhiếp phục.

Năm sự sợ hãi oán thù này được nhiếp phục.

II

10) Thế nào là bốn Dự lưu chi được đầy đủ?

11) Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử đầy đủ lòng
tin bất động, đối với đức Phật: "Đây là vị Ứng Cúng,
Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Tuệ, Thế
Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Tượng Phu,
Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn".

12) Vị ấy đầy đủ lòng tin bất động đối với Pháp: "Đây là Pháp do Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, có quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, do người trí tự mình giác hiểu".

13) Vị ấy đầy đủ lòng tin bất động đối với chúng Tăng: "Chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Thiện hạnh, chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Trực hạnh, chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Chánh hạnh; chúng Tăng đệ tử Thế Tôn là bậc Như pháp hạnh; tức là bốn đôi, tám chúng. Chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn đáng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               139

được cúng dường, đáng được hiến dâng, đáng được bố thí, đáng được chấp tay, là phước điền vô thượng ở trên đời".

14) Vị ấy đầy đủ các giới đức, được bậc Thánh quý
mến, không bị bể vụn, không bị hủy hoại, không có
tỳ vết, không có vết nhơ, đưa đến tự do, được người
trí tán thán, không bị nhiễm trước, đưa đến Thiền
định, bốn Dự lưu chi này được đầy đủ.

15) Thế nào là Thánh lý nhờ trí tuệ được khéo thấy, được khéo thâm nhập?

16) Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử khéo chánh
tư duy định lý Duyên khởi như sau: "Do cái này có
mặt, cái kia có mặt. Do cái này không có mặt, cái
kia không có mặt. Do cái này sanh, cái kia sanh.
Do cái này diệt, cái kia diệt".

17) Nhưng do duyên vô minh có hành. Do duyên
hành có thức... (như trên)... Như vậy là sự tập khởi
của toàn bộ khổ uẩn này. Do ly tham, đoạn diệt vô
minh một cách hoàn toàn nên hành diệt. Do hành diệt
nên thức diệt... (như trên)... Như vậy là sự đoạn diệt
của toàn bộ khổ uẩn này.

Đây là Thánh lý nhờ trí tuệ được khéo thấy, được khéo thâm nhập.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 140

18) Này Gia chủ, khi nào vị Thánh đệ tử nhiếp phục
được năm sợ hãi hận thù này, khi nào đầy đủ bốn Dự
lưu chi này, khi nào Thánh lý này nhờ trí tuệ được
khéo thấy, được khéo thâm nhập, khi ấy vị ấy nếu
muốn, có thể tự mình tuyên bố cho mình: "Ta là
người đoạn diệt được địa ngục, đoạn diệt được bàng
sanh, đoạn diệt được ngạ quỷ, đoạn diệt được cõi dữ,
ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, ta không còn bị đọa
lạc, ta đã được quyết định; Chánh Đẳng Giác là mục
tiêu tối hậu của ta".

Năm Sợ Hãi Hận Thù – 130tu2

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Rồi một số đông Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn... (như trên)... Thế Tôn nói như sau:

3) - Này các Tỷ-kheo, khi nào vị Thánh đệ tử nhiếp
phục được năm sợ hãi hận thù, đầy đủ bốn Dự lưu
chi, và khi nào Thánh lý nhờ trí tuệ được khéo thấy,
được khéo thâm nhập, khi ấy vị ấy nếu muốn, có thể
tự mình tuyên bố cho mình: "Ta là người đoạn diệt
được địa ngục... (như trên)... Chánh Đẳng Giác là
mục tiêu tối hậu của ta".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                141

Thế nào là năm sợ hãi hận thù được nhiếp phục?

- Này các Tỷ-kheo, sợ hãi hận thù do người sát
sanh... này các Tỷ-kheo, sự sợ hãi, hận thù do
người lấy của không cho...
- Này các Tỷ-kheo, sự sợ hãi, hận thù do người
sống tà hạnh trong các dục...
- Này các Tỷ-kheo, sự sợ hãi, hận thù do người
nói láo...
- Này các Tỷ-kheo, sự sợ hãi, hận thù do người
đắm say rượu men, rượu nấu.
- Năm sự sợ hãi hận thù này được nhiếp phục.

4) Thế nào là bốn Dự lưu chi được đầy đủ?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử đối với Phật... đối với Pháp... đối với chúng Tăng... Đầy đủ các giới đức được bậc Thánh quý mến...

Bốn Dự lưu chi này được đầy đủ.

5) Thế nào là Thánh lý nhờ trí tuệ được khéo thấy, được khéo thâm nhập?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử khéo chánh tư duy định lý Duyên khởi như sau:... Đây là Thánh lý nhờ trí tuệ được khéo thấy, được khéo thâm nhập.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               142

6) Này các Tỷ-kheo, khi nào vị Thánh đệ tử nhiếp phục được năm sợ hãi hận thù, được đầy đủ bốn Dưu lưu chi, Thánh lý nhờ trí tuệ được khéo thấy, được khéo thâm nhập, vị ấy nếu muốn có thể tự mình tuyên bố cho mình: "Ta là người đoạn diệt được địa ngục, đoạn điệt được bàng sanh, đoạn diệt được ngạ quỷ, đoạn diệt được cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, ta không còn bị đọa lạc, ta đã được quyết định, Chánh Đẳng Giác là mục tiêu tối hậu của ta".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               143

9     Bậc Dự lưu - Thánh Chánh lý được khéo thể nhập - Kinh SỢ HÃI VÀ HẬN THÙ – Tăng IV, 487

SỢ HÃI VÀ HẬN THÙ – Tăng IV, 487

1. Bấy giờ có gia chủ Anàthapindika đi đến Thế Tôn, ... Thế Tôn nói với Gia chủ Anàthapindika đang ngồi xuống một bên.

2. - Này Gia chủ, khi nào vị Thánh đệ tử làm cho lắng dịu năm sợ hãi hận thù, thành tựu bốn chi phần Dự lưu, khéo thấy, khéo thể nhập Thánh lý với trí tuệ; nếu vị ấy muốn, có thể tự trả lời với mình rằng: "Ta đã đoạn tận địa ngục; ta đã đoạn tận bàng sanh; ta đã đoạn tận ngạ quỷ; Ta đã đoạn tận các cõi dữ, ác thú, đọa xứ; ta đã chứng Dự lưu, không còn bị đọa lạc, quyết chắc cứu cánh được giác ngộ."

3. Thế nào là năm sợ hãi hận thù được làm cho lắng dịu?

Này Gia chủ, sát sanh, do duyên sát sanh tạo ra sợ hãi hận thù ngay trong hiện tại, tạo ra sợ hãi hận thù trong tương lai, khiến tâm cảm thọ khổ ưu. Người từ bỏ sát sanh, không tạo ra sợ hãi hận thù trong hiện tại, không tạo ra sợ hãi hận thù ngay trong tương lai,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 144

không khiến tâm cảm thọ khổ ưu. Người từ bỏ sát sanh, làm lắng dịu sợ hãi hận thù này.

4. Này Gia chủ, lấy của không cho... tà hạnh trong
các dục... nói láo... đắm say trong rượu men, rượu
nấu; do duyên đắm say trong rượu men, rượu nấu,
tạo ra sợ hãi hận thù ngay trong hiện tại, tạo ra sợ hãi
hận thù trong tương lai, khiến cảm thọ khổ ưu về tâm.
Người từ bỏ không đắm say trong rượu men, rượu
nấu, không tạo ra sợ hãi thù hận ngay trong hiện tại,
không tạo ra sợ hãi hận thù trong tương lai, không
khiến cảm thọ khổ ưu về tâm. Với người từ bỏ đắm
say rượu men, rượu nấu, như vậy sợ hãi hận thù này
được lắng dịu.

Năm sợ hãi hận thù này được lắng dịu.

5. Thế nào là thành tựu bốn Dự lưu phần?

- Ở đây, này Gia chủ:

1. Vị Thánh đệ tử thành tựu tịnh tín bất động đối
với đức Phật: Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ,
Thế Gian giải, Vô thượng sĩ, Điều Ngự Trượng
Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế tôn.
2. Vị ấy thành tựu tịnh tín bất động đối với Pháp:
"Pháp được Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   145

hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người trí tự
mình giác hiểu".
3. Vị ấy thành tựu tịnh tín bất động đối với chúng
Tăng: "Diệu hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn; Trực
hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn; Ứng lý hạnh là
chúng đệ tử Thế Tôn. Tức là bốn đôi tám
chúng. Chúng đệ tử Thế Tôn đáng được cung
kính, đáng được tôn trọng, đáng được đảng lễ,
đáng được chắp tay, là phước điền vô thượng ở
đời. "
4. Vị ấy thành tựu với những giới được các bậc
Thánh ái kính, không bị phá hủy, không bị bể
vụn, không bị điểm chấm, không bị uế nhiễm
đưa đến giải thoát, được bậc trí tán thán, không
bị chấp trước, đưa đến Thiền định.

Đây là thành tựu bốn chi phần Dự lưu này.

6. Thế nào Thánh chánh lý được khéo thấy, khéo thể nhập với trí tuệ?

- Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử quán sát như sau: "Do cái này có, cái kia có. Do cái này sanh, cái kia sanh. Do cái này không có, cái kia không có. Do cái này diệt, cái kia diệt. Tức là do duyên vô minh, có các hành. Do duyên các hành có thức. Do duyên thức có danh sắc. Do duyên danh sắc có sáu nhập.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                146

Do duyên sáu nhập có xúc. Do duyên xúc có thọ. Do
duyên thọ có ái. Do duyên ái có thủ. Do duyên thủ
có hữu. Do duyên hữu có sanh. Do duyên sanh có già
chết, sầu, bi, khổ, ưu não. Như vậy, là sự tập khởi
của toàn bộ khổ uẩn này.

Do vô minh diệt không có dư tàn, nên các hành diệt. Do các hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt. Do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết sầu bi khổ ưu não diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này diệt. Đây là Thánh lý được khéo thấy và khéo thể nhập với trí tuệ."

Này Gia chủ, khi nào với vị Thánh đệ tử, năm sợ hãi
hận thù này được lắng dịu, bốn Dự lưu phần này
được thành tựu, và Thánh lý này được khéo thấy và
khéo thể nhập với trí tuệ, thời nếu muốn, vị ấy có thể
tự mình trả lời về mình rằng: "Ta đã đoạn tận địa
ngục; ta đã đoạn tận bàng sanh; ta đã đoạn tận ngạ
quỷ; ta đã đoạn tận cõi dữ, ác thú, đọa xứ; ta đã
chứng được Dự lưu, không còn bị đọa lạc, quyết
chắc chứng đạt cứu cánh giác ngộ."

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 147

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   148

10     Bậc Thánh minh đạt tuệ - Kinh Duyên – Tương II, 78

Duyên – Tương II, 78

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành, hành duyên thức... (như trên)... Như vậy là tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

3) Này các Tỷ-kheo, thế nào là già chết?

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị già yếu, suy nhược, hủ bại, tóc
bạc, da nhăn, tuổi thọ đồi bại, các căn chín muồi; đây
gọi là già.

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị một diệt, hủy hoại, tiêu mất, tử
vong, các uẩn tàn lụn, thân thể hoại diệt, vứt bỏ; đây
gọi là chết. Như vậy, đây là già, đây là chết. Này các
Tỷ-kheo, đây gọi là già chết.

4) Do sanh khởi, già chết khởi. Do sanh diệt, già chết diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành đưa đến già chết

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 149

đoạn diệt tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sanh?...

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hữu?...

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thủ?...

8) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ái?...

9) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thọ?...

10) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xúc?...

11) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sáu xứ?...

12) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là danh sắc?...

13) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thức?... (xem như trên, chương Một, phẩm Một, II. 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13)

14) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hành?

Này các Tỷ-kheo, có ba hành này: thân hành, khẩu hành, ý hành. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hành.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 150

Do vô minh khởi, hành khởi. Do vô minh diệt, hành diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành đưa đến sự đoạn diệt các hành. Tức là chánh tri kiến... chánh định.

15) Này các Tỷ-kheo, do vị Thánh đệ tử biết duyên như vậy, duyên tập khởi như vậy, duyên đoạn diệt như vậy; biết rõ con đường đưa đến đoạn diệt như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là đạt tri kiến, đạt kiến, đã đạt đến diệu pháp này, thấy được diệu pháp này, đã đầy đủ hữu học trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt tuệ, đã đứng gõ vào cửa bất tử.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 151

11     Bậc Thánh minh đạt tuệ - Kinh Vị Tỷ Kheo – Tương II, 80

Vị Tỷ Kheo – Tương II, 80

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Tại đây...

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hiểu rõ già chết,
hiểu rõ già chết tập khởi, hiểu rõ già chết đoạn diệt,
hiểu rõ con đường đưa đến già chết đoạn diệt...(như
trên)...

4)... Hiểu rõ sanh...

5)... Hiểu rõ hữu...

6)... Hiểu rõ thủ...

7)... Hiểu rõ ái...

8)... Hiểu rõ thọ...

9)... Hiểu rõ xúc...

10)... Hiểu rõ sáu xứ...

11)... Hiểu rõ danh sắc...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 152

12)... Hiểu rõ thức...

13)... Hiểu rõ hành, hiểu rõ hành tập khởi, hiểu rõ hành đoạn diệt.

14) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là già chết?

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị già yếu, suy nhược, răng rụng,
tóc bạc, da nhăn, tuổi thọ đồi bại, các căn chín muồi;
đây gọi là già.

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị một diệt, hủy hoại, tiêu mất, tử
vong, các uẩn tàn lụn, thân thể hoại diệt, vứt bỏ; đây
gọi là chết. Như vậy đây là già, đây là chết. Này các
Tỷ-kheo, đây gọi là già chết.

15) Do sanh khởi, già chết khởi. Do sanh diệt, già chết diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành đưa đến già chết đoạn diệt, tức là chánh tri kiến... chánh định.

16-24) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sanh... (như trên)... Này các Tỷ-kheo, thế nào là hữu... Này các Tỷ-kheo, thế nào là thủ... Này các Tỷ-kheo, thế nào

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 153

là ái... là thọ... là xúc... là sáu xứ... là danh sắc... là thức?...

25) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hành? Có ba hành này, này các Tỷ-kheo: thân hành, khẩu hành, ý hành. Ba hành này, này các Tỷ-kheo, được gọi là hành.

Do vô minh khởi nên hành khởi. Do vô minh diệt nên
hành diệt. Đây chính là Thánh đạo tám ngành đưa
đến hành đoạn diệt. Tức là chánh tri kiến...(như
trên)...chánh định.

26) Này các Tỷ-kheo, do Tỷ-kheo biết rõ già chết
như vậy, biết rõ già chết tập khởi như vậy, biết rõ già
chết đoạn diệt như vậy, biết rõ con đường đưa đến
già chết đoạn diệt như vậy.

27-36) Do biết rõ sanh như vậy... hữu...
thủ...ái...thọ...xúc...sáu xứ...danh sắc... thức... Do
biết rõ hành như vậy, biết rõ hành tập khởi như vậy,
biết rõ hành đoạn diệt như vậy, do biết rõ con đường
đưa đến hành đoạn diệt như vậy.

37) Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy được gọi là đạt tri kiến, đạt kiến, đã đi đến diệu pháp này, thấy được diệu pháp này, đã đầy đủ hữu học trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt tuệ, đã đứng gõ vào cửa bất tử.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      154

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   155

12     Bậc Thánh minh đạt tuệ - Kinh Thánh Đệ Tử – Tương II, 142

Thánh Đệ Tử – Tương II, 142

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có
suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, cái gì hiện hữu?
Do cái gì sanh khởi, cái gì sanh khởi? Do cái gì có
mặt, các hành hiện hữu? Do cái gì có mặt, danh sắc
hiện hữu? Do cái gì có mặt, sáu xứ hiện hữu? Do cái
gì có mặt, xúc hiện hữu? Do cái gì có mặt, thọ hiện
hữu? Do cái gì có mặt, ái hiện hữu? Do cái gì có mặt,
thủ hiện hữu? Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Do
cái gì có mặt, sanh hiện hữu? Do cái gì có mặt, già
chết hiện hữu? "

3) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên người khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh khởi, cái kia sanh khởi. Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc... Do duyên sanh nên có già chết. Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự sanh khởi của thế giới này ".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                156

4) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt, cái gì không hiện hữu? Do cái gì diệt, cái gì diệt? Do cái gì không có mặt, hành không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thức không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, danh sắc không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, sáu xứ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, xúc không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thọ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, ái không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thủ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, hữu không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, sanh không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, già chết không hiện hữu? ".

5) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
duyên theo người khác, ở đây có trí như sau: "Do cái
này không có mặt, cái kia không hiện hữu. Do cái
này diệt, cái kia diệt. Do vô minh không có mặt, các
hành không hiện hữu. Do các hành không có mặt,
thức không hiện hữu. Do thức không có mặt, danh
sắc không hiện hữu. Do danh sắc không không có
mặt, sáu xứ không hiện hữu. Do sáu xứ không có
mặt, xúc không hiện hữu. Do xúc không có mặt, thọ
không hiện hữu. Do thọ không có mặt, ái không hiện
hữu. Do ái không có mặt, thủ không hiện hữu. Do
thủ không có mặt, hữu không hiện hữu. Do hữu
không có mặt, sanh không hiện hữu. Do sanh không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 157

có mặt, già chết không hiện hữu ". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự đoạn diệt của thế giới này.

6) Và này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử như thật biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế gian như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử này được gọi là kiến đạt... (như trên)... đã đứng gõ cửa bất tử.

Thánh Đệ Tử – Tương II, 144

1) Tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có
suy nghĩ như sau: "Có phải do cái gì có mặt, cái gì
hiện hữu? Do cái gì sanh khởi, cái gì sanh khởi? Do
cái gì có mặt, các hành hiện hữu? Do cái gì có mặt,
thức hiện hữu? Do cái gì có mặt, danh sắc hiện hữu?
Do cái gì có mặt, sáu xứ hiện hữu? Do cái gì có mặt,
xúc hiện hữu? Do cái gì có mặt, thọ hiện hữu? Do cái
gì có mặt, ái hiện hữu? Do cái gì có mặt, thủ hiện
hữu? Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Do cái gì có
mặt, sanh hiện hữu? Do cái gì có mặt, già chết hiện
hữu? ".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên một ai khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 158

có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh khởi, cái
kia sanh khởi. Do vô minh có mặt, hành hiện hữu.
Do hành có mặt, thức hiện hữu. Do thức có mặt, danh
sắc hiện hữu. Do danh sắc có mặt, sáu xứ hiện hữu.
Do sáu xứ có mặt, xúc hiện hữu. Do xúc có mặt, thọ
hiện hữu. Do thọ có mặt, ái hiện hữu. Do ái có mặt,
thủ hiện hữu. Do thủ có mặt, hữu hiện hữu. Do hữu
có mặt, sanh hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết hiện
hữu ". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự sanh
khởi của thế giới này.

4) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
suy nghĩ như sau: " Có phải, do cái gì không có mặt,
cái gì không hiện hữu? Do cái gì diệt, cái gì diệt? Do
cái gì không có mặt, các hành không hiện hữu? Do
cái gì không có mặt, thức không hiện hữu... (như
trên)... Do cái gì không có mặt, già chết không hiện
hữu? "

5) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
duyên một ai khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này
không có mặt, cái kia không hiện hữu? Do cái này
diệt, cái kia diệt. Do vô minh không có mặt, các
hành không hiện hữu. Do các hành không có mặt,
thức không hiện hữu. Do thức không có mặt, danh
sắc không hiện hữu. Do danh sắc không có mặt,sáu
xứ không hiện hữu. Do sáu xứ không có mặt, xúc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 159

không hiện hữu... (như trên)... Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự đoạn diệt của thế giới này.

6) Vì rằng này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử như thật
biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế giới này như
vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là
kiến đạt, vị ấy thấy diệu pháp này, vị ấy đầy đủ trí
của bậc hữu học, vị ấy đầy đủ minh của bậc hữu học,
đã nhập được Pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt
tuệ, là vị đã đứng gõ cửa bất tử.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                160

13     Chánh Đẳng Giác - Kinh Thành Ấp – Tương II, 185

Thành Ấp – Tương II, 185

1)...Tại Sàvatthi.

2) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Thật sự thế giới này bị hãm trong khổ não, bị sanh, bị già, bị chết, bị đoạn diệt, và bị tái sanh; và từ nơi đau khổ này, không biết xuất ly khỏi già và chết; từ nơi đau khổ này, không biết khi nào được biết đến xuất ly khỏi già và chết".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, già chết hiện hữu? Do cái gì, già chết sanh khởi?"

4) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do sanh
có mặt nên già chết hiện hữu. Do duyên sanh, nên
già chết sanh khởi".

5) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Thủ hiện hữu? Ái hiện hữu? Thọ hiện hữu? Xúc hiện hữu? Sáu xứ hiện hữu?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 161

Danh sắc hiện hữu? Do duyên cái gì, danh sắc sanh khởi?"

6) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do thức có
mặt nên danh sắc hiện hữu. Do duyên thức nên danh
sắc sanh khởi ".

7) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, thức hiện hữu. Do duyên cái gì, thức sanh khởi? "

8) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do danh
sắc có mặt nên thức hiện hữu. Do duyên danh sắc
nên thức sanh khởi".

9) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau: "Thức này trở lui, không đi xa hơn danh sắc. Xa đến như vậy, chúng ta bị sanh, bị già, bị chết, bị đoạn diệt, bị tái sanh, nghĩa là do duyên danh sắc, thức sanh khởi. Do duyên thức, danh sắc sanh khởi. Do duyên danh sắc, sáu xứ sanh khởi. Do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi..". Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

10) "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nhãn khởi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   162

lên, trí khởi lên, tuệ khởi lên, minh khởi lên, quang khởi lên.

11) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt già chết không hiện hữu? Do cái gì diệt, già chết diệt?"

12) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do sanh
không có mặt, nên già chết không hiện hữu. Do sanh
diệt, nên già chết diệt".

13) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Do cái gì không có mặt, sanh không hiện hữu? Hữu
không hiện hữu? Thủ không hiện hữu? Ái không
hiện hữu? Thọ không hiện hữu? Xúc không hiện
hữu? Sáu xứ không hiện hữu? Danh sắc không hiện
hữu? Do cái gì diệt, danh sắc diệt?"

14) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do thức
không có mặt, danh sắc không hiện hữu. Do thức
diệt nên danh sắc diệt ".

15) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt, thức không hiện hữu? Do cái gì diệt, nên thức diệt?"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                163

16) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do danh
sắc không có mặt, thức không hiện hữu. Do danh sắc
diệt nên thức diệt".

17) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Ta đã chứng đắc con đường này đưa đến giác ngộ,
tức là do danh sắc diệt nên thức diệt. Do thức diệt
nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt.
Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. ..(như trên)...Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt".

18) "Đoạn diệt, đoạn diệt". Này các Tỷ-kheo, đối với các pháp từ trước Ta chưa từng được nghe, nhãn sanh, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, quang sanh.

19) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người khi đi qua
một khu rừng, một chặng núi, thấy được một con
đường cũ, một đạo lộ cũ do những người xưa đã
từng đi qua. Người ấy đi theo con đường ấy, trong
khi đi theo con đường ấy, người ấy thấy được một cổ
thành, một cố đô do người xưa ở, với đầy đủ vườn
tược, đầy đủ rừng cây, đầy đủ hồ ao với thành lũy
đẹp đẽ.

20) Rồi này các Tỷ-kheo, người ấy báo cáo với vua hay vị đại thần: " Chư tôn hãy biết, trong khi đi ngang một khu rừng, một chặng núi, tôi thấy được

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 164

một con đường cũ, một đạo lộ cũ do những người
xưa đã từng đi qua. Tôi đã đi theo con đường ấy và
thấy được một cổ thành, một cố đô do người xưa ở,
với đầy đủ vườn tược, đầy đủ rừng cây, đầy đủ hồ
ao, với thành lũy đẹp đẽ. Thưa các Tôn giả, hãy xây
dựng lại ngôi thành ấy ".

21) Rồi này các Tỷ-kheo, vị vua hay vị đại thần cho xây dựng lại ngôi thành ấy. Và ngôi thành ấy, sau một thời gian lớn lên và trở thành một thành phố phồn vinh, thịnh vượng, đông đúc, tràn đầy người ở.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ta đã thấy một con đường cũ, một đạo lộ cũ do các vị Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua.

22) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường cũ, đạo lộ cũ ấy do các vị Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua?

Đây chính là con đường Thánh đạo tám ngành, tức
là chánh tri kiến... chánh định. Con đường ấy, này
các Tỷ-kheo, là con đường cũ, đạo lộ cũ do các bậc
Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua. Ta đã đi theo
con đường ấy. Đi theo con đường ấy, Ta thấy rõ già
chết; Ta thấy rõ già chết tập khởi; Ta thấy rõ già
chết đoạn diệt; Ta thấy rõ con đường đưa đến già
chết đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              165

23-31) Ta đã đi theo con đường ấy. Đi theo con
đường ấy; Ta thấy rõ sanh... Ta thấy rõ hữu... Ta thấy
rõ thủ... Ta thấy rõ ái... Ta thấy rõ thọ... Ta thấy rõ
xúc... Ta thấy rõ sáu xứ... Ta thấy rõ danh sắc... Ta
thấy rõ thức...

32) Ta đi theo con đường ấy. Đi theo con đường ấy,
Ta thấy rõ các hành; Ta thấy rõ các hành tập khởi;
Ta thấy rõ các hành đoạn diệt, Ta thấy rõ con đường
đưa đến các hành đoạn diệt.

33) Cái được Ta biết rõ, Ta đã tuyên bố cho các Tỷ- kheo, Tỷ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ được biết. Này các Tỷ-kheo, tức là Phạm hạnh này, phồn vinh, thịnh vượng, quảng đại, chúng đa, người nhiều và được chư Thiên, loài Người khéo léo trình bày.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  166

14    Chớ có nói vậy này Ananda - Kinh Nhân – Tương II, 165

Nhân – Tương II, 165

1) Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru, tại một thị trấn của dân chúng Kuru tên là Kammàsadamma.

2) Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay,
bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, sâu xa thay là định lý
Duyên khởi này, và sâu xa thật là định nghĩa này.
Nhưng đối với con định lý ấy có vẻ rõ ràng, minh
bạch!

4) - Chớ có nói vậy, này Ananda! Chớ có nói vậy, này Ananda! Sâu xa thay, này Ànanda là định lý Duyên khởi này, và sâu xa thật là định nghĩa này. Này Ànanda, chính vì không hiểu rõ pháp này, không giác ngộ, không chứng nhập (pháp này) mà chúng sanh nay bị rối ren như cuộn chỉ, bị phủ đầy bởi bệnh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                167

cằn cỗi, như cỏ munjà, như cây lau, không thoát khỏi sự luân hồi trong cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

5) Này Ananda, ai sống thấy vị ngọt trong các pháp
được chấp thủ, ái được tăng trưởng. Do duyên ái,
hữu có mặt. Do duyên hữu, sanh có mặt. Do duyên
sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như
vậy là toàn khổ uẩn này tập khởi.

6) Này Ananda, ví như một cây lớn, các rễ của cây
ấy đâm xuống và đâm ngang, tất cả rễ ấy đều hút lên
nhựa sống cho cây ấy. Này Ananda, cây lớn ấy được
nuôi dưỡng như vậy, được tiếp tế như vậy, có thể
đứng vững trong một thời gian dài.

7) Cũng vậy, này Ananda, ai sống thấy vị ngọt trong
các pháp được chấp thủ, ái được tăng trưởng. Do
duyên ái, thủ có mặt. Do duyên thủ, hữu có
mặt...(như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này
tập khởi.

8) Này Ananda, ai sống thấy sự tai hại trong các
pháp chấp thủ, ái được đoạn diệt. Do ái diệt nên thủ
diệt...(như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này
đoạn diệt.

9) Này Ananda, ví như một cây lớn, rồi có người đi đến, cầm cái cuốc và cái giỏ. Người ấy chặt đứt rễ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               168

cây ấy. Sau khi chặt đứt rễ, người ấy đào một cái
mương. Sau khi đào mương, người ấy nhổ lên các rễ
lớn cho đến các rễ con, rễ phụ. Người ấy chặt cây ấy
ra từng khúc. Sau khi chặt ra từng khúc, người ấy
bửa. Sau khi bửa, người ấy chẻ ra từng miếng nhỏ.
Sau khi chẻ ra từng miếng nhỏ, người ấy phơi giữa
gió và nắng. Sau khi phơi giữa gió và nắng, người
ấy lấy lửa đốt. Sau khi lấy lửa đốt, người ấy vun lại
thành đống tro. Sau khi vun lại thành đống tro, hoặc
người ấy sàng trong gió lớn hay đổ vào dòng nước
chảy mạnh để nước cuốn đi. Như vậy, này Ananda,
cây lớn ấy sẽ bị chặt đứt, làm thành như cây ta-la,
không thể nào tái sanh, không thể sanh khởi lại trong
tương lai.

10) Như vậy, này Ananda, ai sống thấy tai hại trong
các pháp được chấp thủ, ái được đoạn diệt. Do ái diệt
nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt
nên sanh diệt. Do sanh diệt, nên già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này
đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   169

15    Căn bản của Phạm hạnh - Kinh Nàtika – Tương II, 136

Nàtika – Tương II, 136

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Nàtika, trong căn nhà gạch.

2) Rồi Thế Tôn trong khi độc cư Thiền tọa tuyên thuyết pháp môn này:

3) Do duyên con mắt và các sắc nên nhãn thức
sanh khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên
xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do duyên ái
nên có thủ... Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này.

4) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

5) Do duyên lỗ mũi và các hương...

6) Do duyên lưỡi và các vị...

7) Do duyên thân và các xúc...

8) Do duyên ý và các pháp nên ý thức khởi lên. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               170

Do duyên thọ nên có ái. Do duyên ái nên có thủ... Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

9) Do duyên con mắt và các sắc nên nhãn thức sanh
khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên
có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn
diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ
diệt nên hữu diệt... Như vậy là sự đoạn diệt của toàn
bộ khổ uẩn này.

10) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

11) Do duyên lỗ mũi và các hương...

12) Do duyên lưỡi và các vị...

13) Do duyên thân và các xúc...

14) Do duyên ý và các pháp nên ý thức sanh khởi.
Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có
thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn diệt
ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt
nên hữu diệt... Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ
khổ uẩn này.

II

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                171

15) Lúc bấy giờ một vị Tỷ-kheo đang đứng nghe trộm Thế Tôn.

16) Thế Tôn thấy vị Tỷ-kheo đang đứng nghe trộm.

17) Sau khi thấy, Thế Tôn nói với vị Tỷ-kheo ấy:

- Này Tỷ-kheo, Ông có nghe pháp môn này không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

18) Này Tỷ-kheo, Ông hãy học pháp môn này. Này
Tỷ-kheo, Ông hãy học thuộc lòng pháp môn này.
Này Tỷ-kheo, pháp môn (này) liên hệ đến mục
đích và căn bản Phạm hạnh.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               172

16     Dầu cho Như Lai xuất hiện hay không xuất hiện... - Kinh Duyên – Tương II, 51

Duyên – Tương II, 51

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông lý duyên khởi và các pháp duyên sanh. Hãy lắng nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

Thế Tôn nói như sau:

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Lý Duyên Khởi?

Do duyên sanh, này các Tỷ-kheo, già, chết khởi lên.

Dầu các Như Lai có xuất hiện hay không xuất hiện, an trú là giới tánh ấy, pháp trú tánh ấy, pháp quyết định tánh ấy, y duyên tánh ấy. Như Lai hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt định lý ấy. Sau khi hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt, Như Lai

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  173

tuyên bố, tuyên thuyết, tường thuyết, khai hiển, khai thị, phân biệt, minh hiển, minh thị.

4) Do duyên sanh, này các Tỷ-kheo, nên có già, chết.

Do duyên hữu, này các Tỷ-kheo, nên có sanh.

Do duyên thủ, này các Tỷ-kheo, nên có hữu.

Do duyên ái, này các Tỷ-kheo, nên có thủ.

Do duyên thọ, này các Tỷ-kheo, nên có ái.

Do duyên xúc, này các Tỷ-kheo, nên có thọ.

Do duyên sáu xứ, này các Tỷ-kheo, nên có xúc.

Do duyên danh sắc, này các Tỷ-kheo, nên có sáu xứ.

Do duyên thức, này các Tỷ-kheo, nên có danh sắc.

Do duyên các hành, này các Tỷ-kheo, nên có thức.

