Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 073 - Bồ Tát
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 073

BỒ TÁT Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

073

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP .............................................................5

1     5 giấc mộng lớn của vị Bồ-tát - Kinh MỘNG – Tăng II, 695.....................................................11 2     Bồ-tát Vipassi - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431...................................................................16 3     Cách tu tập của Ngài - Kinh SONG TẦM – 19 Trung I, 261 ....................................................96 4     Cách tu tập của Ngài - Kinh TÙY PHIỀN NÃO – 128 Trung III, 379 ............................105 5     Dưới gốc cây diêm phù đề...Phương pháp phân tích loại bỏ - ĐẠI Kinh SACCAKA – 36 Trung I, 521 .............................................................124 6     Khi còn là Bồ-tát, Ta trú nhiều với an trú Niệm hơi thở - Kinh Ngọn Đèn – Tương V, 472 ...152 7     Khổ hạnh của Đức Bồ-tát - ĐẠI Kinh SƯ TỬ HỐNG – 12 Trung I, 161..............................160 8     Quá trình tu tập - Kinh SỢ HÃI VÀ KHIẾP ĐẢM – 4 Trung I, 41 ....................................192

BỒ TÁT                                                                     1

9     Quá trình tu tập - ĐẠI Kinh SƯ TỬ HỐNG – 12 Trung I, 161 ..................................................209 10 Quá trình tìm đạo - Kinh THÁNH CẦU – 26 Trung I, 361 ..................................................241 11 Quá trình tìm đạo - ĐẠI Kinh SACCAKA – 36 Trung I, 521 ..................................................271 12 Tu tập 4 Thiền, chứng Tam Minh - Kinh VERANJÀ – Tăng III, 518 ...........................299 13 Tu tập 4 như ý túc - Kinh Trước hay Nhân – Tương V, 404 ................................................311 14 Tu tập 4 như ý túc - Kinh Đạo – Tương V, 429 .......................................................................317 15 Tu tập 5 pháp - Kinh THẦN THÔNG 2 – Tăng II, 439 ............................................................325 16 Tu tập 8 chánh đạo, con đường của các vị Chánh đẳng giác thuở xưa - Kinh Thành Ấp – Tương II, 185 ............................................................327 17 Tu tập 8 tri kiến về Thiên giới - Kinh TAGAYÀ – Tăng III, 688 ..............................................333 18 Tu tập 9 thiền - Kinh TAPUSSA – Tăng IV, 195 .......................................................................338

BỒ TÁT                                                                    2

19 Tu tập hỷ lạc của ly dục để làm gì - TIỂU Kinh KHỔ UẨN – 14 Trung I, 209 .......................357 20 Tìm hiểu cái gì là vị ngọt ở đời - Kinh TRƯỚC KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468 ....................367 21 Đản sanh - Chánh niệm tỉnh giác Bồ-tát nhập vào mẫu thai - Kinh VI DIỆU 1 – Tăng II, 61 .......................................................................370 22 Đản sanh - Chánh niệm tỉnh giác Bồ-tát nhập vào mẫu thai - Kinh ĐỘNG ĐẤT – Tăng III, 697 .......................................................................373 23 Đản sanh - Khi Bồ-tát từ cõi trời Đâu suất... - Kinh ĐẠI BÁT NIẾT BÀN – 16 Trường I, 539 .......................................................................382 24 Đản sanh - Thiên thượng, thiên hạ, duy ngã độc tôn - Kinh HY HỮU VỊ TẰNG HỮU PHÁP – 123 Trung III, 317.........................................536 25 Đản sanh - Thiên thượng, thiên hạ, duy ngã độc tôn - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431.....549 26 Bồ tát Vipassi - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431.................................................................629 27 Bồ tát nhập mẫu thai và an trú như thế nào - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431 .............709

BỒ TÁT                                                                    3

BỒ TÁT   4

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

BỒ TÁT                                                   5

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

BỒ TÁT                                                  6

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

BỒ TÁT                                                   7

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

BỒ TÁT                                                  8

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

BỒ TÁT                                                     9

BỒ TÁT   10

1     5 giấc mộng lớn của vị Bồ-tát - Kinh MỘNG – Tăng II, 695

MỘNG – Tăng II, 695

1. - Trước khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác được giác ngộ, này các Tỷ-kheo, khi chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát, có năm mộng lớn
hiện ra. Thế nào là năm?

2. Này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy đất lớn này là giường lớn, Tuyết sơn, vua các loài núi là các gối, tay trái đặt nằm trên biển phía Đông, tay mặt nằm trên biển phía Tây, hai chân nằm trên biển phía Nam. Trước khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa chánh đẳng giác, còn là Bồ- tát, mộng lớn thứ nhất này được hiện ra.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy từ nơi lỗ rún, cỏ tiriya mọc ra, mọc cho đến khi chạm đến trời rồi mới dừng lại. Trước khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa chánh

BỒ TÁT                                              11

đẳng giác, còn là Bồ-tát, mộng lớn thứ hai này được hiện ra.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy các con
sâu trắng, đầu đen, bò ra từ chân cho đến đầu gối và
che đậy chúng. Trước khi Như Lai, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa chánh
đẳng giác, còn là Bồ-tát, mộng lớn thứ ba này được
hiện ra.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy bốn con
chim màu sắc khác nhau, từ bốn phương bay đến, rơi
xuống chân Ngài và trở thành trắng toát. Trước khi
Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được giác
ngộ, khi chưa chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát, mộng
lớn thứ tư này được hiện ra.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy Ngài đi kinh hành qua lại trên hòn núi đầy phân, nhưng không bị nhớp vì phân. Trước khi Như Lai, bậc A- la-hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa

BỒ TÁT                                            12

chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát, mộng lớn thứ năm này được hiện ra.

7. Này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy quả đất lớn
này làm giường nằm lớn, núi Tuyết sơn, vua các loài
núi làm các gối, tay trái đặt nằm trên biển phía Đông,
tay mặt nằm trên biển phía Tây, hai chân đặt nằm
trên biển phía Nam. Này các Tỷ-kheo, đối với Như
Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác Ngài chứng
được Vô thượng Chánh giác ngộ, Chánh Đẳng
Giác. Trong khi Ngài Chánh Đẳng giác ngộ, mộng
lớn thứ nhất này được hiện ra.

8. Này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy từ nơi lỗ
rún, cỏ tiriya mọc ra, mọc cho đến khi chạm đến trời
rồi mới dừng lại. Này các Tỷ-kheo, đối với Như Lai,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Thánh đạo tám
ngành được hoàn toàn giác ngộ và khéo tuyên bố
cho chư Thiên và loài Người. Trong khi Ngài chánh
giác ngộ, mộng lớn thứ hai này được hiện ra.

9. Này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy các con

BỒ TÁT                                              13

sâu trắng, đầu đen, bò ra từ chân cho đến đầu gối và
che đậy chúng. Này các Tỷ-kheo, nhiều gia chủ bận
áo trắng quy y Như Lai cho đến trọn đời. Trong khi
Ngài chánh giác ngộ, mộng lớn thứ ba này được hiện
ra.

10. Này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát mộng thấy bốn con
chim màu sắc khác nhau, từ bốn phương bay đến, rơi
xuống chân Ngài và trở thành trắng toát. Bốn giai
cấp này, này các Tỷ-kheo, Sát-đế-ly, Bà-la-môn, Tỳ-
xá, Thủ-đà, sau khi xuất gia, từ bỏ gia đình sống
không gia đình trong Pháp và Luật do Như Lai tuyên
thuyết, các vị ấy chứng ngộ vô thượng giải thoát.
Trong khi Ngài chánh giác ngộ, mộng lớn thứ tư này
được hiện ra.

11. Này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, khi chưa chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát, mộng thấy Ngài đi kinh hành qua lại trên hòn núi đầy phân, nhưng không bị nhớp vì phân. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn được các vật dụng cần thiết như y, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh. Và ở đây, Như Lai thọ hưởng không bị trói buộc không bị tham đắm, không bị mê say, thấy sự nguy hại có trí tuệ và xuất ly.

BỒ TÁT                                            14

Trong khi Ngài chánh giác ngộ, mộng lớn thứ năm này được hiện ra.

Này các Tỷ-kheo, trước khi Như Lai, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác được giác ngộ, trước khi thành
Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát năm mộng lớn này
được hiện ra.

BỒ TÁT                                         15

2      Bồ-tát Vipassi - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431

KINH ĐẠI BỔN
(MAHA PADANA SUTTA)
– Bài kinh số 14 – Trường I, 431
I

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn ở tại nước
Sãvatthi (Xá-vệ) rừng Jeta (Kỳ-đà), vườn ông
Anãthapindika (Cấp Cô Độc), trong am thất cây
Kareri (Hoa Lâm). Lúc bấy giờ, số đông các Tỷ-kheo
đi khất thực về, sau khi dùng bữa xong, cùng ngồi và
tụ họp lại Hoa Lâm viên đường, pháp thoại thuộc về
tiền thân được khởi lên: "Đây là tiền thân, đây là tiền
thân".

2. Thế Tôn, với thiên nhĩ thanh tịnh vượt quá loài người nghe được câu chuyện này giữa các Tỷ-kheo. Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Hoa Lâm viên đường. Khi đến xong, Ngài ngồi trên ghế đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn hỏi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, câu chuyện gì, các người đang ngồi bàn? Câu chuyện gì đã bị gián đoạn giữa các người?

BỒ TÁT                                               16

Khi được nói vậy, những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực về, sau khi
dùng bữa xong, cùng ngồi và tụ họp tại Hoa Lâm
viên đường, pháp thoại về tiền thân được khởi lên:
"Đây là tiền thân, đây là tiền thân". Bạch Thế Tôn,
đó là câu chuyện đang được bàn đến giữa chúng con
thời Thế Tôn đến.

3. - Này các Tỷ-kheo, các người có muốn nghe pháp thoại thuộc về tiền thân không?

- Bạch Thế Tôn, thật là đúng thời; bạch Thiện Thệ,
thật là đúng thời để Thế Tôn giảng pháp thoại thuộc
về tiền thân. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ
thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, các người hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Dạ vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo này đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

4. - Này các Tỷ-kheo, chín mươi mốt kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ (Tỳ-bà-thi), bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

BỒ TÁT                                           17

- Này các Tỷ-kheo, ba mươi mốt kiếp về trước,
Thế Tôn Sikhĩ (Thi-khí) bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong ba mươi mốt
kiếp ấy, Thế Tôn Vessabhũ (Tỳ-xá-bà) bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kakusandha (Câu-lâu-tôn) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Konãgamana (Câu-na-hàm) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kassapa (Ca-diếp) bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

5. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,

BỒ TÁT                                          18

sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Bà-la-
môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

6. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu- ly-nhã).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna.

BỒ TÁT                                          19

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konàgamara, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc danh tánh Gotama
(Cù-đàm).

7. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là tám vạn năm.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài
người là bảy vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn

BỒ TÁT                                          20

Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là sáu vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là bốn vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là ba vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ của
loài người là hai vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, nay tuổi thọ của Ta không
bao nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút.

8. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây pãtali (bà- bà-la).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
pundarika (phân-đà-ly).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhù, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc

BỒ TÁT                                            21

cây sirĩsa (thi-lợi-sa).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãkgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây udumbara (ô-tam-bà-la).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
nigrodha (ni-câu-luật-đà).
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác giác ngộ dưới gốc cây
assattha (bát-đa-la).

9. Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử của Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên là Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá).

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử
của Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Abhibhũ (A-tỳ-phù) và Sambhava
(Tam-bà-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tên là Sona (Phù-du) và Uttara
(Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử

BỒ TÁT                                             22

của Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Vidhũra (Tỳ-lâu) và Sanjĩva
(Tát-ni).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tên là Bhiyyosa (Thư-bàn-
na) và Uttara (Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Tissa (Đề-xá) và Bhãradvãja
(Bà-la-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Ta là Sãriputta (Xá-lợi-phất) và
Moggallãna (Mục-kiền-liên).

10. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một
Tăng hội sáu mươi tám triệu Tỷ-kheo, một Tăng hội
mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo.
Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội như vậy,
tất cả đều là bậc Lậu tận.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng

BỒ TÁT                                          23

hội: một Tăng hội mười vạn Tỷ-kheo, một
Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội bảy
vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế
Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội: một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo,
một Tăng hội bảy vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội
sáu vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời
Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc
Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội bốn vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Kakusandha, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội ba vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Konãgamana, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.

BỒ TÁT                                           24

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng
hội hai vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong
thời Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác có một Tăng hội như vậy, tất cả đều
là bậc A-la-hán .
- Này các Tỷ kheo, nay trong thời của Ta có một
Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi Tỷ-
kheo, tất cả đều là bậc Lậu tận.

11. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Khemankara (Nhẫn Hành), vị này là vị thị giả
đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Upasannaka (Tịch Diệt) vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ- kheo tên là Buddhija (Thiện Giác), vị này là thị

BỒ TÁT                                            25

giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-
kheo tên là Sotthija (An Hòa), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Sabbamitta (Thiện Hữu), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Ànanda (A-nan), vị này là vị thị giả đệ nhất.

12. Này các Tỷ-kheo, phụ vương của Thế Tôn
Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Bandhumã (Bàn-đầu); mẫu hậu tên là Bandhumati
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua Bandhumã tên
là Bandhumatĩ.

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn Sikhĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là Aruna
(Minh Tướng); mẫu hậu tên là Pabhãvatĩ
(Quang Huy); kinh thành của vua Aruna tên là
Pabhãvatĩ.

BỒ TÁT                                           26

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên
là Suppatĩta (Thiện Đăng), mẫu hậu tên là
Yasavati (Xứng Giới); Kinh thành của vua
Suppatita tên là Anopama (Vô Dụ).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Aggidatta (Tự Đắc); mẫu thân Bà-
la-môn tên là Visãkhã (Thiện Chi). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Khema
(An Hòa); kinh thành vua Khema tên là
Khemavatĩ (An Hòa).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác tên là Yannadatta (Đạt Đức) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Uttarã (Thiện Thắng; Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, vua trị vì tên là Sobha
(Thanh Tịnh); kinh thành của vua Sobha tên là
Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
tên là Brahmadatta (Phạm Thi) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Dhanavatĩ (Tài Chủ). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Kikĩ (Hấp
Tỳ); kinh thành vua Kikĩ là Baranasĩ (Ba-la-

BỒ TÁT                                            27

nại).
- Này các Tỷ-kheo, nay phụ vương của Ta tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn); mẫu hậu của Ta tên
là Mãyã (Ma-da); kinh thành tên là
Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Giảng xong Thiện
Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

13. Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu cuộc đàm thoại sau đây khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy:

- Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các liền giả, thật kỳ diệu thay, đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải

BỒ TÁT                                             28

Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy? Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?"

Như vậy là cuộc đàm thoại đang khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy.

BỒ TÁT                                               29

14. Bấy giờ Thế Tôn, vào buổi chiều tối, sau khi xuất
định, liền đến Hoa Lâm viên đường, ngồi trên chỗ đã
soạn sẵn. Sau khi ngồi xong, Thế Tôn nói với các Tỷ-
kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay các Ngươi ngồi luận bàn vấn đề gì? Đề tài gì đã được luận bàn giữa các Ngươi?

Khi được hỏi vậy, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu, cuộc đàm thoại sau đây đã khởi lên giữa chúng con: "Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các hiền giả thật kỳ diệu thay đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy". Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này,

BỒ TÁT                                             30

Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy?" Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?" Bạch Thế Tôn, như vậy là vấn đề bàn luận giữa chúng con, khi Thế Tôn đến.

15. - Này các Tỷ-kheo, như vậy là pháp giới ấy được khéo chứng đạt bởi Như Lai, và nhờ chứng

BỒ TÁT                                              31

đạt pháp giới này, Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Tỷ-kheo, vậy hãy nghe và suy nghiệm kỹ,

BỒ TÁT                                                32

Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

16. - Này các Tỷ-kheo, cách đây chín mươi mốt
kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc
chủng tánh Sát-đế-ly, sanh trong giai cấp Sát-đế-ly.
Này các Tỷ kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna. Này
các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tuổi thọ đến tám vạn năm. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, giác ngộ dưới gốc cây Patali (Ba-ba-la). Này
các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế
Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một Tăng hội sáu
mươi tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội mười vạn Tỷ-
kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị

BỒ TÁT                                            33

này là vị thị giả đệ nhất. Này các Tỷ-kheo, Phụ
Vương Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Bandhumã (Bàn-đầu), mẫu hậu tên
là Bandhumatĩ (Bàn-đầu-bà-đề), kinh thành của
Bandhumã tên là Bandhumatĩ.

17. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy, Bồ-tát
Vipassĩ, sau khi từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên,
chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai. Này các Tỷ-
kheo, pháp nhĩ là như vậy.

Khi Bồ-tát Vipassĩ từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên, chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai, khi ấy một hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới ở trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. (1). Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động

BỒ TÁT                                            34

mạnh. Và hào quang vô lượng, thần diệu ấy, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

(1) Sadevamanussaya. Có chỗ dịch: chư Thiên và loài người.

Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ -
tát nhập mẫu thai, bốn vị Thiên tử đứng canh gác
bốn phương trời và nói: "Không cho một ai, người
hay không phải loài người, được hãm hại vị Bồ-tát.
Pháp nhĩ là như vậy".

18. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát giữ giới một cách
hồn nhiên, không sát sanh, không trộm cắp, không tà
dâm, không nói láo, không uống các thứ rượu men,
rượu nấu. Pháp nhĩ là như vậy.

19. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không khởi dục tâm đối với một nam nhân nào, và không vi phạm tiết hạnh với bất kỳ người đàn ông nào dầu người này có tâm ái nhiễm đối với bà. Pháp nhĩ là gì vậy.

20. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát có được năm món dục lạc đầy đủ, tận hưởng, trọn hưởng năm món dục

BỒ TÁT                                             35

lạc ấy. Pháp nhĩ là như vậy.

21. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không bị một bệnh
tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan
khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy
đủ mọi bộ phận và chân tay.

Này các Tỷ-kheo, ví như viên ngọc lưu ly, thanh tịnh, thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt, khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Rồi một sợi dây được xâu qua viên ngọc ấy, dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lợt. Nếu có người có mắt để viên ngọc trên bàn tay của mình, người ấy sẽ thấy rõ ràng: "Đây là viên ngọc lưu ly, thanh tịnh thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Đây là sợi dây xâu qua, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lạt". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và chân tay. Pháp nhĩ là như vậy.

22. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Sau khi sanh vị Bồ-tát bảy ngày, mẹ vị Bồ-tát mệnh chung

BỒ TÁT                                             36

và sanh lên cảnh trời Đâu suất. Pháp nhĩ là như vậy.

23. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác mang bầu thai trong bụng chín
tháng hay mười tháng rồi mới sanh, mẹ vị Bồ-tát
sanh vị Bồ-tát không phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát
mang vị Bồ-tát trong bụng mười tháng trời mới
sanh. Pháp nhĩ là như vậy.

24. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác, hoặc ngồi, hoặc nằm mà sanh
con, mẹ vị Bồ-tát sanh vị Bồ-tát không phải như vậy.
Mẹ vị Bồ-tát đứng mà sanh vị Bồ-tát. Pháp nhĩ là
như vậy.

25. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư Thiên đỡ lấy Ngài trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy.

26. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, vị Bồ-tát không đụng
đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài, đặt Ngài trước
bà mẹ và thưa: "Hoàng hậu hãy hoan hỷ. Hoàng
hậu sanh mộ

BỒ TÁT                                            37

là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này nữa". Pháp nhĩ là như vậy.

30. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, khi ấy một hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động mạnh. Và hào quang vô lượng thần diệu ấy thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

31. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sinh ra,
vua Bandhumã được báo tin: "Đại vương đã được
sinh một hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi thấy
hoàng tử xong, vua Bandhumã liền cho mời các vị

BỒ TÁT                                            39

Bà-la-môn đoán tướng và nói: "Này các Hiền giả,
hãy xem tướng cho Hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi
xem tướng Hoàng tử Vipassĩ xong, các vị Bà-la-môn
đoán tướng tâu với vua Bandhumã: "Đại vương hãy
hân hoan; Đại vương đã sinh một bậc vĩ nhân! May
mắn thay cho Đại vương, đại hạnh thay cho Đại
vương đã được một Hoàng tử như vậy sanh trong gia
đình. Tâu Đại vương, Hoàng tử này có đầy đủ ba
mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân. Ai có đủ ba
mươi hai tướng tốt này sẽ chọn hai con đường này
thôi, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia
đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh
vương, dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ
báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục
cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh
pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị
này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị
này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén
lui màn vô minh che đời".

32. "Đại vương, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân là gì mà Hoàng tử nếu đầy đủ những tướng tốt

BỒ TÁT                                            40

này sẽ chọn đi hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc lộ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán. Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời?

1.   "Đại vương, Hoàng tử này có lòng bàn chân
bằng phẳng, tướng này được xem là tướng tốt
của bậc Đại nhân.
2.   "Đại vương, dưới hai bàn chân của Hoàng tử
này, có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xe,
với trục xe, vành xe, với các bộ phận hoàn toàn
đầy đủ, tướng này được xem là tướng của bậc
Đại nhân.
3.   "Đại vương, Hoàng tử này có gót chân thon
dài... (như trước)

BỒ TÁT                                              41

4.    "Đại vương, Hoàng tử này có ngón tay, ngón
chân dài...
5.    "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân mềm
mại...
6.    "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân có màn
da lưới...
7.    "Đại vương, Hoàng tử này có mắt cá tròn như
con sò...
8.    "Đại vương, Hoàng tử này có ống chân như con
dê rừng...
9.    "Đại vương, Hoàng tử này đứng thẳng, không
co lưng xuống, có thể rờ từ đầu gối với hai bàn
tay...
10.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng mã âm
tàng...
11.   "Đại vương, Hoàng tử này có màu da như
đồng, màu sắc như vàng...
12.   "Đại vương, Hoàng tử này có da trơn mướt
khiến bụi không thể bám dính vào...
13.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông da mọc từ
lông một, mỗi lỗ chân lông có một lông...

BỒ TÁT                                               42

14.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mọc xoáy
tròn thẳng lên, mỗi sợi lông đều vậy, màu xanh
đậm như thuốc bôi mắt, xoáy lên từng xoáy
tròn nhỏ, và xoáy về hướng mặt...
15.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân hình cao
thẳng...
16.   "Đại vương, Hoàng tử này có bảy chỗ tròn
đầy...
17.   "Đại vương, Hoàng tử này có nửa thân trước
như con sư tử...
18.   "Đại vương, Hoàng tử này không có lõm
khuyết giữa hai vai...
19.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân thể cân đối
như cây bàng (nigrodha: ni-câu-luật). Bề cao
của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải rộng,
bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề cao
của thân...
20.   "Đại vương, Hoàng tử này có bán thân trên
vuông tròn...
21.   "Đại vương, Hoàng tử này có vị giác hết sức
sắc bén...
22.   "Đại vương, Hoàng tử này có quai hàm như con

BỒ TÁT                                                43

sư tử. .
23.   "Đại vương, Hoàng tử này có bốn mươi răng...
24.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng đều đặn...
25.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng không
khuyết hở...
26.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng cửa (thái xỉ)
trơn láng...
27.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng lưỡi rộng
dài...
28.   "Đại vương, Hoàng tử này có giọng nói tuyệt
diệu như tiếng chim ca-lăng-tần-già
(Karavika)...
29.   "Đại vương, Hoàng tử này có hai mắt màu xanh
đậm...
30.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mi con bò
cái...
31.   "Đại vương, Hoàng tử này giữa hai lông mày,
có sợi lông trắng mọc lên, mịn màng như bông
nhẹ.
32.   "Đại vương, Hoàng tử này có nhục kế trên đầu,

BỒ TÁT                                                44

tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại
nhân...
33. "Đại vương, Hoàng tử có đầy đủ ba mươi hai
tướng tốt của bậc Đại nhân, với ba mươi hai tướng
tốt này, Hoàng tử sẽ chọn đi hai con đường, không
có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, Hoàng
tử sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương, đem
lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy
món báu trở thành sở hữu của Ngài, tức là xe báu,
voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, và
thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một
ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục
quân thù. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao. Nếu Hoàng tử từ bỏ gia đình, xuất
gia sống không gia đình, Hoàng tử sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời".

Này các Tỷ-kheo, Vua Bandhumã ra lệnh cúng dường các vị Bà-la-môn đoán tướng ấy, các áo vải mới và làm thỏa mãn mọi sự đòi hỏi ước muốn.

34. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho nuôi những người vú cho hoàng tử Vipassĩ. Người cho bú, người tắm, người lo bồng ẳm, người mang trên nách. Này các Tỷ-kheo, một lọng trắng ngày đêm được che

BỒ TÁT                                            45

trên hoàng tử Vipassĩ, và lệnh được truyền ra:
"Không được để lạnh hay nóng, cỏ, bụi, hay sương
làm phiền hoàng tử". Hoàng tử Vipassĩ được mọi
người âu yếm. Này các Tỷ-kheo, cũng như hoa sen
xanh, hoa sen hồng, hay hoa sen trắng được mọi
người yêu thích. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassĩ được mọi người âu yếm, gần như được ẳm
từ nách này qua nách người khác.

35. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ được sinh
ra, hoàng tử phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Này các Tỷ-kheo, giống
như con chim ca-lăng-tân-già sinh trong núi Hy-mã-
lạp sơn, giọng chim rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Cũng vậy này các Tỷ-kheo,
Hoàng Tử Vipassĩ phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận
điều hòa, dịu ngọt và hấp dẫn.

36. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Thiên nhãn hiện ra với Ngài, do nghiệp báo sanh, và nhờ Thiên nhãn ấy, Ngài có thể nhìn khắp chung quanh đến một do tuần, ban ngày cũng như ban đêm.

37. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Ngài nhìn thẳng sự vật với cặp mắt không nhấp nháy, như hàng chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì hoàng tử Vipassĩ nhìn không nhấp nháy, nên này các Tỷ-

BỒ TÁT                                           46

kheo, hoàng tử Vipassĩ được gọi tên là "Vipassì
Vipassì", "Vị đã nhìn thấy". Này các Tỷ-kheo, khi
vua Bandhumã ngồi xử kiện, vua cho đặt hoàng tử
Vipassì ngồi bên nách mình để xử kiện. Này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì ngồi bên nách vua cha như
vậy và chú tâm quan sát phương thức xử kiện đến
nỗi tự mình cũng có thể phán đoán xử kiện. Này các
Tỷ-kheo, do hoàng tử Vipassì "có thể quan sát và xử
kiện đúng luật pháp" và danh từ "Vipassì Vipassì"
càng được dùng để đặt tên cho Ngài.

38. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho xây
dựng ba tòa lâu đài cho hoàng tử Vipassì, một cho
mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa lạnh, và
năm món dục lạc đều được chuẩn bị đầy đủ. Này các
Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống bốn tháng mưa trong
lâu đài dành cho mùa mưa, được hầu hạ mua vui với
các nữ nhạc sĩ, và không một lần nào, Ngài bước
xuống khỏi lầu.

II

1. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh" - "Thưa vâng, Hoàng Tử". Này các Tỷ-

BỒ TÁT                                             47

kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

2. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi
đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng
còm như nóc nhà, chống gậy, vừa đi vừa run rẩy,
khổ não, không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy hoàng
tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao thân người đó không giống các người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, người đó là một người được gọi là già vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người già?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già vì nay người ấy sống không bao lâu nữa".

- "Này khanh, vậy rồi Ta có bị già không, một

BỒ TÁT                                            48

người chưa qua tuổi già?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già!"

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy là vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh
ra cũng phải già yếu như vậy!".

3. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi
người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui
vẻ không, tại vườn ngự uyển? "Này khanh, Hoàng tử
có hoan hỷ không, tại vườn ngự uyển?".

- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ, tại vườn ngự uyển"

- "Này khanh, khi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?"

BỒ TÁT                                            49

- "Tâu đại vương, Hoàng tử trong khi đi đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng còm như nóc nhà, chống gậy vừa đi vừa run rẩy, khổ não không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao tóc người đó không giống các người khác? Sao thân người đó không giống các người khác?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là vậy" - "Này khanh, sao người ấy được gọi là người già? - "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già, vì nay người ấy sống không bao lâu nữa". - "Này khanh, vậy rồi Ta có phải bị già không, một người chưa qua tuổi già?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già" - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng Tử!". Tâu Đại vương, con vâng lời Hoàng tử Vipassì, cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử trở về cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh ra cũng phải già yếu như vậy".

4. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:
"Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối không
trị vì. Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia.
Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

BỒ TÁT                                             50

Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì khỏi phải xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không trúng sự thật. Và, này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng đầy đủ sung
túc năm món dục lạc.

5. Này các Tỷ-kheo hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi người đánh xe... (như trước).

6. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà mắt của
nó không giống mắt của những người khác,
giọng nói của nó không giống giọng nói của
những người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là một người bệnh vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một

BỒ TÁT                                            51

người bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là một người bệnh vì người ấy chưa thoát khỏi căn bệnh của mình"

- "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật".

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra,
cũng phải già, cũng phải bệnh!"

7. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ không tại vườn ngự uyển?" - "Tâu Đại vương, Hoàng

BỒ TÁT                                            52

tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển" - "Này khanh, khi đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đến vườn ngự uyển thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó đã làm gì mà mắt của nó không giống mắt của người khác, giọng nói của nó không giống giọng nói của những người khác?" - "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là môt người bệnh vậy". - "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người bệnh, vì người ấy chưa khỏi căn bệnh của mình!" - "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật". - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi! Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra, cũng phải già, cũng phải bệnh!".

- Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:

BỒ TÁT                                             53

"Không thể để cho Hoàng tử Vipassì từ chối không trị vì! Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia! Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán tướng trở thành sự thật". Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhuma, lại sắp đặt cho hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-môn đoán tướng không trúng sự thật. Và này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung túc năm món dục lạc.

9. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian
nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi
người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe
thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem
phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

10. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường

BỒ TÁT                                              54

đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau, và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, vì sao đám đông người ấy mặc sắc
phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa
táng?"
- "Tâu Hoàng tử, vì có một người vừa mới mệnh
chung"
- "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe đến gần
người vừa mới mệnh chung!"
- "Thưa vâng, tâu Hoàng tử."
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe đến người vừa mới mệnh chung. Này
các Tỷ-kheo, khi thấy thây người chết, hoàng tử
Vipassì hỏi:

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã
chết?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã
chết vì nay bà mẹ, ông cha, các người bà con
ruột thịt khác không thấy người ấy nữa; và
người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay
những người bà con ruột thịt khác!"

BỒ TÁT                                          55

- "Này khanh, vậy Ta chưa chết, rồi có bị chết
không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người
bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng,
và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
những bà con ruột thịt chăng?"
- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng
ta tuy nay chưa chết nhưng rồi sẽ cũng bị chết.
Phụ vương, Mẫu hậu hay các người bà con ruột
thịt khác sẽ không thấy Hoàng Tử, và Hoàng tử
sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay các
người bà con ruột thịt khác".
- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như
vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử,
cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử
Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

11. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không, tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ

BỒ TÁT                                           56

không, tại vườn ngự uyển?"- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển". - "Này khanh đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, vì sao đám đông người ấy, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng?" - "Tâu Hoàng tử, vì có một người mới mệnh chung". - "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe lại gần người vừa mới mệnh chung". - "Thưa vâng, tâu Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử, cho đánh xe đến gần người vừa mới mệnh chung. Khi thấy thây chết, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã chết?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã chết, vì nay bà mẹ, ông cha hay những bà con ruột thịt khác không thấy người ấy nữa! Và người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay những người bà con ruột thịt khác". - "Này khanh, vậy Ta chưa chết rồi có bị chết không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng? Và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác chăng?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tuy nay chưa chết nhưng rồi cũng sẽ bị chết. Phụ vương, Mẫu hậu hay những

BỒ TÁT                                           57

người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy hoàng tử,
và hoàng tử sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
các người bà con ruột thịt khác" - "Này khanh, thôi
nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho
đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con
vâng theo lời hoàng tử Vipassì cho đánh xe trở về
cung. Hoàng tử về trong cung đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

12. Nay các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy
nghĩ: "Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối
không trị vì! Không thể để cho hoàng tử Vipassì xuất
gia. Không thể để cho lời các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

- Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không đúng sự thật. Và này các Tỷ-
kheo, Hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung
túc năm món dục lạc.

13. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi

BỒ TÁT                                              58

người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

14. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi đến ngự uyển thấy một vị xuất gia, đầu trọc, đắp áo cà sa. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà đầu
người ấy lại khác đầu của những người khác,
và áo của người ấy cũng khác áo của những
người khác?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người
xuất gia!"
- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người
xuất gia?"

BỒ TÁT                                            59

- "Tâu Hoàng tử, xuất gia nghĩa là khéo tu phạm
hạnh, khéo tu tịnh hạnh, khéo hành thiện
nghiệp, khéo hành công đức nghiệp, khéo giữ
không hại chúng sanh, khéo có lòng từ đối với
chúng sanh!"
- "Này khanh, hãy đánh xe đến gần vị xuất gia".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử Vipassì, đánh xe đến gần người xuất gia. Này các
Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì hỏi vị xuất gia:

- "Thưa Hiền giả, Ngài đã làm gì, mà đầu của
Ngài không giống những người khác, và áo của
Ngài không giống các người khác?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là một người xuất gia!"
- "Thưa Hiền giả, thế nào gọi là người xuất gia?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là người được gọi là xuất
gia, vì tôi khéo tu phạm hạnh, khéo tu tịnh
hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành công
đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng sanh,
khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
- "Thưa Hiền giả, lành thay hạnh xuất gia của

BỒ TÁT                                            60

Ngài, lành thay khéo tu phạm hạnh, khéo tu
tịnh hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành
công đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng
sanh, khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
15. Này các Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì bảo người
đánh xe:

- "Này khanh, hãy lấy xe này và cho đánh xe về
cung. Còn Ta ở nơi đây, sẽ cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì lấy xe và
đánh xe về cung. Còn hoàng tử Vipassì, chính tại chỗ
ấy, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia
đình, sống không gia đình.

16. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, tại kinh đô Bandhumatì có một đại chúng tám vạn bốn ngàn người nghe tin: "Hoàng tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Khi nghe tin, các vị ấy suy nghĩ: "Pháp luật như vậy không phải tầm thường, xuất gia như vậy không phải tầm thường, vì hoàng tử Vipassì trong pháp luật ấy đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất

BỒ TÁT                                             61

gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Nay hoàng
tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình tại sao chúng ta lại
không?"

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng tám vạn bốn ngàn
người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, dưới sự lãnh đạo của
Bồ-tát Vipassì. Rồi Bồ-tát Vipassì cùng với đồ
chúng, du hành, đi ngang qua những làng, thị xã và
đô thị.

17. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư, Bồ-
tát Vipassì suy nghĩ: "Sao Ta lại sống bị bao vây bởi
đồ chúng này. Tốt hơn là Ta sống một mình, lánh xa
đồ chúng này!"

Này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Bồ-tát Vipassì sống một mình, lánh xa đồ chúng, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này đi một ngả, Bồ-tát Vipassì đi một ngả.

18. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Thế giới này thật rơi vào cảnh khổ não, phải sanh rồi già, rồi chết, rồi từ bỏ thế giới này để tái sanh thế giới khác. Không một ai biết một con đường giải thoát khỏi sự đau khổ này, thoát khỏi già và chết".

BỒ TÁT                                               62

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, già chết mới có mặt? Do duyên gì,
già chết sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do sanh có mặt, nên già,
chết có mặt. Do duyên sanh, nên già chết sanh".

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, sanh mới có mặt? Do duyên gì,
sanh phát khởi?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ,
phát sanh minh kiến sau đây: "Do hữu có
mặt nên sanh mới có mặt. Do duyên hữu, nên
sanh phát khởi".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, hữu mới có mặt? Do duyên gì,
hữu phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thủ có mặt nên
hữu mới có mặt. Do duyên thủ, hữu phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thủ mới có mặt? Do duyên gì,
thủ phát sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do ái có mặt, thủ mới
phát sanh".

BỒ TÁT                                            63

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, ái mới có mặt. Do duyên gì, ái
phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thọ có mặt, ái mới
có mặt. Do duyên thọ, ái phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thọ mới có mặt. Do duyên gì,
thọ mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do xúc có mặt,
thọ mới có mặt. Do duyên xúc, thọ mới phát
sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, xúc mới có mặt. Do duyên gì
xúc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do lục nhập có
mặt, xúc mới có mặt. Do duyên lục nhập, xúc
mới phát sanh ".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
gì, lục nhập mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do danh

BỒ TÁT                                            64

sắc có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
danh sắc, lục nhập mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, danh sắc mới có mặt? Do duyên
gì, danh sắc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức
có mặt, danh sắc có mới có mặt. Do duyên
thức, danh sắc mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thức mới có mặt. Do duyên gì,
thức mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc có
mặt, thức mới có mặt. Do duyên danh sắc, thức
mới phát sanh".
19. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ như
sau: "Thức này xoay trở lui lại, từ nơi danh sắc,
không vượt khỏi danh sắc. Chỉ như thế này, con
người được sanh ra hay trở thành già, hay bị chết,
hay từ biệt cõi này, hay sanh lại ở cõi khác, nghĩa
là do duyên danh sắc, thức sanh; do duyên thức,
danh sắc sanh; do duyên danh sắc, lục nhập sanh;
do duyên lục nhập, xúc sanh; do duyên xúc, thọ
sanh; do duyên thọ, ái sanh; do duyên ái, thủ

BỒ TÁT                                            65

sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu,
sanh sanh; do duyên sanh, lão, tử, sầu bi, khổ ưu
não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này".

 "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-
tát Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa
từng được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh
sáng sanh.

20. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, già chết không có mặt? Cái gì diệt, già chết diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ- tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do sanh không có mặt, già chết không có mặt, do sanh diệt, già chết diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, sanh không có mặt? Cái gì diệt,
sanh diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do hữu không có mặt, sanh không có mặt,
do hữu diệt, sanh diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, hữu không có mặt? Cái gì diệt, hữu diệt?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỒ TÁT                                             66

sau đây: "Do thủ không có mặt, hữu không có mặt, do thủ diệt, hữu diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thủ không có mặt? Cái gì diệt,
thủ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do ái không có mặt, thủ không có mặt, do
ái diệt, thủ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, ái không có mặt? Cái gì diệt, ái
diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi
như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau
đây: "Do thọ không có mặt, ái không có mặt, do thọ
diệt, ái diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thọ không có mặt? Cái gì diệt,
thọ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do xúc không có mặt, thọ không có mặt,
do xúc diệt, thọ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt xúc không có mặt? Cái gì diệt, xúc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỒ TÁT                                             67

sau đây: "Do lục nhập không có mặt, xúc không có mặt, do lục nhập diệt, xúc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì có mặt, lục nhập không có mặt? Cái gì diệt, lục nhập diệt". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc không có mặt, lục nhập không có mặt, do danh sắc diệt, lục nhập diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, danh sắc không có mặt? Cái gì diệt danh sắc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức không có mặt, danh sắc không có mặt, do thức diệt, danh sắc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Cái
gì không có mặt, thức không có mặt? Do cái gì diệt,
thức diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến
sau đây: "Do danh sắc không có mặt, thức không có
mặt, do danh sắc diệt, thức diệt".

21. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Ôi, Ta đã chứng được con đường đưa đến Bồ- đề, nhờ pháp tu quán. Nghĩa là, do danh sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

BỒ TÁT                                              68

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt, do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt; do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, ưu, bi, khổ, sầu, não diệt. Như vậy, toàn bộ khổ uẩn diệt".

 "Diệt, diệt". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-tát
Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa từng
được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh sáng
sanh.

22. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau một thời gian sống quán sự sanh diệt trong năm uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ diệt. Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng diệt. Đây là hành, đây là hành tập khởi, đây là hành diệt! Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức diệt".

Và đối với Ngài, sau khi sống quán pháp sanh diệt trong năm thủ uẩn, chẳng bao lâu các lậu hoặc được tiêu trừ và Ngài được giải thoát.

III.

1. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác liền suy nghĩ: "Nay Ta hãy thuyết pháp".

BỒ TÁT                                              69

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới hiểu thấu. Còn quần chúng này thì ưu ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý ida-paccayata paticca samuppàda: Y tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời như vậy thật khổ não cho Ta!"

2. Này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, những bài kệ bất khả tư nghì, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn.
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó thấy pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu,
khó thấy, vi tế.

BỒ TÁT                                               70

Này các Tỷ-kheo, với những lời như vậy, suy tư trên vấn đề, tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp. Khi bấy giờ, một trong các vị Đại Phạm thiên, khi biết được tư tưởng của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhờ tư tưởng của mình, liền suy nghĩ: "Than ôi, thế giới sẽ bị tiêu diệt, thế giới sẽ bị hoại vong, nếu tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp!"

3. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên ấy, như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, cũng vậy vị ấy biến mất từ thế giới Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên đắp thượng y trên một bên vai, quỳ đầu gối bên phải trên mặt đất, chắp tay hướng về Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe chánh pháp. (Nếu được nghe), những vị này có thể thâm hiểu chánh pháp".

4. Này các Tỷ-kheo, được nghe nói vậy, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói với vị

BỒ TÁT                                               71

Đại Phạm thiên: "Này Phạm thiên, Ta đã suy nghĩ
như sau: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu
kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu
lý luận, vi diệu, chỉ có người trí mới hiểu thấu. Còn
quần chúng này thì ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích
ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục,
ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý y
tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý
tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái
được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta
thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời
như vậy thật mệt mỏi cho Ta, thời như vậy thật khổ
não cho Ta". Này Phạm thiên, khi ấy những bài kệ
bất khả tư nghì, từ trước chưa từng nghe khởi lên nơi
Ta:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn?
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó mà thấy được pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu, khó
thấy, vi tế.
Này Phạm thiên, với những lời như vậy, suy
tư trên vấn đề, tâm của Ta hướng về vô vi thụ động,

BỒ TÁT                                               72

không muốn thuyết pháp.

5. Này các Tỷ-kheo, lần thứ hai vị Đại Phạm thiên ấy... (như trên)...

6. Này các Tỷ-kheo, lần thứ ba, vị Đại Phạm thiên ấy
bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện
Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi
trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe
chánh pháp, những vị này có thể thâm hiểu chánh
pháp!"

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác biết được lời khuyên thỉnh
của vị Phạm Thiên, vì lòng từ bi đối với chúng sanh,
nhìn đời với Phật nhãn. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nhìn đời
với Phật nhãn, thấy có hạng chúng sanh nhiễm ít bụi
đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi căn độn căn, có
hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng dễ dạy khó
dạy, và một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái sanh thế
giới khác và sự nguy hiểm của những hành động lỗi
lầm.

Như trong hồ sen xanh, sen hồng hay sen trắng, có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, không

BỒ TÁT                                             73

vượt lên khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng dưới
nước; có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen
trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới nước, sống
vươn lên tới mặt nước, có một số hoa sen xanh, sen
hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới
nước vươn lên khỏi mặt nước, không bị nước làm
đẫm ướt. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhìn quanh
thế giới với Phật nhãn. Ngài thấy có hạng chúng sanh
nhiễm ít bụi đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi
căn độn căn, có hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng
dễ dạy khó dạy, một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái
sanh thế giới khác và sự nguy hiểm của những hành
động lỗi lầm.

7. Rồi vị Đại Phạm thiên, với tâm mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, liền nói với Ngài, bài kệ sau đây:

Như con người đứng trên đỉnh núi nhìn quanh
dân chúng phía dưới.
Cũng vậy Ngài Sumedha lên lầu chánh pháp,
bậc biến nhãn, thoát ly sầu muộn.
Nhìn xuống quần chúng, âu lo sầu muộn bị
sanh già áp bức.
Hãy đứng lên, bậc anh hùng, bậc chiến thắng

BỒ TÁT                                            74

ở chiến trường!
Vị trưởng đoàn lữ khách, đấng thoát ly mọi nợ
nần!
Thế Tôn hãy đi khắp thế giới hoằng dương
chánh pháp.
Có người nhờ được nghe, sẽ thâm hiểu diệu
nghĩa!
Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trả lời vị Đại Phạm thiên với bài
kệ sau đây:

Cửa bất diệt đã được mở rộng,
Hỡi những ai được nghe, hãy từ bỏ tà kiến của
mình.
Vì nghĩ đến mệt mỏi hoài công, này Phạm
Thiên.
Ta không muốn giảng Chánh pháp vi diệu cho
loài người!

Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên với ý nghĩ:
"Ta đã là người mở đường cho Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuyết pháp", rồi đảnh
lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài và biến mất
tại chỗ.

BỒ TÁT                                           75

8. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Ta thuyết pháp cho ai trước tiên? Ai sẽ mau hiểu chánh pháp này?"

Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Nay vương tử Khanda
(Kiển-trà) và con vương sư Tissa (Đề-xá) trú ở kinh
đô Bandhumatì (Bàn-đầu-bà-đề) là bậc tri thức đa
văn, sáng suốt, đã từ lâu sống ít nhiễm ô bởi bụi đời.
Nay ta hãy thuyết pháp cho vương tử Khanda và con
vương sư Tissa trước tiên, hai vị này sẽ sớm thâm
hiểu chánh pháp này".

Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, biến mất từ cây
Bồ đề, hiện ra tại vườn Lộc Uyển Khenma, kinh đô
Bhadhumatì.

9. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác gọi người giữ vườn:

- "Này bạn, hãy vào kinh đô Bandhumatì, nhắn
với vương tử Khanda và con vương sư Tissa
rằng Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã đến kinh đô Bandhumatì, hiện
trú ở Lộc Uyển Khema và muốn gặp hai vị!"

BỒ TÁT                                              76

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn".

Này các Tỷ-kheo, người giữ vườn vâng theo lời dạy
của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, vào kinh đô Bandhumatì và thưa với vương tử
Khanda và con vương sư Tissa: "Thưa quý vị, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến
kinh đô Bandhumatì và hiện ở Lộc Uyển Khema.
Ngài muốn gặp quý vị!"

10. Này các Tỷ-kheo, Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình leo lên một cỗ xe thù thắng rồi cùng với các cỗ
xe thù thắng khác, cho xe ra khỏi kinh thành
Bandhumati, đi đến Lộc Uyển Khema, đi xe cho đến
chỗ còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến trước Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Khi
đến nơi, hai vị này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một
bên.

11. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng, và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của hai vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại

BỒ TÁT                                                77

mà được chư Phật đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy, vương tử Khanda và
con vương sư Tissa, chính tại chỗ ngồi này chứng
được Pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã
sanh rồi cũng phải diệt".

12. Hai vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp,
thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự, diệt tận,
chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với
đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác:

"Thật di diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại
những gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị
che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Bạch
Thế Tôn, nay chúng con quy y Thế Tôn và quy y
Pháp. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con
được xuất gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng
con được thọ đại giới".

13. Này các Tỷ-kheo, vương tử Khanda và con vương sư Tissa được xuất gia với Thế Tôn Vipassì,

BỒ TÁT                                              78

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được thọ đại giới.
Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác giảng dạy hai vị này, khuyến khích làm cho
phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại, nêu rõ
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của các pháp
hữu vi và sự lợi ích của Niết-bàn. Và hai vị nay nhờ
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
giảng dạy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho
hoan hỷ với pháp thoại, không bao lâu tâm trí
không còn chấp thủ, được giải thoát khỏi các lậu
hoặc.

14. Này các Tỷ-kheo, trong khi kinh thành
Bandhumatì có đại chúng khoảng tám vạn bốn ngàn
vị được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành Bandhumatì và
ở tại Lộc Uyển Khema. Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất
gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn,
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác".

Khi nghe vậy, các vị này tự nghĩ: "Chắc chắn, pháp luật này không thể tầm thường, sự xuất gia này không thể tầm thường, vì vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc,

BỒ TÁT                                            79

đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Tại sao chúng ta lại không làm vậy?".

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng ấy gồm khoảng tám
vạn bốn ngàn vị đi ra khỏi kinh thành Bandhumatì
đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ở, Khi đến nơi, các vị này
đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

15. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết rất dễ thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh rồi cũng phải diệt".

16. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn

BỒ TÁT                                                80

Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế
Tôn, Như người dựng đứng lại, những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, nay
chúng con quy y Thế Tôn và quy y Pháp. Bạch Thế
Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất gia với
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được thọ đại
giới!".

17. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị này được
xuất gia với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị
này, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này, nhờ Thế Tôn Vipassì bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan kỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

18. Này các Tỷ-kheo, nay tám vạn bốn ngàn các vị

BỒ TÁT                                              81

xuất gia từ trước, được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành
Bandhumatì, ở tại Lộc Uyển Khema và thuyết pháp".
Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này,
đi đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở. Khi đến nơi, các vị
này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

19. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết
về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi
ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của
các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái,
cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại
mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị xuất
gia này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp
nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh ra rồi
cũng phải diệt".

20. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi

BỒ TÁT                                                82

diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, Bạch Thế
Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Bạch Thế Tôn, nay chúng
con quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng. Bạch
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất
gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được
thọ đại giới!".

21. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị này,
khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này nhờ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

22. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh đô

BỒ TÁT                                            83

Bandhumatì. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trong khi yên lặng tịnh cư đã suy nghĩ như sau: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhumatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các vị Tỷ- kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

23. Này các Tỷ-kheo, một vị Đại Phạm thiên khác, với tâm tư của mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ kheo, lúc bấy giờ vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chắp tay hướng đến Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh

BỒ TÁT                                             84

Đẳng Giác và bạch Ngài:

- "Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy
là phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy
khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám
mươi vạn vị ở kinh đô Bandhumati: "Này các Tỷ-
kheo hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng,
vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người,
loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các
Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn
toàn. Hãy nêu rõ phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh.
Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không
được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được
nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp". Bạch Thế Tôn,
chúng con sẽ làm như các vị Tỷ-kheo. Sau sáu năm,
các vị này đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn".

Này các Tỷ-kheo, Đại Phạm thiên thuyết như vậy.
Sau khi nói xong, vị này đảnh lễ Thế Tôn Vipassi,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lưng bên hữu
hướng về Ngài và biến mất tại chỗ.

24. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassi, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, vào buổi chiều xuất định

BỒ TÁT                                                85

đứng dậy và nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, ý nghĩ sau đây khởi lên: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhamatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các Tỷ-kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

25. Này các Tỷ-kheo, một Đại Phạm thiên khác với tâm tư của mình, biết được tâm tư của Ta. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay đã co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mắt Ta. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chấp tay hướng đến Ta và bạch với ta: "Như vậy là phải, Bạch Thế Tôn! Như vậy là phải. Bạch Thiện Thệ! Bạch Thế

BỒ TÁT                                               86

Tôn! Thế Tôn hãy khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo
khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị ở kinh đô
Bandhumatì: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp,
vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi
ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai
người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết
giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ phạm
hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp, sẽ
bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh
pháp. Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ làm như các Tỷ-
kheo. Sau sáu năm các vị này sẽ đến kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn". Này các Tỷ-
kheo, vị Đại Phạm thiên thuyết như vậy. Sau khi nói
xong, vị này đảnh lễ Ta, lưng bên hữu hướng về Ta
và biến mất tại chỗ.

26. Này các Tỷ-kheo, Ta khuyến dạy các ngươi: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm

BỒ TÁT                                               87

hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe giảng chánh
pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu
chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo ấy, một phần lớn trong ngày ấy đã lên đường đi khắp quốc độ.

27. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ tại Jambudĩpa
(Diêm phù đề) có tám vạn bốn ngàn túc xá. Khi một
năm vừa mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
một năm vừa mãn, nay còn lại năm năm. Sau năm
năm, hãy đến tại kinh đô Bandhamatì để tụng đọc
giới bổn!"

Hai năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
hai năm vừa mãn, nay còn lại bốn năm. Sau bốn năm,
hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới
bổn!".

Ba năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, ba năm đã mãn, nay còn lại ba năm. Sau ba năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

Bốn năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, bốn năm đã mãn, nay còn hai năm. Sau hai năm, hãy đến kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

BỒ TÁT                                          88

Năm năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền
giả, năm năm đã mãn, nay còn lại một năm. Sau một
năm, hãy đến tại đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn!"

Sáu năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, sáu năm đã mãn. Nay đã đến ngày đi đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy, một số vị với thần
lực của mình, một số với thần lực của chư Thiên
trong ngày ấy đã đi đến kinh đô Bandhumatì để tụng
đọc giới bổn.

28. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, giữa chúng Tỷ-kheo, tụng đọc giới bổn này:

"Chư Phật dạy Niết-bàn là đệ nhất.
"Nhẫn nhục, khổ hạnh, kham nhẫn, là đệ
nhất.
"Người xuất gia hại người xuất gia khác.
"Hại người khác như vậy không xứng gọi là
Sa-môn.
"Mọi điều ác không làm, hướng tâm các
thiện nghiệp.

BỒ TÁT                                           89

"Giữ tâm trí thanh tịnh, chính lời chư Phật
dạy.
"Không chỉ trích, không đánh đập, giữ mình
trong giới bổn.
"Ăn uống có tiết độ, ngủ nghỉ riêng một
mình.
"Hướng tâm đến cao khiết, chính lời chư
Phật dạy".

29. Này các Tỷ-kheo, một thời ta ở tại Ukkhattha
(Úc-Già La), trong rừng Subhaga, dưới gốc cây ta-la
vương. Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta an lặng tịnh
cư, tư tưởng sau đây khởi lên: "Có một trú xứ, một
loại chúng sanh rất dễ đến mà Ta từ trước không đến
ở trong một thời gian khá lâu! Đó là chư Thiên
Suddhàvàsa (Tịnh Cư thiên). Vậy nay Ta hãy đến
chư Thiên ở Tịnh Cư thiên!".

Này các Tỷ-kheo, như một lực sĩ duỗi cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay đã duỗi ra, Ta biến mất ở
Ukkattha, trong rừng Subhaga, dưới gốc cây Ta-La
vương và hiện ra trước chư Thiên ở Tịnh Cư thiên.
Trong đại chúng chư Thiên ấy một số vài ngàn chư
Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên, chư
Thiên ấy đã nói với Ta như sau:

BỒ TÁT                                           90

- "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt
kiếp, từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời. Này Hiền giả, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
sanh, thuộc chủng tánh Sát Đế Ly. Này Hiền
giả, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu-
Ly-Nhã). Này Hiền giả, trong thời Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác
ngộ dưới gốc cây Pàtali (Ba-ba-la). Này Hiền
giả, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này Hiền
giả, trong thời Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội, một Tăng
hội sáu trăm tám mươi vạn Tỷ-kheo, một Tăng
hội mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn
Tỷ-kheo. Này Hiền giả, Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-
kheo tên Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ
nhất. Này Hiền giả, phụ vương Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên
là Bandhuma, mẫu hậu tên là Bandhumatì
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua
Bandhuma tên là Bandhumatì. Này Hiền giả,
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác xuất thế tục như thế này, xuất gia như thế

BỒ TÁT                                           91

này, tinh tấn như thế này, giác ngộ như thế này,
chuyển pháp luân như thế này. Này Hiền giả,
chúng con là những người đã tu phạm hạnh
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ dục vọng và đã sanh ra
tại chỗ này".

30. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên...

... một số vài trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta:

- "Này Hiền giả, trong hiền kiếp này, Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nay ra đời.
Này Hiền giả, Thế Tôn, thuộc chủng tánh Sát-
đế -lỵ, thuộc gia tộc Sát-đế-lỵ. Này Hiền giả,
Thế Tôn thuộc danh tánh Gotama (Cù-đàm).
Này Hiền giả, Thế Tôn tuổi thọ không bao
nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút. Này Hiền giả, Thế
Tôn giác ngộ dưới gốc cây assattha (bát-đa- la).
Này Hiền giả, Thế Tôn có hai vị hiền sĩ, đệ nhất
đệ tử tên là Sàriputta và Moggallàna (Xá-lợi-
phất và Mục kiền-liên). Này Hiền giả, Thế Tôn
có một Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi

BỒ TÁT                                             92

vị. Này Hiền giả, Tăng hội này của Thế Tôn
gồm toàn những vị đã diệt trừ lậu hoặc. Này
Hiền giả, Thế Tôn có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Ànanda (A-nan), vị này là thị giả đệ nhất. Này
Hiền giả, phụ vương của Thế Tôn tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn), Hoàng hậu là Màyà
(Ma-gia) kinh đô là Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Này Hiền giả, Thế Tôn xuất thế tục như thế
này, xuất gia như thế này, tinh tấn như thế này,
giác ngộ như thế này, chuyển pháp luân như
thế này. Này Hiền giả, chúng tôi là những
người đã tu phạm hạnh với Thế Tôn, đã diệt
trừ dục vọng và đã sanh ra tại chỗ này".

31. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên
Avihà (Vô Nhiệt thiên) đến chư Thiên Atappà (Vô
Phiền thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi cùng với chư
Thiên Avihà và chư Thiên Atappà đến chư Thiên
Sudassà (Thiện Kiến thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi Ta
cùng với chư Thiên Avihà, chư Thiên Atappà và chư
Thiên Sudassa đến chư Thiên Sudassi (Thiện Hiện
thiên).

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên Avihà,
chư Thiên Atappà, chư Thiên Sudassà và chư Thiên
Sudassì đến chư Thiên Akanitthà (Sắc Cứu Kính
thiên). Này các Tỷ-kheo, lại trong Đại chúng chư

BỒ TÁT                                             93

Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên đến chỗ Ta ở,
đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau
khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta như
sau: "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt kiếp,
từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác ra đời... (như số 29)".

32. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên
ấy, một số vài ngàn chư Thiên (như trước) một số vài
trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng
một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên,
chư Thiên ấy đã nói với Ta như sau: "Này Hiền giả,
trong Hiền kiếp này đức Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nay ra đời... (như số 30)".

33. Này các Tỷ-kheo, như vậy Như Lai khéo chứng
đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá
khứ, những vị này đã nhập Niết-bàn, đã đoạn các
chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi
đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị
này cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh,
cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử,
cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế
Tôn này, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy,
tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh
là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy,
giải thoát là như vậy".