Do duyên vô minh, này các Tỷ-kheo, nên có hành.

Dầu cho Như Lai có xuất hiện hay không xuất
hiện, an trú là giới tánh ấy, pháp trú tánh ấy,
pháp quyết định tánh ấy, y duyên tánh ấy. Như
Lai hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt tánh
ấy. Sau khi hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                174

đạt, Như Lai tuyên bố, tuyên thuyết, tường thuyết, khai hiển khai thị, phân biệt, minh hiển, minh thị.

5) Do duyên vô minh, này các Tỷ-kheo, có các
hành. Như vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây là như tánh,
bất hư vọng tánh, bất dị như tánh, y duyên tánh
ấy. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là lý duyên khởi.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là duyên sanh pháp?

Già, chết, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

7) Sanh, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

8) Hữu, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

9) - 16) Thủ, này các Tỷ-kheo... ái, này các Tỷ-
kheo... Thọ, này các Tỷ-kheo... Xúc, này các Tỷ-
kheo... Sáu xứ, này các Tỷ-kheo... Danh sắc, này các
Tỷ-kheo... Thức, này các Tỷ-kheo... Các hành, này
các Tỷ-kheo...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               175

17) Vô minh, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu
vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly
tham tánh, đoạn diệt tánh. Những pháp này, này
các Tỷ-kheo, được gọi là duyên sanh pháp.

18) Do vì, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử khéo
thấy như chơn với chánh trí tuệ lý duyên khởi này
và các pháp duyên sanh này, nên chắc chắn vị ấy
không chạy theo quá khứ (với những câu hỏi): "Ta
có mặt trong quá khứ? Ta không có mặt không quá
khứ? Ta là gì trong quá khứ? Ta có mặt như thế nào
trong quá khứ? Hay trước ta đã là gì, và nay trong
quá khứ ta là gì?"

19) Hay không chạy theo tương lai (với những câu
hỏi): "Ta có mặt trong tương lai? Ta không có mặt
trong tương lai? Ta sẽ làm gì trong tương lai? Ta có
mặt như thế nào trong tương lai? Hay trước ta là gì,
và nay trong tương lai ta sẽ là gì?"

20) Hay nay các vị ấy sẽ khởi lên những nghi ngờ về tự mình trong hiện tại như sau: "Ta hiện có mặt? Ta hiện không có mặt? Ta hiện là gì? Ta hiện có mặt như thế nào?" Sự kiện như vậy không xảy ra.

21) Vì sao? Vì rằng vị Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, đã khéo thấy như chơn với chánh trí tuệ định lý duyên khởi này với các pháp duyên sanh này.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               176

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   177

17    Không được công nhận là... - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương II, 227

SaMôn BàLaMôn – Tương II, 227

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana, ở vườn ông Anàthapindika.

2) Ở đây Thế Tôn...

3) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào không biết già chết, không biết già chết tập khởi,
không biết già chết đoạn diệt, không biết con đường
đưa đến già chết đoạn diệt. Này các Tỷ-kheo, những
Sa-môn hay Bà-la-môn ấy, giữa các Sa-môn không
được chấp nhận là Sa-môn, hay giữa các Bà-la-môn
không được chấp nhận là Bà-la-môn; và những Tôn
giả ấy không tự mình với thắng trí đạt được, chứng
được và an trú trong hiện tại mục đích Sa-môn hạnh
và mục đích Bà-la-môn hạnh.

4) Và này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la- môn nào biết già chết... (như trên)... biết con đường đưa đến già chết đoạn diệt. Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn ấy, giữa các Sa-môn được

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 178

chấp nhận là Sa-môn, hay giữa các Bà-la-môn được
chấp nhận là Bà-la-môn; và những Tôn giả ấy tự
mình với thắng trí đạt được, chứng được và an trú
ngay trong hiện tại mục đích Sa-môn hạnh và mục
đích Bà-la-môn hạnh.

72-80. (II-X). – Tương II, 228

... Trú ở Sàvatthi.

Họ không biết sanh...

Họ không biết hữu...

Họ không biết thủ...

Họ không biết ái...

Họ không biết thọ...

Họ không biết xúc...

Họ không biết sáu xứ...

Họ không biết danh sắc...

Họ không biết thức...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                            179

XI. (S.ii,130) -

Họ không biết hành... Họ không biết hành tập khởi,
họ không biết hành đoạn diệt, họ không biết con
đường đưa đến hành đoạn diệt.... .. tự mình với thắng
trí đạt được, chứng được và an trú ngay trong hiện
tại mục đích Sa-môn hạnh và mục đích Bà-la-môn
hạnh.

Đạo Sư – Tương II, 231

1) Này các Tỷ-kheo, đối với ai không như thật biết và thấy già chết, người ấy cần phải tìm đến bậc Đạo Sư để có như thật trí đối với già chết. Đối với ai không như thật biết và thấy già chết tập khởi, người ấy cần phải tìm đến bậc Đạo Sư để có như thật trí đối với già chết tập khởi. Đối với ai không như thật biết và thấy già chết đoạn diệt, người ấy cần phải tìm đến bậc Đạo Sư để có như thật trí đối với già chết đoạn diệt. Đối với ai không như thật biết và thấy con đường đưa đến già chết đoạn diệt, người ấy cần phải tìm đến bậc Đạo Sư để có như thật trí đối với con đường đưa đến già chết đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  180

2) Này các Tỷ-kheo, đối với ai không như thật biết và thấy sanh...

3) Này các Tỷ-kheo,. .. không như thật biết và thấy hữu...

4) Này các Tỷ-kheo... không như thật biết và thấy thủ...

5) Này các Tỷ-kheo... không như thật biết và thấy ái...

6) Này các Tỷ-kheo... không như thật biết và thấy thọ...

7) Này các Tỷ-kheo... không như thật biết và thấy xúc...

8) Này các Tỷ-kheo... không như thật biết và thấy sáu xứ...

9) Này các Tỷ-kheo... không như thật biết và thấy danh sắc...

10) Này các Tỷ-kheo... không như thật biết và thấy thức...

11) Này các Tỷ-kheo, đối với ai không như thật biết và thấy hành, người ấy cần phải tìm đến bậc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              181

Đạo Sư để có như thật trí đối với các hành. Đối với ai không như thật biết và thấy các hành tập khởi, người ấy cần phải tìm đến bậc Đạo Sư để có như thật trí đối với các hành tập khởi. Đối với ai không như thật biết và thấy các hành đoạn diệt, người ấy cần phải tìm đến bậc Đạo Sư để có như thật trí đối với các hành đoạn diệt. Đối với ai không như thật biết và thấy con đường đưa đến hành đoạn diệt, người ấy cần phải tìm đến bậc Đạo Sư để có như thật trí đối với con đường đưa đến các hành đoạn diệt.

II. Học Tập – Tương II, 233

... Này các Tỷ-kheo, đối với ai không như thật biết và thấy già chết, người ấy cần phải học tập để có như thật trí đối với già chết...(I.11)

III. Tu Tập (Yoga) – Tương II, 233

... Này các Tỷ-kheo, đối với ai không như thật biết và thấy già chết, người ấy cần phải tu tập để có như thật trí đối với già chết...(I.11)

IV. Dục – Tương II, 233

... Dục cần phải thực hành...(I.11)

V. Nỗ Lực – Tương II, 233

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                182

... Nỗ lực cần phải thực hành...(I.11)

VI. Bất Thối Chuyển – Tương II, 234

... Bất thối chuyển cần phải thực hành...(I.11)

VII. Nhiệt Tâm – Tương II, 234

... Nhiệt tâm cần phải thực hành...(I.11)

VIII. Tinh Tấn – Tương II, 234

... Tinh tấn cần phải thực hành...(I.11)

IX. Kiên Trì – Tương II, 234

... Kiên trì cần phải thực hành...(I.11)

X. Chánh Niệm – Tương II, 234

... Chánh niệm cần phải thực hành...(I.11)

XI. Chánh Tri – Tương II, 234

... Chánh tri cần phải thực hành...(I.11)

XII. Không Phóng Dật – Tương II, 234

... Không phóng dật cần phải thực hành... (I.1

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              183

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   184

18     Không được công nhận là... - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương II, 33

SaMôn BàLaMôn – Tương II, 33

1) Trú ở Sàvatthi...

2) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không biết rõ già chết, không biết rõ già, chết tập khởi, không biết rõ già, chết đoạn diệt, không biết rõ con đường đưa đến già, chết đoạn diệt; không biết rõ sanh... hữu... thủ... ái... thọ... xúc... sáu xứ... danh sắc... thức... không biết rõ các hành, không biết rõ các hành tập khởi, không biết rõ các hành đoạn diệt, không biết rõ con đường đưa đến các hành đoạn diệt; các vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy không được chấp nhận là Sa-môn giữa các Sa-môn, hay là Bà-la-môn giữa các Bà-la-môn. Và những bậc Tôn giả ấy, ngay trong đời sống hiện tại cũng không có thể với thắng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú mục đích Sa-môn hạnh và mục đích Bà-la-môn hạnh.

3) Và này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay là Bà-la- môn nào biết rõ già chết, biết rõ già chết tập khởi, biết rõ già chết đoạn diệt, biết rõ con đường đưa đến già chết đoạn diệt... biết rõ sanh... hữu... thủ... ái... thọ... xúc... sáu xứ... danh sắc... thức... biết rõ các

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      185

hành, biết rõ các hành tập khởi, biết rõ các hành đoạn
diệt, biết rõ con đường đưa đến các hành đoạn diệt;
các Sa-môn hay Bà-la-môn ấy được chấp nhận là
Sa-môn giữa các Sa-môn, hay là Bà-la-môn giữa các
Bà-la-môn. Và những bậc Tôn giả ấy, ngay trong đời
sống hiện tại có thể với thắng trí tự mình giác ngộ,
chứng đạt và an trú mục đích Sa-môn và mục đích
Bà-la-môn hạnh.

SaMôn BàLaMôn – Tương II, 34

1). .. Trú ở Sàvatthi...

2) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay là Bà-la-
môn nào không biết rõ những pháp này, không biết
rõ những pháp này tập khởi, không biết rõ những
pháp này đoạn diệt, không biết rõ con đường đưa đến
những pháp này đoạn diệt.

3) Những pháp gì họ không được biết rõ? Những pháp gì họ không được biết rõ tập khởi? Những pháp gì họ không được biết rõ đoạn diệt? Những pháp gì họ không được biết rõ con đường đưa đến đoạn diệt?

4) Họ không biết rõ già chết. Họ không biết rõ già chết tập khởi. Họ không biết rõ già chết đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 186

Họ không biết rõ con đường đưa đến già chết đoạn
diệt. Họ không biết rõ sanh... hữu... thủ... ái... thọ...
xúc... sáu xứ... danh sắc... thức... Họ không biết rõ
các hành. Không biết rõ các pháp này. Họ không biết
rõ những pháp này tập khởi. Họ không biết rõ pháp
này đoạn diệt. Họ không biết rõ con đường đưa đến
những pháp này đoạn diệt.

5) Này các Tỷ-kheo, các Sa-môn hay Bà-la-môn ấy
không được chấp nhận là Sa-môn giữa các hàng
Sa-môn, hay Bà-la-môn giữa các hàng Bà-la-môn.
Những bậc Tôn giả ấy, ngay trong đời sống hiện tại,
cũng không có thể với thắng trí tự mình chứng
ngộ, chứng đạt và an trú mục đích Sa-môn hạnh và
mục đích Bà-la-môn hạnh.

6) Và này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-
môn nào biết rõ được những pháp này, biết rõ được
những pháp này tập khởi, biết rõ được những pháp
này đoạn diệt, biết rõ được con đường đưa đến những
pháp này đoạn diệt.

7) Họ biết rõ pháp gì? Họ biết rõ những pháp gì tập khởi? Họ biết rõ những pháp gì đoạn diệt? Họ biết rõ con đường đưa đến những pháp gì đoạn diệt?

8) Họ biết rõ già chết. Họ biết rõ già chết tập khởi. Họ biết rõ già chết đoạn diệt. Họ biết rõ con đường

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    187

đưa đến già chết đoạn diệt... sanh... hữu... thủ... ái... thọ... xúc... sáu xứ... danh sắc... thức... Họ biết rõ các hành. Họ biết rõ các hành tập khởi. Họ biết rõ các hành đoạn diệt. Họ biết rõ con đường đưa đến các hành đoạn diệt. Họ biết rõ những pháp này. Họ biết rõ những pháp này tập khởi. Họ biết rõ những pháp này đoạn diệt. Họ biết rõ con đường đưa đến của những pháp này đoạn diệt.

9) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn ấy được chấp nhận là Sa-môn giữa các hàng Sa- môn, hay là Bà-la-môn giữa các hàng Bà-la-môn. Và những bậc Tôn giả ấy, ngay trong đời sống hiện tại, với thắng trí, tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú mục đích Sa-môn hạnh và mục đích Bà-la-môn hạnh.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     188

19     Không được công nhận là... - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương II, 83

SaMôn BàLaMôn – Tương II, 83

1)...Trú ở Sàvatthi.

2-12) Ở đây, này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không hiểu rõ già chết, không hiểu rõ già chết tập khởi, không hiểu rõ già chết đoạn diệt, không hiểu rõ con đường đưa đến già chết đoạn diệt, không       hiểu        rõ      sanh...(như     trên)... Hữu...thủ...ái...thọ...xúc...sáu xứ...danh sắc...thức... không hiểu rõ hành, không hiểu rõ hành tập khởi, không hiểu rõ hành đoạn diệt, không hiểu rõ con đường đưa đến hành đoạn diệt;

13) Những Sa-môn hay Bà-la-môn ấy không được
chấp nhận là Sa-môn giữa các hàng Sa-môn, hay Bà-
la-môn giữa các hàng Bà-la-môn. Và những Tôn giả
ấy cũng không có thể ngay trong đời sống hiện tại,
tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú
mục đích Sa-môn hạnh hay mục đích Bà-la-môn
hạnh.

14-24) Và này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà- la-môn nào hiểu rõ già chết, hiểu rõ già chết tập khởi,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   189

hiểu rõ già chết đoạn diệt, hiểu rõ con đường đưa đến già chết đoạn diệt, hiểu rõ sanh... hữu... thủ... ái... thọ... xúc... sáu xứ... danh sắc... thức... hiểu rõ hành, hiểu rõ hành tập khởi, hiểu rõ hành đoạn diệt, hiểu rõ con đường đưa đến hành đoạn diệt;

25) Những Sa-môn hay Bà-la-môn ấy được chấp
nhận là Sa-môn giữa các hàng Sa-môn, hay Bà-la-
môn giữa các hàng Bà-la-môn. Và những Tôn giả ấy
ngay trong đời sống hiện tại, tự mình chứng ngộ
với thắng trí, chứng đạt và an trú mục đích Sa-môn
hạnh hay mục đích Bà-la-môn hạnh.

SaMôn BàLaMôn – Tương II, 85

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Ở đây...

3) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không biết già chết, không biết già chết tập khởi, không biết già chết đoạn diệt, không biết con đường đưa đến già chết đoạn diệt; họ chắc chắn vượt qua già chết và an trú; sự kiện như vậy không xảy ra.

4-12) Không biết sanh... hữu... thủ... ái... thọ... xúc... sáu xứ... danh sắc... thức...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     190

13) Không biết hành, không biết hành tập khởi,
không biết hành đoạn diệt, không biết con đường đưa
đến hành đoạn diệt, họ chắc chắn vượt qua các hành
và an trú; sự kiện như vậy không xảy ra.

14) Và này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-
môn nào biết già chết, biết già chết tập khởi, biết già
chết đoạn diệt, biết con đường đưa đến già chết đoạn
diệt; họ chắc chắn vượt qua già chết và an trú, sự kiện
như vậy có xảy ra.

15-23) Biết sanh... hữu... thủ... ái... thọ... xúc... sáu xứ... danh sắc... thức... biết hành, biết hành tập khởi, biết hành đoạn diệt; họ chắc chắn vượt qua các hành và an trú; sự kiện như vậy có xảy ra.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    191

20      Kinh Nước Thủy Triều Dâng – Tương II, 209

Nước Thủy Triều Dâng – Tương II, 209

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana, trong vườn ông Anàthapindika.

2) Tại đây...

3) Này các Tỷ-kheo, khi nào biển lớn dâng lên thời
các sông lớn dâng lên; khi nào các sông lớn dâng lên
thời các sông nhỏ dâng lên; khi nào các sông nhỏ
dâng lên thời các hồ lớn dâng lên; khi nào các hồ
lớn dâng lên thời các hồ nhỏ dâng lên.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi nào vô minh dâng lên thời các hành dâng lên; khi nào các hành dâng lên thời thức dâng lên; khi nào thức dâng lên thời danh sắc dâng lên; khi nào danh sắc dâng lên thời sáu xứ dâng lên; khi nào sáu xứ dâng lên thời xúc dâng lên; khi nào xúc dâng lên thời thọ dâng lên; khi nào thọ dâng lên thời ái dâng lên; khi nào ái dâng lên thời thủ dâng lên; khi nào thủ dâng lên thời hữu

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                192

dâng lên; khi nào hữu dâng lên thời sanh dâng lên; khi nào sanh dâng lên thời già chết dâng lên.

5) Này các Tỷ-kheo, biển lớn không dâng lên thời
sông lớn không dâng lên; sông lớn không dâng lên
thời sông nhỏ không dâng lên; sông nhỏ không dâng
lên thời hồ lớn không dâng lên; hồ lớn không dâng
lên thời hồ nhỏ không dâng lên.

6) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vô minh không dâng lên thời các hành không dâng lên; các hành không dâng lên thời thức không dâng lên; thức không dâng lên thời danh sắc không dâng lên; danh sắc không dâng lên thời sáu xứ không dâng lên; sáu xứ không dâng lên thời xúc không dâng lên; xúc không dâng lên thời thọ không dâng lên; thọ không dâng lên thời ái không dâng lên; ái không dâng lên thời thủ không dâng lên; thủ không dâng lên thời hữu không dâng lên; hữu không dâng lên thời sanh không dâng lên; sanh không dâng lên thời già chết không dâng lên.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               193

21     Kinh SÁU SÁU -148 Trung III, 629

KINH SÁU SÁU (Chadhakka suttam) – Bài kinh số 148 – Trung III, 629

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm) tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, Bạch Thế Tôn".

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng pháp cho các
Ông, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có
văn. Ta sẽ nói lên Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn,
thanh tịnh, tức là sáu sáu. Hãy nghe và suy nghiệm
kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              194

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Sáu nội xứ cần phải được biết.
 Sáu ngoại xứ cần phải được biết.
 Sáu thức thân cần phải được biết.
 Sáu xúc thân cần phải được biết.
 Sáu thọ thân cần phải được biết.
 Sáu ái thân cần phải được biết.

Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết ", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ nhất.

Khi được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Sắc xứ,
thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Khi
được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được biết",
chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là
sáu sáu thứ hai.

Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải được

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               195

biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Do
duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương, khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị, khởi lên
thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc, khởi
lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải
được biết", chính do duyên này được nói đến như
vậy. Đây là sáu sáu thứ ba.

Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ tư.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               196

Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp
gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do
duyên tai và do duyên các tiếng khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt
thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên
thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc là thọ. Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần
phải được biết", chính do duyên này được nói đến
như vậy. Đây là sáu sáu thứ năm.

Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                197

sáu sáu thứ sáu.

Nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của mắt đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên
phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như
vậy không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Nhãn thức là tự ngã", như vậy
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của nhãn thức
đã được thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã
sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng:
"Nhãn thức là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như
vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức
là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự ngã, như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn xúc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                198

đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự
ngã", như vậy, là không hợp lý. Như vậy con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn
xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của thọ đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã, các
sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô
ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ái đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã,
nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô ngã, thọ là vô
ngã, ái là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Tai là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Mũi là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Lưỡi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 199

là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Thân là tự ngã"...

Nếu có ai nói rằng: "ý là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ý là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy ý là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Các pháp là tự ngã", như
vậy, là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các pháp
đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các pháp là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, ý là vô ngã,
các pháp là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như vậy,
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp
là vô ngã, ý thức là vô ngã.

Nếu có nói rằng: "Ý xúc là tự ngã ", như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý xúc đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    200

phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Ý xúc là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói: "Thọ là tự ngã", như vậy không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã dược thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Vì rằng sự sanh.. Do vậy nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã, ái là vô ngã.

Này các Tỷ-kheo, nhưng đây là con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến. Ai quán mắt là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi" Ai quán các sắc là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi... là tự ngã của tôi". Ai quán ái:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     201

"Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thân: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi".

Nhưng này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Ai quán mắt: ""Cái này không phải là của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Ai quán sắc: "Cái này không phải là của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải là của tôi... không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   202

Ai quán thân: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

 Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do duyên các
sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán,
trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy tùy
tăng.
 Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than
van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân
tùy miên của vị ấy tùy tăng.
 Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không
như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt,
sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô
minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                203

 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn
tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy
trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ
lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc
thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho
minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là
người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
không xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ- kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  204

chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.

 Này các Tỷ-kheo do duyên mắt và do duyên các
sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy cảm xúc lạc thọ, mà không hoan hỷ, tán
thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn,
than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh;
sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật
biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh
tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham
tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên
đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                205

đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện
tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên cảm xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy cảm xúc lạc thọ mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ mà không sầu muộn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh, làm cho minh khởi lên,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                206

có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Đa văn Thánh
đệ tử yếm ly mắt, yếm ly các sắc, yếm ly nhãn thức;
yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy yếm
ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các
hương; yếm ly lưỡi, yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm
ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm ly ý thức,
yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Do yếm ly, vị
ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải thoát. Trong sự
giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và
vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết
giảng này được nói lên, tâm của sáu mươi Tỷ-kheo
ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp
thủ.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  207

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   208

22      Kinh Thánh Đệ Tử – Tương II, 142

Thánh Đệ Tử – Tương II, 142

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có
suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, cái gì hiện hữu?
Do cái gì sanh khởi, cái gì sanh khởi? Do cái gì có
mặt, các hành hiện hữu? Do cái gì có mặt, danh sắc
hiện hữu? Do cái gì có mặt, sáu xứ hiện hữu? Do cái
gì có mặt, xúc hiện hữu? Do cái gì có mặt, thọ hiện
hữu? Do cái gì có mặt, ái hiện hữu? Do cái gì có mặt,
thủ hiện hữu? Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Do
cái gì có mặt, sanh hiện hữu? Do cái gì có mặt, già
chết hiện hữu? "

3) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên người khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh khởi, cái kia sanh khởi. Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc... Do duyên sanh nên có già chết. Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự sanh khởi của thế giới này ".

4) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt, cái gì

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                209

không hiện hữu? Do cái gì diệt, cái gì diệt? Do cái gì không có mặt, hành không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thức không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, danh sắc không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, sáu xứ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, xúc không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thọ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, ái không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thủ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, hữu không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, sanh không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, già chết không hiện hữu? ".

5) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên theo người khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này không có mặt, cái kia không hiện hữu. Do cái này diệt, cái kia diệt. Do vô minh không có mặt, các hành không hiện hữu. Do các hành không có mặt, thức không hiện hữu. Do thức không có mặt, danh sắc không hiện hữu. Do danh sắc không không có mặt, sáu xứ không hiện hữu. Do sáu xứ không có mặt, xúc không hiện hữu. Do xúc không có mặt, thọ không hiện hữu. Do thọ không có mặt, ái không hiện hữu. Do ái không có mặt, thủ không hiện hữu. Do thủ không có mặt, hữu không hiện hữu. Do hữu không có mặt, sanh không hiện hữu. Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu ". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự đoạn diệt của thế giới này.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 210

6) Và này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử như
thật biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế gian như
vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là
kiến đạt, vị ấy thấy diệu pháp này, vị ấy đầy đủ trí
của bậc hữu học, vị ấy đầy đủ minh của bậc hữu học,
đã nhập được Pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt
tuệ, là vị đã đứng gõ cửa bất tử.

Thánh Đệ Tử – 144tu2

1) Tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có
suy nghĩ như sau: "Có phải do cái gì có mặt, cái gì
hiện hữu? Do cái gì sanh khởi, cái gì sanh khởi? Do
cái gì có mặt, các hành hiện hữu? Do cái gì có mặt,
thức hiện hữu? Do cái gì có mặt, danh sắc hiện hữu?
Do cái gì có mặt, sáu xứ hiện hữu? Do cái gì có mặt,
xúc hiện hữu? Do cái gì có mặt, thọ hiện hữu? Do cái
gì có mặt, ái hiện hữu? Do cái gì có mặt, thủ hiện
hữu? Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Do cái gì có
mặt, sanh hiện hữu? Do cái gì có mặt, già chết hiện
hữu? ".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên một ai khác, ở đây có trí như sau: "Do cái

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 211

này có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh khởi,
cái kia sanh khởi. Do vô minh có mặt, hành hiện
hữu. Do hành có mặt, thức hiện hữu. Do thức có mặt,
danh sắc hiện hữu. Do danh sắc có mặt, sáu xứ hiện
hữu. Do sáu xứ có mặt, xúc hiện hữu. Do xúc có mặt,
thọ hiện hữu. Do thọ có mặt, ái hiện hữu. Do ái có
mặt, thủ hiện hữu. Do thủ có mặt, hữu hiện hữu. Do
hữu có mặt, sanh hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết
hiện hữu ". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự
sanh khởi của thế giới này.

4) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
suy nghĩ như sau: " Có phải, do cái gì không có mặt,
cái gì không hiện hữu? Do cái gì diệt, cái gì diệt? Do
cái gì không có mặt, các hành không hiện hữu? Do
cái gì không có mặt, thức không hiện hữu... (như
trên)... Do cái gì không có mặt, già chết không hiện
hữu? "

5) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
duyên một ai khác, ở đây có trí như sau: "Do cái
này không có mặt, cái kia không hiện hữu? Do cái
này diệt, cái kia diệt. Do vô minh không có mặt, các
hành không hiện hữu. Do các hành không có mặt,
thức không hiện hữu. Do thức không có mặt, danh
sắc không hiện hữu. Do danh sắc không có mặt,sáu
xứ không hiện hữu. Do sáu xứ không có mặt, xúc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 212

không hiện hữu... (như trên)... Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự đoạn diệt của thế giới này.

6) Vì rằng này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử như thật
biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế giới này như
vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là
kiến đạt, vị ấy thấy diệu pháp này, vị ấy đầy đủ trí
của bậc hữu học, vị ấy đầy đủ minh của bậc hữu học,
đã nhập được Pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt
tuệ, là vị đã đứng gõ cửa bất tử.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                213

23     Kinh Tư Lường – Tương II, 147

Tư Lường – Tương II, 147

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: - "Này các Tỷ- kheo".

- "Thưa vâng, bạch Thế Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo tư lường, phải tư lường như thế nào để chơn chánh diệt khổ một cách trọn vẹn?

- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản,
lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn làm điểm tựa.
Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn nói lên ý
nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn thuyết
giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              214

4) - Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đang tư
lường, tư lường như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và
đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết; sự
đau khổ này lấy gì làm nhân, lấy gì tập khởi, lấy gì
tác sanh, lấy gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, già
chết hiện hữu? Do cái gì không có mặt, già chết
không hiện hữu?"

6) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết, sự đau khổ này lấy sanh làm nhân, lấy sanh làm tập khởi, lấy sanh làm tác sanh, lấy sanh làm hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết hiện hữu. Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu".

7) Và vị ấy biết già chết, biết già chết tập khởi, biết
già chết đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng
đưa đến già chết đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị
ấy trở thành vị Tùy pháp hành.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  215

8) Này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt già chết.

9) Tư lường thêm nữa, vị ấy tư lường như sau: "Còn
hữu này, do cái gì làm nhân? Còn thủ này, do cái gì
làm nhân? Còn ái này, do cái gì làm nhân? Còn thọ
này, do cái gì làm nhân? Còn xúc này... Còn sáu xứ
này... Còn danh sắc này... Còn thức này... Còn các
hành này, do cái gì làm nhân, cái gì tập khởi, cái gì
tác sanh, cái gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, các
hành hiện hữu? Do cái gì không có mặt các hành
không hiện hữu?"

10) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Các hành
lấy vô minh làm nhân, lấy vô minh làm tập khởi, lấy
vô minh làm tác sanh, lấy vô minh làm hiện hữu. Do
vô minh có mặt, các hành hiện hữu. Do vô minh
không có mặt, các hành không hiện hữu".

11) Và vị ấy biết các hành, biết các hành tập khởi,
biết các hành đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích
ứng đưa đến các hành đoạn diệt. Do thực hành như
vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành. Này các Tỷ-
kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một
cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và
đoạn diệt các hành.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 216

12) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu người nào bị vô minh chi phối, dự tính
làm phước hành, thức (của người ấy) đi đến
phước.
- Nếu người ấy dự tính làm phi phước hành, thức
(của người ấy) đi đến phi phước.
- Nếu người ấy dự tính làm bất động hành, thức
(của người ấy) đi đến bất động.

13) Này các Tỷ-kheo, khi nào vị Tỷ-kheo đoạn tận
vô minh, minh được sanh khởi. Vị ấy do vô minh
đoạn tận, minh sanh khởi, không dự tính làm
phước hành, không dự tính làm phi phước hành,
không dự tính làm bất động hành.

14) Không có dự tính, không có dụng ý, vị ấy không
chấp thủ một sự gì ở đời. Không chấp thủ, vị ấy
không sợ hãi. Không sợ hãi, vị ấy hoàn toàn tịch
tịnh. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

15) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, vị ấy biết lạc thọ ấy vô thường, vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, vị ấy biết khổ thọ vô thường, vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                217

giác bất khổ bất lạc thọ, vị ấy biết thọ ấy vô thường, vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết không nên hoan hỷ.

16) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, thọ ấy được cảm giác
với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, thọ
ấy được cảm giác với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, thọ ấy được cảm giác với
niệm thoát ly (visannutto).

17) Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của
thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng
của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng
của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ
tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân
hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không
làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân
được bỏ qua một bên".

18) Này các Tỷ-kheo, ví như một người từ trong lò
nung của người thợ gốm lấy ra một cái ghè nóng
và đặt trên một khoảng đất bằng phẳng để sức nóng
ở đấy được nguội dần, và các miếng sành vụn được
gạt bỏ một bên.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 218

cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân được bỏ qua một bên ".

19) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Vị Tỷ-
kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc có dự tính làm các
phước hành, hay có dự tính làm các phi phước hành,
hay có dự tính làm các bất động hành?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

20) Hay nếu các hành không có mặt một cách trọn vẹn, do các hành đoạn diệt, thời thức có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

21) Hay nếu thức không có mặt một cách trọn vẹn, do thức đoạn diệt, thời danh sắc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

22) Hay nếu danh sắc không có mặt một cách trọn vẹn, do danh sắc đoạn diệt, thời sáu xứ có hiện hành không?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               219

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

23) Hay nếu sáu xứ không có mặt một cách trọn vẹn, do sáu xứ đoạn diệt, thời xúc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

24) Hay nếu xúc không có mặt một cách trọn vẹn, do xúc đoạn diệt, thời thọ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

25) Hay nếu thọ không có mặt một cách trọn vẹn, do thọ đoạn diệt, thời ái có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

26) Hay nếu ái không có mặt một cách trọn vẹn, do ái đoạn diệt, thời thủ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

27) Hay nếu thủ không có mặt một cách trọn vẹn, do thủ đoạn diệt, thời hữu có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

28) Hay nếu hữu không có mặt một cách trọn vẹn, do hữu đoạn diệt, thời sanh có hiện hành không?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             220

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

29) Hay nếu sanh không có mặt một cách trọn vẹn, do sanh đoạn diệt, thời già chết có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

30) Lành thay, lành thay, này các Tỷ-kheo! Phải là
như vậy, này các Tỷ-kheo! Không thể khác vậy.
Hãy tin ở Ta, này các Tỷ-kheo! Hãy quyết định, chớ
có nghi ngờ, chớ có phân vân! Đây là khổ được
đoạn tận.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               221

24      Lý Duyên Khởi - 22 duyên đưa đến Trí về đoạn diệt - Kinh Duyên – Tương II, 58

Duyên – Tương II, 58

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, đối với người biết, này các Tỷ-
kheo, đối với người thấy, Ta nói các lậu hoặc được
đoạn diệt, không phải đối với người không biết,
không phải đối với người không thấy.

3) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào đối với người biết, đối với người thấy, các lậu hoặc được đoạn diệt?

Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn diệt. Đây là thọ... Đây là tưởng... Đây là hành... Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức đoạn diệt. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người biết, như vậy đối với người thấy, các lậu hoặc được đoạn diệt.

4) Này các Tỷ-kheo, trong đoạn diệt ấy, trí về đoạn diệt, Ta nói rằng trí ấy có duyên, không phải không có duyên.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 222

5) Và này các Tỷ-kheo, duyên của trí về đoạn diệt là gì?

- Giải thoát là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng giải thoát có duyên, không phải không có duyên.

6) Và này các Tỷ-kheo, duyên của giải thoát là gì?

- Ly tham là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng ly tham có duyên, không phải không có duyên.

7) Và này các Tỷ-kheo, duyên của ly tham là gì?

- Yếm ly là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng yếm ly có duyên, không phải không có duyên.

8) Và này các Tỷ-kheo, duyên của yếm ly là gì?

- Tri kiến như chân là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng tri kiến như chân có duyên, không phải không có duyên.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 223

9) Và này các Tỷ-kheo, duyên của tri kiến như chân là gì?

- Định là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng định có duyên, không phải không có duyên.

10) Và này các Tỷ-kheo, duyên của định là gì?

- Lạc là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng lạc có duyên, không phải không có duyên.

11) Này các Tỷ-kheo, duyên của lạc là gì?

- Khinh an là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng khinh an có duyên, không phải không có duyên.

12) Và này các Tỷ-kheo, duyên của khinh an là gì?

- Hỷ là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hỷ có duyên, không phải không có duyên.

13) Và này các Tỷ-kheo, duyên của hỷ là gì?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                224

- Hân hoan là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hân hoan có duyên, không phải không có duyên.

14) Và này các Tỷ-kheo, duyên của hân hoan là gì?

- Lòng tin là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng lòng tin có duyên, không phải không có duyên.

15) Và này các Tỷ-kheo, duyên của lòng tin là gì?

- Khổ là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng khổ có duyên, không phải không có duyên.

16) Và này các Tỷ-kheo, duyên của khổ là gì?

- Sanh là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng sanh có duyên, không phải không có duyên.

17) Và này các Tỷ-kheo, duyên của sanh là gì?

- Hữu là câu trả lời.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                225

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hữu có duyên, không phải không có duyên.

18) Và này các Tỷ-kheo, duyên của hữu là gì?

- Thủ là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng thủ có duyên, không phải không có duyên.

19) Và này các Tỷ-kheo, duyên của thủ là gì?

- Ái là câu trả lời.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng ái có duyên, không phải không có duyên.

20-25) Và này các Tỷ-kheo, duyên của ái là gì?

- Thọ là câu trả lời... (như trên)...

- Xúc là câu trả lời...
- Sáu xứ là câu trả lời...
- Danh sắc là câu trả lời...
- Thức là câu trả lời...

- Hành là câu trả lời. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng hành có duyên, không phải không có duyên.

26) Và này các Tỷ-kheo, duyên của hành là gì?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              226

- Vô minh là câu trả lời.

Như vậy, này các Tỷ-kheo,

23. Vô minh duyên hành;
24. Hành duyên thức;
25. Thức duyên danh sắc;
26. Danh sắc duyên sáu xứ;
27. Sáu xứ duyên xúc;
28. Xúc duyên thọ;
29. Thọ duyên ái;
30. Ái duyên thủ;
31. Thủ duyên hữu;
32. Hữu duyên sanh;
33. Sanh duyên khổ;
34. Khổ duyên tín;
35. Tín duyên hân hoan;
36. Hân hoan duyên hỷ;
37. Hỷ duyên khinh an;
38. Khinh an duyên lạc;
39. Lạc duyên định;
40. Định duyên tri kiến như chân;
41. Tri kiến như chân duyên yếm ly;
42. Yếm ly duyên ly tham;
43. Ly tham duyên giải thoát;
44. Giải thoát duyên Trí về đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                        227

27) Ví như, này các Tỷ-kheo, trên đỉnh núi trời mưa
nặng hột và nước chảy theo triền thấp, tràn đầy hang
núi, khe núi, thung lũng. Khi các hang núi, khe núi,
thung lũng được tràn đầy, thời ao nhỏ được tràn đầy;
ao nhỏ được tràn đầy thời ao lớn được tràn đầy; ao
lớn tràn đầy thời sông nhỏ được tràn đầy; sông nhỏ
được tràn đầy thời sông lớn được tràn đầy; sông lớn
được tràn đầy thời biển lớn, đại dương được tràn
đầy.

28) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vô minh duyên
hành; hành duyên thức; thức duyên danh sắc; danh
sắc duyên sáu xứ; sáu xứ duyên xúc; xúc duyên thọ;
thọ duyên ái; ái duyên thủ; thủ duyên hữu; hữu duyên
sanh; sanh duyên khổ; khổ duyên tín; tín duyên hân
hoan; hân hoan duyên hỷ; hỷ duyên khinh an; khinh
an duyên lạc; lạc duyên định; định duyên tri kiến như
chân; tri kiến như chân duyên yếm ly; yếm ly duyên
ly tham; ly tham duyên giải thoát; giải thoát duyên
trí về đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                228

25     Lý Duyên Khởi - 44 Căn bản trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104

Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 104

1)... Ở Sàvatthi.

2). .. Này các Tỷ-kheo. Ta sẽ thuyết về bốn mươi bốn căn bản của trí cho các Ông. Hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bốn mươi bốn căn bản của trí?

4) Già chết trí, già chết tập trí, già chết diệt trí, trí về con đường đưa đến già chết diệt.

5) Sanh trí, sanh tập trí, sanh diệt trí, trí về con đường đưa đến sanh diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       229

6) Hữu trí, hữu tập trí, hữu diệt trí, trí về con đường đưa đến hữu diệt.

7) Thủ trí, thủ tập trí, thủ diệt trí, trí về con đường đưa đến thủ diệt.

8) Ái trí, ái tập trí, ái diệt trí, trí về con đường đưa đến ái diệt.

9) Thọ trí, thọ tập trí, thọ diệt trí, trí về con đường đưa đến thọ diệt.

10) Xúc trí...

11) Sáu xứ trí...

12) Danh sắc trí...

13) Thức trí...

14) Hành trí, hành tập trí, hành diệt trí, trí về con đường đưa đến hành diệt.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là bốn mươi bốn căn bản của trí.

15) Này các Tỷ-kheo, thế nào là già chết?

Cái gì thuộc về chúng sanh này hay chúng sanh khác, thuộc bộ loại chúng sanh này hay bộ loại chúng sanh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   230

khác, bị già yếu, suy nhược, răng rụng, tóc bạc, da nhăn, tuổi thọ đồi bại, các căn chín muồi; đây gọi là già.

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị một diệt, hủy hoại, tiêu mất, tử
vong, các uẩn tàn lụn, thân thể hoại diệt, vất bỏ; đây
gọi là chết. Như vậy là già, đây là chết. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là già chết.

16) Do sanh tập khởi nên già chết tập khởi. Do sanh
diệt nên già chết diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành
đưa đến già chết diệt; tức là chánh tri kiến... chánh
định.

17) Này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử biết già chết
như vậy, biết già chết tập khởi như vậy, biết già chết
diệt như vậy, biết con đường đưa đến già chết diệt
như vậy.

18) Đây là pháp trí của vị ấy. Vị ấy với pháp này được thấy, được biết, được quả tức thời, được đạt đến, được thể nhập (pariyogathena) hướng dẫn thái độ (nayam) của mình đối với quá khứ và tương lai.

19) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ đã hiểu rõ già chết, đã hiểu rõ già chết tập khởi,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 231

đã hiểu rõ già chết diệt, đã hiểu rõ con đường đưa đến già chết diệt, tất cả những vị ấy đều hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy.

20) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ hiểu rõ (abhijanissanti) già chết, sẽ hiểu rõ già chết tập khởi, sẽ hiểu rõ già chết diệt, sẽ hiểu rõ con đường đưa đến già chết diệt, tất cả những vị ấy sẽ hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy. Đây tức là tùy trí (anvaye nànam) của vị ấy.

21) Này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử được
thanh tịnh và thuần tịnh hai loại trí, pháp trí và tùy
trí; này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là Thánh đệ tử
đạt tri kiến, (dithisampanno) đạt kiến, đã đi đến diệu
pháp này, đã thấy diệu pháp này, đã đầy đủ hữu học
trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu,
là bậc Thánh minh đạt tuệ (nibbedhi kapanno), đã
đứng gõ vào cửa bất tử.

22) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sanh?...

23) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hữu?...

24) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thủ?...

25) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ái?...

26) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thọ?...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   232

27) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xúc?...

28) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sáu xứ?...

29) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là danh sắc?...

30) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thức?...

31) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hành? Có ba hành này, này các Tỷ-kheo, thân hành, khẩu hành, ý hành. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hành.

32) Do vô minh tập khởi, hành tập khởi. Do vô minh
diệt, hành diệt. Đây là Thánh đạo tám ngành, con
đường đưa đến hành diệt; tức là chánh tri kiến...
chánh định.

33) Vì rằng này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử biết
hành như vậy, biết hành tập khởi như vậy, biết hành
diệt như vậy, biết con đường đưa đến hành diệt như
vậy. Đây là pháp trí của vị ấy, vị ấy với pháp này
được thấy, được biết, được quả tức thời, được đạt
đến, được thể nhập, hướng dẫn thái độ (nayam) của
mình đối với quá khứ, tương lai.

34) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ đã hiểu rõ các hành, đã hiểu rõ hành tập khởi, đã hiểu rõ hành diệt, đã hiểu rõ con đường đưa đến hành

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                233

diệt; tất cả những vị ấy đều hiểu biết như vậy, như vậy; như hiện nay Ta vậy.

35) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ hiểu rõ các hành, sẽ hiểu rõ hành tập khởi, sẽ hiểu rõ hành diệt, sẽ hiểu rõ con đường đưa đến hành diệt, tất cả những vị ấy sẽ hiểu biết như vậy; như vậy, như hiện nay Ta vậy. Đây tức là tùy trí của vị ấy.

36) Này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử được thanh tịnh, thuần tịnh hai loại trí, pháp trí và tùy trí; này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Thánh đệ tử đạt tri kiến, đạt kiến, đã đi đến diệu pháp này, thấy diệu pháp này, đầy đủ hữu học trí, đã đầy đủ hữu học minh, đã nhập được pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt tuệ, đã đứng gõ vào cửa bất tử.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    234

26     Lý Duyên Khởi - 7 Đức Phật Chánh giác về Lý Duyên Khởi - Kinh Vipassì – Tương II, 15

Vipassì – Tương II, 15

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trước khi Ngài giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, đã khởi lên tư tưởng sau đây: "Thật sự thế giới này đang lâm nguy, bị sanh, bị già, bị chết, đoạn diệt và tái sanh; và từ nơi đau khổ này, không biết xuất ly, thoát khỏi già và chết; từ nơi đau khổ này, không biết khi nào biết đến xuất ly, thoát khỏi già và chết".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, già, chết có mặt? Do duyên gì, già, chết (sanh khởi)?".

Sau khi như lý tư duy, này các Tỷ-kheo, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do
sanh có mặt, già chết có mặt. Do duyên sanh, già
chết (sanh khởi)".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 235

4) Rồi Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, sanh có mặt? Do duyên gì, sanh sanh khởi?".

Sau khi như lý tư duy, này các Tỷ- kheo, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do
hữu có mặt nên sanh có mặt. Do duyên hữu, sanh
(sanh khởi)".

5) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, hữu có mặt? Do duyên gì, hữu (sanh khởi)?"

Rồi này các Tỷ- kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do
thủ có mặt, nên hữu có mặt. Do duyên thủ, hữu sanh
khởi".

6) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, thủ có mặt? Do duyên gì, thủ sanh khởi?"

Rồi này các Tỷ- kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "
Do ái có mặt nên thủ có mặt. Do duyên ái, thủ sanh
khởi ".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                236

7) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, ái có mặt? Do duyên gì, ái sanh khởi?"

Rồi này các Tỷ- kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "
Do thọ có mặt nên ái có mặt. Do duyên thọ, nên ái
sanh khởi ".

8) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, thọ có mặt? Do duyên gì, thọ sanh khởi?"

Rồi này các Tỷ- kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ phát sinh minh kiến như sau: "Do
xúc có mặt nên thọ có mặt. Do duyên xúc, thọ sanh
khởi ".

9) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, xúc có mặt? Do duyên gì, xúc sanh khởi? "

Rồi này các Tỷ- kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do
sáu xứ có mặt nên xúc có mặt. Do duyên sáu xứ, xúc
sanh khởi".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                237

10) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, sáu xứ có mặt? Do duyên gì, sáu xứ sanh khởi? "

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "
Do danh sắc có mặt nên sáu xứ có mặt. Do duyên
danh sắc, sáu xứ sanh khởi ".

11) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, danh sắc có mặt? Do duyên gì, danh sắc sanh khởi?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do
thức có mặt nên danh sắc có mặt. Do duyên thức,
danh sắc sanh khởi ".

12) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, thức có mặt? Do duyên gì, thức sanh khởi? "

Rồi này các Tỷ- kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do
hành có mặt nên thức có mặt. Do duyên hành, thức
sanh khởi ".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                238

13) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, hành có mặt? Do duyên gì, hành sanh khởi? "

Rồi này các Tỷ- kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do
vô minh có mặt nên hành có mặt. Do duyên vô minh,
hành sanh khởi ".

14) Như vậy, vô minh duyên hành; hành duyên thức;
thức duyên danh sắc; danh sắc duyên sáu xứ; sáu xứ
duyên xúc; xúc duyên thọ; thọ duyên ái; ái duyên
thủ; thủ duyên hữu; hữu duyên sanh; sanh duyên già
chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được sanh khởi. Như vậy
là sự tập hợp của toàn bộ khổ uẩn này.

15) "Tập khởi, tập khởi", này các Tỷ-kheo, đối với
các pháp từ trước chưa từng được nghe, với Bồ-tát
Vipassì, nhãn khởi lên, trí khởi lên, tuệ khởi lên,
minh khởi lên, quang khởi lên.

16) Và này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Cái gì không có mặt nên già, chết không có mặt? Do cái gì diệt, già, chết diệt?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ tát Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                239

sanh không có mặt nên già chết không có mặt. Do sanh diệt nên già chết diệt ".

17) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Cái gì không có mặt nên sanh không có mặt? Do cái gì diệt nên sanh diệt?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do
hữu không có mặt nên sanh không có mặt. Do hữu
diệt nên sanh diệt ".

18) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Cái gì không có mặt nên hữu không có mặt? Do cái gì diệt nên hữu diệt? "

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do
thủ không có mặt nên hữu không có mặt. Do thủ diệt
nên hữu diệt".

19) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Cái gì không có mặt nên thủ không có mặt? Do cái gì diệt nên thủ diệt?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                240

ái không có mặt nên thủ không có mặt. Do ái diệt nên thủ diệt".

20) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Cái gì không có mặt nên ái không có mặt? Do cái gì diệt nên ái diệt?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do
thọ không có mặt nên ái không có mặt. Do thọ diệt
nên ái diệt ".

21) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Cái gì không có mặt nên thọ không có mặt? Do cái gì diệt nên thọ diệt?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do
xúc không có mặt nên thọ không có mặt. Do xúc diệt
nên thọ diệt ".

22) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Cái gì không có mặt nên xúc không có mặt? Do cái gì diệt nên xúc diệt?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                241

sáu xứ không có mặt nên xúc không có mặt. Do sáu xứ diệt, nên xúc diệt ".

23) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Cái gì không có mặt nên sáu xứ không có mặt? Do cái gì diệt nên sáu xứ diệt?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do
danh sắc không có mặt nên sáu xứ không có mặt. Do
danh sắc diệt nên sáu xứ diệt ".

24) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt nên danh sắc không có mặt? Do cái gì diệt nên danh sắc diệt? "

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do
thức không có mặt nên danh sắc không có mặt. Do
thức diệt nên danh sắc diệt ".

25) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt nên thức không có mặt? Do cái gì diệt nên thức diệt? "

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                242

hành không có mặt nên thức không có mặt. Do hành diệt nên thức diệt".

26) Rồi này các Tỷ-kheo, Bồ-tát Vipassì lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt nên hành không có mặt? Do cái gì diệt nên hành diệt?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy, Bồ-tát
Vipassì nhờ trí tuệ, phát sanh minh kiến như sau: "Do
vô minh không có mặt nên hành không có mặt. Do
vô minh diệt nên hành diệt ".

27) Như vậy, do vô minh diệt nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

28) "Đoạn diệt, đoạn diệt", này các Tỷ-kheo, trong
các pháp từ trước chưa từng được nghe, đối với Bồ-
tát Vipassì, nhãn khởi lên, trí khởi lên, tuệ khởi lên,
minh khởi lên, quang khởi lên.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   243

Sikhì (Thi-khí) – 23tu2

- Này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Sikhì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác... (như trên)...

Vessabhu (Tỳ-xá-phù) – 23tu2

- Rồi này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Vessabhu, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác... (như trên)...

Kakusandha (Câu-lưu-tôn) – 23tu2

- Rồi này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác... (như trên)...

Konàgamana (Câu-na-hàm). – 23tu2

- Rồi này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Konàgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác... (như trên)...

Kassapa (Ca-diếp) – 23tu2

- Rồi này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Kassapa, bậc A- la-hán, Chánh Đẳng Giác... (như trên)...

Mahà Sakyamuni Gotama Đại Thíchca mâuni Cùđàm – 23tu2

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              244

1) Tại Sàvatthi.

2) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, trước khi Ta giác
ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, tư
tưởng sau đây được khởi lên: "Thật sự thế giới này
bị hãm trong khổ não, bị sanh, bị già, bị chết, bị
đoạn diệt và bị tái sanh; và từ nơi đau khổ này,
không biết sự xuất ly, thoát khỏi già chết; từ nơi
đau khổ này, không biết khi nào được biết đến sự
xuất ly già chết ".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Cái gì có mặt, già, chết có mặt? Do duyên gì, già
chết sanh khởi?" Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như
lý tư duy, nhờ trí tuệ, Ta phát sinh minh kiến như
sau: "Do sanh có mặt nên già chết có mặt. Do duyên
sanh nên già chết sanh khởi".

4 - 13) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Cái gì có mặt, sanh mới có mặt... hữu... thủ... ái...
thọ... xúc... sáu xứ... danh sắc... thức... hành... do
duyên gì hành sanh khởi?"

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy về vấn
đề này, nhờ trí tuệ, Ta phát sanh minh kiến như sau:
"Do vô minh có mặt nên hành có mặt. Do duyên vô
minh nên hành sanh khởi ".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 245

14) Như vậy vô minh duyên hành; hành duyên
thức; thức duyên danh sắc; danh sắc duyên sáu xứ;
sáu xứ duyên xúc; xúc duyên thọ; thọ duyên ái; ái
duyên thủ; thủ duyên hữu; hữu duyên sanh; sanh
duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được khởi lên.
Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

15) "Tập khởi, tập khởi", này các Tỷ-kheo, đối với
các pháp từ trước chưa từng được nghe, chính nơi
Ta, nhãn khởi lên, trí khởi lên, tuệ khởi lên, minh
khởi lên, quang khởi lên.

16) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Cái gì không có mặt, già chết không có mặt? Do cái
gì diệt, nên già chết diệt?" Rồi này các Tỷ-kheo, sau
khi như lý tư duy về vấn đề này, nhờ trí tuệ, Ta phát
sanh minh kiến như sau: "Do sanh không có mặt nên
già chết không có mặt. Do sanh diệt nên già chết
diệt".

17) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "
Cái gì không có mặt, sanh không có
mặt. ..hữu. ..thủ. ..ái. ..thọ. ..xúc. ..sáu xứ...danh
sắc. ..thức. ..hành... Do cái gì diệt, hành diệt? "

Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi như lý tư duy về vấn đề này, nhờ trí tuệ, Ta phát sanh minh kiến như sau:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 246

"Do vô minh không có mặt nên hành không có mặt. Do vô minh diệt nên hành diệt"

27) Như vậy, do vô minh diệt nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

28) "Đoạn diệt, đoạn diệt", này các Tỷ-kheo, đối
với các pháp từ trước chưa từng được nghe, chính
nơi Ta nhãn khởi lên, trí khởi lên, tuệ khởi lên, minh
khởi lên, quang khởi lên.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 247

27     Lý Duyên Khởi - 77 Căn bản trí - Kinh Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 109

Những Căn Bản Của Trí – Tương II, 109

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông bảy mươi bảy căn bản của trí. Hãy nghe và khéo tư niệm...

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bảy mươi bảy căn bản của trí?

- Trí biết rằng già chết do duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời không có già
chết.
- Trí biết rằng trong quá khứ già chết cũng do
duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời không có già
chết trong quá khứ.
- Trí biết rằng trong tương lai già chết cũng do
duyên sanh.
- Trí biết rằng không có sanh thời sẽ không có
già chết trong tương lai.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              248

- Phàm khi nào có Trí về trú pháp, chỗ ấy cũng có Trí tận pháp, hoại pháp, ly tham pháp, diệt pháp.

4) Trí biết rằng sanh do duyên hữu...

5) Trí biết rằng hữu do duyên thủ...

6) Trí biết rằng thủ do duyên ái...

7) Trí biết rằng ái do duyên thọ...

8) Trí biết rằng thọ do duyên xúc...

9) Trí biết rằng xúc do duyên sáu xứ...

10) Trí biết rằng sáu xứ do duyên danh sắc...

11) Trí biết rằng danh sắc do duyên thức...

12) Trí biết rằng thức do duyên hành...

13)

- Trí biết rằng hành do duyên vô minh.
- Trí biết rằng không có vô minh thời không có
hành.
- Trí biết rằng trong quá khứ hành cũng do duyên
vô minh.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             249

- Trí biết rằng không có vô minh thời không có
hành.
- Trí biết rằng trong tương lai hành cũng sẽ do
duyên vô minh.
- Trí biết rằng không có vô minh thời sẽ không
có hành.
- Phàm khi nào có Trí về trú pháp, thời cũng có
Trí về tận pháp, hoại pháp, ly tham pháp, diệt
pháp.

14) Này các Tỷ-kheo, đây gọi là bảy mươi bảy căn bản của trí.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             250

28     Lý Duyên Khởi - Ai thấy Pháp, người ấy thấy Lý... - ĐẠI Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI - 28 Trung I, 409

ĐẠI KINH DỤ DẤU CHÂN VOI (Mahahatthipadopama suttam) – Bài kinh số 28 – Trung I, 409

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở đây, Tôn giả Sariputta (Xá-lợi-
phất) gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Hiền giả Tỷ-kheo!

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền giả, ví như tất cả dấu chân của mọi loại động vật đều thâu nhiếp trong dấu chân voi, vì dấu chân này được xem là lớn nhất trong tất cả dấu

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              251

chân về phương diện to lớn. Cũng vậy, chư Hiền giả,
tất cả các Thiện pháp đều tập trung trong Bốn Thánh
đế. Thế nào là trong Bốn Thánh đế? Trong Khổ
Thánh đế, trong Khổ tập Thánh đế, trong Khổ diệt
Thánh đế, trong Khổ diệt đạo Thánh đế.

Chư Hiền, thế nào là Khổ Thánh đế? - Sanh là khổ,
già là khổ, chết là khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ,
điều gì cầu không được là khổ, tóm lại Năm thủ uẩn
là khổ.

 Chư Hiền, thế nào là Năm thủ uẩn? - Chính là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.

 Chư Hiền, thế nào là sắc thủ uẩn? - Bốn đại và sắc khởi lên từ bốn đại.

 Chư Hiền, thế nào là bốn đại? - Chính là địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới.

 Chư Hiền, thế nào là địa giới? - Có nội địa giới, có ngoại địa giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội địa giới? - Cái gì thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù, kiên cứng, bị chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 252

xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách,
phổi, ruột, màng ruột, bao tử, phân, và bất cứ vật
gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù,
kiên cứng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là
nội địa giới.

Những gì thuộc nội địa giới và những gì thuộc ngoại địa giới đều thuộc về địa giới. Cần phải như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với địa giới, tâm từ bỏ địa giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới
dao động, trong thời ấy ngoại địa giới bị biến mất.
Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại địa giới xưa ấy
có thể nêu rõ, tánh hủy hoại có thể nêu rõ, tánh đoạn
diệt có thể nêu rõ, tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như
vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp
thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là
của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng
nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy
biết rõ như sau: "Khổ thọ khởi lên nơi tôi, thọ này
thuộc tai xúc chạm, thọ này do nhân duyên, không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  253

phải không do nhân duyên, do nhân duyên gì? Do
nhân duyên xúc". Vị ấy thấy xúc là vô thường, thấy
thọ là vô thường, thấy tưởng là vô thường, thấy
hành là vô thường, thấy thức là vô thường. Tâm của
vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ, quyết định, tùy
thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ- kheo không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy tuệ tri như sau: "Sự thể của thân này là như vậy, nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm. Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: "Chư Tỷ-kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai lưỡi cắt từng phần tay và chân. Nếu ai ở đây sanh ý phẫn nộ, người ấy không làm đúng lời Ta dạy"... Ta sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi. Niệm được an trú không có loạn niệm, thân thể được khinh an, không dao động, tâm được định tỉnh nhất tâm. Nay mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc chạm thân này, mặc cho gậy xúc chạm thân này, mặc cho gươm xúc chạm thân này, lời dạy chư Phật cần phải được thực hành. Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                254

trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh:
"Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật
rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có
niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng
như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được
an trú".

Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông
nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư
Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp
như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng
với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao
động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật
không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt
đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp
như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng
với thiện không được an trú". Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo
ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm
Tăng như vậy, và xả tương ưng với thiện được an trú,
thì Tỷ-kheo ấy được hoan hỷ. Chư Hiền, đến mức độ
này, Tỷ-kheo đã làm thật nhiều.

 Chư Hiền, thế nào là thủy giới? -Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới.

 Chư Hiền thế nào là nội thủy giới? - Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               255

lỏng, bị chấp thủ, như mật, (viêm đàm dịch) mủ,
máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng,
nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu, và bất
cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc
nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như
vậy gọi là nội thủy giới.

Những gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc ngoại thủy giới, đều thuộc về thủy giới. Cần phải như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với thủy giới, tâm từ bỏ thủy giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới dao động, nước cuốn trôi làng, cuốn trôi thị trấn, cuốn trôi thành phố, cuốn trôi xứ, cuốn trôi quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương hạ thấp một trăm do-tuần, hạ thấp hai trăm do-tuần, hạ thấp ba trăm do-tuần, hạ thấp bốn trăm do-tuần, hạ thấp năm trăm do-tuần, hạ thấp sáu trăm do-tuần, hạ thấp bảy trăm do-tuần. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương dâng cao đến bảy cây ta-la, dâng cao đến sáu cây ta-la, dâng cao đến năm cây ta- la, dâng cao đến bốn cây ta-la, dâng cao đến b ây ta- la, dâng cao đến hai cây ta-la, dâng cao chỉ đến một

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  256

cây ta-la. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển
đại dương cao đến bảy đầu người, dâng cao đến sáu
đầu người, dâng cao đến năm đầu người, dâng cao
đến bốn đầu người, dâng cao đến ba đầu người, dâng
cao đến hai đầu người, dâng cao chỉ đến một đầu
người. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại
dương dâng cao đến nửa thân người, dâng cao chỉ
đến hông, dâng cao chỉ đến đầu gối, dâng cao chỉ đến
gót chân. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển
đại dương không có để thấm ướt đốt ngón chân. Chư
Hiền, tánh vô thường của ngoại thủy giới xưa ấy có
thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu; tánh đoạn diệt
có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ... (như
trên)... và xả tương ứng với thiện được an trú. Chư
Hiền, cho đến mức độ này, vị Tỷ-kheo đã làm thật
nhiều.

 Chư Hiền, thế nào là hỏa giới? - Có nội hỏa giới, có ngoại hỏa giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội hỏa giới? - Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc
chất nóng, bị chấp thủ. Như cái gì khiến cho hâm
nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu cháy;
cái gì khiến cho những vật được ăn uống, nhai,
nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay tất cả những vật gì
khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc lửa,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               257

thuộc chất nóng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là nội hỏa giới.

Những gì thuộc nội hỏa giới và những gì thuộc ngoại hỏa giới, đều thuộc về hỏa giới. Cần phải như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với hỏa giới, tâm từ bỏ hỏa giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi hỏa giới dao
động. Lửa thiêu cháy làng, thiêu cháy thị trấn, thiêu
cháy thành phố, thiêu cháy xứ, thiêu cháy quốc độ.
Lửa cháy cho đến cuối hàng cây cối, cho đến cuối
hàng đường lớn, cho đến cuối hàng chân núi, cho đến
cuối hàng thủy biên, hay cho đến cuối hàng khu đất
khả ái, rồi lửa bị tắt vì không nhiên liệu. Chư Hiền,
một thời xảy ra khi loài người đi kiếm lửa phải dùng
lông gà và dây gân.

Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại hỏa giới
xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ;
tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể
nêu rõ... (như trên)... và xả tương ưng với thiện được
an trú. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã
làm thật nhiều.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 258

 Chư Hiền, thế nào là phong giới? - Có nội phong giới, có ngoại phong giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội phong giới? Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc động
tánh, bị chấp thủ, như gió thổi lên, gió thổi xuống,
gió trong ruột, gió trong bụng dưới, gió thổi ngang
các chi tiết (tay chân), hơi thở vô, hơi thở ra, và
bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân,
thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ. Chư Hiền,
như vậy gọi là nội phong giới.

Những gì thuộc nội phong giới và những gì
thuộc ngoại phong giới đều thuộc về phong giới. Cần
phải như thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ
như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không
phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau
khi thấy như thật phong giới với chánh trí tuệ như
vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với phong giới, tâm từ bỏ
phong giới.

Chư Hiền, một thời xẩy ra khi ngoại phong giới dao động, gió thổi bay làng, thổi bay thị trấn, thổi bay thành phố, thổi bay xứ, thổi bay quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi trong tháng cuối mùa hạ, loài người tìm cầu gió nhờ lá cây ta-la, nhờ cây quạt, và người ta không mong tìm được cỏ tại chỗ có rạch

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 259

nước chảy. Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại phong giới xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ; tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng
nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy
biết rõ như sau: "Khổ thọ khởi lên nơi tôi này thuộc
tai xúc chạm; thọ này do nhân duyên, không phải
không do nhân duyên. Do nhân duyên gì? Do nhân
duyên xúc vậy". Vị ấy thấy xúc là vô thường; vị ấy
thấy thọ là vô thường; vị ấy thấy tưởng là vô thường;
vị ấy thấy hành là vô thường; vị ấy thấy thức là vô
thường; tâm của vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ,
quyết định, tùy thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ- kheo, không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy biết như sau: "Sự thể của thân này là như vậy nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm". Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: "Chư Tỷ-kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                260

lưỡi cắt từng phần tay và chân, nếu ai ở đây sanh ý
phẫn nộ thì người ấy không làm đúng lời ta dạy". Ta
sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi, niệm được an
trú, không có loạn niệm, thân thể được khinh an,
không dao động, tâm được định tĩnh nhất tâm. Nay
mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc
chạm, mặc cho gậy xúc chạm, mặc cho gươm xúc
chạm thân này. Lời dạy chư Phật cần phải được thực
hành".

Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú". Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                261

được an trú".

Chư Hiền, nếu Tỷ- Kheo ấy niệm Phật như vậy,
niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, và xả tương
ưng với thiện được an trú. Do vậy, Tỷ-kheo ấy được
hoan hỷ. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã
làm thật nhiều.

Chư Hiền, như một khoảng trống được bao
vây bởi cây gậy, bởi dây leo, bởi cỏ, bởi bùn, được
biết là một nhà ở. Cũng vậy, Chư Hiền, một khoảng
trống được bao vây bởi xương, bởi dây gân, bởi thịt,
bởi da, được biết là một sắc pháp.

 Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, nhưng
ngoại sắc không vào trong tầm mắt, không có
sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần
thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, ngoại
sắc vào trong tầm mắt, nhưng không có sự quy
tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp
không có hiện khởi.
 Chư Hiền, chỉ khi nào nội mắt không bị hư hại,
ngoại sắc vào trong tầm mắt, có sự quy tụ xúc
chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp có
hiện khởi.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               262

 Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều
quy tụ trong sắc thủ uẩn. Bất cứ cảm thọ gì
được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ
thủ uẩn. Bất cứ tưởng gì được hiện khởi như
vậy đều được quy tụ trong tưởng thủ uẩn. Bất
cứ hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ
trong hành thủ uẩn. Bất cứ thức gì được hiện
khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị
ấy tuệ tri như sau: "Như vậy, như người ta nói,
có sự quy tụ, sự tập hợp, sự hòa hợp của năm
thủ uẩn này. Thế Tôn đã nói như sau: "Ai thấy
được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp.
Ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý
duyên khởi". Những pháp này do duyên khởi
lên chính là năm thủ uẩn. Sự tham dục, chấp
trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn
này tức là khổ tập. Sự nhiếp phục tham dục, sự
từ bỏ tham dục tức là sự khổ diệt". Cho đến
mức độ này, Chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất
nhiều.
Chư Hiền, nếu nội tai không bị hư hại... nếu lỗ
mũi không bị hư hại... nếu lưỡi không bị hư hại... nếu
thân không bị hư hại...

 Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại nhưng ngoại pháp không vào trong tầm của ý căn, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 263

thức phần thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại, ngoại
pháp vào trong tầm của ý căn, nhưng không có
sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần
thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, chỉ khi nào nội ý căn không bị hư
hại, ngoại pháp vào trong tầm của ý căn, có sự
quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích
hợp có hiện khởi.
 Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều
quy tụ trong sắc thủ uẩn; bất cứ cảm thọ gì
được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ
thủ uẩn; bất cứ tưởng gì được hiện khởi như
vậy đều quy tụ trong tưởng thủ uẩn; bất cứ
hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ
trong hành thủ uẩn; bất cứ thức gì được hiện
khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị
ấy tuệ tri như sau: "Như vậy, như người ta nói,
có sự quy tụ, sự tập họp, sự hòa hợp của năm
thủ uẩn này. Thế Tôn đã nói như sau: "Ai thấy
được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp;
ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý duyên
khởi". Những pháp này do duyên khởi lên
chính là năm thủ uẩn. Sự tham dục, chấp
trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn
này tức là khổ tập. Sự nhiếp phục tham dục, sự

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              264

từ bỏ tham dục tức là sự khổ diệt". Cho đến
mức độ này, chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất
nhiều.
Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-
kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              265

29    Lý Duyên Khởi - Kinh Thuyết Pháp – Tương II, 9

Thuyết Pháp – Tương II, 9

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Thắng Lâm), trong vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: -"Này các Tỷ- kheo".

-"Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về lý Duyên khởi. Hãy lắng nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                            266

- Này các Tỷ-kheo, thế nào là lý Duyên khởi?

Này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành; hành duyên
thức; thức duyên sanh sắc; danh sắc duyên sáu xứ;
sáu xứ duyên xúc; xúc duyên thọ; thọ duyên ái; ái
duyên thủ; thủ duyên hữu; hữu duyên sanh; sanh
duyên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được khởi lên.
Như vậy toàn bộ khổ uẩn này tập khởi. Này các Tỷ-
kheo, như vậy gọi là tập khởi.

4) Nhưng do ly tham, đoạn diệt vô minh một cách hoàn toàn nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Dọ thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt. Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là đoạn diệt.

5) Thế Tôn nói như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  267

30      Lý Duyên Khởi - Thế nào là tà đạo và chánh đạo - Kinh Con Đường – Tương II, 14

Con Đường – Tương II, 14

1)... Trú ở Sàvatthi... (như trên).

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết giảng cho các Ông về tà đạo và chánh đạo. Hãy lắng nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ giảng.

-Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

Thế Tôn nói như sau:

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà đạo?

Này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành; hành duyên
thức; thức duyên sanh sắc; danh sắc duyên sáu xứ;
sáu xứ duyên xúc; xúc duyên thọ; thọ duyên ái; ái
duyên thủ; thủ duyên hữu; hữu duyên sanh; sanh
duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được khởi lên.
Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi. Này các
Tỷ-kheo, đây gọi là tà đạo.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                268

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh đạo?

Do ly tham, đoạn diệt vô minh một cách hoàn toàn nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là chánh đạo.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  269

31     Lý Duyên Khởi - Và các pháp do duyên sanh - Kinh Duyên – Tương II, 51

Duyên – Tương II, 51

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông lý duyên khởi và các pháp duyên sanh. Hãy lắng nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

Thế Tôn nói như sau:

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Lý Duyên Khởi?

Do duyên sanh, này các Tỷ-kheo, già, chết khởi lên.

Dầu các Như Lai có xuất hiện hay không xuất hiện, an trú là giới tánh ấy, pháp trú tánh ấy, pháp quyết định tánh ấy, y duyên tánh ấy. Như Lai hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt định lý ấy. Sau khi hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt, Như Lai

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  270

tuyên bố, tuyên thuyết, tường thuyết, khai hiển, khai thị, phân biệt, minh hiển, minh thị.

4) Do duyên sanh, này các Tỷ-kheo, nên có già, chết.

Do duyên hữu, này các Tỷ-kheo, nên có sanh.

Do duyên thủ, này các Tỷ-kheo, nên có hữu.

Do duyên ái, này các Tỷ-kheo, nên có thủ.

Do duyên thọ, này các Tỷ-kheo, nên có ái.

Do duyên xúc, này các Tỷ-kheo, nên có thọ.

Do duyên sáu xứ, này các Tỷ-kheo, nên có xúc.

Do duyên danh sắc, này các Tỷ-kheo, nên có sáu xứ.

Do duyên thức, này các Tỷ-kheo, nên có danh sắc.

Do duyên các hành, này các Tỷ-kheo, nên có thức.

Do duyên vô minh, này các Tỷ-kheo, nên có hành.

Dầu cho Như Lai có xuất hiện hay không xuất
hiện, an trú là giới tánh ấy, pháp trú tánh ấy,
pháp quyết định tánh ấy, y duyên tánh ấy. Như
Lai hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt tánh
ấy. Sau khi hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                271

đạt, Như Lai tuyên bố, tuyên thuyết, tường thuyết, khai hiển khai thị, phân biệt, minh hiển, minh thị.

5) Do duyên vô minh, này các Tỷ-kheo, có các
hành. Như vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây là như tánh,
bất hư vọng tánh, bất dị như tánh, y duyên tánh
ấy. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là lý duyên khởi.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là duyên sanh pháp?

Già, chết, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

7) Sanh, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

8) Hữu, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

9) - 16) Thủ, này các Tỷ-kheo... ái, này các Tỷ-
kheo... Thọ, này các Tỷ-kheo... Xúc, này các Tỷ-
kheo... Sáu xứ, này các Tỷ-kheo... Danh sắc, này các
Tỷ-kheo... Thức, này các Tỷ-kheo... Các hành, này
các Tỷ-kheo...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               272

17) Vô minh, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu
vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly
tham tánh, đoạn diệt tánh. Những pháp này, này
các Tỷ-kheo, được gọi là duyên sanh pháp.

18) Do vì, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử khéo
thấy như chơn với chánh trí tuệ lý duyên khởi này
và các pháp duyên sanh này, nên chắc chắn vị ấy
không chạy theo quá khứ (với những câu hỏi): "Ta
có mặt trong quá khứ? Ta không có mặt không quá
khứ? Ta là gì trong quá khứ? Ta có mặt như thế nào
trong quá khứ? Hay trước ta đã là gì, và nay trong
quá khứ ta là gì?"

19) Hay không chạy theo tương lai (với những câu
hỏi): "Ta có mặt trong tương lai? Ta không có mặt
trong tương lai? Ta sẽ làm gì trong tương lai? Ta có
mặt như thế nào trong tương lai? Hay trước ta là gì,
và nay trong tương lai ta sẽ là gì?"

20) Hay nay các vị ấy sẽ khởi lên những nghi ngờ về tự mình trong hiện tại như sau: "Ta hiện có mặt? Ta hiện không có mặt? Ta hiện là gì? Ta hiện có mặt như thế nào?" Sự kiện như vậy không xảy ra.

21) Vì sao? Vì rằng vị Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, đã khéo thấy như chơn với chánh trí tuệ định lý duyên khởi này với các pháp duyên sanh này.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               273

32     Lý Duyên Khởi - Đinh nghĩa - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431

KINH ĐẠI BỔN
(MAHA PADANA SUTTA)
– Bài kinh số 14 – Trường I, 431
I

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn ở tại nước
Sãvatthi (Xá-vệ) rừng Jeta (Kỳ-đà), vườn ông
Anãthapindika (Cấp Cô Độc), trong am thất cây
Kareri (Hoa Lâm). Lúc bấy giờ, số đông các Tỷ-kheo
đi khất thực về, sau khi dùng bữa xong, cùng ngồi và
tụ họp lại Hoa Lâm viên đường, pháp thoại thuộc về
tiền thân được khởi lên: "Đây là tiền thân, đây là tiền
thân".

2. Thế Tôn, với thiên nhĩ thanh tịnh vượt quá loài người nghe được câu chuyện này giữa các Tỷ-kheo. Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Hoa Lâm viên đường. Khi đến xong, Ngài ngồi trên ghế đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn hỏi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, câu chuyện gì, các người đang ngồi bàn? Câu chuyện gì đã bị gián đoạn giữa các người?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  274

Khi được nói vậy, những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực về, sau khi
dùng bữa xong, cùng ngồi và tụ họp tại Hoa Lâm
viên đường, pháp thoại về tiền thân được khởi lên:
"Đây là tiền thân, đây là tiền thân". Bạch Thế Tôn,
đó là câu chuyện đang được bàn đến giữa chúng con
thời Thế Tôn đến.

3. - Này các Tỷ-kheo, các người có muốn nghe pháp thoại thuộc về tiền thân không?

- Bạch Thế Tôn, thật là đúng thời; bạch Thiện Thệ,
thật là đúng thời để Thế Tôn giảng pháp thoại thuộc
về tiền thân. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ
thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, các người hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Dạ vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo này đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

4. - Này các Tỷ-kheo, chín mươi mốt kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ (Tỳ-bà-thi), bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              275

- Này các Tỷ-kheo, ba mươi mốt kiếp về trước,
Thế Tôn Sikhĩ (Thi-khí) bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong ba mươi mốt
kiếp ấy, Thế Tôn Vessabhũ (Tỳ-xá-bà) bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kakusandha (Câu-lâu-tôn) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Konãgamana (Câu-na-hàm) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kassapa (Ca-diếp) bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

5. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             276

sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Bà-la-
môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

6. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu- ly-nhã).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             277

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konàgamara, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc danh tánh Gotama
(Cù-đàm).

7. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là tám vạn năm.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài
người là bảy vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             278

Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là sáu vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là bốn vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là ba vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ của
loài người là hai vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, nay tuổi thọ của Ta không
bao nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút.

8. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây pãtali (bà- bà-la).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
pundarika (phân-đà-ly).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhù, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               279

cây sirĩsa (thi-lợi-sa).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãkgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây udumbara (ô-tam-bà-la).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
nigrodha (ni-câu-luật-đà).
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác giác ngộ dưới gốc cây
assattha (bát-đa-la).

9. Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử của Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên là Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá).

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử
của Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Abhibhũ (A-tỳ-phù) và Sambhava
(Tam-bà-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tên là Sona (Phù-du) và Uttara
(Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                280

của Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Vidhũra (Tỳ-lâu) và Sanjĩva
(Tát-ni).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tên là Bhiyyosa (Thư-bàn-
na) và Uttara (Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Tissa (Đề-xá) và Bhãradvãja
(Bà-la-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Ta là Sãriputta (Xá-lợi-phất) và
Moggallãna (Mục-kiền-liên).

10. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một
Tăng hội sáu mươi tám triệu Tỷ-kheo, một Tăng hội
mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo.
Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội như vậy,
tất cả đều là bậc Lậu tận.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             281

hội: một Tăng hội mười vạn Tỷ-kheo, một
Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội bảy
vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế
Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội: một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo,
một Tăng hội bảy vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội
sáu vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời
Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc
Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội bốn vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Kakusandha, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội ba vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Konãgamana, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              282

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng
hội hai vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong
thời Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác có một Tăng hội như vậy, tất cả đều
là bậc A-la-hán .
- Này các Tỷ kheo, nay trong thời của Ta có một
Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi Tỷ-
kheo, tất cả đều là bậc Lậu tận.

11. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Khemankara (Nhẫn Hành), vị này là vị thị giả
đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Upasannaka (Tịch Diệt) vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ- kheo tên là Buddhija (Thiện Giác), vị này là thị

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               283

giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-
kheo tên là Sotthija (An Hòa), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Sabbamitta (Thiện Hữu), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Ànanda (A-nan), vị này là vị thị giả đệ nhất.

12. Này các Tỷ-kheo, phụ vương của Thế Tôn
Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Bandhumã (Bàn-đầu); mẫu hậu tên là Bandhumati
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua Bandhumã tên
là Bandhumatĩ.

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn Sikhĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là Aruna
(Minh Tướng); mẫu hậu tên là Pabhãvatĩ
(Quang Huy); kinh thành của vua Aruna tên là
Pabhãvatĩ.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              284

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên
là Suppatĩta (Thiện Đăng), mẫu hậu tên là
Yasavati (Xứng Giới); Kinh thành của vua
Suppatita tên là Anopama (Vô Dụ).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Aggidatta (Tự Đắc); mẫu thân Bà-
la-môn tên là Visãkhã (Thiện Chi). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Khema
(An Hòa); kinh thành vua Khema tên là
Khemavatĩ (An Hòa).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác tên là Yannadatta (Đạt Đức) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Uttarã (Thiện Thắng; Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, vua trị vì tên là Sobha
(Thanh Tịnh); kinh thành của vua Sobha tên là
Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
tên là Brahmadatta (Phạm Thi) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Dhanavatĩ (Tài Chủ). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Kikĩ (Hấp
Tỳ); kinh thành vua Kikĩ là Baranasĩ (Ba-la-

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               285

nại).
- Này các Tỷ-kheo, nay phụ vương của Ta tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn); mẫu hậu của Ta tên
là Mãyã (Ma-da); kinh thành tên là
Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Giảng xong Thiện
Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

13. Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu cuộc đàm thoại sau đây khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy:

- Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các liền giả, thật kỳ diệu thay, đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                286

Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy? Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?"

Như vậy là cuộc đàm thoại đang khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  287

14. Bấy giờ Thế Tôn, vào buổi chiều tối, sau khi xuất
định, liền đến Hoa Lâm viên đường, ngồi trên chỗ đã
soạn sẵn. Sau khi ngồi xong, Thế Tôn nói với các Tỷ-
kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay các Ngươi ngồi luận bàn vấn đề gì? Đề tài gì đã được luận bàn giữa các Ngươi?

Khi được hỏi vậy, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu, cuộc đàm thoại sau đây đã khởi lên giữa chúng con: "Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các hiền giả thật kỳ diệu thay đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy". Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                288

Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy?" Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?" Bạch Thế Tôn, như vậy là vấn đề bàn luận giữa chúng con, khi Thế Tôn đến.

15. - Này các Tỷ-kheo, như vậy là pháp giới ấy được khéo chứng đạt bởi Như Lai, và nhờ chứng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 289

đạt pháp giới này, Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Tỷ-kheo, vậy hãy nghe và suy nghiệm kỹ,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   290

Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

16. - Này các Tỷ-kheo, cách đây chín mươi mốt
kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc
chủng tánh Sát-đế-ly, sanh trong giai cấp Sát-đế-ly.
Này các Tỷ kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna. Này
các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tuổi thọ đến tám vạn năm. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, giác ngộ dưới gốc cây Patali (Ba-ba-la). Này
các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế
Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một Tăng hội sáu
mươi tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội mười vạn Tỷ-
kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               291

này là vị thị giả đệ nhất. Này các Tỷ-kheo, Phụ
Vương Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Bandhumã (Bàn-đầu), mẫu hậu tên
là Bandhumatĩ (Bàn-đầu-bà-đề), kinh thành của
Bandhumã tên là Bandhumatĩ.

17. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy, Bồ-tát
Vipassĩ, sau khi từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên,
chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai. Này các Tỷ-
kheo, pháp nhĩ là như vậy.

Khi Bồ-tát Vipassĩ từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên, chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai, khi ấy một hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới ở trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. (1). Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               292

mạnh. Và hào quang vô lượng, thần diệu ấy, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

(1) Sadevamanussaya. Có chỗ dịch: chư Thiên và loài người.

Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ -
tát nhập mẫu thai, bốn vị Thiên tử đứng canh gác
bốn phương trời và nói: "Không cho một ai, người
hay không phải loài người, được hãm hại vị Bồ-tát.
Pháp nhĩ là như vậy".

18. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát giữ giới một cách
hồn nhiên, không sát sanh, không trộm cắp, không tà
dâm, không nói láo, không uống các thứ rượu men,
rượu nấu. Pháp nhĩ là như vậy.

19. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không khởi dục tâm đối với một nam nhân nào, và không vi phạm tiết hạnh với bất kỳ người đàn ông nào dầu người này có tâm ái nhiễm đối với bà. Pháp nhĩ là gì vậy.

20. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát có được năm món dục lạc đầy đủ, tận hưởng, trọn hưởng năm món dục

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                293

lạc ấy. Pháp nhĩ là như vậy.

21. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không bị một bệnh
tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan
khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy
đủ mọi bộ phận và chân tay.

Này các Tỷ-kheo, ví như viên ngọc lưu ly, thanh tịnh, thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt, khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Rồi một sợi dây được xâu qua viên ngọc ấy, dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lợt. Nếu có người có mắt để viên ngọc trên bàn tay của mình, người ấy sẽ thấy rõ ràng: "Đây là viên ngọc lưu ly, thanh tịnh thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Đây là sợi dây xâu qua, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lạt". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và chân tay. Pháp nhĩ là như vậy.

22. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Sau khi sanh vị Bồ-tát bảy ngày, mẹ vị Bồ-tát mệnh chung

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                294

và sanh lên cảnh trời Đâu suất. Pháp nhĩ là như vậy.

23. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác mang bầu thai trong bụng chín
tháng hay mười tháng rồi mới sanh, mẹ vị Bồ-tát
sanh vị Bồ-tát không phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát
mang vị Bồ-tát trong bụng mười tháng trời mới
sanh. Pháp nhĩ là như vậy.

24. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác, hoặc ngồi, hoặc nằm mà sanh
con, mẹ vị Bồ-tát sanh vị Bồ-tát không phải như vậy.
Mẹ vị Bồ-tát đứng mà sanh vị Bồ-tát. Pháp nhĩ là
như vậy.

25. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư Thiên đỡ lấy Ngài trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy.

26. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, vị Bồ-tát không đụng
đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài, đặt Ngài trước
bà mẹ và thưa: "Hoàng hậu hãy hoan hỷ. Hoàng
hậu sanh một bậc vĩ nhân". Pháp nhĩ là như vậy.

27. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   295

ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh nào, thanh thịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

Này các Tỷ-kheo, như viên ngọc ma-ni bảo châu đặt trên một tấm vải Ba-la-nại. Hòn ngọc không làm nhiễm ô tấm vải Ba-la-nại, tấm vải Ba-la-nại cũng không làm nhiễm ô hòn ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai đều thanh tịnh. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ sự vật bất tịnh nào, thanh tịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

28. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, hai dòng nước từ hư
không hiện ra, một dòng lạnh, một dòng nóng. Hai
dòng nước ấy tắm rửa sạch sẽ cho vị Bồ-tát và cho
bà mẹ. Pháp nhĩ là như vậy.

29. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát
khi sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai
chân, mặt hướng phía Bắc, bước đi bảy bước, một
lọng trắng được che trên. Ngài nhìn khắp cả mọi
phương, lớn tiếng như con ngưu vương, thốt ra
lời như sau: "Ta là bậc tối thượng ở trên đời! Ta

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                296

là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này nữa". Pháp nhĩ là như vậy.

30. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, khi ấy một hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động mạnh. Và hào quang vô lượng thần diệu ấy thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

31. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sinh ra,
vua Bandhumã được báo tin: "Đại vương đã được
sinh một hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi thấy
hoàng tử xong, vua Bandhumã liền cho mời các vị

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               297

Bà-la-môn đoán tướng và nói: "Này các Hiền giả,
hãy xem tướng cho Hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi
xem tướng Hoàng tử Vipassĩ xong, các vị Bà-la-môn
đoán tướng tâu với vua Bandhumã: "Đại vương hãy
hân hoan; Đại vương đã sinh một bậc vĩ nhân! May
mắn thay cho Đại vương, đại hạnh thay cho Đại
vương đã được một Hoàng tử như vậy sanh trong gia
đình. Tâu Đại vương, Hoàng tử này có đầy đủ ba
mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân. Ai có đủ ba
mươi hai tướng tốt này sẽ chọn hai con đường này
thôi, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia
đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh
vương, dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ
báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục
cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh
pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị
này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị
này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén
lui màn vô minh che đời".

32. "Đại vương, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân là gì mà Hoàng tử nếu đầy đủ những tướng tốt

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               298

này sẽ chọn đi hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc lộ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán. Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời?

33.   "Đại vương, Hoàng tử này có lòng bàn chân
bằng phẳng, tướng này được xem là tướng tốt
của bậc Đại nhân.
34.   "Đại vương, dưới hai bàn chân của Hoàng tử
này, có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xe,
với trục xe, vành xe, với các bộ phận hoàn toàn
đầy đủ, tướng này được xem là tướng của bậc
Đại nhân.
35.   "Đại vương, Hoàng tử này có gót chân thon
dài... (như trước)

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  299

36.   "Đại vương, Hoàng tử này có ngón tay, ngón
chân dài...
37.   "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân mềm
mại...
38.   "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân có màn
da lưới...
39.   "Đại vương, Hoàng tử này có mắt cá tròn như
con sò...
40.   "Đại vương, Hoàng tử này có ống chân như con
dê rừng...
41.   "Đại vương, Hoàng tử này đứng thẳng, không
co lưng xuống, có thể rờ từ đầu gối với hai bàn
tay...
42.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng mã âm
tàng...
43.   "Đại vương, Hoàng tử này có màu da như
đồng, màu sắc như vàng...
44.   "Đại vương, Hoàng tử này có da trơn mướt
khiến bụi không thể bám dính vào...
45.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông da mọc từ
lông một, mỗi lỗ chân lông có một lông...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  300

46.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mọc xoáy
tròn thẳng lên, mỗi sợi lông đều vậy, màu xanh
đậm như thuốc bôi mắt, xoáy lên từng xoáy
tròn nhỏ, và xoáy về hướng mặt...
47.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân hình cao
thẳng...
48.   "Đại vương, Hoàng tử này có bảy chỗ tròn
đầy...
49.   "Đại vương, Hoàng tử này có nửa thân trước
như con sư tử...
50.   "Đại vương, Hoàng tử này không có lõm
khuyết giữa hai vai...
51.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân thể cân đối
như cây bàng (nigrodha: ni-câu-luật). Bề cao
của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải rộng,
bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề cao
của thân...
52.   "Đại vương, Hoàng tử này có bán thân trên
vuông tròn...
53.   "Đại vương, Hoàng tử này có vị giác hết sức
sắc bén...
54.   "Đại vương, Hoàng tử này có quai hàm như con

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   301

sư tử. .
55.   "Đại vương, Hoàng tử này có bốn mươi răng...
56.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng đều đặn...
57.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng không
khuyết hở...
58.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng cửa (thái xỉ)
trơn láng...
59.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng lưỡi rộng
dài...
60.   "Đại vương, Hoàng tử này có giọng nói tuyệt
diệu như tiếng chim ca-lăng-tần-già
(Karavika)...
61.   "Đại vương, Hoàng tử này có hai mắt màu xanh
đậm...
62.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mi con bò
cái...
63.   "Đại vương, Hoàng tử này giữa hai lông mày,
có sợi lông trắng mọc lên, mịn màng như bông
nhẹ.
64.   "Đại vương, Hoàng tử này có nhục kế trên đầu,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  302

tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại
nhân...
33. "Đại vương, Hoàng tử có đầy đủ ba mươi hai
tướng tốt của bậc Đại nhân, với ba mươi hai tướng
tốt này, Hoàng tử sẽ chọn đi hai con đường, không
có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, Hoàng
tử sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương, đem
lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy
món báu trở thành sở hữu của Ngài, tức là xe báu,
voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, và
thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một
ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục
quân thù. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao. Nếu Hoàng tử từ bỏ gia đình, xuất
gia sống không gia đình, Hoàng tử sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời".

Này các Tỷ-kheo, Vua Bandhumã ra lệnh cúng dường các vị Bà-la-môn đoán tướng ấy, các áo vải mới và làm thỏa mãn mọi sự đòi hỏi ước muốn.

34. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho nuôi những người vú cho hoàng tử Vipassĩ. Người cho bú, người tắm, người lo bồng ẳm, người mang trên nách. Này các Tỷ-kheo, một lọng trắng ngày đêm được che

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               303

trên hoàng tử Vipassĩ, và lệnh được truyền ra:
"Không được để lạnh hay nóng, cỏ, bụi, hay sương
làm phiền hoàng tử". Hoàng tử Vipassĩ được mọi
người âu yếm. Này các Tỷ-kheo, cũng như hoa sen
xanh, hoa sen hồng, hay hoa sen trắng được mọi
người yêu thích. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassĩ được mọi người âu yếm, gần như được ẳm
từ nách này qua nách người khác.

35. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ được sinh
ra, hoàng tử phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Này các Tỷ-kheo, giống
như con chim ca-lăng-tân-già sinh trong núi Hy-mã-
lạp sơn, giọng chim rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Cũng vậy này các Tỷ-kheo,
Hoàng Tử Vipassĩ phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận
điều hòa, dịu ngọt và hấp dẫn.

36. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Thiên nhãn hiện ra với Ngài, do nghiệp báo sanh, và nhờ Thiên nhãn ấy, Ngài có thể nhìn khắp chung quanh đến một do tuần, ban ngày cũng như ban đêm.

37. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Ngài nhìn thẳng sự vật với cặp mắt không nhấp nháy, như hàng chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì hoàng tử Vipassĩ nhìn không nhấp nháy, nên này các Tỷ-

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              304

kheo, hoàng tử Vipassĩ được gọi tên là "Vipassì
Vipassì", "Vị đã nhìn thấy". Này các Tỷ-kheo, khi
vua Bandhumã ngồi xử kiện, vua cho đặt hoàng tử
Vipassì ngồi bên nách mình để xử kiện. Này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì ngồi bên nách vua cha như
vậy và chú tâm quan sát phương thức xử kiện đến
nỗi tự mình cũng có thể phán đoán xử kiện. Này các
Tỷ-kheo, do hoàng tử Vipassì "có thể quan sát và xử
kiện đúng luật pháp" và danh từ "Vipassì Vipassì"
càng được dùng để đặt tên cho Ngài.

38. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho xây
dựng ba tòa lâu đài cho hoàng tử Vipassì, một cho
mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa lạnh, và
năm món dục lạc đều được chuẩn bị đầy đủ. Này các
Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống bốn tháng mưa trong
lâu đài dành cho mùa mưa, được hầu hạ mua vui với
các nữ nhạc sĩ, và không một lần nào, Ngài bước
xuống khỏi lầu.

II

1. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh" - "Thưa vâng, Hoàng Tử". Này các Tỷ-

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                305

kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

2. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi
đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng
còm như nóc nhà, chống gậy, vừa đi vừa run rẩy,
khổ não, không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy hoàng
tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao thân người đó không giống các người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, người đó là một người được gọi là già vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người già?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già vì nay người ấy sống không bao lâu nữa".

- "Này khanh, vậy rồi Ta có bị già không, một

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               306

người chưa qua tuổi già?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già!"

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy là vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh
ra cũng phải già yếu như vậy!".

3. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi
người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui
vẻ không, tại vườn ngự uyển? "Này khanh, Hoàng tử
có hoan hỷ không, tại vườn ngự uyển?".

- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ, tại vườn ngự uyển"

- "Này khanh, khi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               307

- "Tâu đại vương, Hoàng tử trong khi đi đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng còm như nóc nhà, chống gậy vừa đi vừa run rẩy, khổ não không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao tóc người đó không giống các người khác? Sao thân người đó không giống các người khác?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là vậy" - "Này khanh, sao người ấy được gọi là người già? - "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già, vì nay người ấy sống không bao lâu nữa". - "Này khanh, vậy rồi Ta có phải bị già không, một người chưa qua tuổi già?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già" - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng Tử!". Tâu Đại vương, con vâng lời Hoàng tử Vipassì, cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử trở về cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh ra cũng phải già yếu như vậy".

4. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:
"Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối không
trị vì. Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia.
Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                308

Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì khỏi phải xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không trúng sự thật. Và, này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng đầy đủ sung
túc năm món dục lạc.

5. Này các Tỷ-kheo hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi người đánh xe... (như trước).

6. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà mắt của
nó không giống mắt của những người khác,
giọng nói của nó không giống giọng nói của
những người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là một người bệnh vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               309

người bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là một người bệnh vì người ấy chưa thoát khỏi căn bệnh của mình"

- "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật".

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra,
cũng phải già, cũng phải bệnh!"

7. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ không tại vườn ngự uyển?" - "Tâu Đại vương, Hoàng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               310

tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển" - "Này khanh, khi đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đến vườn ngự uyển thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó đã làm gì mà mắt của nó không giống mắt của người khác, giọng nói của nó không giống giọng nói của những người khác?" - "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là môt người bệnh vậy". - "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người bệnh, vì người ấy chưa khỏi căn bệnh của mình!" - "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật". - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi! Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra, cũng phải già, cũng phải bệnh!".

- Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                311

"Không thể để cho Hoàng tử Vipassì từ chối không trị vì! Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia! Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán tướng trở thành sự thật". Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhuma, lại sắp đặt cho hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-môn đoán tướng không trúng sự thật. Và này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung túc năm món dục lạc.

9. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian
nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi
người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe
thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem
phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

10. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 312

đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau, và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, vì sao đám đông người ấy mặc sắc
phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa
táng?"
- "Tâu Hoàng tử, vì có một người vừa mới mệnh
chung"
- "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe đến gần
người vừa mới mệnh chung!"
- "Thưa vâng, tâu Hoàng tử."
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe đến người vừa mới mệnh chung. Này
các Tỷ-kheo, khi thấy thây người chết, hoàng tử
Vipassì hỏi:

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã
chết?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã
chết vì nay bà mẹ, ông cha, các người bà con
ruột thịt khác không thấy người ấy nữa; và
người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay
những người bà con ruột thịt khác!"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             313

- "Này khanh, vậy Ta chưa chết, rồi có bị chết
không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người
bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng,
và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
những bà con ruột thịt chăng?"
- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng
ta tuy nay chưa chết nhưng rồi sẽ cũng bị chết.
Phụ vương, Mẫu hậu hay các người bà con ruột
thịt khác sẽ không thấy Hoàng Tử, và Hoàng tử
sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay các
người bà con ruột thịt khác".
- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như
vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử,
cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử
Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

11. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không, tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              314

không, tại vườn ngự uyển?"- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển". - "Này khanh đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, vì sao đám đông người ấy, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng?" - "Tâu Hoàng tử, vì có một người mới mệnh chung". - "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe lại gần người vừa mới mệnh chung". - "Thưa vâng, tâu Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử, cho đánh xe đến gần người vừa mới mệnh chung. Khi thấy thây chết, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã chết?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã chết, vì nay bà mẹ, ông cha hay những bà con ruột thịt khác không thấy người ấy nữa! Và người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay những người bà con ruột thịt khác". - "Này khanh, vậy Ta chưa chết rồi có bị chết không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng? Và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác chăng?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tuy nay chưa chết nhưng rồi cũng sẽ bị chết. Phụ vương, Mẫu hậu hay những

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              315

người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy hoàng tử,
và hoàng tử sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
các người bà con ruột thịt khác" - "Này khanh, thôi
nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho
đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con
vâng theo lời hoàng tử Vipassì cho đánh xe trở về
cung. Hoàng tử về trong cung đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

12. Nay các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy
nghĩ: "Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối
không trị vì! Không thể để cho hoàng tử Vipassì xuất
gia. Không thể để cho lời các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

- Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không đúng sự thật. Và này các Tỷ-
kheo, Hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung
túc năm món dục lạc.

13. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 316

người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

14. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi đến ngự uyển thấy một vị xuất gia, đầu trọc, đắp áo cà sa. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà đầu
người ấy lại khác đầu của những người khác,
và áo của người ấy cũng khác áo của những
người khác?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người
xuất gia!"
- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người
xuất gia?"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               317

- "Tâu Hoàng tử, xuất gia nghĩa là khéo tu phạm
hạnh, khéo tu tịnh hạnh, khéo hành thiện
nghiệp, khéo hành công đức nghiệp, khéo giữ
không hại chúng sanh, khéo có lòng từ đối với
chúng sanh!"
- "Này khanh, hãy đánh xe đến gần vị xuất gia".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử Vipassì, đánh xe đến gần người xuất gia. Này các
Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì hỏi vị xuất gia:

- "Thưa Hiền giả, Ngài đã làm gì, mà đầu của
Ngài không giống những người khác, và áo của
Ngài không giống các người khác?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là một người xuất gia!"
- "Thưa Hiền giả, thế nào gọi là người xuất gia?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là người được gọi là xuất
gia, vì tôi khéo tu phạm hạnh, khéo tu tịnh
hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành công
đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng sanh,
khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
- "Thưa Hiền giả, lành thay hạnh xuất gia của

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              318

Ngài, lành thay khéo tu phạm hạnh, khéo tu
tịnh hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành
công đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng
sanh, khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
15. Này các Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì bảo người
đánh xe:

- "Này khanh, hãy lấy xe này và cho đánh xe về
cung. Còn Ta ở nơi đây, sẽ cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì lấy xe và
đánh xe về cung. Còn hoàng tử Vipassì, chính tại chỗ
ấy, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia
đình, sống không gia đình.

16. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, tại kinh đô Bandhumatì có một đại chúng tám vạn bốn ngàn người nghe tin: "Hoàng tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Khi nghe tin, các vị ấy suy nghĩ: "Pháp luật như vậy không phải tầm thường, xuất gia như vậy không phải tầm thường, vì hoàng tử Vipassì trong pháp luật ấy đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                319

gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Nay hoàng
tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình tại sao chúng ta lại
không?"

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng tám vạn bốn ngàn
người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, dưới sự lãnh đạo của
Bồ-tát Vipassì. Rồi Bồ-tát Vipassì cùng với đồ
chúng, du hành, đi ngang qua những làng, thị xã và
đô thị.

17. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư, Bồ-
tát Vipassì suy nghĩ: "Sao Ta lại sống bị bao vây bởi
đồ chúng này. Tốt hơn là Ta sống một mình, lánh xa
đồ chúng này!"

Này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Bồ-tát Vipassì sống một mình, lánh xa đồ chúng, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này đi một ngả, Bồ-tát Vipassì đi một ngả.

18. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Thế giới này thật rơi vào cảnh khổ não, phải sanh rồi già, rồi chết, rồi từ bỏ thế giới này để tái sanh thế giới khác. Không một ai biết một con đường giải thoát khỏi sự đau khổ này, thoát khỏi già và chết".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  320

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, già chết mới có mặt? Do duyên gì,
già chết sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do sanh có mặt, nên già,
chết có mặt. Do duyên sanh, nên già chết sanh".

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, sanh mới có mặt? Do duyên gì,
sanh phát khởi?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ,
phát sanh minh kiến sau đây: "Do hữu có
mặt nên sanh mới có mặt. Do duyên hữu, nên
sanh phát khởi".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, hữu mới có mặt? Do duyên gì,
hữu phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thủ có mặt nên
hữu mới có mặt. Do duyên thủ, hữu phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thủ mới có mặt? Do duyên gì,
thủ phát sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do ái có mặt, thủ mới
phát sanh".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               321

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, ái mới có mặt. Do duyên gì, ái
phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thọ có mặt, ái mới
có mặt. Do duyên thọ, ái phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thọ mới có mặt. Do duyên gì,
thọ mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do xúc có mặt,
thọ mới có mặt. Do duyên xúc, thọ mới phát
sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, xúc mới có mặt. Do duyên gì
xúc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do lục nhập có
mặt, xúc mới có mặt. Do duyên lục nhập, xúc
mới phát sanh ".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
gì, lục nhập mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do danh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               322

sắc có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
danh sắc, lục nhập mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, danh sắc mới có mặt? Do duyên
gì, danh sắc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức
có mặt, danh sắc có mới có mặt. Do duyên
thức, danh sắc mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thức mới có mặt. Do duyên gì,
thức mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc có
mặt, thức mới có mặt. Do duyên danh sắc, thức
mới phát sanh".
19. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ như
sau: "Thức này xoay trở lui lại, từ nơi danh sắc,
không vượt khỏi danh sắc. Chỉ như thế này, con
người được sanh ra hay trở thành già, hay bị chết,
hay từ biệt cõi này, hay sanh lại ở cõi khác, nghĩa
là do duyên danh sắc, thức sanh; do duyên thức,
danh sắc sanh; do duyên danh sắc, lục nhập sanh;
do duyên lục nhập, xúc sanh; do duyên xúc, thọ
sanh; do duyên thọ, ái sanh; do duyên ái, thủ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               323

sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu,
sanh sanh; do duyên sanh, lão, tử, sầu bi, khổ ưu
não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này".

 "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-
tát Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa
từng được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh
sáng sanh.

20. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, già chết không có mặt? Cái gì diệt, già chết diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ- tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do sanh không có mặt, già chết không có mặt, do sanh diệt, già chết diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, sanh không có mặt? Cái gì diệt,
sanh diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do hữu không có mặt, sanh không có mặt,
do hữu diệt, sanh diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, hữu không có mặt? Cái gì diệt, hữu diệt?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                324

sau đây: "Do thủ không có mặt, hữu không có mặt, do thủ diệt, hữu diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thủ không có mặt? Cái gì diệt,
thủ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do ái không có mặt, thủ không có mặt, do
ái diệt, thủ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, ái không có mặt? Cái gì diệt, ái
diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi
như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau
đây: "Do thọ không có mặt, ái không có mặt, do thọ
diệt, ái diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thọ không có mặt? Cái gì diệt,
thọ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do xúc không có mặt, thọ không có mặt,
do xúc diệt, thọ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt xúc không có mặt? Cái gì diệt, xúc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                325

sau đây: "Do lục nhập không có mặt, xúc không có mặt, do lục nhập diệt, xúc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì có mặt, lục nhập không có mặt? Cái gì diệt, lục nhập diệt". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc không có mặt, lục nhập không có mặt, do danh sắc diệt, lục nhập diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, danh sắc không có mặt? Cái gì diệt danh sắc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức không có mặt, danh sắc không có mặt, do thức diệt, danh sắc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Cái
gì không có mặt, thức không có mặt? Do cái gì diệt,
thức diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến
sau đây: "Do danh sắc không có mặt, thức không có
mặt, do danh sắc diệt, thức diệt".

21. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Ôi, Ta đã chứng được con đường đưa đến Bồ- đề, nhờ pháp tu quán. Nghĩa là, do danh sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 326

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt, do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt; do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, ưu, bi, khổ, sầu, não diệt. Như vậy, toàn bộ khổ uẩn diệt".

 "Diệt, diệt". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-tát
Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa từng
được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh sáng
sanh.

22. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau một thời gian sống quán sự sanh diệt trong năm uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ diệt. Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng diệt. Đây là hành, đây là hành tập khởi, đây là hành diệt! Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức diệt".

Và đối với Ngài, sau khi sống quán pháp sanh diệt trong năm thủ uẩn, chẳng bao lâu các lậu hoặc được tiêu trừ và Ngài được giải thoát.

III.

1. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác liền suy nghĩ: "Nay Ta hãy thuyết pháp".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 327

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới hiểu thấu. Còn quần chúng này thì ưu ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý ida-paccayata paticca samuppàda: Y tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời như vậy thật khổ não cho Ta!"

2. Này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, những bài kệ bất khả tư nghì, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn.
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó thấy pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu,
khó thấy, vi tế.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  328

Này các Tỷ-kheo, với những lời như vậy, suy tư trên vấn đề, tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp. Khi bấy giờ, một trong các vị Đại Phạm thiên, khi biết được tư tưởng của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhờ tư tưởng của mình, liền suy nghĩ: "Than ôi, thế giới sẽ bị tiêu diệt, thế giới sẽ bị hoại vong, nếu tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp!"

3. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên ấy, như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, cũng vậy vị ấy biến mất từ thế giới Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên đắp thượng y trên một bên vai, quỳ đầu gối bên phải trên mặt đất, chắp tay hướng về Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe chánh pháp. (Nếu được nghe), những vị này có thể thâm hiểu chánh pháp".

4. Này các Tỷ-kheo, được nghe nói vậy, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói với vị

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  329

Đại Phạm thiên: "Này Phạm thiên, Ta đã suy nghĩ
như sau: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu
kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu
lý luận, vi diệu, chỉ có người trí mới hiểu thấu. Còn
quần chúng này thì ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích
ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục,
ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý y
tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý
tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái
được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta
thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời
như vậy thật mệt mỏi cho Ta, thời như vậy thật khổ
não cho Ta". Này Phạm thiên, khi ấy những bài kệ
bất khả tư nghì, từ trước chưa từng nghe khởi lên nơi
Ta:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn?
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó mà thấy được pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu, khó
thấy, vi tế.
Này Phạm thiên, với những lời như vậy, suy
tư trên vấn đề, tâm của Ta hướng về vô vi thụ động,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  330

không muốn thuyết pháp.

5. Này các Tỷ-kheo, lần thứ hai vị Đại Phạm thiên ấy... (như trên)...

6. Này các Tỷ-kheo, lần thứ ba, vị Đại Phạm thiên ấy
bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện
Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi
trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe
chánh pháp, những vị này có thể thâm hiểu chánh
pháp!"

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác biết được lời khuyên thỉnh
của vị Phạm Thiên, vì lòng từ bi đối với chúng sanh,
nhìn đời với Phật nhãn. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nhìn đời
với Phật nhãn, thấy có hạng chúng sanh nhiễm ít bụi
đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi căn độn căn, có
hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng dễ dạy khó
dạy, và một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái sanh thế
giới khác và sự nguy hiểm của những hành động lỗi
lầm.

Như trong hồ sen xanh, sen hồng hay sen trắng, có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                331

vượt lên khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng dưới
nước; có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen
trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới nước, sống
vươn lên tới mặt nước, có một số hoa sen xanh, sen
hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới
nước vươn lên khỏi mặt nước, không bị nước làm
đẫm ướt. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhìn quanh
thế giới với Phật nhãn. Ngài thấy có hạng chúng sanh
nhiễm ít bụi đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi
căn độn căn, có hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng
dễ dạy khó dạy, một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái
sanh thế giới khác và sự nguy hiểm của những hành
động lỗi lầm.

7. Rồi vị Đại Phạm thiên, với tâm mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, liền nói với Ngài, bài kệ sau đây:

Như con người đứng trên đỉnh núi nhìn quanh
dân chúng phía dưới.
Cũng vậy Ngài Sumedha lên lầu chánh pháp,
bậc biến nhãn, thoát ly sầu muộn.
Nhìn xuống quần chúng, âu lo sầu muộn bị
sanh già áp bức.
Hãy đứng lên, bậc anh hùng, bậc chiến thắng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               332

ở chiến trường!
Vị trưởng đoàn lữ khách, đấng thoát ly mọi nợ
nần!
Thế Tôn hãy đi khắp thế giới hoằng dương
chánh pháp.
Có người nhờ được nghe, sẽ thâm hiểu diệu
nghĩa!
Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trả lời vị Đại Phạm thiên với bài
kệ sau đây:

Cửa bất diệt đã được mở rộng,
Hỡi những ai được nghe, hãy từ bỏ tà kiến của
mình.
Vì nghĩ đến mệt mỏi hoài công, này Phạm
Thiên.
Ta không muốn giảng Chánh pháp vi diệu cho
loài người!

Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên với ý nghĩ:
"Ta đã là người mở đường cho Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuyết pháp", rồi đảnh
lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài và biến mất
tại chỗ.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              333

8. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Ta thuyết pháp cho ai trước tiên? Ai sẽ mau hiểu chánh pháp này?"

Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Nay vương tử Khanda
(Kiển-trà) và con vương sư Tissa (Đề-xá) trú ở kinh
đô Bandhumatì (Bàn-đầu-bà-đề) là bậc tri thức đa
văn, sáng suốt, đã từ lâu sống ít nhiễm ô bởi bụi đời.
Nay ta hãy thuyết pháp cho vương tử Khanda và con
vương sư Tissa trước tiên, hai vị này sẽ sớm thâm
hiểu chánh pháp này".

Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, biến mất từ cây
Bồ đề, hiện ra tại vườn Lộc Uyển Khenma, kinh đô
Bhadhumatì.

9. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác gọi người giữ vườn:

- "Này bạn, hãy vào kinh đô Bandhumatì, nhắn
với vương tử Khanda và con vương sư Tissa
rằng Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã đến kinh đô Bandhumatì, hiện
trú ở Lộc Uyển Khema và muốn gặp hai vị!"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 334

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn".

Này các Tỷ-kheo, người giữ vườn vâng theo lời dạy
của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, vào kinh đô Bandhumatì và thưa với vương tử
Khanda và con vương sư Tissa: "Thưa quý vị, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến
kinh đô Bandhumatì và hiện ở Lộc Uyển Khema.
Ngài muốn gặp quý vị!"

10. Này các Tỷ-kheo, Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình leo lên một cỗ xe thù thắng rồi cùng với các cỗ
xe thù thắng khác, cho xe ra khỏi kinh thành
Bandhumati, đi đến Lộc Uyển Khema, đi xe cho đến
chỗ còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến trước Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Khi
đến nơi, hai vị này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một
bên.

11. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng, và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của hai vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   335

mà được chư Phật đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy, vương tử Khanda và
con vương sư Tissa, chính tại chỗ ngồi này chứng
được Pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã
sanh rồi cũng phải diệt".

12. Hai vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp,
thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự, diệt tận,
chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với
đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác:

"Thật di diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại
những gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị
che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Bạch
Thế Tôn, nay chúng con quy y Thế Tôn và quy y
Pháp. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con
được xuất gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng
con được thọ đại giới".

13. Này các Tỷ-kheo, vương tử Khanda và con vương sư Tissa được xuất gia với Thế Tôn Vipassì,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 336

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được thọ đại giới.
Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác giảng dạy hai vị này, khuyến khích làm cho
phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại, nêu rõ
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của các pháp
hữu vi và sự lợi ích của Niết-bàn. Và hai vị nay nhờ
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
giảng dạy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho
hoan hỷ với pháp thoại, không bao lâu tâm trí
không còn chấp thủ, được giải thoát khỏi các lậu
hoặc.

14. Này các Tỷ-kheo, trong khi kinh thành
Bandhumatì có đại chúng khoảng tám vạn bốn ngàn
vị được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành Bandhumatì và
ở tại Lộc Uyển Khema. Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất
gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn,
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác".

Khi nghe vậy, các vị này tự nghĩ: "Chắc chắn, pháp luật này không thể tầm thường, sự xuất gia này không thể tầm thường, vì vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               337

đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Tại sao chúng ta lại không làm vậy?".

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng ấy gồm khoảng tám
vạn bốn ngàn vị đi ra khỏi kinh thành Bandhumatì
đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ở, Khi đến nơi, các vị này
đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

15. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết rất dễ thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh rồi cũng phải diệt".

16. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   338

Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế
Tôn, Như người dựng đứng lại, những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, nay
chúng con quy y Thế Tôn và quy y Pháp. Bạch Thế
Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất gia với
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được thọ đại
giới!".

17. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị này được
xuất gia với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị
này, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này, nhờ Thế Tôn Vipassì bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan kỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

18. Này các Tỷ-kheo, nay tám vạn bốn ngàn các vị

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 339

xuất gia từ trước, được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành
Bandhumatì, ở tại Lộc Uyển Khema và thuyết pháp".
Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này,
đi đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở. Khi đến nơi, các vị
này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

19. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết
về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi
ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của
các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái,
cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại
mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị xuất
gia này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp
nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh ra rồi
cũng phải diệt".

20. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   340

diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, Bạch Thế
Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Bạch Thế Tôn, nay chúng
con quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng. Bạch
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất
gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được
thọ đại giới!".

21. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị này,
khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này nhờ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

22. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh đô

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               341

Bandhumatì. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trong khi yên lặng tịnh cư đã suy nghĩ như sau: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhumatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các vị Tỷ- kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

23. Này các Tỷ-kheo, một vị Đại Phạm thiên khác, với tâm tư của mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ kheo, lúc bấy giờ vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chắp tay hướng đến Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                342

Đẳng Giác và bạch Ngài:

- "Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy
là phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy
khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám
mươi vạn vị ở kinh đô Bandhumati: "Này các Tỷ-
kheo hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng,
vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người,
loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các
Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn
toàn. Hãy nêu rõ phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh.
Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không
được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được
nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp". Bạch Thế Tôn,
chúng con sẽ làm như các vị Tỷ-kheo. Sau sáu năm,
các vị này đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn".

Này các Tỷ-kheo, Đại Phạm thiên thuyết như vậy.
Sau khi nói xong, vị này đảnh lễ Thế Tôn Vipassi,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lưng bên hữu
hướng về Ngài và biến mất tại chỗ.

24. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassi, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, vào buổi chiều xuất định

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   343

đứng dậy và nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, ý nghĩ sau đây khởi lên: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhamatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các Tỷ-kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

25. Này các Tỷ-kheo, một Đại Phạm thiên khác với tâm tư của mình, biết được tâm tư của Ta. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay đã co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mắt Ta. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chấp tay hướng đến Ta và bạch với ta: "Như vậy là phải, Bạch Thế Tôn! Như vậy là phải. Bạch Thiện Thệ! Bạch Thế

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  344

Tôn! Thế Tôn hãy khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo
khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị ở kinh đô
Bandhumatì: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp,
vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi
ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai
người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết
giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ phạm
hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp, sẽ
bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh
pháp. Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ làm như các Tỷ-
kheo. Sau sáu năm các vị này sẽ đến kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn". Này các Tỷ-
kheo, vị Đại Phạm thiên thuyết như vậy. Sau khi nói
xong, vị này đảnh lễ Ta, lưng bên hữu hướng về Ta
và biến mất tại chỗ.

26. Này các Tỷ-kheo, Ta khuyến dạy các ngươi: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  345

hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe giảng chánh
pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu
chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo ấy, một phần lớn trong ngày ấy đã lên đường đi khắp quốc độ.

27. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ tại Jambudĩpa
(Diêm phù đề) có tám vạn bốn ngàn túc xá. Khi một
năm vừa mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
một năm vừa mãn, nay còn lại năm năm. Sau năm
năm, hãy đến tại kinh đô Bandhamatì để tụng đọc
giới bổn!"

Hai năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
hai năm vừa mãn, nay còn lại bốn năm. Sau bốn năm,
hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới
bổn!".

Ba năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, ba năm đã mãn, nay còn lại ba năm. Sau ba năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

Bốn năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, bốn năm đã mãn, nay còn hai năm. Sau hai năm, hãy đến kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             346

Năm năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền
giả, năm năm đã mãn, nay còn lại một năm. Sau một
năm, hãy đến tại đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn!"

Sáu năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, sáu năm đã mãn. Nay đã đến ngày đi đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy, một số vị với thần
lực của mình, một số với thần lực của chư Thiên
trong ngày ấy đã đi đến kinh đô Bandhumatì để tụng
đọc giới bổn.

28. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, giữa chúng Tỷ-kheo, tụng đọc giới bổn này:

"Chư Phật dạy Niết-bàn là đệ nhất.
"Nhẫn nhục, khổ hạnh, kham nhẫn, là đệ
nhất.
"Người xuất gia hại người xuất gia khác.
"Hại người khác như vậy không xứng gọi là
Sa-môn.
"Mọi điều ác không làm, hướng tâm các
thiện nghiệp.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              347

"Giữ tâm trí thanh tịnh, chính lời chư Phật
dạy.
"Không chỉ trích, không đánh đập, giữ mình
trong giới bổn.
"Ăn uống có tiết độ, ngủ nghỉ riêng một
mình.
"Hướng tâm đến cao khiết, chính lời chư
Phật dạy".

29. Này các Tỷ-kheo, một thời ta ở tại Ukkhattha
(Úc-Già La), trong rừng Subhaga, dưới gốc cây ta-la
vương. Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta an lặng tịnh
cư, tư tưởng sau đây khởi lên: "Có một trú xứ, một
loại chúng sanh rất dễ đến mà Ta từ trước không đến
ở trong một thời gian khá lâu! Đó là chư Thiên
Suddhàvàsa (Tịnh Cư thiên). Vậy nay Ta hãy đến
chư Thiên ở Tịnh Cư thiên!".

Này các Tỷ-kheo, như một lực sĩ duỗi cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay đã duỗi ra, Ta biến mất ở
Ukkattha, trong rừng Subhaga, dưới gốc cây Ta-La
vương và hiện ra trước chư Thiên ở Tịnh Cư thiên.
Trong đại chúng chư Thiên ấy một số vài ngàn chư
Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên, chư
Thiên ấy đã nói với Ta như sau:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              348

- "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt
kiếp, từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời. Này Hiền giả, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
sanh, thuộc chủng tánh Sát Đế Ly. Này Hiền
giả, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu-
Ly-Nhã). Này Hiền giả, trong thời Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác
ngộ dưới gốc cây Pàtali (Ba-ba-la). Này Hiền
giả, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này Hiền
giả, trong thời Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội, một Tăng
hội sáu trăm tám mươi vạn Tỷ-kheo, một Tăng
hội mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn
Tỷ-kheo. Này Hiền giả, Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-
kheo tên Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ
nhất. Này Hiền giả, phụ vương Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên
là Bandhuma, mẫu hậu tên là Bandhumatì
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua
Bandhuma tên là Bandhumatì. Này Hiền giả,
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác xuất thế tục như thế này, xuất gia như thế

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              349

này, tinh tấn như thế này, giác ngộ như thế này,
chuyển pháp luân như thế này. Này Hiền giả,
chúng con là những người đã tu phạm hạnh
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ dục vọng và đã sanh ra
tại chỗ này".

30. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên...

... một số vài trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta:

- "Này Hiền giả, trong hiền kiếp này, Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nay ra đời.
Này Hiền giả, Thế Tôn, thuộc chủng tánh Sát-
đế -lỵ, thuộc gia tộc Sát-đế-lỵ. Này Hiền giả,
Thế Tôn thuộc danh tánh Gotama (Cù-đàm).
Này Hiền giả, Thế Tôn tuổi thọ không bao
nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút. Này Hiền giả, Thế
Tôn giác ngộ dưới gốc cây assattha (bát-đa- la).
Này Hiền giả, Thế Tôn có hai vị hiền sĩ, đệ nhất
đệ tử tên là Sàriputta và Moggallàna (Xá-lợi-
phất và Mục kiền-liên). Này Hiền giả, Thế Tôn
có một Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                350

vị. Này Hiền giả, Tăng hội này của Thế Tôn
gồm toàn những vị đã diệt trừ lậu hoặc. Này
Hiền giả, Thế Tôn có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Ànanda (A-nan), vị này là thị giả đệ nhất. Này
Hiền giả, phụ vương của Thế Tôn tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn), Hoàng hậu là Màyà
(Ma-gia) kinh đô là Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Này Hiền giả, Thế Tôn xuất thế tục như thế
này, xuất gia như thế này, tinh tấn như thế này,
giác ngộ như thế này, chuyển pháp luân như
thế này. Này Hiền giả, chúng tôi là những
người đã tu phạm hạnh với Thế Tôn, đã diệt
trừ dục vọng và đã sanh ra tại chỗ này".

31. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên
Avihà (Vô Nhiệt thiên) đến chư Thiên Atappà (Vô
Phiền thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi cùng với chư
Thiên Avihà và chư Thiên Atappà đến chư Thiên
Sudassà (Thiện Kiến thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi Ta
cùng với chư Thiên Avihà, chư Thiên Atappà và chư
Thiên Sudassa đến chư Thiên Sudassi (Thiện Hiện
thiên).

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên Avihà,
chư Thiên Atappà, chư Thiên Sudassà và chư Thiên
Sudassì đến chư Thiên Akanitthà (Sắc Cứu Kính
thiên). Này các Tỷ-kheo, lại trong Đại chúng chư

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                351

Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên đến chỗ Ta ở,
đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau
khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta như
sau: "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt kiếp,
từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác ra đời... (như số 29)".

32. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên
ấy, một số vài ngàn chư Thiên (như trước) một số vài
trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng
một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên,
chư Thiên ấy đã nói với Ta như sau: "Này Hiền giả,
trong Hiền kiếp này đức Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nay ra đời... (như số 30)".

33. Này các Tỷ-kheo, như vậy Như Lai khéo chứng
đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá
khứ, những vị này đã nhập Niết-bàn, đã đoạn các
chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi
đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị
này cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh,
cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử,
cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế
Tôn này, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy,
tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh
là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy,
giải thoát là như vậy".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                352

Thế Tôn thuyết pháp như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                         353

33    Lý Duyên Khởi - Định nghĩa - 12 duyên - Kinh Phân Biệt – Tương II, 11

Phân Biệt – Tương II, 11

1) Trú ở Sàvatthi (Xá-vệ).

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết và phân tích cho các Ông về lý Duyên khởi. Hãy lắng nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ giảng.

-Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, thế nào là lý Duyên khởi?

Này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành, hành duyên
thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu xứ,
sáu xứ duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái
duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh
duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được khởi lên.
Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là già chết?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                354

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, bị già, yếu, suy nhược, răng rụng,
tóc bạc, da nhăn, tuổi thọ tàn lụi, các căn chín muồi.
Đây gọi là già.

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác, sự từ bỏ, hủy hoại, tiêu mất, tử
vong, các uẩn hư hoại, thân thể vứt bỏ. Đây gọi là
chết. Như vậy đây là già, đây là chết. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là già chết.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sanh?

Cái gì thuộc chúng sanh này hay chúng sanh khác,
thuộc bộ loại chúng sanh này hay thuộc bộ loại
chúng sanh khác bị sanh, xuất sanh, giáng sanh, đản
sanh, sự xuất hiện các uẩn, sự thành tựu các xứ. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là sanh.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hữu?

Này các Tỷ-kheo, có ba hữu này: Dục hữu, Sắc hữu, Vô sắc hữu. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hữu.

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thủ?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 355

- Này các Tỷ-kheo, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã luận thủ. Này các Tỷ- kheo, đây gọi là thủ.

8) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ái?

- Này các Tỷ-kheo, có sáu ái thân này: sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái. Này các Tỷ- kheo, đây gọi là ái.

9) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thọ?

- Này các Tỷ-kheo, có sáu thọ thân này: thọ do nhãn xúc sanh; thọ do nhĩ xúc sanh; thọ do tỷ xúc sanh; thọ do thiệt xúc sanh; thọ do thân xúc sanh; thọ do ý xúc sanh. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là thọ.

10) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xúc?

- Này các Tỷ-kheo, có sáu xúc thân này: nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là xúc.

11) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sáu xứ?

- Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sáu xứ.

12) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là danh sắc?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  356

- Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý; đây gọi là danh. - Bốn đại chủng và sắc do bốn đại chủng tạo ra; đây gọi là sắc.

Như vậy đây là danh, đây là sắc. Đây gọi là danh sắc.

13) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thức?

- Này các Tỷ-kheo, có sáu thức thân này: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là thức.

14) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hành?

- Này các Tỷ-kheo, có ba hành này: thân hành, khẩu hành, ý hành. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hành.

15) Này các Tỷ-kheo, thế nào là vô minh?

- Này các Tỷ-kheo, không rõ biết Khổ, không rõ
biết Khổ tập, không rõ biết Khổ diệt, không rõ
biết Con đường đưa đến Khổ diệt. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là vô minh.

16) Như vậy này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  357

được khởi lên. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                358

34     Lý Duyên Khởi - Định nghĩa - Giải thích 12 duyên - Kinh ĐẠI DUYÊN – 15 Trường I, 511

KINH ĐẠI DUYÊN (MAHA NIDANA SUTTA) – Bài kinh số 15 – Trường I, 511

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn trụ tại bộ lạc
Kuru (Câu-lâu), ở ấp Kuru tên là Kammassadhamma
(Kiếm-ma-sắt-đàm). Tôn giả Ananda (A Nan) đến
tại chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Kỳ diệu thay, bạch Thế
Tôn! Bạch Thế Tôn, giáo pháp Duyên khởi này thâm
thúy, thật sự thâm thúy, và giáo pháp này đối với con
hết sức minh bạch rõ ràng.

- Này Ananda, chớ có nói vậy! Này Ananda chớ có
nói vậy! Này Ananda, giáo pháp Duyên khởi này
thâm thúy, thật sự thâm thúy. Này Ananda, chính vì
không giác ngộ, không thâm hiểu giáo pháp này
mà chúng sanh hiện tại bị rối loạn như một ổ kén,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                359

rối ren như một ống chỉ, giống như cỏ munja và lau sậy babaja (ba-ba-la), không thể nào ra khỏi khổ xứ, ác thú, đọa xứ, sanh tử.

2. Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Già và chết do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Già và
chết do duyên gì?" Hãy đáp: "Già và chết do duyên
sanh".

- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Sanh có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Sanh do
duyên gì?" Hãy đáp: "Sanh do duyên hữu".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Hữu có do duyên
nào không? Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Hữu
do duyên gì?" Hãy đáp: "Hữu do duyên thủ".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi. "Thủ có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thủ
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thủ do duyên ái".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Sanh có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Sanh do
duyên gì?" Hãy đáp: "Sanh do duyên hữu".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Hữu có do duyên
nào không? Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Hữu
do duyên gì?" Hãy đáp: "Hữu do duyên thủ".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               360

(2 đoạn này dư)????
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Ái có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Ái do
duyên gì?" Hãy đáp: "Ái do duyên thọ".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Thọ có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thọ
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thọ do duyên xúc".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Xúc có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Xúc
do duyên gì?" Hãy đáp: "Xúc do duyên danh
sắc"????. (Xúc do duyên Sáu nhập)
- (Thiếu Sáu nhập do duyên Danh sắc)????
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Danh sắc có duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Danh
sắc do duyên gì? Hãy đáp: "Danh sắc do
duyên thức".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Thức có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thức
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thức do duyên danh
sắc".
3. Này Ananda, như vậy do duyên danh sắc, thức
sanh; do duyên thức, danh sắc sanh; do duyên danh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                            361

sắc, xúc sanh,(??? do duyên danh sắc, lục nhập sanh; do duyên lục nhập, xúc sanh); do duyên xúc, thọ sanh; do duyên thọ; ái sanh; do duyên ái, thủ sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu, sanh sanh; do duyên sanh, lão tử sanh, do duyên lão tử, sầu, bi, khổ, ưu não sanh. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn tập khởi.

4. Trước đã nói: "Do duyên sanh; lão tử sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên sanh; lão tử sanh?"

 Này Ananda, nếu sanh không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, như chư Thiên hay Thiên
giới, Càn-thát-bà hay Càn-thát-bà-giới, Dạ-xoa
hay Dạ Xoa giới. Quỷ thần hay Quỷ thần giới,
loài Người hay Nhân giới, loại bốn chân hay tứ
túc giới, loài chim hay điểu giới, loài trùng xà
hay trùng xà giới. Này Ananda, nếu không có
sanh cho tất cả, do sanh diệt, thời lão tử có thể
hiện hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của lão tử, tức là sanh.

5. Trước đã nói: "Do duyên hữu, sanh sanh ra". Này

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  362

Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên hữu, sanh sanh ra?"

 Này Ananda, nếu hữu không có bất cứ loại
nào, giới nào, bất cứ chỗ nào xứ nào, như dục
hữu, sắc hữu hay vô sắc hữu. Nếu không có hữu
cho tất cả, do hữu diệt, thời sanh có thể hiện
hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của sanh, tức là hữu.

6. Trước đã nói: "Do duyên thủ, hữu sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu hỏi: "Do duyên thủ, hữu sanh?"

 Này Ananda, nếu thủ không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, như dục thủ, kiến thủ, giới
cấm thủ hay ngã chấp thủ. Nếu không có thủ
cho tất cả, do thủ diệt, thời hữu có thể hiện hữu
không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                363

như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của hữu, tức là thủ.

7. Trước đã nói: "Do duyên ái, thủ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên ái, thủ sanh".

 Này Ananda, nếu ái không có bất cứ loại nào,
bất cứ chỗ nào, như sắc ái, thanh ái, hương ái,
vị ái, xúc ái hay pháp ái. Nếu không có ái cho
tất cả, do ái diệt thời thủ có thể hiện hữu
không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thủ, tức là ái.

8. Trước đã nói: "Do duyên thọ, ái sanh".

 Này Ananda, nếu thọ không có bất cứ loại nào,
bất cứ chỗ nào, như nhãn xúc sở sanh thọ, nhĩ
xúc sở sanh thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, thiệt xúc
sở sanh thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, ý xúc sở sanh
thọ. Nếu không có thọ cho tất cả, nếu thọ diệt
thời ái có thể hiện hữu không?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              364

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của ái, tức là thọ.

9. Này Ananda, như vậy do duyên thọ, ái sanh;

- Do duyên ái, tìm cầu sanh;
- Do duyên tìm cầu, lợi sanh;
- Do duyên lợi, quyết định (sở dụng của lợi)
sanh;
- Do duyên quyết định, tham dục sanh;
- Do duyên tham dục, đam trước sanh;
- Do duyên đam trước, chấp thủ sanh;
- Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh;
- Do duyên hà tiện, thủ hộ sanh;
- Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện
pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu,
tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng
ngữ.

10. Trước đã nói: "Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện pháp, như chấp trượng, chấp kiếm,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              365

tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện pháp, như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ"?

 Này Ananda, nếu thủ hộ không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có thủ hộ cho
tất cả, nếu thủ hộ diệt, thời một số ác, bất thiện
pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu,
tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu,
vọng ngữ có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên,
như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của một
số ác, bất thiện pháp như chấp trượng, chấp kiếm,
tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu,
vọng ngữ, tức là thủ hộ.

11. Trước đã nói: "Do duyên hà tiện, thủ hộ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên hà tiện thủ hộ sanh"?

 Này Ananda, nếu hà tiện không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có hà tiện, cho tất cả, nếu hà tiện diệt thời thủ hộ có thể hiện

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 366

hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thủ hộ, tức là hà tiện.

12. Trước đã nói: "Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh"?

 Này Ananda, nếu chấp thủ không có bất cứ
loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không chấp thủ
cho tất cả, nếu chấp thủ diệt thời hà tiện có thể
hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của hà tiện, tức là chấp thủ.

13. Trước đã nói: "Do duyên đam trước, chấp thủ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên đam trước, chấp thủ sanh "?

 Này Ananda, nếu đam trước không có bất cứ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                367

loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có đam trước cho tất cả, nếu đam trước diệt thời chấp thủ có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của chấp thủ, tức là đam mê.

14. Trước đã nói: "Do duyên tham dục, đam trước sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên tham dục, đam trước sanh "?

 Này Ananda, nếu tham dục không có bất cứ
loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có tham
dục cho tất cả, nếu tham dục diệt, thời đam
trước có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của đam trước, tức là tham dục.

15. Trước đã nói: "Do duyên quyết định, tham dục sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên quyết định tham dục sanh"?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              368

 Này Ananda, nếu quyết định không có bất cứ
loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có quyết
định cho tất cả, nếu quyết định diệt, thời tham
dục có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của tham dục tức là quyết định.

16. Trước đã nói: "Do duyên lợi, quyết định sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên lợi quyết định sanh"?

 Này Ananda, nếu lợi không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, nếu lợi không có cho tất
cả, nếu lợi diệt thời quyết định có thể hiện hữu
được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của quyết định, tức là lợi.

17. Trước đã nói: "Do duyên tìm cầu, lợi sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               369

tìm cầu, lợi sanh"?

 Này Ananda, nếu tìm cầu không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, nếu tìm cầu không có
cho tất cả, nếu tìm cầu diệt, thời lợi có thể hiện
hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của lợi, tức là tầm cầu.

18. Trước đã nói: "Do duyên ái, tìm cầu sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên ái, tầm cầu sanh"?

 Này Ananda, nếu không có bất cứ loại nào,
bất cứ chỗ nào, nếu ái không có cho tất cả,
nếu ái diệt thời, tầm cầu có thể hiện hữu được
không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của tầm cầu, tức là ái.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 370

Này Ananda, như vậy hai phương diện (của ái) tuy hai nhưng hòa hợp thành một, nhờ thọ (làm duyên sanh).

19. Trước đã nói: "Do duyên xúc, thọ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên xúc, thọ sanh"?

 Này Ananda, nếu xúc không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, như nhãn xúc, nhĩ xúc,
tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc, nếu xúc
không có cho tất cả, nếu xúc diệt, thời thọ có
thể hiện hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thọ, tức là xúc.

20. Trước đã nói: "Do duyên danh sắc, xúc sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên danh sắc, xúc sanh"?

 Này Ananda, nếu những hình, những sắc,
những tướng, những mạo, nhờ đó mà danh
thân và sắc thân thi thiết; nếu những hình,
những sắc, những tướng, những mạo ấy không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              371

có, thời danh mục xúc trong sắc thân có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo ấy nhờ đó mà sắc thân được thi thiết, nếu
những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy
không có, thời hữu đối xúc trong danh thân có thể
hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo nhờ đó mà danh thân và sắc thân được
thi thiết, nếu những hình, những sắc, những tướng,
những mạo ấy không có, thời danh mục xúc hay hữu
đối xúc có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo nhờ đó mà danh sắc được thi thiết, nếu
những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy
không có thì xúc có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              372

Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của xúc, tức là danh sắc.

21. Trước đã nói: "Do duyên thức, danh sắc sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên thức, danh sắc sanh"?

 Này Ananda, nếu thức không đi vào trong bụng của người mẹ, thời danh sắc có thể hình thành trong bụng bà mẹ không?

- Bạch Thế Tôn, không!

 Này Ananda, nếu thức đi vào trong bụng bà mẹ rồi bị tiêu diệt, thời danh sắc có thể hình thành trạng thái này, trạng thái khác không?

- Bạch Thế Tôn, không!

 Này Ananda, nếu thức bị đoạn trừ trong
đứa con nít, hoặc là đồng nam hay đồng nữ,
thời danh sắc có thể lớn hơn, trưởng thành
và thành mãn được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                373

vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của danh sắc, tức là thức.

22. Trước đã nói: "Do duyên danh sắc, thức sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên sanh sắc thức sanh "?

 Này Ananda, nếu thức không an trú được
trong danh sắc, thời trong tương lai, có thể
hiện hữu sự hình thành của sanh, lão, tử,
khổ tập không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thức, tức là danh sắc.

- Này Ananda, trong giới hạn con người
được sanh, con người được già, con người
được chết, con người được diệt, hay con
người được tái sanh, trong giới hạn ấy là
danh mục đạo, trong giới hạn ấy là ngôn ngữ
đạo, trong giới hạn ấy là thi thiết đạo, trong
giới hạn ấy là tuệ giới, trong giới hạn ấy là
lưu chuyển luân hồi hiện hữu trạng thái này
trạng thái khác nghĩa là danh sắc và thức.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              374

23. Này Ananda, có bao nhiêu lời tuyên bố về ngã?

- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là có sắc
và hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi có sắc và
hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là có sắc
và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi có sắc và
vô lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là không
có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi
không có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là không
có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi
không có sắc và vô lượng".
24. Này Ananda, có người tuyên bố ngã có sắc và có
hạn lượng trong hiện tại, người này tuyên bố hoặc
ngã có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc như
thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn
nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy
thời lời tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và có hạn
lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người tuyên bố ngã có sắc và vô lượng người này tuyên bố hoặc ngã có sắc và vô

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               375

lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và vô lượng
trong tương lai. Hoặc như thế này: "Ngã của tôi
không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy".
Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời tuyên bố về
tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy là quá đủ
rồi.

Này Ananda, có người tuyên bố ngã không có sắc và
có hạn lượng, người này tuyên bố hoặc ngã không có
sắc và có hạn lượng trong hiện tại hoặc ngã không có
sắc và có hạn lượng trong tương lai... hoặc ngã không
có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc như thế này:
"Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho
như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời
tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy
là quá đủ rồi. Này Ananda, như vậy, là có bấy nhiêu
lời tuyên bố về ngã.

25. Này Ananda, có bao nhiêu lời không tuyên bố về ngã?

- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi
có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi có
sắc và vô lượng".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                376

- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
không có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã
của tôi không có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
không có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của
tôi không có sắc và vô lượng".

26. Này Ananda, có người không tuyên bố ngã có sắc và có hạn lượng, người này không tuyên bố, hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã có sắc và
vô lượng, người này không tuyên bố hoặc ngã có sắc
và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và vô
lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này. "Ngã
của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như
vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không
tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy
là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã không có sắc và có hạn lượng, người này tuyên bố, hoặc ngã

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               377

không có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, hoặc
ngã không có sắc và có hạn lượng trong tương lai.
Hoặc không như thế này: "Ngã của tôi không phải
như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda,
sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến
ngã không có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ
rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã không có
sắc và vô lượng, người này không tuyên bố ngã
không có sắc và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã
không có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc
không như thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy,
tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là
như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc
và vô lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, như vậy là có bấy nhiêu lời không tuyên bố về ngã.

27. Này Ananda, dưới bao nhiêu hình thức, ngã được quan niệm?

- Này Ananda, ngã được quan niệm như thọ
trong câu: "Ngã của tôi là thọ". Hay trái lại:
"Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi
không có cảm thọ".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                378

- Này Ananda, hoặc ngã được quan niệm như
trong câu: "Ngã của tôi không phải là thọ, cũng
không phải là không có cảm thọ; ngã của tôi
có cảm thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ".
Như vậy, này Ananda, ngã được quan niệm.

28. Này Ananda, ai nói: "ngã của tôi là thọ". Người ấy cần được trả lời: "Này Hiền giả, có ba loại cảm thọ, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Trong ba loại thọ này, loại nào ông xem là ngã?"

- Này Ananda, khi cảm giác một lạc thọ, chúng
ta không cảm giác một khổ thọ, không cảm
giác một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm
giác một lạc thọ thôi.
- Này Ananda, khi cảm giác một khổ thọ, chúng
ta không cảm giác một lạc thọ, không cảm giác
một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm giác một
khổ thọ thôi.
- Này Ananda, khi cảm giác một bất khổ bất lạc
thọ, chúng ta không cảm giác một lạc thọ,
không cảm giác một khổ thọ, khi ấy chỉ cảm
giác một bất khổ bất lạc thọ thôi.
29. Lại nữa, này Ananda, lạc thọ là vô thường, hữu
vi, là pháp duyên khởi, là pháp biến hoại, là pháp

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               379

đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận.

- Này Ananda, khổ thọ là vô thường, hữu vi, là
pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại, là pháp
đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận.
- Này Ananda, bất khổ bất lạc thọ là vô thường,
hữu vi, là pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại,
là pháp đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt
tận.
 Khi cảm giác một lạc thọ mà nói rằng: "Đó là
ngã của tôi", thời khi lạc thọ ấy diệt mất người
ấy cũng nghĩ rằng: "Ngã của tôi cũng diệt".
 Khi cảm giác một khổ thọ mà nói rằng: "Đó là
ngã của tôi", thời khi khổ thọ ấy diệt mất người
ấy cũng nghĩ rằng: "Ngã của tôi cũng diệt".
 Khi cảm giác một bất khổ bất lạc thọ mà nói
rằng: "Đó là ngã của tôi", thời khi bất khổ bất
lạc thọ ấy diệt mất, người ấy cũng nghĩ rằng:
"Ngã của tôi cũng diệt".
Vậy những ai nói rằng: "Ngã của tôi là thọ", người
ấy sẽ xem ngã của mình như một cái gì trong hiện
tại, cái gì ấy là vô thường, lạc khổ xen lẫn, là pháp
sanh diệt. Do vậy, này Ananda, không thể chấp
nhận quan niệm "Ngã của tôi là thọ".

30. Này Ananda, ai nói như sau: "Ngã của tôi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                380

không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ".
Người ấy cần được trả lời: "Này Hiền giả, chỗ nào
không có một cảm thọ gì cả, chỗ ấy có thể xem là
"Tôi có" được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan niệm "Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ".

31. Này Ananda, ai nói như sau: "Ngã của tôi
không phải là thọ, ngã của tôi không phải không
có cảm thọ, ngã của tôi có cảm thọ, ngã của tôi có
khả năng cảm thọ". Người ấy cần được trả lời:
"Này Hiền giả nếu tất cả mọi loại cảm thọ đều đoạn
diệt hoàn toàn, khi không còn một loại cảm thọ nào
cả, khi thọ đã tận diệt, thời ở tại chỗ ấy, có thể nói:
"Tôi là như vậy" chăng?"

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan
niệm "Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi
không phải không có cảm thọ; ngã của tôi có cảm
thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ".

32. Này Ananda, khi có một vị Tỷ-kheo không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  381

quan niệm ngã là thọ, không quan niệm ngã không
phải thọ, không quan niệm: "Ngã của tôi là thọ, ngã
của tôi có khả năng cảm thọ", khi ấy vị này sẽ không
chấp trước một điều gì ở trên đời, vì không chấp
trước nên không sợ hãi; vì không sợ hãi nên hoàn
toàn tự mình tịch diệt. Vị ấy biết sanh đã tận, phạm
hạnh đã thành, những việc cần làm đã làm, sau đời
này không còn đời nào khác nữa.

Này Ananda, với vị Tỷ-kheo có tâm giải thoát như vậy, nếu có ai nói vị Tỷ-kheo ấy có tà kiến như sau: "Như Lai có tồn tại sau khi chết" thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại và không không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Tại sao vậy? Này Ananda, ví dầu có bao nhiêu danh mục, bao nhiêu danh mục đạo, dầu có bao nhiêu ngôn ngữ, bao nhiêu ngôn ngữ đạo, dầu có bao nhiêu thi thiết, bao nhiêu thi thiết đạo, dầu có bao nhiêu trí tuệ, bao nhiêu trí tuệ giới, dầu có bao nhiêu luân chuyển, bao nhiêu vận hành, với thắng trí hiểu biết tất cả, vị Tỷ-kheo được giải thoát. Với vị Tỷ-kheo thắng trí giải thoát như vậy mà nói rằng vị Tỷ-kheo ấy không biết, không thấy, thời thật là

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  382

một sự phi lý.

33. Này Ananda, có bảy trú xứ của thức và hai xứ. Thế nào là bảy?

- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân dị loại
và tưởng dị loại, như loài Người, một số chư
Thiên và một số trong địa ngục. Đó là trú xứ thứ
nhất của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân dị loại
nhưng tưởng nhất loại, như các vị Phạm Chúng
thiên được sanh vào cõi ấy, nhờ sơ Thiền. Đó là
trú xứ thứ hai của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân nhất
loại nhưng tưởng dị loại, như các vị Quang Âm
thiên (Abhassarà). Đó là trú xứ thứ ba của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân nhất
loại và tưởng cũng nhất loại, như các vị Biến
Tịnh thiên (Subhakinna). Đó là trú xứ thứ tư của
thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, vượt ra khỏi
tất cả sắc tưởng, đoạn trừ tất cả hữu đối tưởng,
không suy tư đến mọi dị loại tưởng, chỉ có tưởng
"Hư không là vô biên", được sanh vào cõi Hư

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             383

Không vô biên xứ. Đó là trú xứ thứ năm của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình hoàn toàn
vượt ra khỏi Không vô biên xứ, chỉ có tưởng
"Thức là vô biên", được sanh vào cõi Thức vô
biên xứ. Đó là trú xứ thứ sáu của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, hoàn toàn
vượt ra khỏi Thức vô biên xứ, chỉ có tưởng "Vô
sở hữu", được sanh vào cõi Vô sở hữu xứ. Đó là
trú xứ thứ bảy của thức.
- Hai xứ là Vô tưởng hữu tình xứ và Phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
34. Này Ananda, trong thức trú xứ thứ nhất có thân
dị loại và tưởng dị loại này, như loài Người, một số
chư Thiên và một số hữu tình trong địa ngục. Này
Ananda nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự
tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt,
hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của
trú xứ này, một vị như vậy có thể còn hoan hỷ ưa
thích trú xứ này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

... (như trước)...

- Này Ananda, trong thức trú xứ thứ bảy, hoàn toàn

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               384

vượt ra khỏi Thức vô biên xứ, chỉ có tưởng "Vô sở
hữu", được sanh vào cõi Vô sở hữu xứ. Này Ananda
nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự tập
khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được sự tập khởi,
hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được
sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của trú xứ này,
một vị như vậy có thể còn hoan hỷ ưa thích trú xứ
này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, với Vô tưởng hữu tình xứ này, này
Ananda, nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được
sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị
ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất
ly của trú xứ này, một vị như vậy có thể còn hoan
hỷ ưa thích trú xứ này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, với Phi tưởng phi phi tưởng xứ này,
này Ananda, nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu
được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được
vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất
ly của trú xứ này, một vị như vậy có thể còn hoan
hỷ ưa thích trú xứ này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               385

- Này Ananda, bởi bảy thức trú xứ và hai xứ này,
nếu có vị Tỷ-kheo đã như chơn hiểu được tập khởi,
đoạn trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm, xuất ly của chúng,
nhờ không còn chấp thủ, vị này được giải thoát. Này
Ananda, vị Tỷ-kheo như vậy được gọi là Tuệ giải
thoát.

35. Này Ananda, có tám giải thoát. Thế nào là tám?

1.   Tự mình có sắc, thấy các sắc pháp. Đó là giải
thoát thứ nhất.
2.   Không biết tự mình có sắc, thấy các sắc ngoài
tự thân. Đó là giải thoát thứ hai.
3.   Tâm mạnh hướng đến thanh tịnh. Đó là giải
thoát thứ ba.
4.   Hoàn toàn vượt khỏi mọi sắc tưởng, đoạn diệt
mọi hữu đối tưởng, không suy tư đến mọi
tưởng dị biệt, với tư tưởng: "Hư không là vô
biên", chứng và an trú Hư không vô biên xứ.
Đó là giải thoát thứ tư.
5.   Hoàn toàn vượt khỏi Hư không vô biên xứ, với
tư tưởng: "Thức là vô biên", chứng và an trú
Thức vô biên xứ. Đó là giải thoát thứ năm.
6.   Hoàn toàn vượt khỏi Thức vô biên xứ, với tư

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               386

tưởng: "Vô sở hữu" chứng và an trú Vô sở hữu
xứ. Đó là giải thoát thứ sáu.
7.   Hoàn toàn vượt khỏi Vô sở hữu xứ, chứng và
an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đó là giải
thoát thứ bảy.
8.   Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, chứng và an trú Diệt thọ tưởng định. Đó là
giải thoát thứ tám. Này Ananda, như vậy là tám
giải thoát.
36. Này Ananda, khi một vị Tỷ-kheo thuận thứ thể
nhập tám giải thoát này, có thể nhập và có thể xuất
khỏi bất cứ giải thoát nào khi nào mình muốn, chỗ
nào mình muốn và dài bao lâu mình muốn - và với
các lậu hoặc được đoạn trừ, vị Tỷ-kheo chứng và
an trú trong tám giải thoát và tuệ giải thoát, không
còn lậu hoặc ngay trong thời hiện tại, tự mình thấu
đạt và chứng ngộ. Này Ananda, không còn có một
Câu giải thoát nào khác cao hơn và thù thắng hơn
Câu giải thoát này.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                387

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   388

35    Lý Duyên Khởi - Định nghĩa - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111

KINH CHÁNH TRI KIẾN (Sammaditthi suttam) – Bài kinh số 9 – Trung I, 111

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sariputta (Xá-
lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". -
"Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được
gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một
Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực,
có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp
này?

– Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sariputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sariputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi nghe Tôn giả Sariputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 389

– Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả! - Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tuệ tri được bất
thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được
thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi
ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh
trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bổn thiện?

1. Chư Hiền, sát sanh là bất thiện,
2. Lấy của không cho là bất thiện,
3. Tà hạnh trong các dục là bất thiện,
4. Nói láo là bất thiện,
5. Nói hai lưỡi là bất thiện,
6. Ác khẩu là bất thiện,
7. Nói phù phiếm là bất thiện,
8. Tham dục là bất thiện,
9. Sân là bất thiện,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                390

10.   Tà kiến là bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện. Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện?

 Tham là căn bổn bất thiện,  Sân là căn bổn bất thiện,  Si là căn bổn bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

Và này chư Hiền, thế nào là thiện?

1. Từ bỏ sát sanh là thiện
2. Từ bỏ lấy của không cho là thiện
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện
4. Từ bỏ nói láo là thiện,
5. Từ bỏ nói hai lưỡi là thiện,
6. Từ bỏ ác khẩu là thiện,
7. Từ bỏ nói phù phiếm là thiện,
8. Không tham dục là thiện,
9. Không sân là thiện,
10. Chánh tri kiến là thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện?

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              391

1. Không tham là căn bổn thiện 2. Không sân là căn bổn thiện 3. Không si là căn bổn thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta và hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến,
có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 392

đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức ăn, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn?

 Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các
loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các
loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế
nào là bốn? Đoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc
thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức
thực là thứ tư.
 Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn,
 Từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri
kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh
Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh
Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   393

đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ
pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri
kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành
tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri Khổ, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri
Đoạn diệt của khổ, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh
tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt
đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi của khổ, thế nào là Đoạn diệt của khổ, thế nào là con

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   394

Đường đưa đến đoạn diệt của khổ?

 Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là
khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được
là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền,
như vậy gọi là Khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính
là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục
ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập
khởi của khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Đoạn diệt của khổ? Đó là
sự đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng
bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái
ấy.
 Chư Hiền, thế nào là con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ? Chính là Thánh Đạo Tám Ngành
đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến... Chánh
Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như
vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Đoạn
diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả
tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên,... (như trên)...
và thành tựu diệu pháp này.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 395

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử... (như trên)... thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ
tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến
đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử
có chánh tri kiến,... (như trên)... và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập
khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già
chết?

– Thuộc bất kỳ hữu tính giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc
da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các
căn; chư Hiền, như vậy gọi là già.

Chư Hiền thế nào là chết? - Thuộc bất kỳ hữu
tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh
một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung,
hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy
gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền,
như vậy gọi là già chết.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                     396

 Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già
chết,
 Từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của
già chết.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri
kiến... (như trên)... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên... (như trên)..., và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri
đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  397

con đường đưa đến đoạn diệt của sanh?

 Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện,
hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ;
Chư Hiền, như vậy gọi là sanh.
 Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh,
 Từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của
sanh,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... (như trên)... như vậy... (như trên)... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    398

kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? –

 Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu,
vô sắc hữu.
 Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu;
 Từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                399

pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ?

 Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ,
giới cấm thủ, ngã luận thủ.
 Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ;
 Từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                       400

diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái?

 Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái,
hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái.
 Từ tập khởi của thọ, có tập của ái,
 Từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như
vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt
của ái như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt
của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    401

tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ?

 Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn
xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc
sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc
sanh, thọ do ý xúc sanh.
 Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ;
 Từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của
thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy,
tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ
như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    402

xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc?

 Chư Hiền, có sáu loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc.
 Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc;
 Từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của
xúc,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả...câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   403

tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập
khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu
nhập?

 Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ
nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập.
 Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của
sáu nhập;
 Từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của
sáu nhập;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, chỉ khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu
nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy,
tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con
đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi
ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu
diệu hạnh pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  404

giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc?

 Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy
gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo
thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy
đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy
gọi là danh sắc.
 Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh
sắc;
 Từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh
sắc;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 405

tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị
ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri
đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức?

 Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức,
nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.
 Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức;
 Từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  406

vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri
đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hành?

 Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành,
ngữ hành, tâm hành.
 Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của
hành;
 Từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của
hành;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 407

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh,
tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập
khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô
minh?

 Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ
tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về
con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như
vậy gọi là vô minh.
 Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô
minh;

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 408

 Từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của
vô minh;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh
Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh
như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri
đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy
đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có
tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 409

đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập
khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu
hoặc?

 Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu
lậu, vô minh lậu.
 Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu
hoặc;
 Từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của
lậu hoặc
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con
đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là:
Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ,
Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh
tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   410

trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               411

36    Pháp Giới Tánh - Kinh Duyên – Tương II, 51

Duyên – Tương II, 51

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông lý duyên khởi và các pháp duyên sanh. Hãy lắng nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

Thế Tôn nói như sau:

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Lý Duyên Khởi?

Do duyên sanh, này các Tỷ-kheo, già, chết khởi lên.

Dầu các Như Lai có xuất hiện hay không xuất hiện, an trú là giới tánh ấy, pháp trú tánh ấy, pháp quyết định tánh ấy, y duyên tánh ấy. Như Lai hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt định lý ấy. Sau khi hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt, Như Lai tuyên bố, tuyên thuyết, tường thuyết, khai hiển, khai thị, phân biệt, minh hiển, minh thị.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  412

4) Do duyên sanh, này các Tỷ-kheo, nên có già, chết.

Do duyên hữu, này các Tỷ-kheo, nên có sanh.

Do duyên thủ, này các Tỷ-kheo, nên có hữu.

Do duyên ái, này các Tỷ-kheo, nên có thủ.

Do duyên thọ, này các Tỷ-kheo, nên có ái.

Do duyên xúc, này các Tỷ-kheo, nên có thọ.

Do duyên sáu xứ, này các Tỷ-kheo, nên có xúc.

Do duyên danh sắc, này các Tỷ-kheo, nên có sáu xứ.

Do duyên thức, này các Tỷ-kheo, nên có danh sắc.

Do duyên các hành, này các Tỷ-kheo, nên có thức.

Do duyên vô minh, này các Tỷ-kheo, nên có hành.

Dầu cho Như Lai có xuất hiện hay không xuất
hiện, an trú là giới tánh ấy, pháp trú tánh ấy,
pháp quyết định tánh ấy, y duyên tánh ấy. Như
Lai hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng đạt tánh
ấy. Sau khi hoàn toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng
đạt, Như Lai tuyên bố, tuyên thuyết, tường thuyết,
khai hiển khai thị, phân biệt, minh hiển, minh thị.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               413

5) Do duyên vô minh, này các Tỷ-kheo, có các
hành. Như vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây là như tánh,
bất hư vọng tánh, bất dị như tánh, y duyên tánh
ấy. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là lý duyên khởi.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là duyên sanh pháp?

Già, chết, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

7) Sanh, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

8) Hữu, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly tham tánh, đoạn diệt tánh.

9) - 16) Thủ, này các Tỷ-kheo... ái, này các Tỷ-
kheo... Thọ, này các Tỷ-kheo... Xúc, này các Tỷ-
kheo... Sáu xứ, này các Tỷ-kheo... Danh sắc, này các
Tỷ-kheo... Thức, này các Tỷ-kheo... Các hành, này
các Tỷ-kheo...

17) Vô minh, này các Tỷ-kheo, là vô thường, hữu vi, duyên sanh, biến hoại tánh, biến diệt tánh, ly

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               414

tham tánh, đoạn diệt tánh. Những pháp này, này các Tỷ-kheo, được gọi là duyên sanh pháp.

18) Do vì, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử khéo
thấy như chơn với chánh trí tuệ lý duyên khởi này
và các pháp duyên sanh này, nên chắc chắn vị ấy
không chạy theo quá khứ (với những câu hỏi): "Ta
có mặt trong quá khứ? Ta không có mặt không quá
khứ? Ta là gì trong quá khứ? Ta có mặt như thế nào
trong quá khứ? Hay trước ta đã là gì, và nay trong
quá khứ ta là gì?"

19) Hay không chạy theo tương lai (với những câu
hỏi): "Ta có mặt trong tương lai? Ta không có mặt
trong tương lai? Ta sẽ làm gì trong tương lai? Ta có
mặt như thế nào trong tương lai? Hay trước ta là gì,
và nay trong tương lai ta sẽ là gì?"

20) Hay nay các vị ấy sẽ khởi lên những nghi ngờ về tự mình trong hiện tại như sau: "Ta hiện có mặt? Ta hiện không có mặt? Ta hiện là gì? Ta hiện có mặt như thế nào?" Sự kiện như vậy không xảy ra.

21) Vì sao? Vì rằng vị Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, đã khéo thấy như chơn với chánh trí tuệ định lý duyên khởi này với các pháp duyên sanh này.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               415

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   416

37     TIỂU Kinh SƯ TỬ HỐNG – 11 Trung I, 151

TIỂU KINH SƯ TỬ HỐNG (Culasihanadasuttam) – Bài kinh số 11 – Trung I, 151

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), trong vườn ông
Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đây, Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo.

– Bạch Thế Tôn,

Những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết như sau:

– Này các Tỷ-kheo, chỉ ở đây là có Sa-môn thứ
nhất; ở đây là có Sa-môn thứ hai; ở đây là có Sa-môn
thứ ba; ở đây là có Sa-môn thứ tư; các ngoại đạo khác
không có Sa-môn. Này các Tỷ-kheo, các Ông hãy
chân chánh rống tiếng rống sư tử như vậy.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                417

Này các Tỷ-kheo, sự tình này xảy ra khi ở đây
những Du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Chư Tôn giả có
tin tưởng gì, có sức lực gì mà chư Tôn giả tuyên bố:
"Chỉ ở đây là có Sa-môn thứ nhất; ở đây là có Sa-
môn thứ hai; ở đây là có Sa-môn thứ ba; ở đây là có
Sa-môn thứ tư; các ngoại đạo khác không có Sa-
môn"?

Này các Tỷ-kheo, nếu được các Du sĩ ngoại đạo
nói như vậy, cần phải trả lời họ như sau: "Chư Hiền,
vì chúng tôi tự chánh kiến bốn pháp, được Thế Tôn
tuyên bố cho chúng tôi biết, bậc đã thấy, đã biết, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nên chúng tôi nói: "Chỉ
ở đây là có Sa-môn thứ nhất, ở đây là có Sa-môn thứ
hai; Sa-môn thứ ba; Sa-môn thứ tư". Thế nào là bốn?
Chư Hiền, chúng tôi có lòng tin bậc Đạo Sư, có lòng
tin Pháp, có sự thành tựu viên mãn các Giới luật, và
những pháp hữu của chúng tôi, những người cư sĩ và
những người xuất gia, được chúng tôi thương, chúng
tôi mến. Chư Hiền, vì chúng tôi tự chánh kiến bốn
pháp, được Thế Tôn tuyên bố cho chúng tôi biết, bậc
đã thấy, đã biết, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nên
chúng tôi nói: "Chỉ ở đây là Sa-môn... Sa-môn thứ
tư".

Này các Tỷ-kheo, sự tình này xảy ra, khi ở đây, những Du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Chư Hiền, chúng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 418

tôi cũng có lòng tin bậc Đạo Sư, vị ấy là Đạo Sư của
chúng tôi. Chúng tôi có lòng tin Pháp, Pháp ấy là
Pháp của chúng tôi, chúng tôi thành tựu viên mãn các
Giới luật, những Giới luật ấy là Giới luật của chúng
tôi. Và những pháp hữu của chúng tôi, những người
cư sĩ và cả những người xuất gia, được chúng tôi
thương, được chúng tôi mến. Chư Hiền, như vậy có
sự sai biệt gì, có sự đặc thù gì, có sự khác biệt gì giữa
quý vị và chúng tôi?".

Chư Tỷ-kheo, nếu được các Du sĩ ngoại đạo nói như vậy, cần phải trả lời họ như sau:

 "Chư Hiền, cứu cánh là một hay cứu cánh là đa
diện?" Nếu trả lời đứng đắn, các Du sĩ ngoại
đạo phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh là một,
cứu cánh không phải đa diện"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có tham,
hay cho người không tham?" Nếu trả lời đứng
đắn, các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời:- "Chư
Hiền, cứu cánh ấy cho người không tham,
không phải cho người có tham"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có sân, hay
cho người không sân?" Nếu trả lời đứng đắn,
các Du sĩ ngoại đạo phải trả lời: "Chư Hiền,
cứu cánh ấy cho người không sân, không phải
cho người có sân"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                    419

 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có si hay
cho người không si? Nếu trả lời đứng đắn...
phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người
không si, không phải cho người có si"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có ái, hay
cho người không ái?" Nếu trả lời đứng đắn...
phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người
không ái, không phải cho người có ái"
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có chấp thủ,
hay cho người không chấp thủ?" Nếu trả lời
đứng đắn... phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh
ấy cho người không chấp thủ, không phải cho
người chấp thủ".
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người có trí, hay
cho người không có trí?" Nếu trả lời đứng
đắn... phải trả lời: "Cứu cánh ấy cho người có
trí, không phải cho người không có trí".
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người thuận ứng,
nghịch ứng hay cho người không thuận ứng,
không nghịch ứng?" Nếu trả lời đứng đắn...
phải trả lời: "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người
không thuận ứng, không nghịch ứng, không
phải cho người thuận ứng, nghịch ứng".
 "Chư Hiền, cứu cánh ấy cho người ưa hý luận,
thích hý luận hay cho người không ưa hý luận,
không thích hý luận?" Nếu trả lời đứng đắn, các
Du sĩ ngoại đạo cần phải trả lời: "Chư Hiền,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              420

cứu cánh ấy cho người không ưa hý luận, không thích hý luận, không phải cho người ưa hý luận, thích hý luận".