BỒ TÁT                                             94

Thế Tôn thuyết pháp như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỒ TÁT                                      95

3     Cách tu tập của Ngài - Kinh SONG TẦM – 19 Trung I, 261

KINH SONG TẦM (Dvedhavitakkasutta) – Bài kinh số 19 – Trung I, 261

Tôi nghe như vầy:

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- "Chư Tỷ-kheo".

- "Thưa vâng", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Chư Tỷ-kheo, trước khi Ta giác ngộ, khi chưa thành Chánh Giác và còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Ta sống suy tư và chia hai suy tầm".

Chư Tỷ-kheo, phàm có dục tầm nào, sân tầm nào, hại tầm nào, Ta phân thành phần thứ nhất; phàm có ly dục tầm nào, vô sân tầm nào, vô hại tầm nào,

BỒ TÁT                                           96

Ta phân thành phần thứ hai.

Chư Tỷ-kheo, rồi Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần. Khi dục tầm khởi lên, Ta tuệ tri:
"Dục tầm này khởi lên nơi Ta, và dục tầm này đưa
đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai,
diệt trí tuệ, dự phần vào phiền não, không đưa đến
Niết-bàn".

 Chư Tỷ-kheo, khi Ta suy tư: "Dục tầm này đưa
đến tự hại", dục tầm được biến mất,
 Chư Tỷ-kheo, khi ta suy tư: "Dục tầm đưa đến
hại người", dục tầm được biến mất.
 Chư Tỷ-kheo, khi Ta suy tư: "Dục tầm đưa đến
hại cả hai", dục tầm được biến mất.
 Chư Tỷ-kheo, khi Ta suy tư: "Dục tầm diệt trí
tuệ, dự phần vào phiền não, không đưa đến Niết-
bàn", dục tầm được biến mất.
Chư Tỷ-kheo, như vậy Ta tiếp tục trừ bỏ, xả ly
và đoạn tận dục tầm.

Chư Tỷ-kheo, trong khi Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sân tầm khởi lên... (như trên)

... hại tầm khởi lên. Ta tuệ tri: "Hại tầm này khởi lên nơi Ta, và hại tầm này đưa đến tự hại, đưa đến

BỒ TÁT                                                97

hại người, đưa đến hại cả hai, diệt trí tuệ, dự phần vào phiền não, không đưa đến Niết-bàn". Chư Tỷ- kheo, khi Ta suy tư: "Hại tầm này đưa đến tự hại"... "Hại tầm diệt trí tuệ, dự phần vào phiền não, không đưa đến Niết-bàn", hại tầm biến mất. Chư Tỷ-kheo, như vậy Ta tiếp tục trừ bỏ, xả ly và đoạn tận hại tầm.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo suy tư, quán sát nhiều
vấn đề gì, thời tâm sanh khuynh hướng đối vấn đề
ấy. Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo suy tư, quán sát nhiều
về dục tầm, vị ấy từ bỏ ly dục tầm. Khi tâm đã nặng
về dục tầm, thời tâm vị ấy có khuynh hướng về dục
tầm. Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo suy tư quán sát
nhiều về sân tầm... (như trên)... về hại tầm, vị ấy từ
bỏ vô hại tầm. Khi tâm đã đặt nặng về hại tầm thời
tâm vị ấy có khuynh hướng về hại tầm.

Chư Tỷ-kheo, ví như vào cuối tháng mùa mưa,
về mùa thu, khi lúa đã trổ hạt, một người mục đồng
chăn giữ bò, cầm roi đánh các con bò bên này, đánh
bên kia, chế ngự chúng, ngăn chận chúng. Vì sao
vậy? Chư Tỷ-kheo, vì người mục đồng thấy do nhân
duyên này, đưa đến sự chết, sự tù tội, sự đánh đập
hay sự trách móc.

Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, Ta đã thấy sự nguy hại, sự hạ liệt, sự uế nhiễm của các pháp bất thiện, và

BỒ TÁT                                              98

thấy sự viễn ly, sự lợi ích, sự thanh tịnh của các thiện pháp.

Chư Tỷ-kheo, trong khi Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần như vậy, khi ly dục tầm khởi lên, Ta tuệ tri như vầy: "Ly dục tầm này khởi lên nơi Ta và ly dục tầm này không đưa đến tự hại, không đưa đến hại người, không đưa đến hại cả hai, tăng trưởng trí tuệ, không dự phần vào phiền não, đưa đến Niết-bàn". Chư Tỷ-kheo, nếu ban đêm Ta suy tư, quán sát (về ly dục tầm) không phải từ nhân duyên ấy Ta thấy sợ hãi. Chư Tỷ-kheo, nếu ban ngày Ta suy tư, quán sát (về ly dục tầm), không phải từ nhân duyên ấy Ta thấy sợ hãi. Chư Tỷ-kheo, nếu ban đêm, ban ngày, Ta suy tư, quán sát (về ly dục tầm), không phải từ nhân duyên ấy Ta thấy sợ hãi.

Và Ta suy tư, quán sát quá lâu, thân ta có thể
mệt mỏi; khi thân mệt mỏi thì tâm bị dao động; khi
tâm bị dao động thì tâm rất khó được định tĩnh. Chư
Tỷ-kheo, rồi tự nội thân Ta trấn an tâm, trấn tịnh tâm,
khiến được nhất tâm, khiến thành định tĩnh. Vì sao
vậy? Vì để tâm Ta khỏi dao động.

Chư Tỷ-kheo, trong khi Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần như vậy, khi vô sân tầm khởi lên... (như trên)

BỒ TÁT                                                99

... vô hại tầm khởi lên. Ta tuệ tri như vậy: "Vô
hại tầm này khởi lên nơi Ta và vô hại tầm này không
đưa đến tự hại, không đưa đến hại người, không đưa
đến hại cả hai, tăng trưởng trí tuệ, không dự phần vào
phiền não, đưa đến Niết-bàn". Chư Tỷ-kheo, nếu ban
đêm... không phải từ nhân duyên ấy, mà Ta thấy sợ
hãi.

Và nếu Ta suy tư, quán sát quá lâu, thân Ta có thể mệt mỏi; khi thân Ta mệt mỏi thì tâm bị dao động, khi tâm bị dao động, tâm rất khó được định tĩnh. Chư Tỷ-kheo, rồi tự nội thân Ta trấn an tâm, trấn tịnh tâm, khiến được nhất tâm, khiến thành định tĩnh. Vì sao vậy? Vì để tâm Ta khỏi dao động.

Chư Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo suy tư, quán sát
nhiều về vấn đề gì thời tâm sanh khuynh hướng đối
với vấn đề ấy. Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo suy tư,
quán sát nhiều về ly dục tầm, vị ấy từ bỏ dục tầm.
Khi tâm đã đặt nặng về ly dục tầm, tâm vị ấy có
khuynh hướng về ly dục tầm.

Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo suy tư, quán sát nhiều về vô sân tầm... (như trên)

... nếu Tỷ-kheo suy tư, quán sát nhiều về bất hại tầm, vị ấy từ bỏ hại tầm. Khi tâm đã đặt nặng về bất hại tầm, thời tâm vị ấy có khuynh hướng về bất hại

BỒ TÁT                                              100

tầm.

Chư Tỷ-kheo, ví như vào cuối tháng hè, khi tất
cả lúa gạo đã cất vào kho thóc, một người mục đồng
chăn giữ các con bò. Khi người mục đồng ở dưới gốc
cây hay ở ngoài trời, người ấy có thể nghĩ đến có
việc cần phải làm, và người ấy nghĩ: "Đây là những
con bò".

Chư Tỷ-kheo, cũng vậy ở đây, có việc cần phải làm, và Ta nghĩ: "Đây là những pháp".

Chư Tỷ-kheo, Ta phát tâm dõng mãnh, tinh
tấn, không có tiêu cực, niệm không tán loạn được
an trú, tâm được khinh an, không có cuồng nhiệt,
tâm được định tĩnh nhất tâm. Chư Tỷ-kheo, Ta ly
dục, ly ác, bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ
nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm,
có tứ. Diệt tầm và tứ, Ta chứng và trú Thiền thứ hai,
một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không
tứ, nội tĩnh nhất tâm. Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh
giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, Ta chứng và an trú Thiền thứ ba. Xả lạc
xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, Ta chứng và trú
Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh
tịnh.

Với tâm định tĩnh như vậy... (giống như trang...

BỒ TÁT                                               101

đến trang...). Chư Tỷ-kheo, đó là minh thứ ba Ta đã
chứng được cuối đêm canh thứ ba; vô minh được
đoạn trừ, minh sanh khởi, bóng tối được đoạn trừ,
ánh sáng sanh khởi, trong khi Ta sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần.

Chư Tỷ-kheo, giống như trong khu rừng rậm
rạp có một hồ nước lớn thâm sâu, và một đoàn nai
lớn sống gần một bên. Có một người đến, không
muốn chúng được lợi ích, không muốn chúng được
hạnh phúc, không muốn chúng được an ổn, khỏi các
ách nạn. Nếu có con đường nào được yên ổn, được
an toàn, đưa đến hoan hỷ, người ấy sẽ chận đóng con
đường này lại, sẽ mở con đường nguy hiểm, sẽ đặt
con mồi đực, sẽ đặt con mồi cái. Chư Tỷ-kheo, như
vậy, sau một thời gian đoàn nai lớn ấy gặp ách nạn
và hao mòn dần. Chư Tỷ-kheo, có một người đến,
muốn đoàn nai ấy được lợi ích, muốn chúng được
hạnh phúc, muốn chúng được an ổn, khỏi các ách
nạn. Nếu có con đường nào được yên ổn, được an
toàn, người ấy sẽ mở con đường này, sẽ đóng con
đường nguy hiểm lại, sẽ đem con mồi đực đi, sẽ hủy
bỏ con mồi cái. Chư Tỷ-kheo, như vậy đoàn nai lớn
ấy sau một thời gian sẽ được tăng trưởng, hưng
thịnh, thành mãn.

Chư Tỷ-kheo, Ta nói ví dụ ấy để giải thích ý

BỒ TÁT                                           102

nghĩa như sau:

 Chư Tỷ-kheo, hồ nước lớn, thâm sâu chỉ cho các
dục.
 Chư Tỷ-kheo, đoàn nai lớn chỉ cho các loài hữu
tình.
 Chư Tỷ-kheo, con người không muốn chúng
được lợi ích, không muốn chúng được hạnh
phúc, không muốn chúng được an ổn, khỏi các
ách nạn chỉ cho ác ma.
 Chư Tỷ-kheo, con đường nguy hiểm chỉ cho con
đường tà đạo có tám ngành, tức là tà tri kiến, tà
tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà
niệm, tà định.
 Chư Tỷ-kheo, con mồi đực chỉ cho hỷ và tham.
 Chư Tỷ-kheo, con mồi cái chỉ cho vô minh.
 Chư Tỷ-kheo, còn người muốn chúng được lợi
ích, muốn chúng được hạnh phúc, muốn chúng
được an ổn khỏi các ách nạn chỉ cho Như Lai,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.
 Con đường yên ổn, an toàn, đưa đến hoan hỷ chỉ
cho con đường Thánh đạo Tám ngành, tức là
Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh
nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh

BỒ TÁT                                              103

niệm, Chánh định.
 Chư Tỷ-kheo, như vậy Ta mở con đường yên ổn,
an toàn, đưa đến hoan hỷ, Ta đóng con đường
nguy hiểm, Ta mang đi con mồi đực, Ta hủy bỏ
con mồi cái.
Chư Tỷ-kheo, những gì vị Đạo Sư cần phải làm
cho các đệ tử vì lòng thương tưởng họ, những điều
ấy Ta đã làm, vì lòng thương tưởng các Người. Chư
Tỷ-kheo, đây là các gốc cây, đây là các chỗ trống.
Hãy Thiền định, chớ có phóng dật, chớ có hối tiếc về
sau. Đó là lời giáo huấn của Ta.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn.

BỒ TÁT                                            104

4     Cách tu tập của Ngài - Kinh TÙY PHIỀN NÃO – 128 Trung III, 379

KINH TÙY PHIỀN NÃO (Upakkilesa suttam) – Bài kinh số 128 – Trung III, 37

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Kosambi (Kiều-thưởng-di),
tại tịnh xá Ghosita (Cù-sư-la). Lúc bấy giờ các Tỷ-
kheo ở Kosambi sống cạnh tranh, luận tranh, đấu
tranh nhau, đả thương nhau bằng những binh khí
miệng lưỡi. Rồi một Tỷ-kheo đến chỗ Thế Tôn ở, sau
khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một
bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, các Tỷ-kheo ở Kosambi,
sống cạnh tranh, luận tranh, đấu tranh nhau, đả
thương nhau bằng những binh khí miệng lưỡi. Tốt
lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn vì lòng từ
mẫn, đến các Tỷ-kheo ấy.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Rồi Thế Tôn đi đến các Tỷ-kheo ấy, sau khi đến liền nói với họ:

BỒ TÁT                                           105

– Thôi vừa rồi, các Tỷ-kheo! Chớ có cạnh tranh, luận tranh, phân tranh, đấu tranh nhau!

Khi nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn bậc Pháp Chủ, hãy
dừng lại! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có nhọc lòng!
Thế Tôn hãy an trú, chú tâm và hiện tại lạc trú! Vì
rằng chúng con chịu trách nhiệm về sự cạnh tranh,
luận tranh, phân tranh, đấu tranh này.

Lần thứ hai, Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo ấy:

– Thôi vừa rồi, này các Tỷ-kheo! Chớ có cạnh tranh, luận tranh, phân tranh, đấu tranh nhau.

Lần thứ hai Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn bậc Pháp Chủ hãy
dừng lại! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có nhọc lòng!
Thế Tôn hãy an trú, chú tâm và hiện tại lạc trú! Vì
rằng chúng con chịu trách nhiệm về sự cạnh tranh,
luận tranh, phân tranh, đấu tranh này.

Lần thứ ba, Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo ấy:

– Thôi vừa rồi, này các Tỷ-kheo! Chớ có cạnh tranh, luận tranh, phân tranh, đấu tranh nhau!

BỒ TÁT                                             106

Lần thứ ba, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn bậc Pháp Chủ hãy
dừng lại! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có nhọc lòng!
Thế Tôn hãy an trú, chú tâm vào hiện tại lạc trú! Vì
rằng chúng con chịu trách nhiệm về sự cạnh tranh,
luận tranh, phân tranh, đấu tranh này.

Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát và
đi vào Kosambi để khất thực. Sau khi đi khất thực ở
Kosambi, ăn xong, trên con đường khi khất thực trở
về, sau khi dọn dẹp chỗ nằm, lấy y bát, Ngài đứng và
nói bài kệ:

Giữa quần chúng la ó,
Không ai nghĩ mình ngu,
Giữa Tăng chúng phân ly
Có ai nghĩ hướng thượng?

Thất niệm kẻ trí nói,
Ba hoa trăm thứ chuyện,
Miệng há, nói thả dàn,
Dẫn đi đâu, ai biết?

"Nó mắng tôi, đánh tôi! Nó hại tôi, cướp tôi!" Ai ôm oán niệm ấy,

BỒ TÁT                                            107

Hận thù không thể nguôi.

"Nó mắng tôi, đánh tôi!
Nó hại tôi, cướp tôi!"
Không ôm oán niệm ấy,
Hận thù sẽ tự nguôi.

Hận thù diệt hận thù,
Không đời nào diệt được,
Từ bi diệt hận thù,
Là định luật ngàn thu.

"Người khác không hiểu biết,
Ở đây ta bị diệt",
Những ai hiểu điều này,
Nhờ vậy, tranh luận tiêu.

Kẻ chủ xướng hại mạng,
Cướp bò, ngựa tài sản,
Kẻ cướp đoạt quốc độ,
Họ còn biết đoàn kết,
Sao các Ông không vậy?

Nếu được bạn hiền trí,
Đồng hành, khéo an trú,
Đả thắng mọi hiểm nạn,
Sống hoan hỷ chánh niệm.

BỒ TÁT                             108

Nếu không bạn hiền trí,
Như vua bỏ quốc độ,
Cô độc như voi rừng.
Tốt hơn, sống một mình,
Không bè bạn kẻ ngu,
Cô độc không làm ác,
Nhàn hạ, như voi rừng.

Rồi Thế Tôn đứng nói lên những câu kệ này, rồi
đi đến làng Balakalonakara. Khi ấy, Tôn giả Bhagu
sống ở trong làng Balakalonakara. Tôn giả Bhagu
thấy Thế Tôn từ xa đi đến, liền sắp đặt chỗ ngồi và
nước rửa chân. Thế Tôn ngồi trên chỗ ngồi đã soạn
sẵn; sau khi ngồi, Ngài rửa chân. Tôn giả Bhagu
đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn
nói với Tôn giả Bhagu đang ngồi một bên:

– Này Tỷ-kheo, có được an lành không? Có được sống yên vui không? Đi khất thực, có khỏi mệt nhọc không?

– Bạch Thế Tôn, con được an lành. Bạch Thế Tôn, con sống yên vui. Bạch Thế Tôn, con đi khất thực khỏi có mệt nhọc.

Rồi Thế Tôn sau khi với thời thuyết pháp khích

BỒ TÁT                                           109

lệ Tôn giả Bhagu, làm cho hân hoan, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Pacinavamsadaya.

Lúc bấy giờ, Tôn giả Anurudha (A-na-luật),
Tôn giả Nandiya (Nan-đề) và Tôn giả Kimbila (Kim-
ty- la) trú ở Pacinavamasadaya. Người giữ vườn thấy
Thế Tôn từ xa đi đến, khi thấy vậy liền bạch Thế
Tôn:

– Này Sa-môn, chớ có vào khu vườn này. Có ba Thiện gia nam tử, rất ái luyến tự ngã (attakamanipa) trú tại đây. Chớ có phiền nhiễu các vị ấy.

Tôn giả Anuruddha nghe người giữ khu vườn nói chuyện với Thế Tôn, liền nói với người giữ vườn:

– Này người Giữ vườn, chớ có ngăn chặn Thế Tôn! Thế Tôn bậc Đạo sư của chúng tôi đã đến.

Rồi Tôn giả Anuruddha đi đến Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila và nói:

– Chư Tôn giả hãy đến! Chư Tôn giả hãy đến! Thế Tôn, bậc Đạo sư của chúng ta đã đến.

Rồi Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila ra đón Thế Tôn, một người cầm y

BỒ TÁT                                            110

bát Thế Tôn, một người sửa soạn chỗ ngồi, một
người đặt sẵn nước rửa chân. Thế Tôn ngồi trên chỗ
ngồi đã soạn sẵn; sau khi ngồi, Thế Tôn rửa chân.
Rồi các Tôn giả ấy đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống
một bên. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Anuruddha
đang ngồi xuống một bên:

– Này các Anuruddha, các Ông có được an lành không? Có được sống yên vui không? Đi khất thực có khỏi mệt nhọc không?

– Bạch Thế Tôn, chúng con được an lành. Bạch Thế Tôn, chúng con sống yên vui. Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực khỏi có mệt nhọc.

– Này các Anuruddha, các Ông có sống hòa
hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau. Như nước
với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm
không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

– Này các Anuruddha, như thế nào các Ông sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm?

BỒ TÁT                                          111

– Bạch Thế Tôn, ở đây chúng con nghe như sau:
"Thật lợi ích thay cho ta! Thật khéo lợi ích thay cho
ta, khi ta được sống với các đồng Phạm hạnh như
vậy! Bạch Thế Tôn, do vậy đối với các vị đồng Phạm
hạnh này, con khởi lên từ thân nghiệp, trước mặt và
sau lưng; con khởi lên từ khẩu nghiệp, trước mặt
và sau lưng, con khởi lên từ ý nghiệp, trước mặt và
sau lưng. Bạch Thế Tôn do vậy chúng con nghĩ như
sau: "Ta hãy từ bỏ tâm của ta và sống thuận theo
tâm của những Tôn giả này". Và bạch Thế Tôn, con
từ bỏ tâm của con, và sống thuận theo tâm của những
Tôn giả ấy. Bạch Thế Tôn, chúng con tuy khác thân
nhưng giống như đồng một tâm.

Rồi Tôn giả Nandiya... (như trên)... Rồi Tôn giả Kimbila bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ở đây chúng con nghĩ như sau: "Thật lợi ích thay cho ta! Thật khéo lợi ích thay cho ta, khi ta được sống với các vị đồng Phạm hạnh như vậy!" Bạch Thế Tôn, do vậy đối với các vị đồng Phạm hạnh này, con khởi lên từ thân nghiệp, trước mặt và sau lưng; con khởi lên từ khẩu nghiệp, trước mặt và sau lưng, con khởi lên từ ý nghiệp, trước mặt và sau lưng. Bạch Thế Tôn, do vậy chúng con nghĩ như sau: "Ta hãy từ bỏ tâm của ta và sống thuận theo tâm của những Tôn giả này". Và bạch Thế Tôn, con

BỒ TÁT                                             112

từ bỏ tâm của con và sống thuận theo tâm của những Tôn giả ấy. Bạch Thế Tôn, chúng con tuy khác thân nhưng giống như đồng một tâm.

Bạch Thế Tôn, như vậy chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! và này các Anuruddha, các Ông có sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.

– Này các Anuruddha, như thế nào, các Ông sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần?

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, ai đi vào làng khất thực về trước, người ấy sắp đặt các chỗ ngồi, soạn sẵn nước uống, nước rửa chân, soạn sẵn một bát để bỏ đồ dư. Ai đi vào làng khất thực về sau, người ấy, còn đồ ăn để lại, nếu muốn thì ăn, nếu không muốn thời bỏ vào chỗ không có cỏ xanh hay đổ vào nước không có loài côn trùng. Người ấy xếp dọn lại các chỗ ngồi, cất đi nước uống, nước rửa chân, cất đi cái bát để bỏ đồ dư và quét sạch nhà ăn. Ai thấy ghè nước uống, ghè nước rửa chân, hay ghè

BỒ TÁT                                             113

nước trong nhà cầu hết nước trống không, người ấy
sẽ lo liệu (nước). Nếu làm không nỗi với sức bàn tay
của mình, người ấy dùng tay ra hiệu gọi người thứ
hai: "Chúng ta hãy lo liệu (nước)". Dầu vậy, bạch
Thế Tôn, chúng con không vì vậy gây ra tiếng động.
Và đến ngày thứ năm, bạch Thế Tôn, suốt cả một
đêm chúng con ngồi đàm luận về đạo pháp. Như vậy,
bạch Thế Tôn, chúng con sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần.

– Lành thay, lành thay, này các Anurudda! Này
Anuruddha, các Ông sống không phóng dật, nhiệt
tâm, tinh cần như vậy, các Ông có chứng được pháp
thượng nhân tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc
Thánh, sống thoải mái an lạc không?

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần như vậy, chúng con
nhận thấy được hào quang, cũng như sự hiện khởi
các sắc pháp. Nhưng hào quang ấy không bao lâu
biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Chúng
con không được hiểu rõ tướng ấy là gì .

– Này các Anuruddha, tướng ấy các Ông cần
phải hiểu rõ. Ta cũng vậy, này các Anuruddha, trước
khi giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là
Bồ-tát, Ta nhận thấy hào quang và sự hiện khởi các

BỒ TÁT                                            114

sắc pháp. Nhưng hào quang ấy không bao lâu biến mất nơi Ta cùng với sự hiện khởi các sắc pháp.

Này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Do
nhân gì, do duyên gì hào quang biến mất đối với Ta,
cùng với sự hiện khởi các sắc pháp". Này các
Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Nghi hoặc khởi
lên nơi Ta. Vì có nghi hoặc nên định của Ta bị biến
diệt; khi định biến diệt, hào quang biến mất cùng với
sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta sẽ phải làm thế
nào để nghi hoặc không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, nhận thấy được hào quang cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Nhưng hào quang ấy không bao lâu biến mất nơi Ta, cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, hào quang biến mất nơi Ta, cùng với sự hiện khởi của các sắc pháp?" Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Không tác ý khởi lên nơi Ta Vì không có tác ý, nên định bị biến diệt nơi Ta; khi định bị biến diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm như thế nào để nghi hoặc và không tác ý không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng

BỒ TÁT                                             115

dật.. (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy
nghĩ như sau: "Hôn trầm, thụy miên, khởi lên nơi
Ta. Vì có hôn trầm, thụy miên nên định của Ta bị
biến diệt; khi định bị biến diệt, hào quang biến mất
cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm
như thế nào để nghi hoặc, không tác ý và hôn trầm,
thụy miên không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng
dật... (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy
nghĩ như sau: "Sự sợ hãi khởi lên nơi Ta. Vì có sợ
hãi, nên định bị biến diệt nơi Ta; khi định bị biến
diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện khởi các
sắc pháp". Ví như, này các Anuruddha, một người
đang đi trên con đường, có kẻ giết người nhảy đến
(công kích) từ hai phía. Do nhân duyên từ hai phía,
người ấy khởi lên sợ hãi. Cũng vậy, này các
Anuruddha, sợ hãi khởi lên nơi Ta. Vì có sợ hãi, nên
định bị biến diệt nơi Ta; khi định bị biến diệt, hào
quang biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp.
Vậy Ta phải làm thế nào để nghi hoặc, không tác ý
hôn trầm, thụy miên và sự sợ hãi không khởi lên nơi
Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật.. (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Sự phấn chấn (ubbilla) khởi lên nơi

BỒ TÁT                                            116

Ta. Vì có sự phấn chấn, nên định bị biến diệt nơi Ta;
khi định bị biến diệt, hào quang biến mất cùng với
sự hiện khởi các sắc pháp. Ví như, này các
Anuruddha, một người đi tìm cửa miệng một kho
tàng, và trong một lần tìm được năm cửa miệng kho
tàng, do nhân duyên này phấn chấn khởi lên. Cũng
vậy, này các Anuruddha, phấn chấn khởi lên nơi Ta.
Vì có phấn chấn nên định bị biến diệt nơi Ta; khi
định bị biến diệt mất cùng với sự hiện khởi các sắc
pháp. Vậy Ta phải làm thế nào, để nghi hoặc, không
tác ý, hôn trầm, thụy miên, sợ hãi và sự phấn chấn
không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng
dật... (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy
nghĩ như sau: "Dâm ý (dutthullam) khởi lên nơi Ta.
Vì có dâm ý, nên định bị biến diệt nơi Ta; khi định
bị biến diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện
khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm thế nào để nghi
hoặc không tác ý, hôn trầm, thụy miên, sợ hãi, phấn
chấn, dâm ý không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật.... (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Sự tinh cần quá độ khởi lên nơi Ta, và vì có tinh cần quá độ, nên định lực biến diệt nơi Ta; khi định bị biến diệt, hào quang biến mất cùng

BỒ TÁT                                             117

với sự hiện khởi các sắc pháp. Ví như này các
Anuruddha, một người với hai tay bắt nắm quá chặt
một con chim cáy khiến con chim chết liền tại chỗ.
Cũng vậy, này các Anuruddha, tinh cần quá độ khởi
lên nơi Ta. Vì có tinh cần quá độ... cùng với sự hiện
khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm thế nào để nghi
hoặc, không tác ý, hôn trầm, thụy miên, sợ hãi, phấn
chấn, dâm ý, và tinh cần quá độ không khởi lên nơi
Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật... (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Tinh cần quá yếu đuối khởi lên nơi Ta. Vì có tinh cần quá yếu đuối, nên định biến diệt nơi Ta; khi định biến diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Ví như này các Anuruddha, một người bắt một con chim cáy quá lỏng lẻo, con chim ấy bay khỏi hai tay của người ấy. Cũng vậy, này các Anuruddha, ... (như trên)... cùng với sự hiện khởi các sắc pháp). Vậy Ta phải làm thế nào để nghi hoặc, không tác ý, hôn trầm, thụy miên, sợ hãi, phấn chấn, dâm ý, tinh cần quá độ và tinh cần quá yếu đuối không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật ... (như trên) ... Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Ái dục khởi lên nơi Ta. Vì có ái dục..

BỒ TÁT                                             118

với sự hiện khởi các sắc pháp... (như trên)... Vậy Ta
phải làm thế nào để nghi hoặc, không tác ý... (như
trên)... tinh cần quá yếu đuối và ái dục không khởi
lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống... Rồi này các Anuruddha, Ta nghĩ như sau: "Sai biệt tưởng khởi lên nơi Ta... cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm thế nào để nghi hoặc... (như trên)... ái dục và sai biệt tưởng không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, và Ta nhận thấy được hào quang cùng với sự hiện khởi sắc pháp. Những hào quang ấy không bao lâu biến mất nơi Ta cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, hào quang biến mất nơi Ta cùng với sự hiện khởi các sắc pháp?" Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Một trạng thái quá chú tâm vào các sắc pháp khởi lên nơi Ta... cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm như thế nào để nghi hoặc.. (như trên)... các tưởng sai biệt và trạng thái quá chú tâm vào các sắc pháp không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, sau khi biết được nghi hoặc là một phiền não của tâm, Ta đoạn trừ nghi

BỒ TÁT                                              119

hoặc, phiền não của tâm; sau khi biết được không tác ý là một phiền não của tâm, Ta đoạn trừ không tác ý, phiền não của tâm; sau khi biết được hôn trầm, thụy miên... sau khi biết được sợ hãi... sau khi biết được phấn chấn.... sau khi biết được dâm ý... sau khi biết được sự tinh cần quá độ... sau khi biết được sự tinh cần quá yếu đuối... sau khi biết được dục ái... sau khi biết được tưởng sai biệt... sau khi biết được trạng thái quá chú tâm đến sắc pháp là một phiền não của tâm, Ta đoạn trừ trạng thái quá chú trọng vào các sắc pháp, một phiền não của tâm.

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần, nhận thấy được hào quang
nhưng Ta không thấy các sắc pháp cả đêm, cả ngày,
cả đêm và cả ngày. Ta thấy các sắc pháp nhưng
không nhận thấy hào quang. Về vấn đề này, này các
Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do
duyên gì, Ta chỉ nhận thấy hào quang, nhưng không
thấy sắc pháp: cả đêm, cả ngày, cả đêm và cả ngày?"
Ta chỉ thấy các sắc pháp nhưng không nhận thấy hào
quang. Về vấn đề này, này các Anuruddha, Ta suy
nghĩ như sau: "Trong khi Ta không tác ý sắc tướng,
nhưng có tác ý hào quang tướng, trong khi ấy ta
nhận thấy hào quang, (nhưng) không thấy sắc pháp.
Còn trong khi Ta không tác ý hào quang tướng
(nhưng) tác ý sắc tướng; trong khi ấy Ta thấy các

BỒ TÁT                                                120

sắc pháp, (nhưng) không nhận thấy hào quang, cả đêm, cả ngày, cả đêm và cả ngày".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần, nhận thấy hào quang có hạn
lượng và thấy được các sắc pháp có hạn lượng; nhận
thấy hào quang vô lượng và nhận thấy được các sắc
pháp vô lượng, cả đêm, cả ngày, cả đêm và cả ngày.
Về vấn đề này, này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như
sau: "Do nhân gì, do duyên gì, Ta nhận thấy hào
quang có hạn lượng và thấy các sắc pháp có hạn
lượng; nhận thấy hào quang vô lượng và thấy được
các sắc pháp vô lượng, cả đêm, cả ngày, cả đêm và
cả ngày?" Về vấn đề này, này các Anuruddha, Ta
suy nghĩ như sau: "Khi nào định có hạn lượng, khi
ấy mắt của Ta có hạn lượng; với con mắt có hạn
lượng. Ta nhận thấy hào quang có hạn lượng và thấy
sắc pháp có hạn lượng. Nhưng khi nào định của Ta
không hạn lượng, trong khi ấy mắt của Ta thành vô
lượng, và với con mắt vô lượng ấy, Ta nhận thấy hào
quang vô lượng và thấy các sắc pháp vô lượng cả
đêm, cả ngày, cả đêm và cả ngày".

Này các Anuruddha, khi nào biết được nghi
hoặc là một phiền não của tâm, thời nghi hoặc
phiền não của tâm được đoạn trừ; khi nào biết
được không tác ý là một phiền não của tâm, thời

BỒ TÁT                                            121

không tác ý phiền não của tâm được đoạn trừ; khi nào biết được hôn trầm, thụy miên...; khi nào biết được sợ hãi...; khi nào biết được phấn chấn...; khi nào biết được dâm ý...; khi nào biết được tinh cần quá độ...; khi nào biết được sự tinh cần quá yếu đuối...; khi nào biết được dục ái...; khi nào biết được tưởng sai biệt...; khi nào biết được trạng thái quá chú tâm đến các sắc pháp là một phiền não của tâm, thời trạng thái quá chú tâm đến các sắc pháp một phiền não của tâm được đoạn trừ.

Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Những phiền não tâm của Ta đã được đoạn trừ. Nay Ta tu tập ba loại định". Rồi này các Anuruddha:

 Ta tu tập định có tầm, có tứ;
 Ta tu tập định không có tầm, chỉ có tứ;
 Ta tu tập định không tầm không tứ;
 Ta tu tập định có hỷ;
 Ta tu tập định không có hỷ;
 Ta tu tập định câu hữu với lạc;
 Ta tu tập định câu hữu với xả.

Này các Anuruddha, khi nào Ta tu tập định có tầm, có tứ; khi nào Ta tu tập định không tầm chỉ có

BỒ TÁT                                               122

tứ; khi nào Ta tu tập định không có tầm, không có
tứ; khi nào Ta tu tập định có hỷ; khi nào Ta tu tập
định không có hỷ; khi nào Ta tu tập định câu hữu với
xả, thời tri kiến khởi lên nơi Ta: "Giải thoát của
Ta là bất động, đây là đời sống cuối cùng của Ta,
nay không còn hiện hữu".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Anuruddha hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy

BỒ TÁT                                            123

5     Dưới gốc cây diêm phù đề...Phương pháp phân tích loại bỏ - ĐẠI Kinh SACCAKA – 36 Trung I, 521

ĐẠI KINH SACCAKA (Mahasaccaka suttam) – Bài kinh số 36 – Trung I, 521

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Vesali, rừng Đại Lâm,
tại giảng đường Trùng Các. Lúc bấy giờ, Thế Tôn
đắp y thật đầy đủ, cầm y bát, muốn vào Vesali để
khất thực. Rồi Niganthaputta Saccaka tánh hay ngao
du thiên hạ, trong khi đi khắp đó đây, đến tại Đại
Lâm, giảng đường Trùng Các. Tôn giả Ananda thấy
Niganthaputta Saccaka từ xa đi lại, liền bạch Thế
Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Niganthaputta Saccaka đang
đến, tánh ưa luận chiến, biện luận thiện xảo, được số
đông tôn kính. Bạch Thế Tôn, vị này ưa chỉ trích
Phật, ưa chỉ trích Pháp, ưa chỉ trích Tăng. Bạch Thế
Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn vì lòng từ mẫn ngồi
lại một lát.

BỒ TÁT                                             124

Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã soạn sẵn.
Rồi Niganthaputta Saccaka đi đến chỗ Thế Tôn ở,
nói lên những lời hỏi thăm, chúc tụng, xã giao với
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống
một bên, Niganthaputta Saccaka nói với Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, có một số Sa-môn, Bà-la- môn sống chuyên lo tu tập về thân, không tu tập về tâm. Tôn giả Gotama, những vị này cảm khổ thọ về thân. Sự tình này đã xảy ra, này Tôn giả Gotama, do cảm khổ về thân, chân sẽ bị tê liệt, quả tim có thể tức bể, máu nóng có thể trào ra từ miệng, có thể bị điên cuồng loạn tâm. Tôn giả Gotama, sự tình này xảy ra đối với người mà tâm tùy thuộc thân, khi tâm chịu sự điều khiển của thân. Vì sao vậy? Vì tâm không được tu tập. Tôn giả Gotama, nhưng có một số Sa-môn, Bà-la-môn, sống chuyên lo tu tập về tâm, không tu tập về thân. Tôn giả Gotama, những vị này cảm khổ thọ về tâm. Sự tình này đã xảy ra, này Tôn giả Gotama; do cảm khổ thọ về tâm, chân sẽ bị tê liệt, quả tim có thể tức bể, máu có thể trào ra từ miệng, có thể bị điên cuồng loạn tâm. Tôn giả Gotama, sự tình này xảy ra đối với người mà thân tùy thuộc tâm, khi thân chịu sự điều khiển của tâm. Vì sao vậy? Vì thân không được tu tập. Này Tôn giả Gotama, rồi tôi suy nghĩ: "Thật sự, Thanh văn đệ tử của Tôn giả Gotama sống chuyên lo tu tập về tâm không tu tập

BỒ TÁT                                               125

về thân?"

– Này Aggivessana, Ông nghe tu tập về thân như thế nào?

– Như Nanda Vaccha, Kisa Sankicca, Makhkàli Gosàla, những vị này, này Tôn giả Gotama, sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nồi chảo, không nhận đồ ăn tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ ruồi bu, không ăn cá thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cháo trấu. Những vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà, vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy các vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho

BỒ TÁT                                              126

đến nửa tháng mới ăn một lần.

– Này Aggivessana, họ có thể tự nuôi sống với mức độ như vậy chăng?

– Không phải vậy, này Tôn giả Gotama. Thỉnh
thoảng, này Tôn giả Gotama, họ ăn những món ăn
thù thắng loại cứng, họ ăn những món ăn thù thắng
loại mền, họ nếm những vị ăn thù thắng, họ uống
những đồ uống thù thắng. Họ nhờ các món ăn ấy gầy
dựng thân lực, làm cho thân to lớn, làm cho thân béo
mập.

– Này Aggivessana, như vậy những gì ban đầu
họ từ bỏ, về sau họ lại thọ dụng. Như vậy có tụ, có
tán (có được, có mất) cho thân này. Này
Aggivessana, Ông nghe tu tập về tâm như thế nào?

Niganthaputta Saccaka, được Thế Tôn hỏi tu tập về tâm, không có thể trả lời được. Rồi Thế Tôn nói với Niganthaputta Saccaka:

– Này Aggivessana, thân tu tập mà Ông vừa mới
nói đầu tiên ấy không phải là thân tu tập đúng pháp
trong giới luật của bậc Thánh. Này Aggivessana,
Ông còn không hiểu thân tu tập, làm sao Ông có thể
hiểu tâm tu tập.

BỒ TÁT                                            127

Và này Aggivessana, như thế nào là thân không tu tập, tâm không tu tập; như thế nào là thân tu tập, tâm tu tập? Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Niganthaputta Saccaka trả lời Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này Aggivessana, thế nào là thân không tu tập và thế nào là tâm không tu tập?

Ở đây, này Aggivessana, kẻ vô văn phàm phu
khởi lên lạc thọ. Người này được cảm giác lạc thọ,
liền tham đắm lạc thọ và rơi vào sự tham đắm lạc
thọ. Nếu lạc thọ ấy bị diệt mất, do lạc thọ đoạn diệt,
khởi lên khổ thọ. Người ấy, do cảm giác khổ thọ, nên
sầu muộn, than van, khóc lóc, đập ngực, đưa đến bất
tỉnh. Này Aggivessana, lạc thọ ấy khởi lên cho người
kia, chi phối tâm và an trú, do thân không tu tập.
Khổ thọ ấy khởi lên chi phối tâm và an trú, do tâm
không tu tập.

Này Aggivessana, không luận người nào mà cả hai phương tiện đều có lạc thọ khởi lên, chi phối tâm và an trú, do thân không tu tập; khổ thọ khởi lên, chi phối tâm và an trú, do tâm không tu tập. Như vậy, này Aggivessana, người ấy là người có thân không

BỒ TÁT                                              128

tu tập và tâm không tu tập.

Và này Aggivessana, thế nào là thân tu tập và tâm tu tập?

Ở đây, này Aggivessana, lạc thọ khởi lên cho vị
Thánh đệ tử nghe nhiều. Vị này được cảm giác lạc
thọ, nhưng không tham đắm lạc thọ, không rơi vào
sự tham đắm lạc thọ. Nếu lạc thọ ấy bị diệt mất, do
lạc thọ đoạn diệt, khởi lên khổ thọ, vị ấy cảm giác
khổ thọ nhưng không sầu muộn, than van, khóc lóc,
đập ngực, đưa đến bất tỉnh. Này Aggivessana, lạc
thọ ấy khởi lên cho vị kia, không chi phối tâm và
không an trú, do thân có tu tập; khổ thọ ấy khởi lên
cho vị kia, không chi phối tâm và không an trú, do
tâm có tu tập.

Này Aggivessana, không luận người nào mà cả
hai phương tiện đều có lạc thọ khởi lên, không chi
phối tâm và không an trú, do thân có tu tập; khổ thọ
khởi lên, không chi phối tâm và không an trú, do tâm
có tu tập, như vậy này Aggivessana, người ấy là
người có thân tu tập, có tâm tu tập.

– Như vậy, tôi có lòng tin tưởng với Tôn giả Gotama. Tôn giả Gotama là vị có thân tu tập và có tâm tu tập.

BỒ TÁT                                            129

– Này Aggivessana, dầu cho lời nói của Ông có
vẻ trịch thượng và khiêu khích, nhưng Ta sẽ trả lời
cho Ông. Này Aggivessana, khi Ta cạo bỏ râu tóc,
đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia
đình,... và lạc thọ thật sự khởi lên nơi Ta, chi phối
tâm và an trú, hay khổ thọ thật sự khởi lên nơi Ta,
chi phối tâm và an trú, sự tình như vậy không thể xảy
ra.

– Phải chăng, một lạc thọ không khởi lên nơi
Tôn giả Gotama một cách khiến cho lạc thọ ấy không
thể chi phối tâm và an trú, phải chăng một khổ thọ
khởi lên nơi Tôn giả Gotama một cách khiến cho khổ
thọ ấy không thể chi phối tâm và an trú?

– Này Aggivessana, sao có thể không như vậy được? Ở đây, này Aggivessana, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, khi còn là Bồ- tát, Ta suy nghĩ như sau: "Đời sống gia đình bị gò bó, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia như sống giữa hư không. Thật rất khó sống tại gia đình mà có thể sống hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh đời sống phạm hạnh thuần tịnh. Hãy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Rồi này Aggivessana, sau một thời gian, Ta trong khi còn niên thiếu, trẻ tuổi... (như kinh Thánh Cầu trang 366 đến trang 372, với này

BỒ TÁT                                                130

Aggivessana thế cho này các Tỷ-kheo)... Và Ta, này Aggivessana, Ta ngồi xuống tại chỗ ấy và nghĩ rằng: "Thật đáng cố gắng tinh tấn ở nơi đây".

Rồi này Aggivessana, ba ví dụ khởi lên nơi Ta, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe: Này Aggivessana, ví như có một khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống và đặt trong nước. Có một người đến, cầm dụng cụ làm lửa với ý nghĩ: "Ta sẽ nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra". Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống đặt trong nước ấy, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa thì có thể nhen lửa, khiến lửa nóng hiện ra được không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy?
Này Tôn giả Gotama, vì cành cây ấy đẫm ướt, đầy
nhựa sống lại bị ngâm trong nước, nên người ấy chỉ
bị mệt nhọc và bực bội.

- Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn hay những Bà-la-môn sống không xả ly các dục về thân, những gì đối với chúng thuộc các dục như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục khát vọng, dục nhiệt não, về nội tâm chưa được khéo đoạn trừ, chưa được khéo làm cho nhẹ bớt, nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy

BỒ TÁT                                               131

không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác, và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-
la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác
chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy cũng
không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ nhất,
vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên
nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi một ví dụ thứ hai, vi diệu,
từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.
Này Aggivessana, ví như có một khúc cây đẫm ướt,
đầy nhựa sống, được vớt khỏi nước, được đặt trên
đất khô. Có một người đến, cầm dụng cụ làm lửa với
ý nghĩ: "Ta sẽ nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra". Này
Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc
cây đẫm ướt, đầy nhựa sống, được vớt khỏi nước,
được đặt trên đất khô ấy, rồi cọ xát với dụng cụ làm
lửa, có thể nhen lửa, khiến hơi nóng hiện ra được
không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy?
Này Tôn giả Gotama, vì khúc cây ấy đẫm ướt, đầy
nhựa sống, dầu được vớt khỏi nước, được đặt trên
đất khô, nên người ấy chỉ bị mệt nhọc và bực bội.

– Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn

BỒ TÁT                                               132

hay Bà-la-môn sống không xả ly các dục về thân,
những gì đối với các vị ấy thuộc các dục như dục
tham, dục ái, dục hôm ám, dục khát vọng, dục nhiệt
não, về nội tâm chưa được khéo đoạn trừ, chưa được
khéo làm cho nhẹ bớt. Nếu những Tôn giả Sa-môn,
hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm
giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy
không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác. Và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-
la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác
chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy cũng
không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ hai, vi
diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên
nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi một ví dụ thứ ba, vi diệu,
từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.
Này Aggivessana, ví như có một khúc cây khô,
không nhựa, được vớt khỏi nước, được đặt trên đất
khô. Có một người đến cầm dụng cụ làm lửa với ý
nghĩ: "Ta sẽ nhen lửa, lửa nóng sẽ hiện ra". Này
Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc
cây khô, không nhựa, được vớt khỏi nước, được đặt
trên đất khô, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa, có thể
nhen lửa, khiến nơi nóng hiện ra được không?

BỒ TÁT                                               133

– Thưa được, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Này Tôn giả Gotama, vì khúc cây ấy khô, không nhựa, lại được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô.

– Cũng vậy, này Aggivessana, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn sống xả ly các dục về thân, những gì đối với các vị ấy thuộc các dục, như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục khác vọng, dục nhiệt não, về nội tâm được khéo đoạn trừ. Nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy có thể chứng được tri kiến vô thượng Chánh Đẳng Giác. Và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị này cũng có thể chứng được tri kiến vô thượng Chánh Đẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ ba, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta hãy nghiến răng, dán chặt lên lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm!" Này Aggivessana, rồi Ta nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm. Khi Ta đang nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm, mồ hôi thoát ra từ nơi nách của Ta.

BỒ TÁT                                               134

Này Aggivessana, như một người lực sĩ nắm lấy
đầu một người ốm yếu hay nắm lấy vai, có thể chế
ngự, nhiếp phục và đánh bại người ấy. Này
Aggivessana, khi Ta đang nghiến răng, dán chặt lưỡi
lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm,
đánh bại tâm, mồ hôi thoát ra từ nơi nách của Ta, này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao
động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra ngang qua miệng và ngang qua
mũi. Này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra
ngang qua miệng và ngang qua mũi, thì một tiếng gió
động kinh khủng thổi lên, ngang qua lỗ tai. Này
Aggivessana, ví như tiếng kinh khủng phát ra từ ống
thổi bệ đang thổi của người thợ rèn. Cũng vậy này
Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra ngang qua
miệng và ngang qua mũi, thời một tiếng gió động
kinh khủng thổi lên, ngang qua lỗ tai. Này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao

BỒ TÁT                                             135

động, nhưng thân của Ta vẫn bị kích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra ngang qua miệng, ngang qua mũi,
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô thở ra ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang
qua tai, thì có ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói
trong đầu Ta.

Này Aggivessana, ví như một người lực sĩ chém
đầu một người khác với một thanh kiếm sắc, cũng
vậy này Aggivessana, khi ta nín thở vô, thở ra, ngang
qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, thì có
ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói trong đầu Ta.
Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần,
tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao
động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

BỒ TÁT                                             136

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai, Ta cảm giác đau đầu, một cách kinh
khủng.

Này Aggivessana, ví như một người lực sĩ lấy
một dây nịt bằng da cứng quấn tròn quanh đầu rồi
xiết mạnh; cũng vậy, này Aggivessana, khi Ta nín
thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi, và
ngang qua tai, Ta cảm giác đau đầu một cách kinh
khủng. Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh
cần, tinh tấn tận lực, dầu cho niệm được an trú không
dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động,
không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh
tấn do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và
ngang qua tai, một ngọn gió kinh khủng cắt ngang
bụng của Ta.

BỒ TÁT                                             137

Này Aggivessana, ví như một người đồ tể thiện
xảo hay đệ tử người đồ tể cắt ngang bụng với một
con dao cắt thịt bò sắc bén. Cũng vậy, này
Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua
miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, một ngọn
kinh khủng cắt ngang bụng của Ta. Này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dẫu cho niệm được an trú, không dao
động nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại, nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và
ngang qua tai, thì có một sức nóng kinh khủng khởi
lên trong thân Ta.

Này Aggivessana, ví như hai người lực sĩ sau
khi nắm cánh tay một người yếu hơn, nướng người
ấy, đốt người ấy trên một hố than hừng. Cũng vậy,
này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang
qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai thì có

BỒ TÁT                                            138

một sức nóng kinh khủng khởi lên trong thân Ta.
Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần,
tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú, không
dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động,
không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh
tấn, do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta. Lại nữa, này
Aggivessana, chư Thiên thấy vậy nói như sau: "Sa-
môn Gotama đã chết rồi". Một số chư Thiên nói như
sau: "Sa-môn Gotama chưa chết, nhưng Sa-môn
Gotama sắp sửa chết". Một số chư Thiên nói như sau:
"Sa-môn Gotama chưa chết. Sa-môn Gotama, cũng
không phải sắp chết. Sa-môn Gotama là bậc A-la-
hán, đời sống của một A-la-hán là như vậy".

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta hãy hoàn toàn tuyệt thực". Rồi này Aggivessana, chư Thiên đến Ta và nói như sau: "Này Thiện hữu, Hiền giả chớ có hoàn toàn tuyệt thực. Này Thiện hữu, nếu Hiền giả có hoàn toàn tuyệt thực, chúng tôi sẽ đổ các món ăn chư Thiên ngang qua các lỗ chân lông cho Hiền giả, và nhờ vậy Hiền giả vẫn sống". Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ như sau: "Nếu Ta hoàn toàn tuyệt thực và chư Thiên này đổ các món ăn chư Thiên ngang qua các lỗ chân lông cho Ta và nhờ vậy Ta vẫn sống, thời như vậy Ta tự dối Ta". Này

BỒ TÁT                                             139

Aggivessana, Ta bác bỏ chư Thiên ấy và nói: "Như vậy là đủ".

Này Aggivessana, rồi Ta tự suy nghĩ như sau: "Ta hãy giảm thiểu tối đa ăn uống, ăn ít từng giọt một, như xúp đậu xanh, xúp đậu đen hay xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ". Và này Aggivessana, trong khi Ta giảm thiểu tối đa sự ăn uống, ăn từng giọt một, như xúp đậu xanh, xúp đậu đen hay xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ, thân của Ta trở thành hết sức gầy yếu.

- Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những
gọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo;
- Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như
móng chân con lạc đà;
- Vì Ta ăn quá ít, xương sống phô bày của Ta giống
như một chuỗi banh;
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sườn gầy mòn của Ta
giống như rui cột một nhà sàn hư nát;
- Vì Ta ăn quá ít, nên con ngươi long lanh của Ta
nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh
nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng
nước thâm sâu;
- Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nhiu khô
cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi chín,

BỒ TÁT                                              140

bị cơn gió nóng làm cho nhăn nhíu khô cằn.
 Này Aggivessana, nếu Ta nghĩ: "Ta hãy rờ da
bụng", thì chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu
Ta nghĩ: "Ta hãy rờ xương sống", thì chính da
bụng bị Ta nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này
Aggivessana, da bụng của Ta đến bám chặt
xương sống.
 Này Aggivessana, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện,
hay đi tiểu tiện" thì Ta ngã quỵ, úp mặt xuống đất,
vì Ta ăn quá ít.
 Này Aggivessana, nếu Ta muốn xoa dịu thân Ta,
lấy tay xoa bóp chân tay, thì này Aggivessana,
trong khi Ta xoa bóp chân tay, các lông tóc hư
mục rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít.
 Lại nữa, này Aggivessana, có người thấy vậy nói
như sau: "Sa-môn Gotama có da đen". Một số
người nói như sau: "Sa-môn Gotama, da không
đen, Sa-môn Gotama có da màu xám". Một số
người nói như sau: "Sa-môn Gotama da không
đen, da không xám." Một số người nói như sau:
"Sa-môn Gotama da không đen, da không xám,
Sa-môn Gotama có da màu vàng sẫm". Cho đến
mức độ như vậy, này Aggivessana, da của Ta vốn
thanh tịnh, trong sáng bị hư hoại vì Ta ăn quá ít.
Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau:

BỒ TÁT                                             141

"Thuở xưa có những Sa-môn hay Bà-la-môn thình
lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch
liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối thượng,
không thể có gì hơn nữa. Về tương lai, có những Sa-
môn hay Bà-la-môn thình lình cảm thọ những cảm
giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự
đau khổ này là tối thượng không thể có gì hơn nữa.
Trong hiện tại, có những Sa-môn hay Bà-la-môn
thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ
đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối
thượng, không thể có gì hơn nữa. Nhưng Ta, với sự
khổ hạnh khốc liệt như thế này, vẫn không chứng
được pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng
bậc Thánh. Hay là có đạo lộ nào khác đưa đến giác
ngộ?"

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta biết, trong khi phụ thân Ta, thuộc giòng Sakka (Thích-ca) đang cày và Ta đang ngồi dưới bóng mát cây diêm-phù-đề (jambu), Ta ly dục, ly pháp bất thiện chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ". Khi an trú như vậy, Ta nghĩ: "Đạo lộ này có thể đưa đến giác ngộ chăng?" Và này Aggivessana, tiếp theo ý niệm ấy, ý thức này khởi lên nơi Ta: "Đây là đạo lộ đưa đến giác ngộ". Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta có sợ chăng lạc thọ này, một lạc thọ ly dục, ly pháp bất

BỒ TÁT                                              142

thiện?" Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta không sợ lạc thọ này, một lạc thọ ly dục, ly pháp bất thiện.˝

Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ: "Nay thật
không dễ gì chứng đạt lạc thọ ấy, với thân thể ốm
yếu kinh khủng như thế này. Ta hãy ăn thô thực ăn
cơm chua". Rồi này Aggivessana, Ta ăn thô thực, ăn
cơm chua. Này Aggivessana, lúc bấy giờ, năm Tỷ-
kheo đang hầu hạ Ta suy nghĩ: "Khi nào Sa-môn
Gotama chứng pháp, vị ấy sẽ nói cho chúng ta biết".
Này Aggivessana, khi thấy Ta ăn thô thực, ăn cơm
chua, các vị ấy chán ghét Ta, bỏ đi và nói: "Sa-môn
Gotama nay sống đầy đủ vật chất, từ bỏ tinh tấn, trở
lui đời sống sung túc".

 Và này Aggivessana, sau khi ăn thô thực và
được sức lực trở lại, Ta ly dục, ly pháp bất thiện,
chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ
lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này
Aggivessana, như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta
được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.
 Diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một
trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không
tứ, nội tĩnh nhất tâm. Này Aggivessana, như vậy
lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng
không chi phối tâm Ta.

BỒ TÁT                                              143

 Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự
lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú,
chứng và trú Thiền thứ ba. Này Aggivessana,
như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại
nhưng không chi phối tâm Ta.
 Xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc,
xả niệm thanh tịnh. Này Aggivessana, như vậy
lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng
không chi phối tâm Ta.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh trong sáng không
cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử
dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm,
hướng tâm đến Túc mạng minh. Ta nhớ đến các đời
sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời,
năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn
mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn
đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành
kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Ta nhớ rằng: "Tại chỗ
kia, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai
cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ
đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, Ta
được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, Ta có tên như
thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này,
thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế
này". Như vậy Ta nhớ đến nhiều đời sống quá khứ

BỒ TÁT                                             144

cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này
Aggivessana, đó là minh thứ nhất Ta đã chứng được
trong đêm canh một, vô minh diệt, minh sanh, ám
diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần. Như vậy, này Aggivessana, lạc
thọ sanh nơi Ta được tồn tại nhưng không chi phối
tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Ta với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Ta biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh làm những ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến; những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến; những vị này sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy Ta với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Ta biết rõ

BỒ TÁT                                              145

rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người
đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều
do hạnh nghiệp của họ. Này Aggivessana, đó là minh
thứ hai Ta đã chứng được trong đêm canh giữa, vô
minh diệt, minh sanh, ám diệt, ánh sáng sanh, do Ta
sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần. Như vậy,
này Aggivessana, lạc thọ sanh nơi Ta, được tồn tại
nhưng không chi phối tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến Lậu tận trí. Ta biết như thật: "Đây là Khổ", biết như thật: "Đây là Nguyên nhân của khổ", biết như thật: "Đây là sự Diệt khổ", biết như thật: "Đây là Con đường đưa đến diệt khổ", biết như thật: "Đây là những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của lậu hoặc", biết như thật: "Đây là sự diệt trừ các lậu hoặc", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc". Nhờ biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm của Ta thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, Ta khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát" Ta đã biết: "Sanh đã diệt, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa". Này Aggivessana, đó là minh thứ ba mà Ta đã chứng

BỒ TÁT                                                146

được trong canh cuối, vô minh diệt, minh sanh, ám
diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm tinh cần. Như vậy này Aggivessana, lạc thọ
sanh nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm
Ta.

Này Aggivessana, Ta biết rằng khi Ta thuyết
pháp cho đại chúng gồm hàng trăm người, mỗi người
nghĩ như thế này về Ta: "Đặc biệt cho ta, Sa-môn
Gotama thuyết pháp". Này Aggivessana, chớ có hiểu
như vậy. Khi Như Lai thuyết pháp cho đại chúng, thì
đó chỉ vì mục đích giảng dạy. Và Ta, này
Aggivessana, sau khi chấm dứt một buổi thuyết
giảng như vậy, Ta an trú nội tâm, làm cho tịnh chỉ,
làm cho nhất tâm, làm cho định tĩnh trên định tướng
thứ nhất ấy, và như vậy Ta sống an trú, trường cửu,
vĩnh viễn.

– Như vậy, Tôn giả Gotama thật đáng tin cậy, vì
Ngài là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Nhưng
không biết Tôn giả Gotama có cho phép ngủ ban
ngày không?

– Này Aggivessana, Ta có cho phép, vào cuối
tháng hạ, sau khi khất thực về, sau khi xếp áo
sanghati (đại y) thành bốn, chánh niệm tỉnh giác, Ta
nằm xuống ngủ, nằm phía tay mặt.

BỒ TÁT                                            147

– Này Tôn giả Gotama, như vậy một số Sa-môn, Bà-la-môn gọi là an trú nơi si ám.