Chư Tỷ-kheo, có hai loại tri kiến này: hữu kiến và phi hữu kiến.

 Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào chấp trước hữu kiến, thân thiết hữu kiến,
cố chấp hữu kiến; những vị ấy bị chướng ngại
đối với phi hữu kiến.
 Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào chấp trước phi hữu kiến, thân thiết phi hữu
kiến, cố chấp phi hữu kiến; những vị ấy bị
chướng ngại bởi hữu kiến.
 Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào không như thật tuệ tri sự tập khởi và sự
đoạn diệt của hai loại kiến này, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly của chúng, những vị này là
những vị có tham, có sân, có si, có ái, có chấp
thủ, không có trí, có thuận ứng, có nghịch ứng,
có ưa hý luận, có thích hý luận; những vị ấy
không giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não. Ta nói những vị ấy không giải
thoát khỏi đau khổ.
 Chư Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào như thật tuệ tri sự tập khởi và sự đoạn diệt

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                421

của hai loại kiến này, vị ngọt, sự nguy hiểm, và
sự xuất ly của chúng; những vị này là những vị
không tham, không sân, không si, không ái,
không chấp thủ, có trí, không có thuận ứng,
không có nghịch ứng, không ưa hý luận, thích
hý luận; những vị ấy giải thoát khỏi sanh, già,
chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói những vị ấy
giải thoát khỏi đau khổ.

Chư Tỷ-kheo, có bốn chấp thủ. Thế nào là bốn? Dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã luận thủ.

 Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn, Bà-la-môn
tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng không
chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ
hiển thị sự liễu tri về dục thủ, nhưng không hiển
thị sự liễu tri về kiến thủ, về giới cấm thủ, về
ngã luận thủ. Vì sao vậy? Những Hiền giả Sa-
môn, Bà-la-môn ấy không như thật tuệ tri ba
sự. Do vậy, những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-
môn ấy tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng
không chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ.
Họ hiển thị sự liễu tri về dục thủ, nhưng không
hiển thị sự liễu tri về kiến thủ, về giới cấm thủ,
về ngã luận thủ.
 Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn hay Bà-la-
môn tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 422

chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ
hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri về kiến
thủ nhưng không hiển thị sự liễu tri về giới cấm
thủ, sự liễu tri về ngã luận thủ. Vì sao vậy?
Những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không
như thật tuệ tri hai sự. Do vậy, những Hiền giả
Sa-môn, Bà-la-môn ấy tuy tự xưng liễu tri tất
cả thủ, nhưng không chơn chánh hiển thị sự
liễu tri tất cả thủ. Họ hiển thị sự liễu tri về dục
thủ, sự liễu tri về kiến thủ; nhưng không hiển
thị sự liễu tri về giới cấm thủ, sự liễu tri về ngã
luận thủ.
 Chư Tỷ-kheo, có những Sa-môn, Bà-la-môn
tuy tự xưng liễu tri tất cả thủ, nhưng không
chơn chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Họ
hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri về kiến
thủ, sự liễu tri về giới cấm thủ, nhưng không
hiển thị sự liễu tri về ngã luận thủ. Vì sao vậy?
Những Hiền giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không
như thật tuệ tri một sự. Do vậy, những Hiền giả
Sa-môn, Bà-la-môn ấy tuy tự xưng liễu tri tất
cả thủ, nhưng không chân chánh hiển thị sự liễu
tri tất cả thủ. Họ hiển thị sự liễu tri về dục thủ,
sự liễu tri về kiến thủ, sự liễu tri về giới cấm
thủ, nhưng không hiển thị sự liễu tri về ngã luận
thủ.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   423

Chư Tỷ-kheo, trong pháp luật như vậy, nếu có
tịnh tín đối với Đạo Sư, tịnh tín ấy được xem là
không hoàn toàn; nếu có tịnh tín đối với Pháp, tịnh
tín ấy được xem là không hoàn toàn; nếu có thành
tựu viên mãn các Giới luật, sự thành tựu ấy được xem
là không hoàn toàn; nếu có sự thương mến đối với
những pháp hữu, sự thương mến ấy được xem là
không hoàn toàn. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, sự tình
là như vậy, trong một pháp luật không khéo thuyết
giảng, không khéo hiển thị, không có hướng thượng,
không dẫn đến tịch tịnh, không được bậc Chánh
Đẳng Giác hiển thị.

Và này chư Tỷ-kheo, bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tự xưng liễu tri tất cả thủ, chân chánh hiển thị sự liễu tri tất cả thủ. Như Lai hiển thị sự liễu tri về dục thủ, sự liễu tri về kiến thủ, sự liễu tri về giới cấm thủ, sự liễu tri về ngã luận thủ.

Chư Tỷ-kheo, trong một pháp luật như vậy, nếu có tịnh tín đối với bậc Đạo Sư, tịnh tín ấy được xem là hoàn toàn; nếu có tịnh tín đối với Pháp, tịnh tín ấy được xem là hoàn toàn; nếu có thành tựu viên mãn các Giới luật, sự thành tựu ấy được xem là hoàn toàn; nếu có sự thương mến đối với các pháp hữu, sự thương mến ấy được xem là hoàn toàn. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, sự tình là như vậy, trong một pháp luật

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   424

khéo thuyết giảng, khéo hiển thị, có hướng thượng, dẫn đến tịch tịnh, được bậc Chánh Đẳng Giác hiển thị.

 Chư Tỷ-kheo, bốn loại chấp thủ này, lấy gì làm
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm chủng,
lấy gì làm nhân? Bốn loại chấp thủ này lấy ái
làm duyên, lấy ái làm tập khởi, lấy ái làm
chủng, lấy ái làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, ái này lấy gì làm duyên, lấy gì
làm tập khởi, lấy gì làm chủng, lấy gì làm
nhân? Chư Tỷ-kheo, ái này lấy thọ làm duyên,
lấy thọ làm tập khởi, lấy thọ làm chủng, lấy thọ
làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, thọ này lấy gì làm duyên, lấy gì
làm tập khởi, lấy gì làm chủng, lấy gì làm
nhân? Chư Tỷ-kheo, thọ này lấy xúc làm
duyên, lấy xúc làm tập khởi, lấy xúc làm
chủng, lấy xúc làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, xúc này lấy gì làm duyên... lấy
gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, xúc này lấy sáu
nhập làm duyên... lấy sáu nhập làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, sáu nhập này lấy gì làm duyên...
lấy gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, sáu nhập này
lấy danh sắc làm duyên... lấy danh sắc làm
nhân.
 Chư Tỷ-kheo, danh sắc này lấy gì làm duyên...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               425

lấy gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, danh sắc này
lấy thức làm duyên... lấy thức làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, thức này lấy gì làm duyên... lấy
gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, thức này lấy hành
làm duyên... lấy hành làm nhân.
 Chư Tỷ-kheo, hành này lấy gì làm duyên... lấy
gì làm nhân? Chư Tỷ-kheo, hành này lấy vô
minh làm duyên... lấy vô minh làm nhân.

Và Chư Tỷ-kheo, khi một Tỷ-kheo đã đoạn trừ vô minh, đã làm minh sanh khởi, vị ấy do vô minh được đoạn trừ, do minh sanh khởi, nên không chấp thủ dục thủ, không chấp thủ kiến thủ, không chấp thủ giới cấm thủ, không chấp thủ ngã luận thủ. Nhờ không chấp thủ nên không tháo động. Nhờ không tháo động, nên tự thân chứng được Niết-bàn; vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               426

38    Thiện xảo về duyên khởi là gì - Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217

KINH ĐA GIỚI (Bahudhàtuka suttam) – Bài kinh số 115 – Trung III, 217

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở
Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá
ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy, Thế Tôn
gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Phàm có những sợ hãi gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những sợ hãi ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền trí
(pandita).
 Phàm có những thất vọng gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả thất vọng ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              427

 Phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả hoạn nạn ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.

Ví như, này các Tỷ-kheo, tia lửa từ ngôi nhà
bằng cỏ, thiêu cháy ngôi nhà có lầu gác được trét
trong trét ngoài, được che chở khỏi gió, có chốt khóa
gài kỹ, có cửa sổ đóng kỹ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những xợ
hãi gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những sợ
hãi ấy sanh khởi cho người ngu, không phải cho
người hiền trí; phàm có những thất vọng gì sanh
khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những thất vọng ấy
sanh khởi cho người ngu, không phải cho người hiền
trí; phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những hoạn nạn ấy sanh khởi cho
người ngu, không phải cho người hiền trí.

Như vậy, này các Tỷ-kheo:

 Kẻ ngu đầy những sợ hãi, người hiền trí
không có sợ hãi.
 Kẻ ngu đầy những thất vộng, người hiền trí
không có thất vọng.
 Kẻ ngu đầy những hoạn nạn, người hiền trí

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                428

không có hoạn nạn.

Này các Tỷ-kheo:

 Không có sợ hãi cho người hiền trí,  Không có thất vọng cho người hiền trí,  Không có hoạn nạn cho người hiền trí.

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, "Chúng tôi sẽ thành người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu", như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu?"

– Cho đến khi, này Ananda, Tỷ-kheo thiện xảo
về giới, thiện xảo về xứ, thiện xảo về duyên khởi
và thiện xảo về xứ phi xứ đến mức độ như vậy, này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí,
biết suy tư tìm hiểu".

 Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  429

– Này Ananda, có mười tám giới này: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết được, thấy được mười tám giới này, cho đến mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: địa giới, thủy giới, phong giới, hỏa giới,
không giới, thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mực độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: lạc giới, khổ giới, hỷ giới, ưu giới, xả giới,
vô minh giới. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như vậy này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về
giới".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   430

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có sáu
giới này: dục giới, ly dục giới, sân giới, vô sân giới,
hại giới, bất hại giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có ba
giới này: dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Này Ananda,
cho đến khi biết được, thấy được ba giới này, cho
đến mức độ như vậy này Ananda, là vừa đủ để nói:
"Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có hai
giới này: hữu vi giới và vô vi giới. Này Ananda, cho
đến khi biết được, thấy được hai giới này, cho đến
mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về giới"

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  431

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về xứ?"

– Này Ananda, có sáu nội xứ, ngoại xứ này: mắt
và sắc, tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và
xúc, ý và pháp. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu nội ngoại xứ này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về xứ".

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi?"

– Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau:
Nếu cái này có, cái kia có; do cái này sanh, cái kia
sanh. Nếu cái này không có, cái kia không có; do cái
này diệt, cái kia diệt. Tức là vô minh duyên hành,
hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc
duyên lục nhập, lục nhập duyên xúc, xúc duyên thọ,
thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu; hữu duyên
sanh; do duyên sanh lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh
khởi. Như vậy, này Ananda, là sự tập khởi của toàn
bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự diệt trừ, sự ly tham hoàn toàn của chính vô minh này, các hành diệt; do các hành diệt,thức diệt;do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  432

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt; do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt, do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt, do sanh diệt, lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt hoàn toàn của khổ uẩn này. Cho đến như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi".

 Nhưng cho đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: Tỷ-kheo thiện xảo về xứ phi xứ?"

 Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết rõ rằng:
"Sự kiện này không có xảy ra, không có hiện
hữu: khi một người thành tựu (chánh) kiến
lại đi đến các hành (samkhara) và xem là
thường còn. Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành và xem là thường còn. Sự hiện như
vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các hành
với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                      433

có hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người nào
thành tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các
pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
mẹ. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể giết sinh
mạng người mẹ. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
cha... (như trên)... có thể giết sinh mạng A-
la-hán. Sự kiện như vậy không xảy ra.
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              434

hiện hữu: Khi một người phàm phu có thể
giết sinh mạng người cha... (như trên)... có
thể giết sinh mạng A-la-hán. Sự kiện như vậy
có xảy ra
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể phá hòa hợp Tăng.
Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể phá hòa hợp
với Tăng. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể đề cao một Đạo sư
khác. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu đề cao một Đạo sư

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              435

khác. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi cùng trong một
thế giới (lokadhatu), hai A-la-hán Chánh
Đẳng Giác có thể xuất hiện (một lần) không
trước không sau. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi cùng trong một thế giới, một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác có thể xuất hiện. Sự kiện
như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra: Khi cùng trong một thế giới hai vua
Chuyển luân có thể xuất hiện (một lần),
không trước không sau. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi trong một thế giới, một vị vua Chuyển
luân có thể xuất hiện. Sự kiện như vậy có xảy
ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành A-La-Hán Chánh Đẳng Giác. Sự
kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              436

Khi một nam nhân có thể thành một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác. Sự kiện như vậy có xảy
ra."
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành Sakka (Đế -thích). Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một nam nhân có thể trở
thành Sakka. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Ma vương. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra
khi một nam nhân trở thành một Ma vương.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Phạm thiên. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một nam nhân có thể trở thành Phạm
thiên. Sự kiện này như vậy có xảy ra".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              437

 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân ác hành
có thể sanh ra quả báo khả ái, khả hỷ, khả
lạc. Sự kiện này không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu ác
hành... Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân thiện
hành có thể sanh ra quả báo không khả ái,
không khả hỷ, không khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân thiện hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              438

có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu thiện
hành... một ý thiện hành có thể sanh ra quả
báo không khả ái, không khả hỷ, không khả
lạc. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý thiện hành có thể sanh ra quả báo
khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy có
xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân ác hành, do nhân thân ác hành ấy, do
duyên thân ác hành ấy sau khi thân hoại
mạng chung, có thể sanh thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân ác hành, do nhân
thân ác hành ấy, do duyên thân ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện
này có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              439

trì khẩu ác hành... hành trì ý ác hành, do
nhân ý ác hành ấy, do duyên ý ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này. Sự kiện
như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
khi một người hành trì khẩu ác hành... ý ác
hành, sau khi thân hoại mạng chung có thể
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự
kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân thiện hành, do nhân thân thiện hành
ấy, do duyên thân thiện ấy, có thể sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện như
vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân thiện hành, do
nhân thân thiện hành ấy, do duyên thân thiện
hành ấy, có thể sanh lên thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì khẩu thiện hành... hành trì ý thiện hành,
do nhân ý thiện hành ấy, do duyên ý thiện

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                440

hành ấy, có thể sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một người hành trì khẩu
thiện hành... hành trì ý thiện hành, do nhân ý
thiện hành ấy, do duyên ý thiện hành ấy, có
thể sanh lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
Cho đến mức độ như vậy, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về xứ phi xứ".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn pháp môn này có tên gì?

– Do vậy, này Ananda, Ông hãy thọ trì pháp
môn này là Đa giới, hãy thọ trì pháp môn nầy là Bốn
chuyển (Dhammadasa) hãy thọ trì pháp môn này là
Pháp kinh (Dhammdasa), hãy thọ trì pháp môn này
là Trống bất tử, hãy thọ trì pháp môn này là Vô
thượng chiến thắng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 441

hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP               442

39      Thánh đệ tử tư duy về lý nhân duyên - Kinh Thánh Đệ Tử – Tương II, 142

Thánh Đệ Tử – Tương II, 142

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có
suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, cái gì hiện hữu?
Do cái gì sanh khởi, cái gì sanh khởi? Do cái gì có
mặt, các hành hiện hữu? Do cái gì có mặt, danh sắc
hiện hữu? Do cái gì có mặt, sáu xứ hiện hữu? Do cái
gì có mặt, xúc hiện hữu? Do cái gì có mặt, thọ hiện
hữu? Do cái gì có mặt, ái hiện hữu? Do cái gì có mặt,
thủ hiện hữu? Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Do
cái gì có mặt, sanh hiện hữu? Do cái gì có mặt, già
chết hiện hữu? "

3) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên người khác, ở đây có trí như sau: "Do cái này có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh khởi, cái kia sanh khởi. Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc... Do duyên sanh nên có già chết. Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự sanh khởi của thế giới này ".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                443

4) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt, cái gì không hiện hữu? Do cái gì diệt, cái gì diệt? Do cái gì không có mặt, hành không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thức không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, danh sắc không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, sáu xứ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, xúc không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thọ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, ái không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, thủ không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, hữu không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, sanh không hiện hữu? Do cái gì không có mặt, già chết không hiện hữu? ".

5) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
duyên theo người khác, ở đây có trí như sau: "Do cái
này không có mặt, cái kia không hiện hữu. Do cái
này diệt, cái kia diệt. Do vô minh không có mặt, các
hành không hiện hữu. Do các hành không có mặt,
thức không hiện hữu. Do thức không có mặt, danh
sắc không hiện hữu. Do danh sắc không không có
mặt, sáu xứ không hiện hữu. Do sáu xứ không có
mặt, xúc không hiện hữu. Do xúc không có mặt, thọ
không hiện hữu. Do thọ không có mặt, ái không hiện
hữu. Do ái không có mặt, thủ không hiện hữu. Do
thủ không có mặt, hữu không hiện hữu. Do hữu
không có mặt, sanh không hiện hữu. Do sanh không

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 444

có mặt, già chết không hiện hữu ". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự đoạn diệt của thế giới này.

6) Và này các Tỷ-kheo, vì rằng vị Thánh đệ tử như thật biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế gian như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử này được gọi là kiến đạt... (như trên)... đã đứng gõ cửa bất tử.

Thánh Đệ Tử – 144tu2

1) Tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không có
suy nghĩ như sau: "Có phải do cái gì có mặt, cái gì
hiện hữu? Do cái gì sanh khởi, cái gì sanh khởi? Do
cái gì có mặt, các hành hiện hữu? Do cái gì có mặt,
thức hiện hữu? Do cái gì có mặt, danh sắc hiện hữu?
Do cái gì có mặt, sáu xứ hiện hữu? Do cái gì có mặt,
xúc hiện hữu? Do cái gì có mặt, thọ hiện hữu? Do cái
gì có mặt, ái hiện hữu? Do cái gì có mặt, thủ hiện
hữu? Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Do cái gì có
mặt, sanh hiện hữu? Do cái gì có mặt, già chết hiện
hữu? ".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không duyên một ai khác, ở đây có trí như sau: "Do cái

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 445

này có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh khởi,
cái kia sanh khởi. Do vô minh có mặt, hành hiện
hữu. Do hành có mặt, thức hiện hữu. Do thức có mặt,
danh sắc hiện hữu. Do danh sắc có mặt, sáu xứ hiện
hữu. Do sáu xứ có mặt, xúc hiện hữu. Do xúc có mặt,
thọ hiện hữu. Do thọ có mặt, ái hiện hữu. Do ái có
mặt, thủ hiện hữu. Do thủ có mặt, hữu hiện hữu. Do
hữu có mặt, sanh hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết
hiện hữu ". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự
sanh khởi của thế giới này.

4) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
suy nghĩ như sau: " Có phải, do cái gì không có mặt,
cái gì không hiện hữu? Do cái gì diệt, cái gì diệt? Do
cái gì không có mặt, các hành không hiện hữu? Do
cái gì không có mặt, thức không hiện hữu... (như
trên)... Do cái gì không có mặt, già chết không hiện
hữu? "

5) Này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử không
duyên một ai khác, ở đây có trí như sau: "Do cái
này không có mặt, cái kia không hiện hữu? Do cái
này diệt, cái kia diệt. Do vô minh không có mặt, các
hành không hiện hữu. Do các hành không có mặt,
thức không hiện hữu. Do thức không có mặt, danh
sắc không hiện hữu. Do danh sắc không có mặt,sáu
xứ không hiện hữu. Do sáu xứ không có mặt, xúc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 446

không hiện hữu... (như trên)... Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu". Vị ấy hiểu biết như vậy. Như vậy là sự đoạn diệt của thế giới này.

6) Vì rằng này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử như thật
biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế giới này như
vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là
kiến đạt, vị ấy thấy diệu pháp này, vị ấy đầy đủ trí
của bậc hữu học, vị ấy đầy đủ minh của bậc hữu học,
đã nhập được Pháp lưu, là bậc Thánh minh đạt
tuệ, là vị đã đứng gõ cửa bất tử.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                447

40    Thế nào là vị thuyết pháp - Kinh Vị Thuyết Pháp – Tương II, 38

Vị Thuyết Pháp – Tương II, 38

1) Tại Sàvatthi.

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- " Thuyết pháp, thuyết pháp ", bạch Thế Tôn, như vậy được nói đến.

4) Nếu Tỷ-kheo thuyết pháp về yếm ly, ly tham, đoạn diệt già và chết, như vậy là đủ để được gọi là Tỷ-kheo thuyết pháp.

5) Nếu Tỷ-kheo thực hành về yếm ly, ly tham, đoạn diệt già chết, như vậy là đủ để được gọi là Tỷ-kheo thực hành các pháp và tùy pháp.

6) Nếu Tỷ-kheo giải thoát, không còn chấp thủ mọi
yếm ly, ly tham, đoạn diệt già chết, như vậy là đủ để
được gọi là Tỷ-kheo đã đạt được Niết-bàn ngay trong
đời sống hiện tại.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                448

7) Nếu Tỷ-kheo thuyết pháp về sự yếm ly, ly tham, đoạn diệt sanh... hữu... thủ... ái... thọ... xúc... sáu xứ... danh sắc... thức... hành... (như trên)... Nếu Tỷ-kheo thuyết pháp về yếm ly, ly tham, đoạn diệt vô minh, như vậy là đủ để được gọi là Tỷ-kheo thuyết pháp.

8) Nếu Tỷ-kheo thực hành về yếm ly, ly tham, đoạn diệt vô minh, như vậy là đủ để được gọi là Tỷ-kheo thực hành các pháp và tùy pháp.

9) Nếu Tỷ-kheo giải thoát, không còn chấp thủ mọi
yếm ly, ly tham, đoạn diệt vô minh, như vậy là đủ để
được gọi là Tỷ-kheo đã đạt được Niết-bàn ngay trong
đời sống hiện tại.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                        449

41    Trung   đạo     là  gì     -  Kinh Kaccàyanagotta – Tương II, 36

Kaccàyanagotta – Tương II, 36

1) Trú ở Sàvatthi (Xá-vệ)...

2) Rồi Tôn giả Kaccàyanagotta đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Kaccàyanagotta bạch Thế Tôn:

- "Chánh kiến, chánh kiến", bạch Thế Tôn được nói đến như vậy. Bạch Thế Tôn, cho đến như thế nào là chánh kiến?

4) - Này Kaccàyana, thế giới này phần lớn y chỉ vào hai cực đoan này: có và không có.

5) Này Kaccàyana, ai với chánh trí tuệ thấy như chơn thế giới tập khởi, vị ấy không chấp nhận thế giới là không có.

Này Kaccàyana, ai với chánh trí tuệ thấy như chơn thế giới đoạn diệt, vị ấy không chấp nhận thế giới là có.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                450

6) Này Kaccàyana, chấp thủ phương tiện và bị thiên kiến trói buộc, phần lớn thế giới này là vậy.

Và ai với tâm không trú trước, chấp thủ phương tiện
ấy, không chấp thủ thiên chấp tùy miên ấy, không có
chấp trước, không trú trước, vị ấy không có nghĩ:
"Đây là tự ngã của tôi". Khi khổ sanh thời xem là
sanh, khi khổ diệt thời xem là diệt; vị ấy không có
nghi ngờ, không có phân vân, không duyên vào ai
khác, trí ở đây là của vị ấy. Cho đến như vậy, này
Kaccàyana là chánh tri kiến.

7) "Tất cả là có", này Kaccàyana, là một cực đoan. "Tất cả là không có" là cực đoan thứ hai.

Xa lìa hai cực đoan ấy, này Kaccàyana, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo.

8) Vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức
duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ
duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ,
thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh duyên già,
chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được khởi lên. Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                451

diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                452

42    Trung đạo là gì - Kinh Lõa Thể – Tương II, 39

Lõa Thể – Tương II, 39

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Ràjagaha để khất thực.

3) Lõa thể Kassapa thấy Thế Tôn từ xa đi đến. Sau
khi thấy, lõa thể Kassapa đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền đứng
một bên.

4) Đứng một bên, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Chúng tôi muốn hỏi Tôn giả Gotama về một vấn đề. Nếu Tôn giả Gotama cho phép, chúng tôi sẽ hỏi câu hỏi.

- Này Kassapa, nay không phải thời để hỏi. Chúng ta đã vào trong làng.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                453

5) Lần thứ hai, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Chúng tôi muốn hỏi Tôn giả Gotama về một vấn đề. Nếu Tôn giả Gotama cho phép, chúng tôi sẽ hỏi câu hỏi.

- Này Kassapa, nay không phải thời để hỏi. Chúng ta đã vào trong làng.

6) Lần thứ ba, lõa thể Kassapa... (như trên)... Chúng ta đã vào trong làng.

Khi được nói vậy, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Nhưng không phải chúng tôi muốn hỏi Tôn giả Gotama nhiều chuyện.

- Vậy hãy hỏi đi, này Kassapa, như Ông muốn.

7) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ do tự mình làm ra?

Thế Tôn đáp:

- Không phải vậy, này Kassapa.

8) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ do người khác làm ra?

Thế Tôn đáp:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                454

- Không phải vậy, này Kassapa.

9) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ do mình làm ra và do người khác làm ra?

Thế Tôn đáp:

- Không phải vậy, này Kassapa.

10) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ không do tự mình làm ra, không do người khác làm ra, khổ do tự nhiên sanh?

Thế Tôn đáp:

- Không phải vậy, này Kassapa.

11) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ không có?

- Này Kassapa, không phải khổ không có. Khổ có, này Kassapa.

12) - Như vậy, Tôn giả Gotama không biết, không thấy khổ.

- Này Kassapa, không phải Ta không biết, không thấy khổ. Này Kassapa, Ta biết khổ, này Kassapa, Ta thấy khổ.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             455

13) - Được hỏi: "Tôn giả Gotama, khổ có phải tự
mình làm ra", Ngài trả lời: "Không phải vậy, này
Kassapa". Được hỏi: "Tôn giả Gotama, khổ có phải
do người khác làm ra?", Ngài trả lời: "Không phải
vậy, này Kassapa". Được hỏi: "Tôn giả Gotama, khổ
có phải do tự mình làm ra và do người khác làm ra?",
Ngài trả lời: "Không phải vậy, này Kassapa". Được
hỏi: "Tôn giả Gotama, có phải khổ không do tự mình
làm ra và không do người khác làm ra, khổ do tự
nhiên sanh?", Ngài trả lời: "Không phải vậy, này
Kassapa". Được hỏi: "Tôn giả Gotama, có phải khổ
không có?", Ngài trả lời: "Không phải khổ không có.
Khổ có, này Kassapa". Được hỏi: "Như vậy Tôn giả
Gotama, không biết, không thấy khổ?", Ngài trả lời:
"Này Kassapa, không phải Ta không biết, không thấy
khổ. Này Kassapa, Ta biết khổ, này Kassapa, Ta thấy
khổ". Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy nói lên cho con
về khổ, bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết cho con
về khổ.

14) - Một người làm và chính người làm ấy cảm thọ
(kết quả). Này Kassapa, như Ông gọi ban đầu "khổ
do tự mình làm ra", như vậy có nghĩa là thường
kiến.

Một người khác làm và một người khác cảm thọ. Này Kassapa, như vậy đối với người bị cảm thọ, được xảy

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               456

ra như: "Khổ do người khác làm ra", như vậy có nghĩa là đoạn kiến.

15) Này Kassapa, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai
thuyết pháp theo con đường trung đạo. Vô minh
duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc,
danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ duyên xúc, xúc duyên
thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu
duyên sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu,
não được khởi lên. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này
tập khởi.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

16) Khi được nghe nói vậy, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                457

gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Và nay
con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp, quy y chúng Tỷ-
kheo. Bạch Thế Tôn, con xin xuất gia với Thế Tôn,
con xin thọ đại giới.

17) - Này Kassapa, ai trước kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp và Luật này, phải sống bốn tháng biệt trú; sau khi sống bốn tháng biệt trú, nếu chúng Tăng đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy cá tánh con người sai biệt nhau.

18) - Bạch Thế Tôn, nếu những người xưa kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp và Luật này, phải sống bốn tháng biệt trú; sau khi sống bốn tháng biệt trú, chúng Tăng nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm nếu chúng Tăng đồng ý, mong chúng Tăng cho con xuất gia, cho con thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo.

19) Và lõa thể Kassapa được xuất gia với Thế Tôn và được thọ đại giới.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                458

20) Thọ đại giới không bao lâu, Tôn giả Kassapa ở
một mình, an tịnh, không phóng dật, sống nhiệt tâm,
tinh cần. Và không bao lâu vị này chứng được mục
đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia,
từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến; đó là
vô thượng cứu cánh Phạm hạnh ngay trong đời sống
hiện tại, tự mình với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt
và an trú. Vị này chứng tri: " Sanh đã tận. Phạm hạnh
đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lại
trạng thái này nữa ".

21) Và Tôn giả Kassapa trở thành một vị A-la-hán nữa.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                459

43     Trung đạo là gì - Kinh Do Duyên Vô Minh – Tương II, 111

Do Duyên Vô Minh – Tương II, 111

1)... Trú ở Sàvatthi...

2) - Này các Tỷ-kheo, do duyên vô minh nên có
hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức
nên có danh sắc, do duyên danh sắc nên có sáu xứ,
do duyên sáu xứ nên có xúc, do duyên xúc nên có
thọ, do duyên thọ nên có ái, do duyên ái nên có thủ,
do duyên thủ nên có hữu, do duyên hữu nên có sanh,
do duyên sanh nên có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn
này.

3) - Bạch Thế Tôn, thế nào là già chết? Và già chết này là của ai?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi không thích hợp. Này Tỷ-kheo, Ông có thể
nói: "Thế nào là già chết, và già chết này là của ai?",
hay này Tỷ-kheo, Ông có thể nói: "Già chết là khác
và người già và chết là khác", hai câu hỏi này nghĩa
là một, chỉ có văn sai khác.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  460

Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy không có Phạm hạnh trú. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy không có Phạm hạnh trú.

Này Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan này, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo (và nói): "Do duyên sanh nên có già chết".

4) - Bạch Thế Tôn, thế nào là sanh và sanh này là của ai?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi không thích hợp. Này Tỷ-kheo, Ông có thể
nói: "Thế nào là sanh, và sanh này là của ai?", hay
này Tỷ-kheo, Ông có thể nói: "Sanh là khác và người
sanh là khác", hai câu hỏi này có nghĩa là một, chỉ có
văn sai khác. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến:
"Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy không có
Phạm hạnh trú. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến:
"Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy không có
Phạm hạnh trú.

Này Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan này, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo (và nói): "Do duyên hữu nên có sanh".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 461

5) - Bạch Thế Tôn, thế nào là hữu và hữu này của ai?

Thế Tôn nói:

- Câu hỏi không thích hợp. Này Tỷ-kheo, Ông có thể hỏi: "Thế nào là hữu và hữu này của ai?", hay Ông có thể nói: "Hữu khác và người có hữu này khác", hai câu hỏi này là một, chỉ có văn sai khác. Này Tỷ- kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy không có Phạm hạnh trú. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy không có Phạm hạnh trú.

Này Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan này, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo (và nói): " Do duyên thủ nên có hữu ".

6) Bạch Thế Tôn, thế nào là thủ và thủ này của ai?

...(như trên)... Do duyên ái nên có thủ.

7)... Do duyên thọ nên có ái...

8)... Do duyên xúc nên có thọ...

9)... Do duyên sáu xứ nên có xúc...

10)... Do duyên danh sắc nên có sáu xứ...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 462

11)... Do duyên thức nên có danh sắc...

12)... Do duyên hành nên có thức...

13) Bạch Thế Tôn, thế nào là các hành, và các hành này là của ai?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi không thích hợp. Này Tỷ-kheo, Ông có thể
nói: "Thế nào là các hành và các hành này là của ai?",
hay này Tỷ-kheo, Ông có thể nói: "Các hành là khác
và người có các hành này là khác", hai câu hỏi này
là một, chỉ có văn sai khác. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có
(tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy
không có Phạm hạnh trú. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có
(tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy
không có Phạm hạnh trú.

Này Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan này, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo và nói: "Do duyên vô minh nên có các hành".