– Này Aggivessana, như vậy không phải là si
ám hay không si ám. Này Aggivessana, như thế nào
là si ám và như thế nào là không si ám? Hãy nghe và
suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Niganthaputta Saccaka trả lời Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Đối với ai, các lậu hoặc chưa được đoạn trừ,
những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu
hữu, đáng sợ hãi, liên hệ đến phiền não, sanh khởi
hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng
đến sanh, già, chết trong tương lai, vị ấy Ta gọi là
còn si ám.

Này Aggivessana, đối với ai các lậu hoặc đã
được đoạn trừ, những lậu hoặc, đưa đến quả khổ dị
thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, vị ấy
Ta gọi là không si ám.

Này Aggivessana, sự đoạn trừ lậu hoặc là không si ám.

BỒ TÁT                                              148

Này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc
đã được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền
não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ
dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai,
chúng bị cắt tận gốc, được làm như cây ta-la bị chặt
đầu, khiến cho không thể tái sanh, không thể sanh lại
trong tương lai.

Này Aggivessana, ví như cây ta-la bị chặt đứt đầu, không lớn lên; cũng vậy, này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc đã được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, chúng bị cắt tận gốc, được làm như cây ta-la bị chặt đầu, khiến cho không thể tái sanh, không thể sanh lại trong tương lai.

Khi được nghe nói vậy, Niganthaputta Saccaka bạch Thế Tôn:

– Thật kỳ diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy
hữu thay, Tôn giả Gotama! Dầu cho Tôn giả Gotama
bị chống đối một cách mỉa mai, dầu cho bị công kích
với những lời lẽ buộc tội trong cuộc đối thoại, màu
da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan
hỷ, như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.

Này Tôn giả Gotama, tôi xác nhận tôi cùng với

BỒ TÁT                                              149

Purana Kassapa biện luận, vị này khi bị tôi dùng lời nói chất vấn, liền tránh né với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề, và tỏ lộ sự phẫn nộ, sân hận, tức tối. Còn Tôn giả Gotama, dầu bị chống đối một cách mỉa mai, dầu bị công kích với những lời lẽ buộc tội trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này Tôn giả Gotama, tôi xác nhận tôi cùng với Makkhali Gosala... Ajita Kesakambala... Pakudha Kaccayana... Sanjaya Belatthiputta... cùng với Nigantha Nataputta biện luận, vị này khi bị tôi dùng lời nói chất vấn liền tránh né với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề và tỏ lộ sự phẫn nộ, sân hận và tức tối. Còn Tôn giả Gotama, dầu bị chống đối một cách mỉa mai, dầu bị công kích với những lời lẽ buộc tội, trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Và này Tôn giả Gotama, chúng tôi nay phải đi, chúng tôi có nhiều công việc, có nhiều việc phải làm.

– Này Aggivessana, Ông hãy làm những gì Ông nghĩ là hợp thời.

Rồi Niganthaputta Saccaka hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy và từ biệt.

BỒ TÁT                                                150

BỒ TÁT   151

6        Khi còn là Bồ-tát, Ta trú nhiều với an trú Niệm hơi thở - Kinh Ngọn Đèn – Tương V, 472

Ngọn Đèn – Tương V, 472

1-2) Sàvatthi... nói như sau:

3) -- Định niệm hơi thở vô, hơi thở ra, này các Tỷ- kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn thời có quả lớn, có lợi ích lớn.

Và này các Tỷ-kheo, tu tập định niệm hơi thở vô, hơi thở ra như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào thời có quả lớn, có lợi ích lớn?

4-10) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi đến khu rừng, hay đi đến gốc cây, hay đi đến căn nhà trống, ngồi kiết-già, lưng thẳng, đặt niệm trước mặt; vị ấy chánh niệm hơi thở vô, chánh niệm hơi thở ra.

1. Thở vô dài, vị ấy rõ biết: "Tôi thở vô dài".
- Thở ra dài, vị ấy rõ biết: "Tôi thở ra dài".
2. Thở vô ngắn, vị ấy rõ biết: "Tôi thở vô ngắn".
- Thở ra ngắn, vị ấy rõ biết: "Tôi thở ra
ngắn".
3. "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.

BỒ TÁT                                              152

- "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy
tập.
4. "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
5. "Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
6. "Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
7. "Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy
tập.
8. "An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
9. "Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
10. "Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
11. "Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
12. "Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
13. "Quán vô thường, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Quán vô thường, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
14. "Quán ly tham, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
- "Quán ly tham, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
15. "Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.

BỒ TÁT                                               153

- "Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập. 16. "Quán từ bỏ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. - "Quán từ bỏ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

11) Định niệm hơi thở vô, hơi thở ra, này các Tỷ- kheo, tu tập như vậy, làm cho sung mãn như vậy thời có quả lớn, có lợi ích lớn.

12) Này các Tỷ-kheo, Ta trước khi giác ngộ, chưa
chứng Chánh Đẳng Giác, khi còn là Bồ-tát, Ta trú
nhiều với trú này. Này các Tỷ-kheo, do Ta trú nhiều
với trú này, thân Ta và con mắt không có mệt
nhọc; và tâm Ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc,
không có chấp thủ.

13) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Mong rằng thân và mắt khỏi bị mệt
mỏi, và mong rằng tâm tôi được giải thoát khỏi các
lậu hoặc, không có chấp thủ", thời định niệm hơi
thở vô và hơi thở ra này cần phải được khéo tác ý.

14) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Mong rằng các niệm, các tư duy của ta
được đoạn tận", thời định niệm hơi thở vô và hơi
thở ra này cần phải được khéo tác ý.

15) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước muốn rằng: "Mong rằng ta sẽ trú với tưởng nhàm

BỒ TÁT                                                154

chán đối với các pháp không nhàm chán", thời định niệm hơi thở vô và hơi thở ra này cần phải được khéo tác ý.

16) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Mong rằng ta sẽ trú với tưởng không
nhàm chán đối với các pháp nhàm chán", thời định
niệm...

17) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Tôi sẽ trú với tưởng nhàm chán đối với
các pháp không nhàm chán và nhàm chán", thời định
niệm...

18) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Tôi sẽ trú với tưởng không nhàm chán
đối với các pháp nhàm chán và không nhàm chán",
thời định niệm...

19) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Mong rằng sau khi từ bỏ cả hai không
nhàm chán và nhàm chán, tôi sẽ trú xả, chánh niệm,
tỉnh giác", thời định niệm...

20) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước muốn rằng: "Mong rằng ly dục, ly pháp bất thiện, tôi sẽ chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất, một trạng

BỒ TÁT                                            155

thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ", thời định niệm...

21) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Mong rằng làm cho tịnh chỉ tầm và tứ,
tôi sẽ chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một trạng
thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội
tĩnh, nhất tâm", thời định niệm...

22) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Mong rằng ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh
giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là
xả niệm lạc trú, tôi sẽ chứng đạt và an trú Thiền thứ
ba", thời định niệm...

23) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Mong rằng đoạn lạc, đoạn khổ, chấm
dứt hỷ ưu đã cảm thọ trước, tôi chứng đạt và an trú
Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh
tịnh", thời định niệm...

24) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Vượt qua sắc tưởng một cách hoàn
toàn, chấm dứt đối ngại tưởng, không tác ý các
tưởng sai biệt, nghĩ rằng: "Hư không là vô biên",
chứng đạt và an trú Không vô biên xứ", thời định
niệm...

BỒ TÁT                                             156

25) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Vượt qua Không vô biên xứ một cách
hoàn toàn, nghĩ rằng: "Thức là vô biên", tôi có thể
chứng đạt và an trú Thức vô biên xứ", thời định
niệm...

26) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Vượt qua Thức vô biên xứ một cách
hoàn toàn, nghĩ rằng: ‘Không có vật gì’, tôi sẽ chứng
đạt và an trú Vô sở hữu xứ", thời định niệm...

27) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Vượt qua Vô sở hữu xứ một cách hoàn
toàn, tôi sẽ chứng đạt và an trú Phi tưởng phi phi
tưởng xứ", thời định niệm...

28) Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ước
muốn rằng: "Vượt qua Phi tưởng phi phi tưởng xứ
một cách hoàn toàn, tôi sẽ chứng đạt và an trú Diệt
thọ tưởng định", thời định niệm hơi thở vô và hơi
thở ra này cần phải được khéo tác ý.

29) Trong khi tu tập định niệm hơi thở vô, hơi thở ra như vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi làm cho sung mãn như vậy, vị ấy cảm giác lạc thọ. Vị ấy rõ biết: "Thọ ấy là vô thường". Vị ấy rõ biết: "Không có chấp trước thọ ấy". Vị ấy rõ biết: "Không có hoan duyệt thọ ấy". Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, vị ấy rõ

BỒ TÁT                                             157

biết: "Thọ ấy là vô thường". Vị ấy rõ biết: "Không
có chấp trước thọ ấy". Vị ấy rõ biết: "Không có hoan
duyệt thọ ấy". Nếu vị ấy cảm giác bất khổ bất lạc thọ.
Vị ấy rõ biết: "Thọ ấy là vô thường". Vị ấy rõ biết:
"Không có chấp trước thọ ấy". Vị ấy rõ biết: "Không
có hoan duyệt thọ ấy".

30)

- Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, thọ ấy được cảm thọ
không bị trói buộc.
- Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, thọ ấy được cảm thọ
không bị trói buộc.
- Nếu vị ấy cảm giác bất khổ bất lạc thọ, thọ ấy
được cảm thọ không bị trói buộc.
- Khi vị ấy đang cảm giác một cảm thọ tận cùng sức
chịu đựng của thân, vị ấy rõ biết: "Tôi cảm giác
một cảm thọ tận cùng sức chịu đựng của thân".
- Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng sức chịu
đựng của sinh mạng, vị ấy rõ biết: "Tôi cảm giác
một cảm thọ tận cùng sức chịu đựng của sinh
mạng".
- Khi thân hoại mạng chung, vị ấy rõ biết: "Ở đây,
tất cả mọi cảm thọ đều không có gì được hân hoan,
và sẽ trở thành mát lạnh".

BỒ TÁT                                              158

31) Ví như, này các Tỷ-kheo, do duyên dầu, duyên
tim, một cây đèn dầu được cháy sáng. Nếu dầu và
tim của ngọn đèn ấy đi đến tiêu diệt, nhiên liệu không
được mang đến, thời ngọn đèn sẽ tắt.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo cảm giác một cảm thọ tận cùng sức chịu đựng của thân, vị ấy rõ biết: "Tôi cảm giác một cảm thọ tận cùng sức chịu đựng của thân". Khi Tỷ-kheo cảm giác một cảm thọ tận cùng sức chịu đựng của sinh mạng, vị ấy rõ biết: "Tôi cảm giác một cảm thọ tận cùng sức chịu đựng của sinh mạng". Khi thân hoại mạng chung, vị ấy rõ biết: "Ở đây, tất cả những gì được cảm thọ đều không có gì được hân hoan, và sẽ trở thành mát lạnh".

BỒ TÁT                                              159

7     Khổ hạnh của Đức Bồ-tát - ĐẠI Kinh SƯ TỬ HỐNG – 12 Trung I, 161

ĐẠI KINH SƯ TỬ HỐNG (Mahasihanada suttam) – Bài kinh số 12 – Trung I, 161

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại Vesali (Tỳ-xá-ly), ở phía ngoài thành, trong một khu rừng phía Tây. Lúc bấy giờ, Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi, vừa mới từ bỏ Pháp luật này, nói lời nói như sau trong Hội chúng ở Vesali: "Sa-môn Gotama không có pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh; Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm, và thuyết cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ đau". Lúc ấy Tôn giả Sariputta vào buổi sáng, đắp y, cầm bát, vào thành Vesali để khất thực. Tôn giả Sariputta nghe Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi nói như sau trong Hội chúng ở Vesali: "Sa- môn Gotama không có pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh; Sa-môn

BỒ TÁT                                            160

Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy
luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm và thuyết pháp
cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng
thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ
đau".

Rồi Tôn giả Sariputta khất thực xong, sau khi ăn và đi khất thực trở về đến chỗ ở Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Sunakkhatta thuộc bộ lạc
Licchavi, vừa mới từ bỏ Pháp luật này, nói lời nói
như sau trong Hội chúng Vesali: ""Sa-môn Gotama
không có pháp thượng nhân... (như trên)... diệt tận
khổ đau".

– Này Sariputta, Sunakkhatta phẫn nộ và ngu si,
do phẫn nộ nên nói lên lời ấy. Này Sariputta, Ông ta
nghĩ: "Ta sẽ nói xấu". Thế mà kẻ ngu Sunakkhatta
lại nói lời tán thán Như Lai. Này Sariputta, ai nói
như sau là tán thán Như Lai: "Pháp ấy được thuyết
giảng cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng
dẫn người thực hành diệt tận khổ đau".

 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia, sẽ không có tùy pháp về Ta như sau: "Đây là

BỒ TÁT                                             161

Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh
Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân
Sư, Phật, Thế Tôn".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia,
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn, vị đã chứng được các loại thần
thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân
hiện ra một thân, hiện hình, biến hình, đi ngang
qua vách, qua thành, qua núi, như đi ngang hư
không, độn thổ trồi lên ngang qua đất liền như
ở trong nước, đi trên nước không chìm như trên
đất liền, ngồi kiết-già đi trên hư không như con
chim; với bàn tay, chạm và rờ mặt trăng và mặt
trời, những vật có đại oai lực, đại oai thần như
vậy, có thể tự thân bay đến cõi Phạm Thiên".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân
có thể nghe hai loại tiếng chư Thiên và loài
Người, xa và gần".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn, sau khi đi sâu vào tâm chúng sanh,
tâm loài Người với tâm của mình, vị ấy biết
được như sau: "Tâm có tham biết là tâm có
tham. Hay tâm không tham biết là tâm không

BỒ TÁT                                            162

tham... tâm chuyên chú... tâm tán loạn... đại
hành tâm... không phải đại hành tâm... tâm
chưa vô thượng... tâm vô thượng... Tâm Thiền
định... Tâm không Thiền định... tâm giải
thoát... tâm không giải thoát biết là tâm không
giải thoát". Vị ấy biết như vậy.

Này Sariputta, Như Lai có đầy đủ mười Như
Lai lực, chính nhờ thành tựu mười lực này, Như Lai
tự nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng
rống con sư tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm
luân. Thế nào là mười?

1. Ở đây, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri xứ là xứ, phi xứ là phi xứ (Tri thị xứ phi xứ lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri xứ là xứ, phi xứ là phi xứ. Như vậy là Như Lai lực của Như Lai. Chính nhờ Như Lai lực này Như Lai tự nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống lên tiếng rống con sư tử trong các Hội chúng, và chuyển Phạm luân. 2. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri quả báo tùy thuộc sở do, tùy theo sở nhân của các hành nghiệp quá khứ, vị lai, hiện tại (Tri tam thế nghiệp báo lực.) Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân. 3. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri con đường đưa đến tất cả cảnh giới (Tri nhứt

BỒ TÁT                                               163

thiết đạo trí lực). Này Sariputta, Như Lai như thật
tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân.
4. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri
thế giới với mọi cảnh giới, nhiều chủng loại,
nhiều sai biệt (Tri thế gian chủng chủng tánh
lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri...
(như trên)... và chuyển Phạm luân.
5. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri
chí hướng sai biệt của các loại hữu tình (Tri tha
chúng sanh chưởng chưởng dục lực). Này
Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri ... chuyển
Phạm luân.
6. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri
những căn thượng hạ của các loài hữu tình, loài
Người (Tri tha chúng sanh chư căn thượng hạ
lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri...
(như trên)... và chuyển Phạm luân.
7. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri
sự tạp nhiễm, sự thanh tịnh, sự xuất khởi của
các Thiền, chứng về Thiền, về giải thoát, về định
(Tri chư Thiền tam muội lực). Này Sariputta, Như
Lai như thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm
luân.
8. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai nhớ đến các đời
sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn

BỒ TÁT                                               164

đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi
đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời,
một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp,
nhiều thành kiếp, nhiều thành hoại kiếp. Ngài nhớ
rằng: "Tại chỗ kia, Ta có tên như thế này, dòng
họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc
như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau
khi chết tại chỗ kia, Ta được sanh ra chỗ nọ. Tại
chỗ ấy, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế
này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này,
tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ
nọ, Ta được sanh ra ở đây". Như vậy, Như Lai
nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét
đại cương và các chi tiết. Này Sariputta, Như Lai
như thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm
luân.
9. Lại nữa, này Sariputta, Như Lai với thiên nhãn
thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của
chúng sanh. Như Lai tuệ tri rõ rằng, chúng sanh
người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô
xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh
nghiệp của họ. Các chúng sanh này làm những ác
hạnh về thân, về lời và về ý, phỉ báng các bậc
Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến.
Những người này sau khi thân hoại mạng chung
phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Các chúng sanh này làm những thiện hạnh về

BỒ TÁT                                             165

thân, về lời và về ý, không phỉ báng các bậc
Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo
chánh kiến. Những người này, sau khi thân hoại
mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi
Trời, trên đời này. Như vậy, Như Lai với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của
chúng sanh. Như Lai tuệ tri rằng, chúng sanh,
người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô
xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh
nghiệp của họ. Này Sariputta, Như Lai như thật
tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân.
10.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai nhờ đoạn trừ
các lậu hoặc tự mình chứng tri, chứng ngộ, thành
tựu và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải
thoát, tuệ giải thoát. Này Sariputta, Như Lai nhờ
đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng
ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô
lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính nhờ Như
Lai lực này, Như Lai tự nhận cho mình địa vị
Ngưu Vương, rống tiếng rống con sư tử trong các
Hội chúng và chuyển Phạm luân.

Này Sariputta, Như Lai có đầy đủ mười Như Lai
lực. Chính nhờ thành tựu mười lực này, Như Lai tự
nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng rống
sư tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm luân.

BỒ TÁT                                            166

Này Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy, thấy Ta như vậy mà còn nói: "Sa-môn Gotama không có pháp Thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm, thuyết pháp cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng thượng, có thể hướng dẫn người thực hành diệt tận khổ đau". Này Sariputta, nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy; không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy; người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, như Tỷ-kheo thành tựu giới hạnh, thành tựu Thiền định, thành tựu trí tuệ có thể chứng được chánh trí ngay trong hiện tại. Này Sariputta, Ta nói như vậy là sự thành tựu như vậy. Nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy; người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, có bốn pháp vô sở úy chính nhờ thành tựu bốn pháp này, Như Lai tự nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng rống con sử tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm luân. Thế nào là bốn?

1. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì, một Sa- môn, Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm

BỒ TÁT                                             167

thiên hay một ai ở đời có thể chỉ trích Ta đúng
pháp rằng: "Các pháp này chưa được chứng ngộ
hoàn toàn, mà quý vị tự xưng đã chứng ngộ hoàn
toàn". Này Sariputta, vì Ta thấy không có lý do gì
như vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được
không sợ hãi, đạt được vô úy.

2. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì... có thể
chỉ trích Ta đúng pháp rằng: "Các lậu hoặc này
chưa được đoạn trừ mà quý vị tự xưng đã đoạn
trừ". Này Sariputta, vì Ta không thấy... đạt được
vô úy.

3. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì... có thể
chỉ trích Ta đúng pháp rằng: "Những pháp này
được gọi là các chướng ngại pháp khi được thực
hành thời không có gì gọi là chướng ngại pháp
cả". Này Sariputta, vì Ta không thấy... đạt được
vô úy.

4. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì một Sa-
môn Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm
thiên hay một ai ở đời có thể chỉ trích Ta đúng
pháp rằng: "Pháp do quý vị thuyết giảng không
đưa đến mục tiêu đặc biệt, không có khả năng
hướng thượng, không có thể dẫn người thực hành
đến diệt tận khổ đau". Này Sariputta, vì Ta thấy

BỒ TÁT                                             168

không có lý do gì như vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô úy.

Này Sariputta, có bốn pháp vô sở úy, chính nhờ
thành tựu bốn pháp này, Như Lai tự nhận cho mình
địa vị Ngưu Vương... chuyển Phạm luân. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có tám Hội chúng này:

 Hội chúng Sát đế lỵ,
 Hội chúng Bà-la-môn,
 Hội chúng Gia chủ,
 Hội chúng Sa-môn,
 Hội chúng Tứ thiên vương,
 Hội chúng Tam thập tam thiên,
 Hội chúng Màra,
 Hội chúng Phạm thiên.

Này Sariputta, có tám Hội chúng này. Này
Sariputta, Như Lai thành tựu bốn pháp vô sở úy như
vậy, đến gần và vào tám Hội chúng này. Này
Sariputta, Ta nhớ lại Ta đã đến hàng trăm Hội chúng
Sát-đế-lỵ. Tuy vậy, trước khi Ta ngồi xuống tại chỗ
ấy, trước khi Ta nói chuyện và trước khi Ta đàm

BỒ TÁT                                               169

luận; này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì để nghĩ
rằng: "Chắc chắn sự sợ hãi và run sợ sẽ đến ám ảnh
Ta". Này Sariputta, vì Ta thấy không có lý do gì như
vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được không sợ
hãi, đạt được vô úy.

Này Sariputta, Ta nhớ lại, Ta đã đến hàng trăm
Hội chúng Bà-la-môn... (như trên)... Hội chúng Gia
chủ... Hội chúng Sa-môn... Hội chúng Tứ thiên
vương... Hội chúng Tam thập tam thiên... Hội chúng
Màra... Hội chúng Phạm thiên. Tuy vậy, trước khi Ta
ngồi xuống tại chỗ ấy, trước khi Ta nói chuyện và
trước khi Ta đàm luận, này Sariputta, Ta thấy không
có một lý do gì để nghĩ rằng: "Chắc chắn sự sợ hãi
và run sợ sẽ đến ám ảnh Ta". Này Sariputta, vì Ta
thấy không có lý do gì như vậy, nên Ta sống đạt được
an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô úy. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục, như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có bốn loại sanh. Thế nào là bốn? Noãn sanh, thai sanh, thấp sanh, hóa sanh.

 Này Sariputta, thế nào là noãn sanh? Này Sariputta, những loại chúng sanh nào phá vỏ trứng mà sanh, này Sariputta như vậy gọi là

BỒ TÁT                                               170

noãn sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là thai sanh? Này
Sariputta, những loại chúng sanh nào phá màn
da mỏng che chỗ kín mà sanh, này Sariputta,
như vậy gọi là thai sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là thấp sanh? Này
Sariputta, những loại chúng sanh nào sanh ra
từ cá thúi, từ xác chết thúi, từ cháo cơm thúi,
hay trong hồ nước dơ hay trong ao nước nhớp.
Này Sariputta, như vậy gọi là thấp sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là hóa sanh? Chư
Thiên, các chúng sanh ở địa ngục, một số thuộc
loài người và một số thuộc đọa xứ. Này
Sariputta, như vậy gọi là hóa sanh.

Này Sariputta có bốn loại sanh như vậy. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục, như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có năm loại sanh thú này. Thế nào là năm? Địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ, loài Người, chư Thiên.

 Này Sariputta, Ta tuệ tri địa ngục, con đường đưa đến địa ngục và hành lộ đưa đến địa ngục. Tùy theo hạnh nghiệp, sau khi thân hoại mạng chung,

BỒ TÁT                                               171

phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, sự việc này ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta tuệ tri bàng sanh, con đường
đưa đến bàng sanh. Tùy theo hạnh nghiệp, sau khi
thân hoại mạng chung, phải sanh vào bàng sanh,
sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta tuệ tri ngạ quỷ, con đường
đưa đến ngạ quỷ, và hành lộ đưa đến ngạ quỷ. Tùy
theo hành nghiệp, sau khi thân hoại mạng chung,
phải sanh vào ngạ quỷ, sự việc này Ta cũng tuệ
tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri loài Người, con
đường đưa đến thế giới loài Người và hành lộ đưa
đến thế giới loài Người. Tùy theo hành nghiệp,
sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào loài
Người, sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri chư Thiên, con
đường đưa đến Thiên giới và hành lộ đưa đến
Thiên giới. Tùy theo hành nghiệp, sau khi thân
hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới,
thế giới này, sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri Niết-bàn, con

BỒ TÁT                                            172

đường đưa đến Niết-bàn và hành lộ đưa đến Niết-
bàn. Tùy theo hành nghiệp, do đoạn trừ các lậu
hoặc, sau khi tự mình với thắng trí, chứng ngộ,
chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm
giải thoát, tuệ giải thoát, sự việc này, Ta cũng tuệ
tri.

Này Sariputta, ở đây, với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục như vậy". Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, Ta thấy người ấy, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng như có một hố than sâu hơn thân người, đầy vun than hừng, không có lửa ngọn, không có khói, và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi khô cổ, đắng họng, khát nước, và đi thẳng đến hố than ấy chỉ bằng một con đường. Một người có mắt thấy người ấy, có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến hố than kia". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia rơi vào hố than ấy và phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với

BỒ TÁT                                              173

tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành
nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước
vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung sẽ
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục như vậy".
Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh siêu
nhân, Ta thấy người ấy sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, phải
cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc
liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào bàng sanh". Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, Ta thấy kẻ ấy sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào bàng sanh, phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng như có một hố phân, sâu hơn thân người, đầy những phẩn uế, và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi thẳng đến hố phân ấy chỉ bằng một con đường. Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến hố phân ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia rơi vào hố phân ấy và phải cảm thọ những cảm

BỒ TÁT                                              174

giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với tâm của Ta... (như trên)... thống khổ, khốc liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri
tâm của một số người "Hành nghiệp của người này
như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng
chung sẽ sanh vào ngạ quỷ, phải cảm thọ những cảm
giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt". Này Sariputta,
cũng như có một cây sống trên miếng đất không bằng
phẳng, với lá thưa thớt, với bóng che từng đám lưa
thưa. Và một người đi đến bị nóng bức áp đảo, bị
nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát
nước và đi thẳng đến cây ấy chỉ bằng một con đường.
Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành
nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy và
bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến cây ấy". Sau một
thời gian, người ấy sẽ thấy người kia ngồi hay nằm
dưới bóng cây ấy và phải cảm thọ những cảm giác
cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng
vậy ở đây với tâm của Ta... (như trên)... thống khổ,
khốc liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta biết tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào loài người". Sau một thời gian... Ta thấy

BỒ TÁT                                             175

người ấy sanh vào loài người, và cảm thọ được nhiều
cảm giác lạc thọ. Này Sariputta, cũng như có một cây
sống trên miếng đất bằng phẳng với lá sum sê, với
bóng cây rậm rạp. Và một người đi đến, bị nóng bức
áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng
họng, khát nước và đi thẳng đến cây ấy chỉ bằng một
con đường. Một người có mắt thấy người ấy có thể
nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ
của người này như vậy và bước vào đạo lộ như vậy,
sẽ đi đến cây ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy
người kia, ngồi hay nằm dưới bóng cây ấy và cảm
thọ được nhiều cảm giác lạc thọ. Này Sariputta, cũng
vậy, ở đây, với tâm của Ta... được nhiều cảm giác lạc
thọ.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng chung sẽ sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Sau một thời gian... Ta thấy người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này và cảm thọ những cảm giác cực lạc. Này Sariputta, giống như một ngôi lầu, có gác nhọn, có tô vôi cả trong lẫn ngoài, được che gió, có then chốt đóng lại và có các cửa sổ khép kín. Tại đây có một sàng tọa, trải nệm lông dài, trải nệm màu trắng, trải nệm bông có thêu hoa, trải nệm bằng da sơn dương gọi là kadali, có nệm với khuôn màu

BỒ TÁT                                              176

treo phía trên, có gối dài màu đỏ cả hai đầu. Và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi thẳng đến ngôi lầu ấy. Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến ngôi lầu ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia ngồi hay nằm trong ngôi lầu ấy, trong gác nhọn ấy, trên sàng tọa ấy và cảm thọ được nhiều cảm thọ cực lạc. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với tâm của Ta... được nhiều cảm giác lạc thọ.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát như vậy". Sau một thời gian, Ta thấy vị ấy đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, cảm thọ những cảm giác cực lạc. Này Sariputta, giống như một hồ sen có nước trong, có nước ngọt, có nước mát, có nước trong sáng, có bờ hồ khéo sắp đặt, đẹp đẽ, và không xa hồ ấy có khu rừng rậm rạp. Một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi

BỒ TÁT                                               177

thẳng đến hồ sen ấy. Một người có mắt thấy người
ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy,
cử chỉ như vậy, và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi
đến hồ sen ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy
người kia, sau khi tẩm mình vào hồ sen ấy, sau khi
tắm rửa, uống nước và làm cho dịu bớt mọi ưu tư,
mệt mỏi, phiền não, sau khi ra khỏi hồ liền qua ngồi
hay nằm trong rừng cây rậm rạp ấy và cảm thọ
những cảm giác cực lạc. Cũng vậy, này Sariputta, ở
đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người:
"Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như
vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đoạn trừ các lậu
hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và
an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ
giải thoát như vậy". Sau một thời gian, Ta thấy vị ấy
đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng
ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu
tâm giải thoát, tuệ giải thoát, cảm thọ những cảm
giác cực lạc.

Này Sariputta, năm loại này là năm sanh thú.
Này Sariputta, có ai biết Ta như vậy, thấy Ta như
vậy, và nói: "Sa-môn Gotama không có pháp
Thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng
bậc Thánh. Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự
mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuộc trắc
nghiệm". Này Sariputta, nếu người ấy không từ bỏ

BỒ TÁT                                             178

lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà
kiến ấy, thì người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một
gánh nặng bị quăng bỏ một bên. Này Sariputta, Tỷ-
kheo thành tựu giới hạnh, thành tựu thiền định, thành
tựu trí tuệ, có thể chứng được chánh trí ngay trong
hiện tại. Này Sariputta, Ta nói như vậy là sự thành
tựu như vậy. Nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy,
không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy, thì
người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng
bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, Ta thắng tri phạm hạnh, đầy đủ bốn hạnh:

 Về khổ hạnh, Ta khổ hạnh đệ nhất;
 Về bần uế, Ta bần uế đệ nhất;
 Về yểm ly, Ta yểm ly đệ nhất;
 Về độc cư, Ta độc cư đệ nhất.

Này Sariputta, ở đây, khổ hạnh của Ta như sau:

 Ta sống lõa thể, phóng túng, không theo khuôn
phép, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu
bước tới, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận
đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận mời đi
ăn, không nhận đồ ăn từ nơi nồi chảo, không nhận
đồ ăn tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt giữa

BỒ TÁT                                             179

những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa những
cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người đang
ăn, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai,
không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con
bú, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao
cấu, không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận đồ
ăn tại chỗ có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ
có ruồi bu, không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu
nấu, rượu men.
 Ta chỉ nhận đồ ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một
miếng, hay chỉ nhận ăn tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai
miếng, hay chỉ nhận ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn
bảy miếng.
 Ta nuôi sống chỉ với một chén, nuôi sống chỉ với
hai chén, nuôi sống chỉ với bảy chén. Ta chỉ ăn
một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày
một bữa. Như vậy Ta sống theo hạnh tiết chế ăn
uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần. Ta chỉ ăn
cỏ lúa để sống, lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivara,
ăn da vụn, ăn trấu, uống nước bột gạo, ăn bột
vừng, ăn cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây
trong rừng, ăn trái cây rụng để sống.
 Ta mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các vải
khác, mặc vải tẩm liệm rồi quăng đi, mặc áo phấn
tảo y, mặc vỏ cây tititaka làm áo, mặc da con sơn
dương đen, mặc áo bện từng mảnh da con sơn
dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ

BỒ TÁT                                              180

cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc
bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại,
mặc áo bằng lông cú.
 Ta sống nhổ râu tóc, Ta theo tập tục sống nhổ râu
tóc,
 Ta theo hạnh thường đứng không dùng chỗ ngồi,
Ta là người ngồi chỏ hỏ, sống tinh tấn theo hạnh
ngồi chỏ hỏ.
 Ta dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên
giường gai, sống dùng ván gỗ làm giường, sống
nằm trên đất trần, thường nằm ngủ một bên hông,
sống để bụi và nhớp che dính thân mình, sống và
ngủ ngoài trời, theo hạnh bạ đâu nằm đấy,
 Sống ăn các uế vật, sống không uống nước lạnh,
theo hạnh không uống nước lạnh, sống một đêm
tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm.
 Như vậy Ta sống theo hạnh hành hạ, dày vò thân
thể theo nhiều cách. Này Sariputta, như vậy là khổ
hạnh của Ta.

Này Sariputta, ở đây hạnh bần uế của Ta như sau: Trên thân Ta, bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng. Như gốc cây tinduka bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng; cũng vậy, này Sariputta, trên thân Ta bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng. Này Sariputta, Ta

BỒ TÁT                                            181

không nghĩ rằng: "Với tay của Ta, Ta hãy phủi sạch
bụi bặm này đi, hay những người khác với tay của
họ hãy phủi sạch bụi bặm này đi cho Ta". Này
Sariputta, Ta không có nghĩ như vậy. Này Sariputta,
như vậy là sự bần uế của Ta.

Này Sariputta, như thế này là sự yểm ly của Ta.
Này Sariputta, tỉnh giác, Ta đi tới; tỉnh giác Ta đi lui,
Ta an trú lòng từ cho đến trong một giọt nước với
tâm tư: "Mong rằng Ta không làm hại một chúng
sanh nhỏ nào trong những ác đạo của họ!" Này
Sariputta, như vậy là sự yểm ly của Ta.

Này Sariputta, như thế này là sự độc cư của Ta. Này Sariputta, Ta đi sâu vào một khu rừng và an trú tại chỗ ấy. Khi Ta thấy người chăn bò, người mục súc, người cắt cỏ, người đốn củi hay người thợ rừng, Ta liền chạy từ rừng này qua rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi cao khác. Vì sao vậy? Ta nghĩ rằng: "Mong họ đừng thấy Ta, và mong Ta đừng thấy họ!" Này Sariputta, giống như một con thú rừng thấy người liền chạy từ rừng này qua rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi cao khác. Cũng vậy, này Sariputta, khi Ta thấy người chăn bò, người mục súc, người cắt cỏ, người đốn củi,

BỒ TÁT                                                 182

hay người tiều phu, Ta liền chạy từ rừng này qua
rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung
lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi
cao khác. Vì sao vậy? Ta nghĩ rằng: "Mong họ đừng
thấy Ta, và mong Ta đừng thấy họ!" Này Sariputta,
như vậy là hạnh độc cư của Ta.

Này Sariputta, rồi Ta bò bốn chân đến các
chuồng bò, khi các con bò cái đã bỏ đi, khi các người
chăn bò không có mặt, rồi Ta ăn phân các con bò
con, các con bò còn trẻ, các con bò còn bú. Khi nước
tiểu và phân của Ta còn tồn tại, Ta tự nuôi sống với
các loại ấy. Này Sariputta, như vậy là hạnh đại bất
tịnh thực của Ta.

Này Sariputta, Ta đi sâu vào một khu rừng rậm rạp kinh hoàng và an trú tại chỗ ấy. Này Sariputta, tại khu rừng rậm rạp kinh hoàng này, những ai còn tham ái đi vào khu rừng rậm rạp ấy, thời lông tóc người ấy dựng ngược. Này Sariputta, rồi Ta trong những đêm đông lạnh lẽo, giữa những ngày mồng tám, khi có tuyết rơi, trong những đêm như vậy, Ta sống giữa trời, và ban ngày sống trong khu rừng rậm rạp. Ta sống trong những ngày cuối tháng hè, ban ngày thì sống giữa trời, còn ban đêm trong khu rừng rậm rạp. Rồi này Sariputta, những bài kệ kỳ diệu từ trước chưa từng được nghe sau đây được khởi lên:

BỒ TÁT                                             183

Nay bị thiêu đốt, bị buốt lạnh,
Cô độc sống trong rừng kinh hoàng,
Trần truồng, Ta ngồi không lửa ấm,
Ẩn sĩ, trong lý tưởng đăm chiêu.
Này Sariputta, Ta nằm ngủ trong bãi tha ma, dựa
trên một bộ xương. Này Sariputta, những đứa mục
đồng đến gần Ta, khạc nhổ trên Ta, tiểu tiện trên Ta,
rắc bụi trên Ta và lấy que đâm vào lỗ tai. Này
Sariputta, và Ta biết Ta không khởi ác tâm đối với
chúng. Này Sariputta, như vậy là hạnh trú xả của
Ta.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh đạt được nhờ món ăn". Họ nói: "Chúng ta sống nhờ trái táo", và họ ăn trái táo, họ ăn bột táo, họ uống nước trái táo dưới nhiều hình thức. Này Sariputta, Ta tự xưng Ta sống chỉ ăn một trái táo. Này Sariputta, có thể các Người nghĩ như sau: "Trái táo thời ấy to lớn". Này Sariputta, chớ có hiểu như vậy. Vì trái táo thời ấy giống với trái táo hiện tại. Này Sariputta, trong khi Ta sống chỉ ăn một trái táo, thân thể của Ta trở thành hết sức ốm yếu.

- Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những cọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo. - Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như

BỒ TÁT                                                 184

móng chân con lạc đà.
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sống phô bày của Ta
giống như một chuỗi banh.
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sườn gầy mòn của Ta
giống như rui cột nhà sàn hư nát.
- Vì ta ăn quá ít, nên con ngươi của Ta long lanh
nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh
nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng
nước thâm sâu.
- Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nheo
khô cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi
chín, bị cơn gió nóng làm cho nhăn nheo khô cằn.
- Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta hãy sờ da bụng"
chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu Ta nghĩ:
"Ta hãy sờ xương sống", thì chính da bụng bị Ta
nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này Sariputta, da
bụng của Ta bám chặt xương sống.
- Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện hay đi
tiểu tiện", thì Ta ngã quỵ úp mặt xuống đất, vì Ta
ăn quá ít.
- Này Sariputta, nếu Ta muốn thoa dịu thân Ta, lấy
tay xoa bóp chân tay, thì này Sariputta, trong khi
Ta lấy tay xoa bóp chân tay, các lông tóc hư mục

BỒ TÁT                                            185

rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh đạt được nhờ món ăn". Họ nói: "Chúng ta sống nhờ đậu xanh... (như trên)... chúng ta sống nhờ vừng mè... (như trên)... chúng ta sống nhờ hột gạo", và họ ăn hột gạo, họ ăn hột gạo nghiền thành bột, họ uống nước gạo, và họ ăn hột gạo dưới nhiều hình thức. Này Sariputta, Ta tự xưng Ta sống chỉ ăn một hột gạo. Này Sariputta, có thể các Người nghĩ như sau: "Hột gạo thời ấy to lớn". Này Sariputta, chớ có hiểu như vậy. Vì hột gạo thời ấy giống với hột gạo hiện tại. Này Sariputta, trong khi Ta chỉ sống ăn một hột gạo, thân thể của Ta trở thành hết sức ốm yếu. Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những cọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo. Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như móng chân con lạc đà. Vì Ta ăn quá ít, xương sống phô bày của Ta giống như một chuỗi banh. Vì Ta ăn quá ít các xương sườn gầy mòn của Ta giống như rui cột của một nhà sàn hư nát. Vì Ta ăn quá ít, con ngươi long lanh của Ta nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng nước thâm sâu. Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nheo, khô cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi chín, bị cơn gió nóng làm cho nhăn nheo, khô cằn. Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta

BỒ TÁT                                              186

hãy sờ da bụng", thì chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu Ta nghĩ: "Ta hãy rờ xương sống", thì chính da bụng bị Ta nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này Sariputta, da bụng của Ta bám chặt xương sống. Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện hay đi tiểu tiện", thì Ta ngã quỵ, úp mặt xuống đất, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, nếu Ta muốn xoa dịu thân Ta, lấy tay xoa bóp chân tay, thời này Sariputta, trong khi Ta lấy tay xoa bóp chân tay, các lông tóc hư mục rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, dầu Ta có theo cử chỉ như vậy, theo hành lộ như vậy, theo khổ hạnh như vậy, Ta cũng không chứng được các pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Vì sao vậy? Vì với những phương tiện ấy, không chứng được pháp thượng nhân với Thánh trí tuệ. Chính Thánh trí tuệ này chứng được thuộc về bậc Thánh, có khả năng hướng thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ đau.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ luân hồi". Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự luân hồi mà xưa kia Ta không trải qua trong một thời gian khá dài, trừ phi với các vị Tịnh cư thiên (Suddhavasa). Này Sariputta, nếu Ta luân hồi tại Tịnh cư thiên thì Ta đã không trở lại đời này nữa.

BỒ TÁT                                              187

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ sanh khởi".
Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự sanh
khởi mà xưa kia Ta không trải qua trong một thời
gian khá dài, trừ phi với các vị Tịnh cư thiên. Này
Sariputta, nếu Ta sanh khởi tại Tịnh cư thiên, thì Ta
đã không trở lại đời này nữa.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ an trú". Này
Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự an trú mà xưa
kia Ta không trải qua trong một thời gian khá dài, trừ
phi với các vị Tịnh cư thiên. Này Sariputta, nếu Ta
an trú tại Tịnh cư thiên, thì Ta đã không trở lại đời
này nữa.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ tế tự". Này
Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự tế tự mà xưa
kia Ta không làm trong một thời gian khá dài khi Ta
là vị vua Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đảnh hay làm vị
Bà-la-môn giàu có.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn

BỒ TÁT                                              188

có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ thờ lửa".
Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự thờ lửa
mà xưa kia Ta không làm trong một thời gian khá
dài, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đảnh,
hay làm vị Bà-la-môn giàu có.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Khi một thiếu niên còn trẻ tuổi, tóc đen nhánh, huyết khí sung mãn, trong tuổi thanh xuân, người ấy thành tựu trí tuệ biện tài tối thượng. Nhưng khi người ấy già cả, niên cao, lạp lớn, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đi đến đoạn cuối cuộc đời, khi đã tám mươi, chín mươi hay một trăm tuổi, khi ấy trí tuệ biện tài tối thượng ấy bị đoạn trừ". Này Sariputta, chớ có quan niệm như vậy. Này Sariputta, nay Ta đã già, niên cao, lạp lớn, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đi đến đoạn cuối cuộc đời, tuổi Ta nay đã đến tám mươi. Này Sariputta, ở đây Ta có bốn vị đệ tử, tuổi thọ đến một trăm, đã sống một trăm tuổi, thành tựu chánh niệm đệ nhất, thành tựu chuyên tâm đệ nhất, thành tựu tinh cần đệ nhất và đầy đủ trí tuệ biện tài tối thượng. Này Sariputta, ví như một người bắn cung thiện xảo, có huấn luyện, khéo tay, thuần thục, với một mũi tên nhẹ, có thể dễ dàng bắn ngang qua bóng một cây ta-la. Cũng vậy, những vị này với

BỒ TÁT                                              189

chánh niệm đệ nhất như vậy, được thành tựu trí tuệ biện tài tối thượng như vậy, nếu những vị này hỏi Ta nhiều lần một câu hỏi về Bốn Niệm Xứ, và nếu Ta, được hỏi nhiều lần như vậy, phải giải thích cho họ hiểu và nếu họ được Ta giải thích như vậy, có thể hiểu như đã giải thích, và nếu họ không hỏi Ta về những vấn đề phụ thuộc và các vấn đề khác, trừ khi ăn, uống, nhai, nếm, trừ khi đi đại tiện, tiểu tiện, trừ khi ngủ để lấy lại sức. Này Sariputta, dầu vậy, sự thuyết pháp của Như Lai cũng chưa hoàn tất, sự giải thích cú pháp của Như Lai cũng chưa hoàn tất, sự trả lời các câu hỏi của Như Lai cũng chưa hoàn tất, khi mà bốn đệ tử của Ta, tuổi thọ đến một trăm tuổi, đã sống một trăm tuổi, đã từ trần sau một trăm tuổi. Này Sariputta, nếu Ông có gánh Ta trên giường đi chỗ này chỗ kia, thật sự trí tuệ biện tài của Như Lai không có gì thay đổi.

Này Sariputta, những ai nói một cách chân
chánh sẽ nói như sau: "Một vị hữu tình không bị si
chi phối, đã sanh ra ở đời vì lợi ích, vì hạnh phúc
cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì
lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và
loài Người". Vị ấy sẽ nói về Ta một cách chân chánh
như sau: "Một vị hữu tình không bị chi phối... (như
trên)... chư Thiên và loài Người".

BỒ TÁT                                                190

Lúc bấy giờ Tôn giả Nagasamala đứng sau lưng Thế Tôn và quạt cho Ngài! Tôn giả Nagasamala bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Sau khi nghe pháp môn này,
lông tóc con dựng ngược. Bạch Thế Tôn, pháp môn
này tên gọi là gì?

– Này Nagasamala, do vậy pháp môn này gọi là pháp môn lông tóc dựng ngược. Ông hãy như vậy thọ trì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, Tôn giả Nagasamala hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn.

BỒ TÁT                                           191

8     Quá trình tu tập - Kinh SỢ HÃI VÀ KHIẾP ĐẢM – 4 Trung I, 41

KINH SỢ HÃI VÀ KHIẾP ĐẢM (Bhayabherava suttam) – Bài kinh số 4 – Trung I, 41

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Rồi Bà-la-môn Janussoni đến chỗ
Thế Tôn ở, khi đến xong, nói lên những lời chào đón
hỏi thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Bà-la-môn Janussoni bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, có những Thiện nam tử, vì lòng tin Tôn giả Gotama, đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Đối với những vị này, Tôn giả Gotama là vị lãnh đạo. Đối với những vị này, Tôn giả Gotama giúp ích rất nhiều. Đối với những vị này, Tôn giả Gotama là vị khích lệ sách tấn. Các vị này chấp nhận tuân theo quan điểm của Tôn giả Gotama.

– Này Bà-la-môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-

BỒ TÁT                                             192

môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-môn, có những Thiện
nam tử, vì lòng tin nơi Ta, đã xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình. Ta là vị lãnh đạo của họ. Ta đã
giúp ích rất nhiều cho họ. Ta là vị khích lệ sách tấn
cho họ. Và các vị này chấp nhận tuân theo quan điểm
của Ta.

– Tôn giả Gotama, thật khó kham nhẫn những
trú xứ xa vắng trong rừng núi hoang vu! Thật khó
khăn đời sống viễn ly! Thật khó thưởng thức đời
sống độc cư! Con nghĩ rằng rừng núi làm rối loạn
tâm trí vị Tỷ-kheo chưa chứng Thiền định.

– Này Bà-la-môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-
môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-môn, thật khó kham
nhẫn những trú xứ xa vắng trong rừng núi hoang vu!
Thật khó khăn, đời sống viễn ly! Thật khó thưởng
thức đời sống độc cư! Ta nghĩ rằng rừng núi làm rối
loạn tâm trí vị Tỷ-kheo chưa chứng Thiền định.

– Này Bà-la-môn, xưa kia khi Ta chưa chứng
ngộ chánh đẳng giác, khi còn là Bồ-tát, Ta nghĩ như
sau: "Thật khó kham nhẫn những trú xứ xa vắng,
trong rừng núi hoang vu! Thật khó khăn, đời sống
viễn ly! Thật khó thưởng thức đời sống độc cư! Ta
nghĩ rằng rừng núi làm rối loạn tâm trí vị Tỷ-kheo
chưa chứng Thiền định!" Này Bà-la-môn, rồi Ta suy

BỒ TÁT                                                193

nghĩ: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào, thân nghiệp không thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước, thân nghiệp không thanh tịnh, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có thân nghiệp không thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Thân nghiệp Ta thanh tịnh. Ta là một trong những bậc Thánh, với thân nghiệp thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát thân nghiệp hoàn toàn thanh tịnh này, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn, hay Bà-la-môn nào, có khẩu nghiệp không thanh tịnh... (như trên)... có ý nghiệp không thanh tịnh... (như trên)... có mạng sống không thanh tịnh sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước mạng sống không thanh tịnh, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có mạng sống không thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Mạng sống Ta thanh tịnh. Ta là một trong những bậc Thánh, với mạng sống thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi

BỒ TÁT                                             194

hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát mạng sống hoàn toàn thanh tịnh này, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
tham dục, có ái dục cường liệt, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân
nhiễm trước tham dục, có ái dục cường liệt, những
Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm
cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không
có tham dục, ái dục cường liệt, sống tại các trú xứ xa
vắng trong rừng núi hoang vu. Ta không có tham
dục, Ta là một trong những bậc Thánh, không có
tham dục, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi
hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta không
có tham dục như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được
xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tâm sân hận ác ý, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước, có tâm sân hận ác ý, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la- môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có tâm sân hận, ác ý, sống tại các trú xứ xa vắng trong rừng núi hoang vu. Ta có

BỒ TÁT                                              195

từ tâm. Ta là một trong những bậc Thánh có từ tâm,
sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang
vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta có từ tâm như
vậy, Ta cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn,
khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào bị
hôn trầm thụy miên chi phối, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân
nhiễm trước bị hôn trầm thụy miên chi phối, những
Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm
cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không
bị hôn trầm thụy miên chi phối, sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta không có hôn
trầm thụy miên. Ta là một trong những bậc Thánh
không có hôn trầm thụy miên, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta
tự quán sát Ta không có hôn trầm thụy miên như vậy,
tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống
trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
dao động, tâm không an tịnh, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân
nhiễm trước bị dao động, tâm không an tịnh, những

BỒ TÁT                                            196

Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm
cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không
có dao động, tâm không phải không an tịnh, sống tại
các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta
không có dao động, tâm được an tịnh. Ta là một
trong những bậc Thánh không có dao động, tâm
được an tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng
núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát tâm
Ta được an tịnh như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin
được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
nghi hoặc, do dự, sống tại các trú xứ xa vắng, trong
rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước nghi
hoặc, do dự, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn
ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện
khởi lên. Ta không có nghi hoặc, do dự, sống tại các
trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta diệt trừ
được do dự. Ta là một trong những bậc Thánh diệt
trừ được nghi hoặc, sống tại các trú xứ xa vắng, trong
rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát
tâm Ta diệt trừ được nghi hoặc như vậy, tự cảm thấy
lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng
núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy

BỒ TÁT                                              197

nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
khen mình, chê người sống tại các trú xứ xa vắng,
trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm
trước khen mình, chê người, những Tôn giả Sa-môn
hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp
đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có khen mình, chê
người, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi
hoang vu. Ta không có khen mình, không có chê
người, Ta là một trong những bậc Thánh không có
khen mình, không có chê người, sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn,
Ta tự quán sát tâm Ta không có khen mình, không
có chê người như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được
xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào run rẩy, sợ hãi sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước run rẩy, sợ hãi, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có run rẩy, sợ hãi, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta không có lông tóc dựng ngược, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta không có lông tóc dựng ngược, Ta là một trong những bậc Thánh, không có lông tóc dựng ngược

BỒ TÁT                                             198

như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
ham muốn lợi dưỡng, cung kính, danh vọng, sống tại
các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do
nguyên nhân nhiễm trước ham muốn lợi dưỡng, cung
kính, danh vọng, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-
môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất
thiện khởi lên. Ta không có ham muốn lợi dưỡng,
cung kính, danh vọng, sống tại các trú xứ xa vắng,
trong rừng núi hoang vu. Ta là người ít dục. Ta là
một trong những bậc Thánh ít dục, sống tại các trú
xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-
môn, Ta tự quán sát Ta là người ít dục như vậy, tự
cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống
trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào biếng nhác, kém tinh tấn, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước biếng nhác, kém tinh tấn, những Tôn giả Sa- môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có biếng nhác, kém tinh tấn, sống tại các trú xứ xa vắng, trong

BỒ TÁT                                              199

rừng núi hoang vu. Ta siêng năng, tinh tấn. Ta là một
trong những bậc Thánh siêng năng, tinh tấn, sống tại
các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này
Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta siêng năng, tinh tấn
như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn,
khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
thất niệm, không tỉnh giác, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân
nhiễm trước thất niệm, không tỉnh giác, những Tôn
giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ
hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có thất
niệm, không phải không tỉnh giác, sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta an trú niệm. Ta
là một trong những bậc Thánh an trú niệm, sống tại
các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này
Bà-la-môn, Ta quán sát Ta an trú niệm như vậy, tự
cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống
trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không định tĩnh, tâm bị tán loạn, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước không định tĩnh, tâm bị tán loạn, những

BỒ TÁT                                             200

Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta được định tĩnh, tâm không bị tán loạn sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta thành tựu định tâm. Ta là một trong những bậc Thánh thành tựu định tâm, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta thành tựu định tâm như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào liệt tuệ, đần độn, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Do nguyên nhân nhiễm trước liệt tuệ, đần độn, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có liệt tuệ, đần độn, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta thành tựu trí tuệ. Ta là một trong những bậc Thánh thành tựu trí tuệ, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta thành tựu trí tuệ như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Trong những đêm được biết đến, được xác định, đêm mười bốn, đêm mười lăm, đêm

BỒ TÁT                                             201

mồng tám mỗi nửa tháng, trong những đêm như vậy,
Ta hãy đến ở tại các trú xứ hãi hùng, lông tóc dựng
ngược, như tự miếu tại các thảo viên, tự miếu tại các
rừng núi, tự miếu tại các cây cối, để Ta có thể thấy
sự sợ hãi khiếp đảm ấy".

Này Bà-la-môn, sau một thời gian, trong những đêm được biết đến, được xác định, đêm mười bốn, đêm mười lăm, đêm mồng tám mỗi nữa tháng, trong những đêm như vậy, Ta đến ở tại các trú xứ hãi hùng, lông tóc dựng ngược như vậy, như tự miếu tại các thảo viên, tự miếu tại các rừng núi, tự miếu tại các cây cối. Này Bà-la-môn, trong khi ta ở tại các chỗ ấy, một con thú có thể đến, hay một con công làm rơi một cành cây, hay gió làm rung động các lá rơi; Ta khởi lên ý nghĩ: "Nay sự sợ hãi khiếp đảm ấy đã đến!". Này Bà-la-môn, rồi Ta suy nghĩ: "Sao Ta ở đây, chỉ để mong đợi sự sợ hãi khiếp đảm chớ không gì khác? Trong bất cứ hành vi cử chỉ nào của Ta mà sợ hãi khiếp đảm ấy đến, trong hành vi cử chỉ ấy, Ta hãy trừ diệt sợ hãi khiếp đảm ấy".

– Này Bà-la-môn trong khi Ta đi kinh hành qua
lại mà sợ hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la-
môn, Ta không đứng, Ta không ngồi, Ta
không nằm, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi khiếp
đảm ấy trong khi Ta đi kinh hành qua lại.

BỒ TÁT                                              202

– Này Bà-la-môn, trong khi Ta đang đứng mà
sự sợ hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la-
môn, Ta không kinh hành qua lại, Ta không
ngồi, Ta không nằm, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi
khiếp đảm ấy trong khi Ta đang đứng.
– Này Bà-la-môn, trong khi Ta đang ngồi mà sợ
hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la-môn, Ta
không nằm, Ta không đứng, Ta không kinh
hành qua lại, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi khiếp
đảm ấy trong khi Ta đang ngồi.
– Này Bà-la-môn, trong khi Ta đang nằm mà sợ
hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la-môn, Ta
không ngồi, Ta không đứng, Ta không kinh
hành qua lại, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi khiếp
đảm ấy trong khi Ta đang nằm.

Này Bà-la-môn, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
nghĩ rằng ngày giống như đêm, nghĩ rằng đêm giống
như ngày. Như vậy, Ta nói rằng những Sa-môn, Bà-
la-môn ấy sống trong si ám.

Này Bà-la-môn, Ta nghĩ rằng đêm là đêm, nghĩ rằng ngày là ngày. Này Bà-la-môn, ai nói một cách chơn chánh sẽ nói như sau: "Vị hữu tình nào không có si ám, sinh ra ở đời vì hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời

BỒ TÁT                                              203

và loài Người. Vị ấy khi nói một cách chân chánh về
Ta sẽ nói như sau: "Là vị hữu tình không có si ám,
sinh ra ở đời vì hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc
cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi
ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài
Người".

Này Bà-la-môn, Ta tinh cần, tinh tấn, không lười biếng. Ta an trú chánh niệm, không có loạn, thân được khinh an, không có dao động, tâm được định tĩnh, chuyên nhất. Này Bà-la-môn, Ta ly dục, ly các ác pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm với tứ. Diệt tầm, diệt tứ, Ta chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, Ta chứng và an trú Thiền thứ ba. Xả lạc và xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, Ta chứng và an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến túc mạng trí. Ta nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi

BỒ TÁT                                             204

đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Ta nhớ rằng: "Tại chỗ kia, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, các món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, Ta được sanh ra tại chỗ này. Tại chỗ này, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, các món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ này, Ta được sanh ra ở đây". Như vậy Ta nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này Bà-la-môn, trong đêm canh đầu Ta chứng được minh thứ nhất, vô minh diệt, minh sanh; bóng tối diệt, ánh sáng sanh, trong khi Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến sanh tử trí về chúng sanh. Ta với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, thấy sự sống và sự chết của chúng sanh. Ta tuệ tri rằng, chúng sanh người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh làm những ác hạnh về thân, ác hạnh về lời nói, ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến,

BỒ TÁT                                               205

tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau
khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh nào
thành tựu những thiện hạnh về thân, thành tựu những
thiện hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về
ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến,
tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này,
sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các
thiện thú, cõi Trời, trên đời này. Như vậy với thiên
nhãn thuần tịnh siêu nhân, Ta thấy sự sống chết của
chúng sanh. Ta tuệ tri rằng, chúng sanh, người hạ
liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người
may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ.
Này Bà-la-môn, trong đêm canh giữa, Ta chứng
được minh thứ hai, vô minh diệt, minh sanh; bóng
tối diệt, ánh sáng sanh, trong khi Ta sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến lậu tận trí. Ta thắng tri như thật: "Đây là khổ", thắng tri như thật: "Đây là nguyên nhân của khổ", thắng tri như thật: "Đây là khổ diệt", thắng tri như thật: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt", thắng tri như thật: "Đây là những lậu hoặc", thắng tri như thật: "Đây là nguyên nhân các lậu hoặc", thắng tri như thật: "Đây

BỒ TÁT                                               206

là các lậu hoặc diệt", thắng tri như thật: "Đây là con đường đưa đến các lậu hoặc diệt". Nhờ biết như vậy, nhờ thấy như vậy, tâm của Ta thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên trí hiểu biết: Ta đã giải thoát. Ta đã thắng tri: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa". Này Bà-la-môn, trong đêm canh ba, Ta chứng được minh thứ ba, vô minh diệt, minh sanh; bóng tối diệt, ánh sáng sanh, trong khi Ta sống không phóng dật nhiệt tâm tinh cần.