Này Tỷ-kheo, do sự ly tham, đoạn diệt vô minh
một cách hoàn toàn, các tạp luận (hý luận), dị thuyết,
xuyên tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại nào (sẽ được
đoạn tận...).

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 463

14) Như câu hỏi: "Thế nào là già chết và già chết này
là của ai?". Hay "Già chết là khác và người có già
chết là khác?" hay "Sinh mạng và thân thể này là
một", hay "Sinh mạng và thân thể là khác", tất cả đều
được đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân
cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, khiến cho
tương lai không thể sanh khởi.

Này Tỷ-kheo, do sự ly tham, đoạn diệt vô minh
một cách hoàn toàn, các tạp luận, dị thuyết, xuyên
tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại nào (sẽ được đoạn
tận...).

15) Như câu hỏi: "Thế nào là sanh và sanh này là
của ai?". Hay "Sanh là khác và người có sanh là
khác", hay "Sinh mạng và thân thể là một", hay "Sinh
mạng và thân thể là khác", tất cả đều được đoạn tận,
cắt đứt từ gốc rễ làm cho như thân cây ta-la, làm cho
không thể hiện hữu, khiến trong tương lai không thể
sanh khởi. Này các Tỷ-kheo, do sự ly tham, đoạn diệt
vô minh một cách hoàn toàn, các tạp luận, dị thuyết,
xuyên tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại nào (sẽ được
đoạn tận...).

16) Thế nào là hữu...

17) Thế nào là thủ...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                464

18) Thế nào là ái...

19) Thế nào là thọ...

20) Thế nào là xúc...

21) Thế nào là sáu xứ...

22) Thế nào là danh sắc...

23) Thế nào là thức... Này các Tỷ-kheo, do sự ly
tham, đoạn diệt vô minh một cách hoàn toàn, các tạp
luận, dị thuyết, xuyên tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại
nào (sẽ được đoạn tận...).

24) Như câu hỏi: "Thế nào là các hành và các hành này là của ai?". Hay "Các hành là khác và người có các hành này là khác", hay "Sinh mạng và thân thể là một ", hay "Sinh mạng và thân thể là khác"; tất cả đều được đoạn tận cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, khiến cho trong tương lai không thể sanh khởi.

Do Duyên Vô Minh – Tương II, 116

1). .. Trú ở Sàvatthi.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                465

2). ... Này các Tỷ-kheo, do duyên vô minh nên có
hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức
nên có danh sắc, do duyên danh sắc nên có sáu xứ,
do duyên sáu xứ nên có xúc, do duyên xúc nên có
thọ, do duyên thọ nên có ái, do duyên ái nên có thủ,
do duyên thủ nên có hữu, do duyên hữu nên có sanh,
do duyên sanh nên có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn
này.

3) Này các Tỷ-kheo, các Ông có thể nói: "Thế nào là
già chết và già chết này của ai?" Hay này các Tỷ-
kheo, các Ông có thể nói: "Già chết là khác và người
có già chết là khác" hai câu này đồng một nghĩa, chỉ
có văn sai khác. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà)
kiến: "Sinh mạng và thân thể là một , chỗ ấy không
có Phạm hạnh trú. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà)
kiến: "Sinh mạng là khác, thân thể là khác", chỗ ấy
không có Phạm hạnh trú.

Này các Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan ấy Như Lai thuyết pháp theo trung đạo, nói rằng: "Do duyên sanh có già chết.."..

4) Thế nào là sanh?...

5) Thế nào là hữu?...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                466

6) Thế nào là thủ?...

7) Thế nào là ái?...

8) Thế nào là thọ?...

9) Thế nào là xúc?...

10) Thế nào là sáu xứ?...

11) Thế nào là danh sắc?...

12) Thế nào là thức?...

13) Này các Tỷ-kheo, các Ông có thể nói: "Thế nào là các hành và các hành này là của ai?" Hay này các Tỷ-kheo, các Ông có thể nói: "Các hành và người có các hành này khác", hai câu hỏi ấy đồng nghĩa, chỉ có văn sai khác. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy, này các Tỷ-kheo, không có Phạm hạnh trú. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy, này các Tỷ-kheo, không có Phạm hạnh trú.

Này các Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo nói rằng: "Do duyên vô minh, có các hành".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 467

14) Do sự đoạn diệt, ly tham vô minh một cách hoàn toàn, các tạp luận, dị thuyết, xuyên tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại nào...

15) Thế nào là sanh?...

16) Thế nào là hữu?...

17) Thế nào là thủ?...

18) Thế nào là ái?...

19) Thế nào là thọ?...

20) Thế nào là xúc?...

21) Thế nào là sáu xứ?...

22) Thế nào là danh sắc?...

23) Thế nào là thức?...

24) "Thế nào là hành và những hành này là của ai?" Hay "Các hành là khác và có ai có những hành này là khác", hay "Sinh mạng và thân thể là một", hay "Sinh mạng và thân thể là khác"; tất cả những loại liên hệ này được đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, khiến cho trong tương lai không thể sanh khởi.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  468

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP   469

44     Trung đạo là gì - Kinh Một Vị – Tương II, 138

Một Vị – Tương II, 138

1)... Trú Tại Sàvatthi.

2) Rồi một vị Bà-la-môn đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm
thân hữu bèn ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, vị Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải người hành động là người cảm thọ?

- Này Bà-la-môn, người hành động là người cảm thọ, ấy là một cực đoan.

4) Thưa Tôn giả Gotama, có phải người hành động khác, người cảm thọ khác?

- Người hành động khác, và người cảm thọ khác, ấy là cực đoan thứ hai.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             470

Này Bà-la-môn, từ bỏ hai cực đoan ấy, Thế Tôn thuyết pháp theo trung đạo.

5) Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành
nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc, do
duyên danh sắc nên có sáu xứ, do duyên sáu xứ nên
có xúc, do duyên xúc nên có thọ, do duyên thọ nên
có ái, do duyên ái nên có thủ, do duyên thủ nên có
hữu, do duyên hữu nên có sanh, do duyên sanh nên
có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy
là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

6) Khi được nói vậy, vị Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật là vi
diệu, thưa Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama
nhận con làm đệ tử, từ nay cho đến mạng chung, con
xin trọn đời quy ngưỡng.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                471

Jànussoni – Tương II, 138

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm...

Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

3) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều có, ấy là một cực đoan.

4) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều không có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều không có, ấy là cực đoan thứ hai.

Này Bà-la-môn, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo.

5) Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc, do duyên danh sắc nên có sáu xứ, do duyên sáu xứ nên

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  472

có xúc, do duyên xúc nên có thọ, do duyên thọ nên
có ái, do duyên ái nên có thủ, do duyên thủ nên có
hữu, do duyên hữu nên có sanh, do duyên sanh nên
có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy
là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

6) Khi được nói vậy, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama!...

Thuận Thế Phái – Tương II, 140

1)... Trú ở Sàvatthi.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                473

2) Rồi một Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế đi đến Thế Tôn...

Ngồi xuống một bên, vị Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế bạch Thế Tôn:

3) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều có, là chấp kiến thứ nhất của thế gian.

4) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều không có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều không có, là chấp kiến thứ hai của thế gian.

5) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều là một?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều là một, là chấp kiến thứ ba của thế gian.

6) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều là nhiều?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều là nhiều, là chấp kiến thứ tư của thế gian.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 474

Này Bà-la-môn, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo con đường trung đạo.

7) Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành
nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc, do
duyên danh sắc nên có sáu xứ, do duyên sáu xứ nên
có xúc, do duyên xúc nên có thọ, do duyên thọ nên
có ái, do duyên ái nên có thủ, do duyên thủ nên có
hữu, do duyên hữu nên có sanh, do duyên sanh nên
có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy
là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

8) Khi nghe nói vậy, vị Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama!... con xin trọn đời quy ngưỡng.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  475

45    Tôi khéo thấy như chơn nhờ chánh trí tuệ nhưng tôi không phải là bậc lậu tận - Kinh Kosambi – Tương II, 204

Kosambi – Tương II, 20

1) Một thời Tôn giả Musìla, Tôn giả Sàvittha, Tôn giả Nàrada, Tôn giả Ananda trú ở Kosambi vườn Ghosità.

I

2) Rồi Tôn giả Sàvittha nói với Tôn giả Musìla:

- Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự hành tướng
(àkàraparivitakkà), ngoài thẩm định và chấp nhận
quan điểm (ditthinijjhànakhanti), Tôn giả Musìla tự
mình có trí biết được: "Do duyên sanh, già chết
sanh khởi".

3) -Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự hành tướng,
ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi có biết
được, tôi có thấy được: "Do duyên sanh, già chết
sanh khởi".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                476

4) Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, Tôn
giả Musìla tự mình có trí biết được: "Do duyên hữu,
nên sanh sinh khởi... (như trên)...

5). .. "Do duyên thủ nên hữu sanh khởi".

6). .. "Do duyên ái nên thủ sanh khởi".

7). .. "Do duyên thọ nên ái sanh khởi".

8). .. "Do duyên xúc nên thọ sanh khởi".

9). .. "Do duyên sáu xứ nên xúc sanh khởi".

10). .. "Do duyên danh sắc nên sáu xứ sanh khởi".

11). .. "Do duyên thức nên danh sắc sanh khởi".

12). .. "Do duyên hành nên thức sanh khởi".

13). .. "Do duyên vô minh nên hành sanh khởi".

14) Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi
biết được, tôi thấy được: "Do duyên vô minh, các
hành sanh khởi".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                477

15) Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài sự thẩm định và chấp nhận quan điểm,
Tôn giả Musìla tự mình có trí biết như sau: "Do sanh
diệt, nên già chết diệt".

16) Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi
biết như sau, tôi thấy như sau: "Do sanh diệt, nên già
chết diệt".

17) Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, Tôn
giả Musìla tự mình có trí biết như sau: " Do hữu diệt,
nên sanh diệt ".

18-24)... " Do thủ diệt, nên hữu diệt... Do ái diệt, nên thủ diệt... Do thọ diệt, nên ái diệt... Do xúc diệt nên thọ diệt... Do sáu xứ diệt, nên xúc diệt... Do danh sắc diệt, nên sáu xứ diệt... Do thức diệt, nên danh sắc diệt... Do hành diệt, nên thức diệt... Do vô minh diệt, nên hành diệt ".

25) Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   478

biết như sau, tôi thấy như sau: " Do vô minh diệt, nên hành diệt "

26) Này Hiền giả Musìla, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, Tôn
giả Musìla tự mình có trí biết như sau: " Do hữu diệt
là Niết-bàn".

27) Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài truyền thuyết, ngoài thẩm lự, các điều
kiện, ngoài thẩm định và chấp nhận quan điểm, tôi
biết như sau, tôi thấy như sau: " Do hữu diệt là Niết-
bàn ".

28) - Như vậy, Tôn giả Musìla là bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc?

29) Khi nghe nói vậy, Tôn giả Musìla giữ im lặng.

II

30) Rồi Tôn giả Nàrada nói với Tôn giả Sàvittha:

- Này Hiền giả Sàvittha, lành thay nếu tôi được hỏi câu này. Hãy hỏi tôi câu hỏi này, và tôi sẽ trả lời cho Hiền giả câu hỏi này.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  479

31) Tôn giả Nàrada hãy lấy câu hỏi này. Tôi sẽ hỏi Tôn giả Nàrada câu hỏi này. Và Tôn giả Nàrada hãy trả lời cho tôi câu hỏi này.

32-57)...- Này Hiền giả Sàvittha, ngoài lòng tin... tôi biết như sau, tôi thấy như sau: "Do hữu diệt là Niết- bàn".

58) -Như vậy, Tôn giả Nàrada là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc?

59) -Này Hiền giả, "Do hữu diệt là Niết-bàn", tôi khéo thấy như chơn nhờ chánh trí tuệ. Nhưng tôi không phải là vị A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc.

60) Ví như trên một con đường hoang vắng có một
giếng nước. Tại đấy không có dây, không có gàu
nước. Rồi có người đi đến, bị nóng bức bách, bị nóng
áp đảo, mệt mỏi, run rẩy, khát nước. Người ấy ngó
xuống giếng và biết được: "Giếng này có nước",
nhưng đứng chịu, thân thể không chạm nước.

61) Cũng vậy, này Hiền giả, "Hữu diệt là Niết-bàn", tôi khéo thấy như chơn nhờ chánh trí tuệ, nhưng tôi không phải là vị A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc.

III

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  480

62) Khi được nói vậy,Tôn giả Ananda nói với Tôn giả Sàvittha:

- Này Hiền giả Sàvittha, nói như vậy thời Hiền giả nói gì về Tôn giả Nàrada?

63) Này Hiền giả Ananda, nói như vậy, tôi không nói gì về Tôn giả Nàrada, ngoài sự tốt lành, ngoài sự tốt đẹp.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                481

46     ĐẠI Kinh SÁU XỨ -149 Trung III, 643

ĐẠI KINH SÁU XỨ (Muhasalayatanika suttam) – Bài kinh số 149 – Trung III, 643

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo",

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng Đại Kinh Sáu Xứ. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                             482

Này các Tỷ-kheo, không biết, không thấy như chơn mắt, không biết không thấy như chơn các sắc, không biết không thấy như chơn nhãn thức, không biết không thấy như chơn nhãn xúc; do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, không biết không thấy như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái trước đối với mắt, ái trước đối với các sắc, ái trước đối với nhãn thức, ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, vị ấy ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tích trữ trong tương lai. Và ái của vị ấy đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này, chỗ kia; ái ấy được tăng trưởng; những thân ưu não tăng trưởng; những tâm ưu não tăng trưởng; những thân nhiệt não tăng trưởng; những tâm khổ não tăng trưởng. Vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm khổ.

Này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết
như chơn tai; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, không
thấy và không biết như chơn lưỡi; này các Tỷ-kheo,
không thấy và không biết như chơn thân; này các Tỷ-
kheo, không thấy và không biết như chơn ý; này các
Tỷ-kheo, không thấy và không biết như chơn các
pháp; này các Tỷ-kheo, không thấy và không biết

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                   483

như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, không thấy và
không biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi
lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ; không
thấy và không biết như chơn cảm thọ ấy, vị ấy ái
trước đối với ý, ái trước đối với pháp, ái trước đối
với ý thức, ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc
này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc
thọ, ... (như trên)... vị ấy cảm thọ thân khổ và tâm
khổ.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mắt, thấy và biết như chơn các sắc, thấy và biết như chơn nhãn thức, thấy và biết như chơn nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, thấy và biết như chơn cảm thọ ấy; vị ấy không ái trước đối với con mắt, không ái trước đối với các sắc, không ái trước đối với nhãn thức, không ái trước đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy. Khi vị ấy trú, quán sát vị ngọt, không bị ái trước, hệ lụy và tham đắm, nên năm thủ uẩn đi đến tàn diệt trong tương lai. Và ái của vị ấy, đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm sự hoan lạc chỗ này chỗ kia; ái ấy được đoạn tận; những thân ưu não của vị ấy được đoạn tận; những tâm ưu não được đoạn tận; những thân nhiệt não được đoạn tận; những tâm nhiệt não

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  484

được đoạn tận; những thân khổ não được đoạn tận; những tâm khổ não được đoạn tận; vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc.

 Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh
kiến.
 Tư duy gì như chơn của vị ấy, tư duy ấy là
chánh tư duy.
 Tinh tấn gì như chơn của vị ấy, tinh tấn ấy là
chánh tinh tấn.
 Niệm gì như chơn của vị ấy, niệm ấy là chánh
niệm.
 Định gì như chơn của vị ấy, định ấy là chánh
định.
 Thân nghiệp, ngữ nghiệp, sinh mạng của vị ấy
được thanh tịnh tốt đẹp.
 Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu tập
và phát triển sung mãn cho vị ấy.

 Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy,
Bốn niệm xứ đi đến tu tập và phát triển sung mãn;
Bốn chánh tinh tấn cũng đi đến tu tập và phát
triển sung mãn; Bốn như ý túc cũng đi đến tu tập
và phát triển sung mãn; Năm căn cũng đi đến tu
tập và phát triển sung mãn; Năm lực cũng đi đến

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              485

tu tập và phát triển sung mãn; Bảy giác chi cũng đi đến tu tập và phát triển sung mãn.

 Và nơi vị ấy, hai pháp này được chuyển vận song hành: chỉ và quán.

 Với thượng trí, vị ấy liễu tri những pháp cần phải
liễu tri với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy đoạn
tận những pháp cần phải đoạn tận với thượng trí.
Với thượng trí vị ấy, tu tập những pháp cần phải
tu tập với thượng trí. Với thượng trí, vị ấy chứng
ngộ những pháp cần phải chứng ngộ với thượng
trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải liễu tri với thượng trí? Cần phải trả lời là
năm thủ uẩn, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn,
tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.
Những pháp này là những pháp cần phải liễu
tri với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần
phải đoạn tận với thượng trí? Vô minh và hữu
ái, những pháp này cần phải đoạn tận với
thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                486

phải tu tập với thượng trí? Chỉ và quán, những pháp này cần phải tu tập với thượng trí.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần
phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải
thoát, những pháp này cầu phải chứng ngộ với
thượng trí.

Này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn tai; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn mũi; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn lưỡi; này các Tỷ- kheo, thấy và biết như chơn thân; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn các pháp; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý thức; này các Tỷ-kheo, thấy và biết như chơn ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ; thấy và biết như chơn cảm thọ ấy, nên vị ấy không ái trước đối với ý, không ái trước đối với các pháp, không ái trước đối với ý thức, không ái trước đối với ý xúc. Do duyên ý xúc này khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không ái trước đối với cảm thọ ấy... (như trên)... tâm khổ não được đoạn tận. Vị ấy cảm thọ thân lạc và tâm lạc. Kiến gì như chơn của vị ấy, kiến ấy là chánh kiến. Tư duy gì như chơn của vị ấy... (như trên)... hoạt mạng của vị ấy đi đến thanh tịnh tốt đẹp. Và Thánh đạo Tám ngành này đi đến tu

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                487

tập và phát triển sung mãn cho vị ấy. Do sự tu tập Thánh đạo Tám ngành này như vậy... (như trên)... Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải chứng ngộ với thượng trí? Minh và giải thoát, những pháp này cần phải chứng ngộ với thượng trí.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              488

47     Đức Phật chuyển pháp luân cái gì - Kinh Mười Lực – Tương II, 55

Mười Lực – Tương II, 55

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Như Lai đầy đủ mười lực, đầy đủ bốn vô sở úy, tự nhận vị trí Ngưu vương, rống tiếng rống con sư tử giữa hội chúng, chuyển Pháp luân và nói rằng: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ đoạn diệt. Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng đoạn diệt. Đây là hành, đây là hành tập khởi, đây là hành đoạn diệt. Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức đoạn diệt ".

Như vậy do cái này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh, cái kia sanh. Do cái này không có mặt, cái kia không có mặt. Do cái này diệt, cái kia diệt.

3) Nghĩa là vô minh duyên hành, hành duyên thức... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 489

4) Do ly tham, đoạn diệt hoàn toàn vô minh nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

Mười Lực – Tương II, 56

1). .. Trú Tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Như Lai đầy đủ mười lực, bốn vô sở úy... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

3-4). ..

5) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Pháp được Ta khéo thuyết, hiển thị, khai thị, hiển lộ, các buộc ràng được cắt đoạn.

6) Như vậy, này các Tỷ-kheo, với Pháp được Ta khéo thuyết, hiển thị, khai thị, hiển lộ, các buộc ràng được cắt đoạn, thật là đủ cho Thiện nam tử do lòng tin xuất gia có thể bắt đầu tinh tấn (hành trì và nguyện).

Như vậy, này các Tỷ-kheo, với Pháp được Ta khéo thuyết, hiển thị, hiển lộ các buộc ràng được cắt đoạn. Chắc chắn dầu chỉ còn lại da, gân và xương trên thân, dầu thịt, máu trở thành khô cạn, mong rằng

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                  490

tinh tấn lực sẽ được kiên trì để chứng đắc những gì chưa chứng đắc, nhờ trượng phu lực, nhờ trượng phu tinh tấn, nhờ trượng phu cần dõng.

7) - Khổ thay, này các Tỷ-kheo, là người sống biếng nhác, dính đầy các pháp ác, bất thiện và mục đích lớn bị suy giảm!

- An lạc thay, này các Tỷ-kheo, là người sống tinh cần, tinh tấn, viễn ly các ác, bất thiện pháp, và mục đích lớn được viên mãn!

8) - Này các Tỷ-kheo, không phải với cái hạ liệt có thể đạt được cái cao thượng.

- Này các Tỷ-kheo, phải với cái cao thượng mới đạt được cái cao thượng.

- Đáng được tán thán, này các Tỷ-kheo, là Phạm
hạnh này với sự có mặt của bậc Đạo Sư. Do vậy, này
các Tỷ-kheo, hãy tinh tấn lên để chứng đạt những gì
chưa chứng đạt, để chứng đắc những gì chưa chứng
đắc, để chứng ngộ những gì chưa chứng ngộ.

9) Có vậy, sự xuất gia này của chúng ta sẽ không phải trống không, có kết quả, có thành tích (Sa udrayà). Và những vật dụng chúng ta thọ dụng như y phục, đồ ăn khất thực, sàng tọa, thuốc trị bệnh, dầu

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 491

cho những thứ này là khiêm tốn (vokàrà), đối với chúng ta sẽ có quả lớn, có lợi ích lớn.

10) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập. Này các Tỷ-kheo, thấy được tự lợi là vừa đủ để tinh tấn không phóng dật.

Hay này các Tỷ-kheo, khi thấy lợi tha là vừa đủ để tinh tấn, không phóng dật.

Hay này các Tỷ-kheo, thấy lợi cả hai, là vừa đủ để tinh tấn, không phóng dật.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              492

48       Ai không như thật giác ngộ 4 Thánh
Đế, không thể chơn chánh đoạn tận
khổ đau - Kinh Cây Keo – Tương V,
637

Cây Keo – Tương V, 637 (Khandira)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Không có
như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ, không có như
thật giác ngộ Thánh đế về Khổ tập, không có như
thật giác ngộ Thánh đế về Khổ diệt, không có như
thật giác ngộ Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ
diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn tận khổ đau"; sự kiện
này không xảy ra.

3) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người nói như sau:
"Với những lá cây keo, hay lá cây palàsa (một thứ
cây có bông màu đỏ thắm mọc trước lá) hay lá cây
kha-lê-lặc (àmalaka), tôi sẽ làm giỏ bằng lá để đem
nước lại hay làm cái quạt"; sự kiện này không xảy
ra.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Không như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ... không như thật

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              493

giác ngộ Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn tận khổ đau"; sự kiện này không xảy ra.

4) Này các Tỷ-kheo, nếu có ai nói như sau: "Sau khi
như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ... sau khi như
thật giác ngộ Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ
diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn tận Khổ đau"; sự kiện
này có xảy ra.

5) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người nói như sau: "Với những lá sen hay lá pasàla hay lá màluva (một loại cây leo), tôi sẽ làm các giỏ bằng lá để đem nước lại hay làm cái quạt"; sự kiện này có xảy ra.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có ai nói như sau: "Sau
khi như thật chứng ngộ Thánh đế về Khổ... Thánh đế
về Khổ tập... Thánh đế về Khổ diệt... sau khi như thật
chứng ngộ Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ
diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn tận Khổ đau"; sự kiện
này có xảy ra.

6) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 494

49       Không như thật giác ngộ 4 Thánh Đế
thì không thể chơn chánh đtận khổ
đau - Kinh Nhà Có Nóc Nhọn – Tương
V, 655

Nhà Có Nóc Nhọn – Tương V, 655

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Không có
như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ... Thánh đế về
Khổ tập... Thánh đế về Khổ diệt... Thánh đế về Con
Đường đưa đến Khổ diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn tận
khổ đau"; sự kiện này không xảy ra.

3) Ví như, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Không
xây dựng tầng dưới của ngôi nhà có nóc nhọn, tôi sẽ
xây dựng tầng trên của ngôi nhà", sự kiện này không
xảy ra.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Không
có như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ... Thánh đế về
Con Đường đưa đến Khổ diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn
tận khổ đau"; sự kiện này không xảy ra.

4) Ví như, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Sau khi xây dựng tầng dưới của căn nhà có nóc nhọn, tôi sẽ

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               495

xây dựng tầng trên của ngôi nhà"; sự kiện này có xảy ra.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Sau khi
như thật giác ngộ Thánh đế về Khổ... Thánh đế về
Khổ tập... Thánh đế về Khổ diệt... Thánh đế về Con
Đường đưa đến Khổ diệt, ta sẽ chơn chánh đoạn tận
khổ đau"; sự kiện này có xảy ra.

5) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               496

50       Kinh Hắc Ám – Tương V, 658

Hắc Ám – Tương V, 658

1) ...

2) -- Có một hắc ám giữa các thế giới không có trần che, tạo ra tối tăm, tạo ra hắc ám; ở đấy ánh sáng của mặt trăng, mặt trời, những vật có đại thần lực như vậy, có đại uy lực như vậy cũng không hiện ra.

3) Được nghe nói như vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:

-- Thật là to lớn, bạch Thế Tôn, tối tăm ấy! Thật là
to lớn, bạch Thế Tôn, tối tăm ấy! Bạch Thế Tôn, có
một tối tăm nào khác, còn to lớn hơn, còn đáng sợ
hãi hơn tối tăm ấy?

-- Này Tỷ-kheo, có một tối tăm khác, còn to lớn hơn, còn đáng sợ hãi hơn tối tăm ấy.

-- Bạch Thế Tôn, sự tối tăm khác ấy là gì, còn to lớn hơn, còn đáng sợ hãi hơn tối tăm ấy?

4) -- Này các Tỷ-kheo,

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 497

- Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không như
thật rõ biết: "Đây là Khổ"... không như thật rõ
biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt".
Họ hoan hỷ với các hành đưa đến sanh, họ
hoan hỷ với các hành đưa đến già, họ hoan hỷ
với các hành đưa đến chết, họ hoan hỷ với các
hành đưa đến sầu, bi, khổ, ưu, não.
- Vì họ hoan hỷ với các hành đưa đến sanh... đưa
đến già... đưa đến chết... đưa đến sầu, bi, khổ,
ưu, não, nên họ tạo dựng các hành đưa đến
sanh, họ tạo dựng các hành đưa đến già... đưa
đến chết,...
- Do họ tạo dựng các hành đưa đến sanh... đưa
đến già... đưa đến chết... đưa đến sầu, bi, khổ,
ưu, não, nên họ rơi vào tối tăm sanh, tối tăm
già, tối tăm chết, tối tăm sầu, bi, khổ, ưu, não.
Họ không liễu thoát khỏi sanh, khỏi già, khỏi
chết, khỏi sầu, bi, khổ, ưu, não.
- Ta nói rằng, họ không liễu thoát khỏi đau
khổ.

5) Và này các Tỷ-kheo:

- Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào như thật rõ biết: "Đây là Khổ"... như thật rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt", họ không hoan

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                498

hỷ với các hành đưa đến sanh... đưa đến già...
đưa đến chết... đưa đến sầu, bi, khổ, ưu, não.
- Vì họ không hoan hỷ với các hành đưa đến
sanh... đưa đến già... đưa đến chết... đưa đến
sầu, bi, khổ, ưu, não, nên họ không tạo dựng
các hành đưa đến sanh... đưa đến già... đưa đến
chết... đưa đến sầu, bi, khổ, ưu, não.
- Do họ không tạo dựng các hành đưa đến sanh...
đưa đến già... đưa đến chết... đưa đến sầu, bi,
khổ, ưu, não, nên họ không rơi vào tối tăm
sanh... già... chết... sầu, bi, khổ, ưu, não. Họ
liễu thoát khỏi sanh, khỏi già, khỏi chết, khỏi
sầu, bi, khổ, ưu, não.
- Ta nói rằng, họ liễu thoát khỏi đau khổ.

6) Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng
cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến
Khổ diệt".

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               499

51     Ái đoạn diệt là khổ đoạn diệt - Kinh Khổ – Tương II, 131

Khổ – Tương II, 131

1)... Trú Tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng sự tập khởi và sự đoạn diệt của khổ. Hãy nghe...

I

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ tập khởi?

4) Do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên.
Do ba cái tụ hội nên xúc khởi. Do duyên xúc nên có
thọ. Do duyên thọ nên có ái. Này các Tỷ-kheo, đây
là khổ tập khởi.

5) Do duyên tai và các tiếng...

6) Do duyên mũi và các hương...

7) Do duyên lưỡi và các vị...

8) Do duyên thân và các xúc...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                              500

9) Do duyên ý và các pháp, ý thức khởi lên. Do ba
cái tụ hội, nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do
duyên thọ nên có ái. Này các Tỷ-kheo, đây là khổ tập
khởi.

II

10) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ đoạn diệt?

11) Do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên. Do ba cái tụ hội, nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do ly tham, đoạn diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này. Này các Tỷ-kheo, đây là khổ đoạn diệt.

12) Do duyên lỗ tai và các tiếng, nên nhĩ thức sanh khởi...

13) Do duyên mũi và các hương, nên tỷ thức sanh khởi...

14) Do duyên lưỡi và các vị nên thiệt thức sanh khởi...

15) Do duyên thân và các xúc nên thân xúc sanh khởi...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 501

16) Do duyên ý và các pháp nên ý thức sanh khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

17) Này các Tỷ-kheo, đây là khổ đoạn diệt.

Thế Giới – Tương II, 134

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2)... Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng về sự tập khởi và sự đoạn diệt của thế giới. Hãy nghe...

I

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thế giới tập khởi?

4) Do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên. Do ba cái tụ họp, nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do duyên ái nên có thủ. Do duyên thủ nên có hữu. Do duyên hữu nên có sanh. Do duyên sanh, nên có già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Đây là thế giới tập khởi.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                 502

5) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

6) Do duyên lỗ mũi và các hương...

7) Do duyên lưỡi và các vị...

8) Do duyên thân và các xúc...

9) Do duyên ý với các pháp, ý thức khởi lên. Do ba
cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ... Do
duyên sanh nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, sanh
khởi. Này các Tỷ-kheo, đây là sự tập khởi của thế
giới.

10) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thế giới đoạn diệt?

11) Do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên.
Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có
thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn
diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ
diệt nên hữu diệt... Đây là sự đoạn diệt toàn bộ khổ
uẩn này. Đây là thế giới đoạn diệt.

12) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

13) Do duyên lỗ mũi và các hương...

14) Do duyên lưỡi và các vị...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               503

15) Do duyên thân và các xúc...

16) Do duyên ý và các pháp, ý thức sanh khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt... Đây là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

17) Này các Tỷ-kheo, đây là thế giới đoạn diệt.

Nàtika – Tương II, 136

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Nàtika, trong căn nhà gạch.

2) Rồi Thế Tôn trong khi độc cư Thiền tọa tuyên thuyết pháp môn này:

3) Do duyên con mắt và các sắc nên nhãn thức
sanh khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên
xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do duyên ái
nên có thủ... Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này.

4) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               504

5) Do duyên lỗ mũi và các hương...

6) Do duyên lưỡi và các vị...

7) Do duyên thân và các xúc...

8) Do duyên ý và các pháp nên ý thức khởi lên. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do duyên ái nên có thủ... Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

9) Do duyên con mắt và các sắc nên nhãn thức sanh
khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên
có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn
diệt ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ
diệt nên hữu diệt... Như vậy là sự đoạn diệt của toàn
bộ khổ uẩn này.

10) Do duyên lỗ tai và các tiếng...

11) Do duyên lỗ mũi và các hương...

12) Do duyên lưỡi và các vị...

13) Do duyên thân và các xúc...

14) Do duyên ý và các pháp nên ý thức sanh khởi. Do ba cái tụ họp nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ. Do duyên thọ nên có ái. Do sự ly tham, đoạn diệt

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                                505

ái ấy một cách hoàn toàn nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt... Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

II

15) Lúc bấy giờ một vị Tỷ-kheo đang đứng nghe trộm Thế Tôn.

16) Thế Tôn thấy vị Tỷ-kheo đang đứng nghe trộm.

17) Sau khi thấy, Thế Tôn nói với vị Tỷ-kheo ấy:

- Này Tỷ-kheo, Ông có nghe pháp môn này không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

18) Này Tỷ-kheo, Ông hãy học pháp môn này. Này
Tỷ-kheo, Ông hãy học thuộc lòng pháp môn này.
Này Tỷ-kheo, pháp môn (này) liên hệ đến mục
đích và căn bản Phạm hạnh.

BỐN THÁNH ĐẾ 2 – TẬP                               506