Này Bà-la-môn, Ông có thể có tư tưởng như
sau: "Nay Sa-môn Gotama chưa diệt trừ tham, chưa
diệt trừ sân, chưa diệt trừ si, nên sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn,
chớ có hiểu như vậy. Do Ta quán sát hai mục đích
mà Ta sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi
hoang vu: Tự thấy sự hiện tại lạc trú và vì lòng
thương tưởng chúng sanh trong tương lai.

– Chúng sanh trong tương lai được Tôn giả
Gotama thương tưởng, vì Tôn giả là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác. Thật vi diệu thay, Tôn giả
Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!... Như
người dựng đứng lại những gì bị quăng xuống, phơi
bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị

BỒ TÁT                                               207

lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để
những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Con quy y Tôn giả Gotama,
quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả
Gotama nhận con làm đệ tử; từ này trở đi cho đến
mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

BỒ TÁT                                            208

9     Quá trình tu tập - ĐẠI Kinh SƯ TỬ HỐNG – 12 Trung I, 161

ĐẠI KINH SƯ TỬ HỐNG (Mahasihanada suttam) – Bài kinh số 12 – Trung I, 161

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại Vesali (Tỳ-xá-ly), ở phía ngoài thành, trong một khu rừng phía Tây. Lúc bấy giờ, Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi, vừa mới từ bỏ Pháp luật này, nói lời nói như sau trong Hội chúng ở Vesali: "Sa-môn Gotama không có pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh; Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm, và thuyết cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ đau". Lúc ấy Tôn giả Sariputta vào buổi sáng, đắp y, cầm bát, vào thành Vesali để khất thực. Tôn giả Sariputta nghe Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi nói như sau trong Hội chúng ở Vesali: "Sa- môn Gotama không có pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh; Sa-môn

BỒ TÁT                                            209

Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy
luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm và thuyết pháp
cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng
thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ
đau".

Rồi Tôn giả Sariputta khất thực xong, sau khi ăn và đi khất thực trở về đến chỗ ở Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Sunakkhatta thuộc bộ lạc
Licchavi, vừa mới từ bỏ Pháp luật này, nói lời nói
như sau trong Hội chúng Vesali: ""Sa-môn Gotama
không có pháp thượng nhân... (như trên)... diệt tận
khổ đau".

– Này Sariputta, Sunakkhatta phẫn nộ và ngu si,
do phẫn nộ nên nói lên lời ấy. Này Sariputta, Ông ta
nghĩ: "Ta sẽ nói xấu". Thế mà kẻ ngu Sunakkhatta
lại nói lời tán thán Như Lai. Này Sariputta, ai nói
như sau là tán thán Như Lai: "Pháp ấy được thuyết
giảng cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng
dẫn người thực hành diệt tận khổ đau".

 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia, sẽ không có tùy pháp về Ta như sau: "Đây là

BỒ TÁT                                             210

Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh
Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân
Sư, Phật, Thế Tôn".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia,
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn, vị đã chứng được các loại thần
thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân
hiện ra một thân, hiện hình, biến hình, đi ngang
qua vách, qua thành, qua núi, như đi ngang hư
không, độn thổ trồi lên ngang qua đất liền như
ở trong nước, đi trên nước không chìm như trên
đất liền, ngồi kiết-già đi trên hư không như con
chim; với bàn tay, chạm và rờ mặt trăng và mặt
trời, những vật có đại oai lực, đại oai thần như
vậy, có thể tự thân bay đến cõi Phạm Thiên".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân
có thể nghe hai loại tiếng chư Thiên và loài
Người, xa và gần".
 Này Sariputta, đối với Sunakkhatta ngu si kia
sẽ không có tùy pháp này về Ta như sau: "Đây
là Thế Tôn, sau khi đi sâu vào tâm chúng sanh,
tâm loài Người với tâm của mình, vị ấy biết
được như sau: "Tâm có tham biết là tâm có
tham. Hay tâm không tham biết là tâm không

BỒ TÁT                                            211

tham... tâm chuyên chú... tâm tán loạn... đại
hành tâm... không phải đại hành tâm... tâm
chưa vô thượng... tâm vô thượng... Tâm Thiền
định... Tâm không Thiền định... tâm giải
thoát... tâm không giải thoát biết là tâm không
giải thoát". Vị ấy biết như vậy.

Này Sariputta, Như Lai có đầy đủ mười Như
Lai lực, chính nhờ thành tựu mười lực này, Như Lai
tự nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng
rống con sư tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm
luân. Thế nào là mười?

11.    Ở đây, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ
tri xứ là xứ, phi xứ là phi xứ (Tri thị xứ phi xứ
lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri xứ là
xứ, phi xứ là phi xứ. Như vậy là Như Lai lực của
Như Lai. Chính nhờ Như Lai lực này Như Lai tự
nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống lên tiếng
rống con sư tử trong các Hội chúng, và chuyển
Phạm luân.
12.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ
tri quả báo tùy thuộc sở do, tùy theo sở nhân của
các hành nghiệp quá khứ, vị lai, hiện tại (Tri tam
thế nghiệp báo lực.) Này Sariputta, Như Lai như
thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân.
13.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ

BỒ TÁT                                             212

tri con đường đưa đến tất cả cảnh giới (Tri nhứt
thiết đạo trí lực). Này Sariputta, Như Lai như thật
tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân.
14.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ
tri thế giới với mọi cảnh giới, nhiều chủng loại,
nhiều sai biệt (Tri thế gian chủng chủng tánh
lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri...
(như trên)... và chuyển Phạm luân.
15.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ
tri chí hướng sai biệt của các loại hữu tình (Tri
tha chúng sanh chưởng chưởng dục lực). Này
Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri ... chuyển
Phạm luân.
16.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ
tri những căn thượng hạ của các loài hữu tình,
loài Người (Tri tha chúng sanh chư căn thượng
hạ lực). Này Sariputta, Như Lai như thật tuệ tri...
(như trên)... và chuyển Phạm luân.
17.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai như thật tuệ
tri sự tạp nhiễm, sự thanh tịnh, sự xuất khởi của
các Thiền, chứng về Thiền, về giải thoát, về định
(Tri chư Thiền tam muội lực). Này Sariputta, Như
Lai như thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm
luân.
18.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai nhớ đến các

BỒ TÁT                                              213

đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời,
bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba
mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm
đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại
kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều thành hoại kiếp.
Ngài nhớ rằng: "Tại chỗ kia, Ta có tên như thế
này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này,
thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế
này. Sau khi chết tại chỗ kia, Ta được sanh ra chỗ
nọ. Tại chỗ ấy, Ta có tên như thế này, dòng họ
như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như
thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi
chết tại chỗ nọ, Ta được sanh ra ở đây". Như vậy,
Như Lai nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với
các nét đại cương và các chi tiết. Này Sariputta,
Như Lai như thật tuệ tri... (như trên)... và chuyển
Phạm luân.
19.   Lại nữa, này Sariputta, Như Lai với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết
của chúng sanh. Như Lai tuệ tri rõ rằng, chúng
sanh người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ
thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh
nghiệp của họ. Các chúng sanh này làm những ác
hạnh về thân, về lời và về ý, phỉ báng các bậc
Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến.
Những người này sau khi thân hoại mạng chung
phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

BỒ TÁT                                             214

Các chúng sanh này làm những thiện hạnh về
thân, về lời và về ý, không phỉ báng các bậc
Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo
chánh kiến. Những người này, sau khi thân hoại
mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi
Trời, trên đời này. Như vậy, Như Lai với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của
chúng sanh. Như Lai tuệ tri rằng, chúng sanh,
người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô
xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh
nghiệp của họ. Này Sariputta, Như Lai như thật
tuệ tri... (như trên)... và chuyển Phạm luân.
20.    Lại nữa, này Sariputta, Như Lai nhờ đoạn trừ
các lậu hoặc tự mình chứng tri, chứng ngộ, thành
tựu và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải
thoát, tuệ giải thoát. Này Sariputta, Như Lai nhờ
đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng
ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô
lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính nhờ Như
Lai lực này, Như Lai tự nhận cho mình địa vị
Ngưu Vương, rống tiếng rống con sư tử trong các
Hội chúng và chuyển Phạm luân.

Này Sariputta, Như Lai có đầy đủ mười Như Lai
lực. Chính nhờ thành tựu mười lực này, Như Lai tự
nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng rống
sư tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm luân.

BỒ TÁT                                            215

Này Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy, thấy Ta như vậy mà còn nói: "Sa-môn Gotama không có pháp Thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuận trắc nghiệm, thuyết pháp cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng thượng, có thể hướng dẫn người thực hành diệt tận khổ đau". Này Sariputta, nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy; không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy; người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, như Tỷ-kheo thành tựu giới hạnh, thành tựu Thiền định, thành tựu trí tuệ có thể chứng được chánh trí ngay trong hiện tại. Này Sariputta, Ta nói như vậy là sự thành tựu như vậy. Nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy; người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, có bốn pháp vô sở úy chính nhờ thành tựu bốn pháp này, Như Lai tự nhận cho mình địa vị Ngưu Vương, rống tiếng rống con sử tử trong các Hội chúng và chuyển Phạm luân. Thế nào là bốn?

5. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì, một Sa- môn, Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm

BỒ TÁT                                             216

thiên hay một ai ở đời có thể chỉ trích Ta đúng
pháp rằng: "Các pháp này chưa được chứng ngộ
hoàn toàn, mà quý vị tự xưng đã chứng ngộ hoàn
toàn". Này Sariputta, vì Ta thấy không có lý do gì
như vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được
không sợ hãi, đạt được vô úy.

6. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì... có thể
chỉ trích Ta đúng pháp rằng: "Các lậu hoặc này
chưa được đoạn trừ mà quý vị tự xưng đã đoạn
trừ". Này Sariputta, vì Ta không thấy... đạt được
vô úy.

7. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì... có thể
chỉ trích Ta đúng pháp rằng: "Những pháp này
được gọi là các chướng ngại pháp khi được thực
hành thời không có gì gọi là chướng ngại pháp
cả". Này Sariputta, vì Ta không thấy... đạt được
vô úy.

8. Này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì một Sa-
môn Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm
thiên hay một ai ở đời có thể chỉ trích Ta đúng
pháp rằng: "Pháp do quý vị thuyết giảng không
đưa đến mục tiêu đặc biệt, không có khả năng
hướng thượng, không có thể dẫn người thực hành
đến diệt tận khổ đau". Này Sariputta, vì Ta thấy

BỒ TÁT                                             217

không có lý do gì như vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô úy.

Này Sariputta, có bốn pháp vô sở úy, chính nhờ
thành tựu bốn pháp này, Như Lai tự nhận cho mình
địa vị Ngưu Vương... chuyển Phạm luân. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có tám Hội chúng này:

 Hội chúng Sát đế lỵ,
 Hội chúng Bà-la-môn,
 Hội chúng Gia chủ,
 Hội chúng Sa-môn,
 Hội chúng Tứ thiên vương,
 Hội chúng Tam thập tam thiên,
 Hội chúng Màra,
 Hội chúng Phạm thiên.

Này Sariputta, có tám Hội chúng này. Này
Sariputta, Như Lai thành tựu bốn pháp vô sở úy như
vậy, đến gần và vào tám Hội chúng này. Này
Sariputta, Ta nhớ lại Ta đã đến hàng trăm Hội chúng
Sát-đế-lỵ. Tuy vậy, trước khi Ta ngồi xuống tại chỗ
ấy, trước khi Ta nói chuyện và trước khi Ta đàm

BỒ TÁT                                               218

luận; này Sariputta, Ta thấy không có lý do gì để nghĩ
rằng: "Chắc chắn sự sợ hãi và run sợ sẽ đến ám ảnh
Ta". Này Sariputta, vì Ta thấy không có lý do gì như
vậy, nên Ta sống đạt được an ổn, đạt được không sợ
hãi, đạt được vô úy.

Này Sariputta, Ta nhớ lại, Ta đã đến hàng trăm
Hội chúng Bà-la-môn... (như trên)... Hội chúng Gia
chủ... Hội chúng Sa-môn... Hội chúng Tứ thiên
vương... Hội chúng Tam thập tam thiên... Hội chúng
Màra... Hội chúng Phạm thiên. Tuy vậy, trước khi Ta
ngồi xuống tại chỗ ấy, trước khi Ta nói chuyện và
trước khi Ta đàm luận, này Sariputta, Ta thấy không
có một lý do gì để nghĩ rằng: "Chắc chắn sự sợ hãi
và run sợ sẽ đến ám ảnh Ta". Này Sariputta, vì Ta
thấy không có lý do gì như vậy, nên Ta sống đạt được
an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô úy. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục, như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có bốn loại sanh. Thế nào là bốn? Noãn sanh, thai sanh, thấp sanh, hóa sanh.

 Này Sariputta, thế nào là noãn sanh? Này Sariputta, những loại chúng sanh nào phá vỏ trứng mà sanh, này Sariputta như vậy gọi là

BỒ TÁT                                               219

noãn sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là thai sanh? Này
Sariputta, những loại chúng sanh nào phá màn
da mỏng che chỗ kín mà sanh, này Sariputta,
như vậy gọi là thai sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là thấp sanh? Này
Sariputta, những loại chúng sanh nào sanh ra
từ cá thúi, từ xác chết thúi, từ cháo cơm thúi,
hay trong hồ nước dơ hay trong ao nước nhớp.
Này Sariputta, như vậy gọi là thấp sanh.
 Và này Sariputta, thế nào là hóa sanh? Chư
Thiên, các chúng sanh ở địa ngục, một số thuộc
loài người và một số thuộc đọa xứ. Này
Sariputta, như vậy gọi là hóa sanh.

Này Sariputta có bốn loại sanh như vậy. Này
Sariputta, nếu ai biết Ta như vậy... người ấy sẽ bị rơi
vào địa ngục, như một gánh nặng bị quăng bỏ một
bên.

Này Sariputta, có năm loại sanh thú này. Thế nào là năm? Địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ, loài Người, chư Thiên.

 Này Sariputta, Ta tuệ tri địa ngục, con đường đưa đến địa ngục và hành lộ đưa đến địa ngục. Tùy theo hạnh nghiệp, sau khi thân hoại mạng chung,

BỒ TÁT                                               220

phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, sự việc này ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta tuệ tri bàng sanh, con đường
đưa đến bàng sanh. Tùy theo hạnh nghiệp, sau khi
thân hoại mạng chung, phải sanh vào bàng sanh,
sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta tuệ tri ngạ quỷ, con đường
đưa đến ngạ quỷ, và hành lộ đưa đến ngạ quỷ. Tùy
theo hành nghiệp, sau khi thân hoại mạng chung,
phải sanh vào ngạ quỷ, sự việc này Ta cũng tuệ
tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri loài Người, con
đường đưa đến thế giới loài Người và hành lộ đưa
đến thế giới loài Người. Tùy theo hành nghiệp,
sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào loài
Người, sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri chư Thiên, con
đường đưa đến Thiên giới và hành lộ đưa đến
Thiên giới. Tùy theo hành nghiệp, sau khi thân
hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới,
thế giới này, sự việc này Ta cũng tuệ tri.

 Và này Sariputta, Ta cũng tuệ tri Niết-bàn, con

BỒ TÁT                                            221

đường đưa đến Niết-bàn và hành lộ đưa đến Niết-
bàn. Tùy theo hành nghiệp, do đoạn trừ các lậu
hoặc, sau khi tự mình với thắng trí, chứng ngộ,
chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm
giải thoát, tuệ giải thoát, sự việc này, Ta cũng tuệ
tri.

Này Sariputta, ở đây, với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục như vậy". Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, Ta thấy người ấy, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng như có một hố than sâu hơn thân người, đầy vun than hừng, không có lửa ngọn, không có khói, và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi khô cổ, đắng họng, khát nước, và đi thẳng đến hố than ấy chỉ bằng một con đường. Một người có mắt thấy người ấy, có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến hố than kia". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia rơi vào hố than ấy và phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với

BỒ TÁT                                              222

tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành
nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước
vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung sẽ
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục như vậy".
Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh siêu
nhân, Ta thấy người ấy sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, phải
cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc
liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào bàng sanh". Sau một thời gian, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, Ta thấy kẻ ấy sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào bàng sanh, phải cảm thọ những cảm giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng như có một hố phân, sâu hơn thân người, đầy những phẩn uế, và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi thẳng đến hố phân ấy chỉ bằng một con đường. Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến hố phân ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia rơi vào hố phân ấy và phải cảm thọ những cảm

BỒ TÁT                                              223

giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với tâm của Ta... (như trên)... thống khổ, khốc liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri
tâm của một số người "Hành nghiệp của người này
như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng
chung sẽ sanh vào ngạ quỷ, phải cảm thọ những cảm
giác cực khổ, thống khổ, khốc liệt". Này Sariputta,
cũng như có một cây sống trên miếng đất không bằng
phẳng, với lá thưa thớt, với bóng che từng đám lưa
thưa. Và một người đi đến bị nóng bức áp đảo, bị
nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát
nước và đi thẳng đến cây ấy chỉ bằng một con đường.
Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành
nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy và
bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến cây ấy". Sau một
thời gian, người ấy sẽ thấy người kia ngồi hay nằm
dưới bóng cây ấy và phải cảm thọ những cảm giác
cực khổ, thống khổ, khốc liệt. Này Sariputta, cũng
vậy ở đây với tâm của Ta... (như trên)... thống khổ,
khốc liệt.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta biết tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào loài người". Sau một thời gian... Ta thấy

BỒ TÁT                                             224

người ấy sanh vào loài người, và cảm thọ được nhiều
cảm giác lạc thọ. Này Sariputta, cũng như có một cây
sống trên miếng đất bằng phẳng với lá sum sê, với
bóng cây rậm rạp. Và một người đi đến, bị nóng bức
áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng
họng, khát nước và đi thẳng đến cây ấy chỉ bằng một
con đường. Một người có mắt thấy người ấy có thể
nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ
của người này như vậy và bước vào đạo lộ như vậy,
sẽ đi đến cây ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy
người kia, ngồi hay nằm dưới bóng cây ấy và cảm
thọ được nhiều cảm giác lạc thọ. Này Sariputta, cũng
vậy, ở đây, với tâm của Ta... được nhiều cảm giác lạc
thọ.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy... sau khi thân hoại mạng chung sẽ sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Sau một thời gian... Ta thấy người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này và cảm thọ những cảm giác cực lạc. Này Sariputta, giống như một ngôi lầu, có gác nhọn, có tô vôi cả trong lẫn ngoài, được che gió, có then chốt đóng lại và có các cửa sổ khép kín. Tại đây có một sàng tọa, trải nệm lông dài, trải nệm màu trắng, trải nệm bông có thêu hoa, trải nệm bằng da sơn dương gọi là kadali, có nệm với khuôn màu

BỒ TÁT                                              225

treo phía trên, có gối dài màu đỏ cả hai đầu. Và một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi thẳng đến ngôi lầu ấy. Một người có mắt thấy người ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi đến ngôi lầu ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy người kia ngồi hay nằm trong ngôi lầu ấy, trong gác nhọn ấy, trên sàng tọa ấy và cảm thọ được nhiều cảm thọ cực lạc. Này Sariputta, cũng vậy, ở đây với tâm của Ta... được nhiều cảm giác lạc thọ.

Này Sariputta, ở đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người: "Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát như vậy". Sau một thời gian, Ta thấy vị ấy đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, cảm thọ những cảm giác cực lạc. Này Sariputta, giống như một hồ sen có nước trong, có nước ngọt, có nước mát, có nước trong sáng, có bờ hồ khéo sắp đặt, đẹp đẽ, và không xa hồ ấy có khu rừng rậm rạp. Một người đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước và đi

BỒ TÁT                                               226

thẳng đến hồ sen ấy. Một người có mắt thấy người
ấy có thể nói: "Hành nghiệp của người này như vậy,
cử chỉ như vậy, và bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đi
đến hồ sen ấy". Sau một thời gian, người ấy sẽ thấy
người kia, sau khi tẩm mình vào hồ sen ấy, sau khi
tắm rửa, uống nước và làm cho dịu bớt mọi ưu tư,
mệt mỏi, phiền não, sau khi ra khỏi hồ liền qua ngồi
hay nằm trong rừng cây rậm rạp ấy và cảm thọ
những cảm giác cực lạc. Cũng vậy, này Sariputta, ở
đây với tâm của Ta, Ta tuệ tri tâm của một số người:
"Hành nghiệp của người này như vậy, cử chỉ như
vậy, bước vào đạo lộ như vậy, sẽ đoạn trừ các lậu
hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và
an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ
giải thoát như vậy". Sau một thời gian, Ta thấy vị ấy
đoạn trừ các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng
ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu
tâm giải thoát, tuệ giải thoát, cảm thọ những cảm
giác cực lạc.

Này Sariputta, năm loại này là năm sanh thú.
Này Sariputta, có ai biết Ta như vậy, thấy Ta như
vậy, và nói: "Sa-môn Gotama không có pháp
Thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng
bậc Thánh. Sa-môn Gotama thuyết pháp, pháp ấy tự
mình tạo ra, do suy luận tác thành, tùy thuộc trắc
nghiệm". Này Sariputta, nếu người ấy không từ bỏ

BỒ TÁT                                             227

lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà
kiến ấy, thì người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một
gánh nặng bị quăng bỏ một bên. Này Sariputta, Tỷ-
kheo thành tựu giới hạnh, thành tựu thiền định, thành
tựu trí tuệ, có thể chứng được chánh trí ngay trong
hiện tại. Này Sariputta, Ta nói như vậy là sự thành
tựu như vậy. Nếu người ấy không từ bỏ lời nói ấy,
không từ bỏ tâm ấy, không đoạn trừ tà kiến ấy, thì
người ấy sẽ bị rơi vào địa ngục như một gánh nặng
bị quăng bỏ một bên.

Này Sariputta, Ta thắng tri phạm hạnh, đầy đủ bốn hạnh:

 Về khổ hạnh, Ta khổ hạnh đệ nhất;
 Về bần uế, Ta bần uế đệ nhất;
 Về yểm ly, Ta yểm ly đệ nhất;
 Về độc cư, Ta độc cư đệ nhất.

Này Sariputta, ở đây, khổ hạnh của Ta như sau:

 Ta sống lõa thể, phóng túng, không theo khuôn
phép, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu
bước tới, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận
đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận mời đi
ăn, không nhận đồ ăn từ nơi nồi chảo, không nhận
đồ ăn tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt giữa

BỒ TÁT                                             228

những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa những
cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người đang
ăn, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai,
không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con
bú, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao
cấu, không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận đồ
ăn tại chỗ có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ
có ruồi bu, không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu
nấu, rượu men.
 Ta chỉ nhận đồ ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một
miếng, hay chỉ nhận ăn tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai
miếng, hay chỉ nhận ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn
bảy miếng.
 Ta nuôi sống chỉ với một chén, nuôi sống chỉ với
hai chén, nuôi sống chỉ với bảy chén. Ta chỉ ăn
một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày
một bữa. Như vậy Ta sống theo hạnh tiết chế ăn
uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần. Ta chỉ ăn
cỏ lúa để sống, lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivara,
ăn da vụn, ăn trấu, uống nước bột gạo, ăn bột
vừng, ăn cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây
trong rừng, ăn trái cây rụng để sống.
 Ta mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các vải
khác, mặc vải tẩm liệm rồi quăng đi, mặc áo phấn
tảo y, mặc vỏ cây tititaka làm áo, mặc da con sơn
dương đen, mặc áo bện từng mảnh da con sơn
dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ

BỒ TÁT                                              229

cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc
bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại,
mặc áo bằng lông cú.
 Ta sống nhổ râu tóc, Ta theo tập tục sống nhổ râu
tóc,
 Ta theo hạnh thường đứng không dùng chỗ ngồi,
Ta là người ngồi chỏ hỏ, sống tinh tấn theo hạnh
ngồi chỏ hỏ.
 Ta dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên
giường gai, sống dùng ván gỗ làm giường, sống
nằm trên đất trần, thường nằm ngủ một bên hông,
sống để bụi và nhớp che dính thân mình, sống và
ngủ ngoài trời, theo hạnh bạ đâu nằm đấy,
 Sống ăn các uế vật, sống không uống nước lạnh,
theo hạnh không uống nước lạnh, sống một đêm
tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm.
 Như vậy Ta sống theo hạnh hành hạ, dày vò thân
thể theo nhiều cách. Này Sariputta, như vậy là khổ
hạnh của Ta.

Này Sariputta, ở đây hạnh bần uế của Ta như sau: Trên thân Ta, bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng. Như gốc cây tinduka bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng; cũng vậy, này Sariputta, trên thân Ta bụi bặm chất đầy trải nhiều năm tháng, đóng thành tấm, thành miếng. Này Sariputta, Ta

BỒ TÁT                                            230

không nghĩ rằng: "Với tay của Ta, Ta hãy phủi sạch
bụi bặm này đi, hay những người khác với tay của
họ hãy phủi sạch bụi bặm này đi cho Ta". Này
Sariputta, Ta không có nghĩ như vậy. Này Sariputta,
như vậy là sự bần uế của Ta.

Này Sariputta, như thế này là sự yểm ly của Ta.
Này Sariputta, tỉnh giác, Ta đi tới; tỉnh giác Ta đi lui,
Ta an trú lòng từ cho đến trong một giọt nước với
tâm tư: "Mong rằng Ta không làm hại một chúng
sanh nhỏ nào trong những ác đạo của họ!" Này
Sariputta, như vậy là sự yểm ly của Ta.

Này Sariputta, như thế này là sự độc cư của Ta. Này Sariputta, Ta đi sâu vào một khu rừng và an trú tại chỗ ấy. Khi Ta thấy người chăn bò, người mục súc, người cắt cỏ, người đốn củi hay người thợ rừng, Ta liền chạy từ rừng này qua rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi cao khác. Vì sao vậy? Ta nghĩ rằng: "Mong họ đừng thấy Ta, và mong Ta đừng thấy họ!" Này Sariputta, giống như một con thú rừng thấy người liền chạy từ rừng này qua rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi cao khác. Cũng vậy, này Sariputta, khi Ta thấy người chăn bò, người mục súc, người cắt cỏ, người đốn củi,

BỒ TÁT                                                 231

hay người tiều phu, Ta liền chạy từ rừng này qua
rừng khác, từ lùm cây này qua lùm cây khác, từ thung
lũng này qua thung lũng khác, từ đồi cao này qua đồi
cao khác. Vì sao vậy? Ta nghĩ rằng: "Mong họ đừng
thấy Ta, và mong Ta đừng thấy họ!" Này Sariputta,
như vậy là hạnh độc cư của Ta.

Này Sariputta, rồi Ta bò bốn chân đến các
chuồng bò, khi các con bò cái đã bỏ đi, khi các người
chăn bò không có mặt, rồi Ta ăn phân các con bò
con, các con bò còn trẻ, các con bò còn bú. Khi nước
tiểu và phân của Ta còn tồn tại, Ta tự nuôi sống với
các loại ấy. Này Sariputta, như vậy là hạnh đại bất
tịnh thực của Ta.

Này Sariputta, Ta đi sâu vào một khu rừng rậm rạp kinh hoàng và an trú tại chỗ ấy. Này Sariputta, tại khu rừng rậm rạp kinh hoàng này, những ai còn tham ái đi vào khu rừng rậm rạp ấy, thời lông tóc người ấy dựng ngược. Này Sariputta, rồi Ta trong những đêm đông lạnh lẽo, giữa những ngày mồng tám, khi có tuyết rơi, trong những đêm như vậy, Ta sống giữa trời, và ban ngày sống trong khu rừng rậm rạp. Ta sống trong những ngày cuối tháng hè, ban ngày thì sống giữa trời, còn ban đêm trong khu rừng rậm rạp. Rồi này Sariputta, những bài kệ kỳ diệu từ trước chưa từng được nghe sau đây được khởi lên:

BỒ TÁT                                             232

Nay bị thiêu đốt, bị buốt lạnh,
Cô độc sống trong rừng kinh hoàng,
Trần truồng, Ta ngồi không lửa ấm,
Ẩn sĩ, trong lý tưởng đăm chiêu.
Này Sariputta, Ta nằm ngủ trong bãi tha ma, dựa
trên một bộ xương. Này Sariputta, những đứa mục
đồng đến gần Ta, khạc nhổ trên Ta, tiểu tiện trên Ta,
rắc bụi trên Ta và lấy que đâm vào lỗ tai. Này
Sariputta, và Ta biết Ta không khởi ác tâm đối với
chúng. Này Sariputta, như vậy là hạnh trú xả của
Ta.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh đạt được nhờ món ăn". Họ nói: "Chúng ta sống nhờ trái táo", và họ ăn trái táo, họ ăn bột táo, họ uống nước trái táo dưới nhiều hình thức. Này Sariputta, Ta tự xưng Ta sống chỉ ăn một trái táo. Này Sariputta, có thể các Người nghĩ như sau: "Trái táo thời ấy to lớn". Này Sariputta, chớ có hiểu như vậy. Vì trái táo thời ấy giống với trái táo hiện tại. Này Sariputta, trong khi Ta sống chỉ ăn một trái táo, thân thể của Ta trở thành hết sức ốm yếu.

- Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những cọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo. - Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như

BỒ TÁT                                                 233

móng chân con lạc đà.
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sống phô bày của Ta
giống như một chuỗi banh.
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sườn gầy mòn của Ta
giống như rui cột nhà sàn hư nát.
- Vì ta ăn quá ít, nên con ngươi của Ta long lanh
nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh
nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng
nước thâm sâu.
- Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nheo
khô cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi
chín, bị cơn gió nóng làm cho nhăn nheo khô cằn.
- Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta hãy sờ da bụng"
chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu Ta nghĩ:
"Ta hãy sờ xương sống", thì chính da bụng bị Ta
nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này Sariputta, da
bụng của Ta bám chặt xương sống.
- Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện hay đi
tiểu tiện", thì Ta ngã quỵ úp mặt xuống đất, vì Ta
ăn quá ít.
- Này Sariputta, nếu Ta muốn thoa dịu thân Ta, lấy
tay xoa bóp chân tay, thì này Sariputta, trong khi
Ta lấy tay xoa bóp chân tay, các lông tóc hư mục

BỒ TÁT                                            234

rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh đạt được nhờ món ăn". Họ nói: "Chúng ta sống nhờ đậu xanh... (như trên)... chúng ta sống nhờ vừng mè... (như trên)... chúng ta sống nhờ hột gạo", và họ ăn hột gạo, họ ăn hột gạo nghiền thành bột, họ uống nước gạo, và họ ăn hột gạo dưới nhiều hình thức. Này Sariputta, Ta tự xưng Ta sống chỉ ăn một hột gạo. Này Sariputta, có thể các Người nghĩ như sau: "Hột gạo thời ấy to lớn". Này Sariputta, chớ có hiểu như vậy. Vì hột gạo thời ấy giống với hột gạo hiện tại. Này Sariputta, trong khi Ta chỉ sống ăn một hột gạo, thân thể của Ta trở thành hết sức ốm yếu. Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những cọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo. Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như móng chân con lạc đà. Vì Ta ăn quá ít, xương sống phô bày của Ta giống như một chuỗi banh. Vì Ta ăn quá ít các xương sườn gầy mòn của Ta giống như rui cột của một nhà sàn hư nát. Vì Ta ăn quá ít, con ngươi long lanh của Ta nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng nước thâm sâu. Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nheo, khô cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi chín, bị cơn gió nóng làm cho nhăn nheo, khô cằn. Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta

BỒ TÁT                                              235

hãy sờ da bụng", thì chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu Ta nghĩ: "Ta hãy rờ xương sống", thì chính da bụng bị Ta nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này Sariputta, da bụng của Ta bám chặt xương sống. Này Sariputta, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện hay đi tiểu tiện", thì Ta ngã quỵ, úp mặt xuống đất, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, nếu Ta muốn xoa dịu thân Ta, lấy tay xoa bóp chân tay, thời này Sariputta, trong khi Ta lấy tay xoa bóp chân tay, các lông tóc hư mục rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít. Này Sariputta, dầu Ta có theo cử chỉ như vậy, theo hành lộ như vậy, theo khổ hạnh như vậy, Ta cũng không chứng được các pháp thượng nhân, không có tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Vì sao vậy? Vì với những phương tiện ấy, không chứng được pháp thượng nhân với Thánh trí tuệ. Chính Thánh trí tuệ này chứng được thuộc về bậc Thánh, có khả năng hướng thượng, có thể dẫn người thực hành diệt tận khổ đau.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ luân hồi". Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự luân hồi mà xưa kia Ta không trải qua trong một thời gian khá dài, trừ phi với các vị Tịnh cư thiên (Suddhavasa). Này Sariputta, nếu Ta luân hồi tại Tịnh cư thiên thì Ta đã không trở lại đời này nữa.

BỒ TÁT                                              236

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ sanh khởi".
Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự sanh
khởi mà xưa kia Ta không trải qua trong một thời
gian khá dài, trừ phi với các vị Tịnh cư thiên. Này
Sariputta, nếu Ta sanh khởi tại Tịnh cư thiên, thì Ta
đã không trở lại đời này nữa.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ an trú". Này
Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự an trú mà xưa
kia Ta không trải qua trong một thời gian khá dài, trừ
phi với các vị Tịnh cư thiên. Này Sariputta, nếu Ta
an trú tại Tịnh cư thiên, thì Ta đã không trở lại đời
này nữa.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ tế tự". Này
Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự tế tự mà xưa
kia Ta không làm trong một thời gian khá dài khi Ta
là vị vua Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đảnh hay làm vị
Bà-la-môn giàu có.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn

BỒ TÁT                                              237

có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như
sau: "Sự thanh tịnh chứng đạt được nhờ thờ lửa".
Này Sariputta, thật không dễ gì tìm được sự thờ lửa
mà xưa kia Ta không làm trong một thời gian khá
dài, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đảnh,
hay làm vị Bà-la-môn giàu có.

Này Sariputta, lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những chủ thuyết như sau, có những kiến giải như sau: "Khi một thiếu niên còn trẻ tuổi, tóc đen nhánh, huyết khí sung mãn, trong tuổi thanh xuân, người ấy thành tựu trí tuệ biện tài tối thượng. Nhưng khi người ấy già cả, niên cao, lạp lớn, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đi đến đoạn cuối cuộc đời, khi đã tám mươi, chín mươi hay một trăm tuổi, khi ấy trí tuệ biện tài tối thượng ấy bị đoạn trừ". Này Sariputta, chớ có quan niệm như vậy. Này Sariputta, nay Ta đã già, niên cao, lạp lớn, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đi đến đoạn cuối cuộc đời, tuổi Ta nay đã đến tám mươi. Này Sariputta, ở đây Ta có bốn vị đệ tử, tuổi thọ đến một trăm, đã sống một trăm tuổi, thành tựu chánh niệm đệ nhất, thành tựu chuyên tâm đệ nhất, thành tựu tinh cần đệ nhất và đầy đủ trí tuệ biện tài tối thượng. Này Sariputta, ví như một người bắn cung thiện xảo, có huấn luyện, khéo tay, thuần thục, với một mũi tên nhẹ, có thể dễ dàng bắn ngang qua bóng một cây ta-la. Cũng vậy, những vị này với

BỒ TÁT                                              238

chánh niệm đệ nhất như vậy, được thành tựu trí tuệ biện tài tối thượng như vậy, nếu những vị này hỏi Ta nhiều lần một câu hỏi về Bốn Niệm Xứ, và nếu Ta, được hỏi nhiều lần như vậy, phải giải thích cho họ hiểu và nếu họ được Ta giải thích như vậy, có thể hiểu như đã giải thích, và nếu họ không hỏi Ta về những vấn đề phụ thuộc và các vấn đề khác, trừ khi ăn, uống, nhai, nếm, trừ khi đi đại tiện, tiểu tiện, trừ khi ngủ để lấy lại sức. Này Sariputta, dầu vậy, sự thuyết pháp của Như Lai cũng chưa hoàn tất, sự giải thích cú pháp của Như Lai cũng chưa hoàn tất, sự trả lời các câu hỏi của Như Lai cũng chưa hoàn tất, khi mà bốn đệ tử của Ta, tuổi thọ đến một trăm tuổi, đã sống một trăm tuổi, đã từ trần sau một trăm tuổi. Này Sariputta, nếu Ông có gánh Ta trên giường đi chỗ này chỗ kia, thật sự trí tuệ biện tài của Như Lai không có gì thay đổi.

Này Sariputta, những ai nói một cách chân
chánh sẽ nói như sau: "Một vị hữu tình không bị si
chi phối, đã sanh ra ở đời vì lợi ích, vì hạnh phúc
cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì
lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và
loài Người". Vị ấy sẽ nói về Ta một cách chân chánh
như sau: "Một vị hữu tình không bị chi phối... (như
trên)... chư Thiên và loài Người".

BỒ TÁT                                                239

Lúc bấy giờ Tôn giả Nagasamala đứng sau lưng Thế Tôn và quạt cho Ngài! Tôn giả Nagasamala bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Sau khi nghe pháp môn này,
lông tóc con dựng ngược. Bạch Thế Tôn, pháp môn
này tên gọi là gì?

– Này Nagasamala, do vậy pháp môn này gọi là pháp môn lông tóc dựng ngược. Ông hãy như vậy thọ trì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, Tôn giả Nagasamala hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn.

BỒ TÁT                                           240

10    Quá trình tìm đạo - Kinh THÁNH CẦU – 26 Trung I, 361

KINH THÁNH CẦU (Ariyapariyesanasuttam) – Bài kinh số 26 – Trung I, 361

Tôi nghe như vầy:

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Jetavana, vườn
ông Anathapindika, (Cấp Cô Độc). Rồi Thế Tôn vào
buổi sáng đắp y, cầm y bát Savatthi để khất thực. Có
một số đông Tỷ-kheo đến chỗ Tôn giả Ananda ở, sau
khi đến, nói với Tôn giả Ananda:

– Hiền giả, đã lâu chúng tôi chưa được tận mặt
nghe Thế Tôn thuyết pháp. Lành thay, Hiền giả
Ananda, nếu chúng tôi được tận mặt nghe Thế Tôn
thuyết pháp!

– Các Tôn giả hãy đến chỗ Bà-la-môn Rammaka ở, và các Tôn giả sẽ được tận mặt nghe Thế Tôn thuyết pháp.

– Thưa vâng, Hiền giả.

BỒ TÁT                                            241

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Ananda . Rồi
Thế Tôn, khất thực ở Savatthi xong, sau buổi ăn trên
con đường đi khất thực trở về, cho gọi Tôn giả
Ananda:

– Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Pubbarama (Đông viên), ngôi lầu của Migaramatu (Lộc Mẫu Giảng Đường) để nghỉ trưa!

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế
Tôn cùng với Tôn giả Ananda đi đến vườn
Pubbarama, ngôi lầu của Migaramatu để nghỉ trưa.
Thế Tôn vào buổi chiều từ Thiền tịnh đứng dậy, gọi
Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Pubbakotthaka để rửa tay, rửa chân.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế
Tôn cùng với Tôn giả Ananda đi đến Pubbakotthaka
để rửa tay, rửa chân. Sau khi rửa tay, rửa chân ở
Pubbalotthaka xong, Thế Tôn leo đứng trên bờ, đắp
một tấm y, phơi tay chân cho khô. Rồi Tôn giả
Ananda bạch Thế Tôn:

BỒ TÁT                                            242

– Bạch Thế Tôn, tịnh thất của Bà-la-môn
Rammaka không xa; bạch Thế Tôn, tịnh thất của Bà-
la-môn Rammaka là khả ái; bạch Thế Tôn, tịnh thất
của Bà-la-môn Rammaka là khả lạc; bạch Thế Tôn,
lành thay, nếu Thế Tôn vì lòng từ bi đi đến tịnh thất
của Bà-la-môn Rammaka!

Thế Tôn im lặng nhận lời. Rồi Thế Tôn đi đến
tịnh thất của Bà-la-môn Rammaka. Lúc bấy giờ, một
số đông Tỷ-kheo đang hội họp tại tịnh thất của Bà-
la-môn Rammaka để thuyết pháp. Thế Tôn đứng chờ
ngoài cửa cho đến khi thuyết pháp xong. Thế Tôn
biết cuộc thuyết pháp đã xong, liền đằng hắng và gõ
vào thanh cửa. Các Tỷ-kheo ấy mở cửa cho Thế Tôn.
Rồi Thế Tôn bước vào tịnh thất của Bà-la-môn
Rammaka và ngồi lên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi,
Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Người nay hội họp bàn vấn đề gì? Và câu chuyện gì giữa các Người bị gián đoạn?

– Bạch Thế Tôn, câu chuyện giữa chúng con thuộc về Thế Tôn và câu chuyện ấy bị gián đoạn khi Thế Tôn đến.

– Này các Tỷ-kheo, lành thay khi Thiện nam tử các Người, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống

BỒ TÁT                                             243

không gia đình, cùng nhau hội họp để luận bàn đạo
pháp. Này các Tỷ-kheo, khi các Người hội họp với
nhau, có hai việc cần phải làm: luận bàn đạo pháp
hay giữ sự im lặng của bậc Thánh.

Này các Tỷ-kheo, có hai sự tầm cầu này: Thánh cầu và phi Thánh cầu.

Chư Tỷ-kheo, và thế nào là phi Thánh cầu? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình bị sanh lại tìm cầu cái bị sanh, tự mình bị già lại tìm cầu cái bị già, tự mình bị bệnh... tự mình bị chết... tự mình bị sầu... tự mình bị ô nhiễm lại tìm cầu cái bị ô nhiễm.

Này các Tỷ-kheo, cái gì theo các Người gọi là bị sanh? Này các Tỷ-kheo, vợ con là bị sanh; đầy tớ nam, đầy tớ nữ là bị sanh; dê và cừu là bị sanh; gà và heo là bị sanh; voi, bò, ngựa đực, ngựa cái là bị sanh; vàng và bạc là bị sanh. Này các Tỷ-kheo, những chấp thủ ấy bị sanh, và người ấy lại nắm giữ, tham đắm, mê say chúng, tự mình bị sanh lại tầm cầu cái bị sanh.

Và này các Tỷ-kheo, cái gì theo các Người gọi là bị già? Này các Tỷ-kheo, vợ con là bị già; đầy tớ nam, đầy tớ nữ là bị già; dê và cừu là bị già; gà và heo là bị già; voi, bò, ngựa đực, ngựa cái là bị già; vàng và bạc là bị già. Này các Tỷ-kheo, những chấp thủ ấy là bị già, và người ấy lại nắm giữ, tham đắm,

BỒ TÁT                                               244

mê say chúng, tự mình bị già lại tìm cầu cái bị già.

Và này các Tỷ-kheo, cái gì theo các Người gọi là bị bệnh? Này các Tỷ-kheo, vợ con là bị bệnh; đầy tớ nam, đầy tớ nữ là bi bệnh; dê và cừu là bị bệnh; gà và heo là bị bệnh; voi, bò, ngựa đực, ngựa cái là bị bệnh. Này các Tỷ-kheo, những chấp thủ ấy là bị bệnh, và người ấy lại nắm giữ tham đắm, mê say chúng, tự mình bị bệnh lại tìm cầu cái bị bệnh.

Và này các Tỷ-kheo, cái gì các Người nói là bị chết? Này các Tỷ-kheo, vợ con là bị chết; đầy tớ nam, đầy tớ nữ là bị chết; dê và cừu là bị chết; gà và heo là bị chết; voi, bò, ngựa đực, ngựa cái là bị chết. Này các Tỷ-kheo, những chấp thủ ấy là bị chết, và người ấy lại nắm giữ, tham đắm, mê say chúng, tự mình bị chết lại tìm cầu cái bị chết.

Và này các Tỷ-kheo, cái gì theo các Người gọi
là bị sầu? Này các Tỷ-kheo, vợ con là bị sầu; đầy tớ
nam, đầy tớ nữ là bị sầu; dê và cừu là bị sầu, gà và
heo là bị sầu; voi, bò, ngựa đực, ngựa cái là bị sầu.
Này các Tỷ-kheo, những chấp thủ ấy là bị sầu, và
người ấy lại nắm giữ, tham đắm, mê say chúng, tự
mình bị sầu lại tìm cầu cái bị sầu.

Và này các Tỷ-kheo, cái gì theo các Người gọi là bị ô nhiễm? Này các Tỷ-kheo, vợ con là bị ô

BỒ TÁT                                               245

nhiễm; đầy tớ nam, đầy tớ nữ là bị ô nhiễm; dê và
cừu là bị ô nhiễm; gà và heo là bị ô nhiễm; voi, bò,
ngựa đực, ngựa cái là bị ô nhiễm; vàng và bạc là bị
ô nhiễm. Và này các Tỷ-kheo, những chấp thủ ấy là
bị ô nhiễm, và người ấy lại nắm giữ, tham đắm, mê
say chúng, tự mình bị ô nhiễm lại tìm cầu cái bị ô
nhiễm. Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là phi Thánh
cầu.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh cầu? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình bị sanh, sau khi biết rõ sự nguy hại của bị sanh, tìm cầu cái vô sanh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị già, sau khi biết rõ sự nguy hại của bị già, tìm cầu cái không già, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị bệnh... cái không bệnh... tự mình bị chết... cái bất tử... tự mình bị sầu... cái không sầu... tự mình bị ô nhiễm, sau khi biết rõ sự nguy hại của ô nhiễm, tìm cầu cái không ô nhiễm, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn. Này các Tỷ-kheo, như vậy, gọi là Thánh cầu.

Này các Tỷ-kheo, Ta cũng vậy, trước khi Giác Ngộ, khi chưa chứng Chánh Đẳng Giác, khi còn là Bồ-tát, tự mình bị sanh lại tìm cầu cái bị sanh, tự mình bị già, lại tìm cầu cái bị già, tự mình bị bệnh... tự mình bị chết... tự mình bị sầu"... tự mình bị ô

BỒ TÁT                                                 246

nhiễm lại tìm cầu cái bị ô nhiễm. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Tại sao Ta, tự mình bị sanh lại tìm cầu cái bị sanh, tự mình bị già... (như trên)... tự mình bị ô nhiễm lại tìm cầu cái bị ô nhiễm? Vậy Ta, tự mình bị sanh, sau khi biết rõ sự nguy hại của bị sanh, hãy tìm cầu cái không sanh vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị già... cái không già... tự mình bị bệnh... cái không bệnh... tự mình bị chết... cái bất tử... tự mình bị sầu... cái không sầu... tự mình bị ô nhiễm, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị nhiễm, hãy tìm cầu cái không ô nhiễm, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn.

Rồi này các Tỷ-kheo, sau một thời gian, khi Ta còn trẻ, niên thiếu, tóc đen nhánh, đầy đủ huyết khí của tuổi thanh xuân, trong thời vàng son cuộc đời, mặc dầu cha mẹ không bằng lòng, nước mắt đầy mặt, than khóc, Ta cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Ta xuất gia như vậy, một người đi tìm cái gì chí thiện, tìm cầu vô thượng tối thắng an tịnh đạo lộ. Ta đến chỗ Alara Kalama ở, khi đến xong liền thưa với Alara Kalama: "Hiền giả Kalama, tôi muốn sống phạm hạnh trong pháp luật này". Này các Tỷ-kheo, được nghe nói vậy, Alara Kalama nói với Ta: "Này Tôn giả, hãy sống (và an trú). Pháp này là như vậy, khiến kẻ có trí, không bao lâu như vị Bổn sư của mình (chỉ dạy), tự

BỒ TÁT                                                 247

tri, tự chứng, tự đạt và an trú". Này các Tỷ-kheo, và không bao lâu Ta đã thông suốt pháp ấy một cách mau chóng. Và này các Tỷ-kheo, cho đến vấn đề khua môi và vấn đề phát ngôn mà nói, thời Ta nói giáo lý của kẻ trí và giáo lý của bậc Trưởng lão (Thượng tọa), và Ta tự cho rằng Ta như kẻ khác cũng vậy, Ta biết và Ta thấy. Này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau: "Alara Kalama tuyên bố pháp này không phải chỉ vì lòng tin: "Sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt, Ta mới an trú". Chắc chắn Alara Kalama biết pháp này, thấy pháp này rồi mới an trú". Này các Tỷ- kheo, rồi Ta đi đến chỗ Alara Kalama ở, sau khi đến Ta nói với Alara Kalama: "Hiền giả Kalama, cho đến mức độ nào, Ngài tự tri, tự chứng, tự đạt, và tuyên bố pháp này?" Này các Tỷ-kheo, được nói vậy, Alara Kalama tuyên bố về Vô sở hữu xứ. Rồi này các Tỷ- kheo, Ta suy nghĩ: "Không phải chỉ có Alara Kalama có lòng tin, Ta cũng có lòng tin. Không phải chỉ có Alara Kalama mới có tinh tấn, Ta cũng có tinh tấn. Không phải chỉ có Alara Kalama mới có niệm, Ta cũng có niệm. Không phải chỉ có Alara Kalama mới có định, Ta cũng có định. Không phải chỉ có Alara Kalama mới có tuệ, Ta cũng có tuệ. Vậy Ta hãy cố gắng chứng cho được pháp mà Alara Kalama tuyên bố: "Sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt, ta an trú". Rồi này các Tỷ-kheo, không bao lâu sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt pháp ấy một cách mau chóng, Ta an

BỒ TÁT                                              248

trú. Rồi này các Tỷ-kheo, Ta đi đến chỗ Alara Kalama ở, sau khi đến, Ta nói với Alara Kalama: "Này Hiền giả Kalama, có phải Hiền giả đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy?"- "Vâng, Hiền giả, tôi đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy". - "Này Hiền giả, tôi cũng tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy". - "Thật lợi ích thay cho chúng tôi, Thật khéo lợi ích thay cho chúng tôi, khi chúng tôi được thấy một đồng phạm hạnh như Tôn giả! Pháp mà tôi tự tri, tự chứng, tự đạt, và tuyên bố, chính pháp ấy Hiền giả tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú; pháp mà Hiền giả tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú, chính pháp ấy tôi tự tri, tự chứng tự đạt và tuyên bố; pháp mà tôi biết, chính pháp ấy Hiền giả biết; pháp mà Hiền giả biết, chính pháp ấy tôi biết. Tôi như thế nào, Hiền giả là như vậy; Hiền giả như thế nào, tôi là như vậy. Nay hãy đến đây, Hiền giả, hai chúng ta hãy chăm sóc hội chúng này!" Như vậy này các Tỷ-kheo, Alara Kalama là Đạo Sư của Ta, lại đặt Ta, đệ tử của vị ấy ngang hàng với mình, và tôn sùng Ta với sự tôn sùng tối thượng. Này các Tỷ- kheo, rồi Ta tự suy nghĩ: "Pháp này không hướng đến yểm ly, không hướng đến ly tham, không hướng đến đoạn diệt, không hướng đến an tịnh, không hướng đến thượng trí, không hướng đến giác ngộ, không hướng đến Niết-bàn, mà chỉ đưa đến sự chứng

BỒ TÁT                                               249

đạt Vô sở hữu xứ". Như vậy này các Tỷ-kheo, Ta không tôn kính pháp này, và từ bỏ pháp ấy, Ta bỏ đi.

Rồi này các Tỷ-kheo, Ta, kẻ đi tìm cái gì chí thiện, tìm cầu vô thượng tối thắng an tịnh đạo lộ. Ta đi đến chỗ Uddaka Ramaputta, khi đến xong Ta nói với Uddaka Ramaputta: "Hiền giả, tôi muốn sống phạm hạnh trong pháp luật này. Được nói vậy, này các Tỷ-kheo, Uddaka Ramaputta nói với Ta: "Này Tôn giả, hãy sống (và an trú), pháp này là như vậy, khiến người có trí không bao lâu như vị Bổn sư của mình (chỉ dạy) tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú". Này các Tỷ-kheo, Ta đã thông suốt pháp ấy một cách mau chóng. Và này các Tỷ-kheo, cho đến vấn đề khua môi và vấn đề phát ngôn mà nói, thời Ta nói giáo lý của kẻ trí, và giáo lý của bậc Trưởng lão (Thượng Tọa), và Ta tự cho rằng Ta như người khác cũng vậy, Ta biết và Ta thấy. Này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau: "Rama tuyên bố pháp này không phải vì lòng tin: "Sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt, ta mới an trú". Chắc chắn Rama thấy pháp này, biết pháp này, rồi mới an trú". Này các Tỷ-kheo, rồi Ta đi đến chỗ Uddaka Ramaputta ở, sau khi đến Ta nói với Uddaka Ramaputta: "Hiền giả Rama, cho đến mức độ nào, Ngài tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này?" Này các Tỷ-kheo được nghe nói vậy, Uddaka Ramaputta tuyên bố về Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

BỒ TÁT                                               250

Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ: "Không phải chỉ có Rama mới có lòng tin. Ta cũng có lòng tin. Không phải chỉ có Rama mới có tinh tấn, Ta cũng có tinh tấn. Không phải chỉ có Rama mới có niệm, Ta cũng có niệm. Không phải chỉ có Rama mới có định, Ta cũng có định. Không phải chỉ có Rama mới có tuệ, Ta cũng có tuệ. Vậy ta hãy cố gắng chứng cho được pháp mà Rama tuyên bố: "Sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt, tự an trú". Rồi này các Tỷ-kheo, không bao lâu sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt pháp ấy một cách mau chóng, Ta an trú. Rồi này các Tỷ-kheo, Ta đi đến chỗ Uddaka Ramaputta ở, sau khi đến, Ta nói với Uddaka Ramaputta: "Này Hiền giả Rama, có phải Hiền giả đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy?" - "Vâng Hiền giả, tôi đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy". - "Này Hiền giả, tôi cũng đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy." Thật lợi ích thay cho chúng tôi! Thật khéo lợi ích thay cho chúng tôi, khi chúng tôi được thấy một đồng phạm hạnh như Tôn giả! Pháp mà tôi, tự tri tự chứng, tự đạt và tuyên bố, chính pháp ấy Hiền giả tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú; pháp mà Hiền giả tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú, chính pháp ấy tôi tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố; pháp mà tôi biết, chính pháp ấy Hiền giả biết; pháp mà Hiền giả biết, chính pháp ấy tôi biết. Tôi như thế nào, Hiền giả là như

BỒ TÁT                                                  251

vậy; Hiền giả như thế nào, Tôi là như vậy. Nay hãy
đến đây, Hiền giả, hai chúng ta hãy chăm sóc hội
chúng này!" Như vậy, này các Tỷ-kheo, Uddaka
Ramaputta-là Đạo Sư của Ta, lại đặt Ta, đệ tử của vị
ấy ngang hàng với mình, và tôn sùng Ta với sự tôn
sùng tối thượng. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta suy nghĩ:
"Pháp này không hướng đến yểm ly, không hướng
đến ly tham, không hướng đến đoạn diệt, không
hướng đến an tịnh, không hướng đến thượng trí,
không hướng đến giác ngộ, không hướng đến Niết-
bàn, mà chỉ đưa đến sự chứng đạt Phi tưởng phi phi
tưởng xứ". Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta không tôn
kính pháp ấy và từ bỏ pháp ấy, Ta bỏ đi.

Này các Tỷ-kheo, Ta, kẻ đi tìm cái gì chí thiện, tìm cầu vô thượng tối thắng an tịnh đạo lộ, tuần tự du hành tại nước Magadha (Ma kiệt đà) và đến tại tụ lạc Uruvela (Ưu lâu tần loa). Tại đây, Ta thấy một địa điểm khả ái, một khóm rừng thoải mái, có con sông trong sáng chảy gần, với một chỗ lội qua dễ dàng khả ái, và xung quanh có làng mạc bao bọc dễ dàng đi khất thực. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta tự nghĩ: "Thật là một địa điểm khả ái, một khóm rừng thoải mái, có con sông trong sáng chảy gần, với một chỗ lội qua dễ dàng khả ái, và xung quanh có làng mạc bao bọc dễ dàng đi khất thực. Thật là một chỗ vừa đủ cho một Thiện nam tử tha thiết tinh cần có thể tinh

BỒ TÁT                                              252

tấn". Và này các Tỷ-kheo, Ta ngồi xuống tại chỗ ấy và nghĩ: "Thật là vừa đủ để tinh tấn".

Rồi này các Tỷ-kheo, Ta tự mình bị sanh, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị sanh, tìm cầu cái không sanh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết- bàn và đã chứng được cái không sanh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị già, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị già, tìm cầu cái không già, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết- bàn; và đã chứng được cái không già, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị bệnh, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị bệnh, tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết- bàn và đã chứng được cái không bệnh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị chết, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị chết, tìm cầu cái không chết, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết- bàn và đã chứng được cái không chết, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị sầu, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị sầu, tìm cầu cái không sầu, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết- bàn và đã chứng được cái vô sầu, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị ô nhiễm, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị ô nhiễm, tìm cầu cái không bị ô nhiễm, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn và đã chứng được cái không ô nhiễm,

BỒ TÁT                                            253

vô thượng an ổn, khỏi các khổ ách, Niết-bàn. Và trí
và kiến khơi lên nơi Ta: Sự giải thoát của Ta không
bị dao động. Nay là đời sống cuối cùng của Ta,
không còn sự tái sanh nữa.

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới hiểu thấu. Còn quần chúng này thì ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý Idapaccàyata Paticcasamuppada (Y Tánh Duyên Khởi Pháp); sự kiện này thật khó thấy; tức là sự tịnh chỉ tất cả hành, sự trừ bỏ tất cả sanh y, ái diệt, ly tham, đoạn diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời như vậy thật khổ não cho Ta, như vậy thật bực mình cho Ta!" Này các Tỷ-kheo, rồi những kệ bất khả tư nghì, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta:

Sao Ta nói Chánh pháp,
Được chứng ngộ khó khăn?
Những ai còn tham sân,
Khó chứng ngộ pháp này.
Đi ngược dòng, thâm diệu,
Khó thấy, thật tế nhị,

BỒ TÁT                                               254

Kẻ ái nhiễm vô minh,
Không thấy được pháp này.
Rồi này các Tỷ-kheo, với những suy tư như vậy,
tâm của Ta hướng về vô vi thụ động, không muốn
thuyết pháp.

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ Phạm thiên
Sahampati khi biết được tâm tư của Ta; với tâm tư
của mình, liền suy nghĩ: "Than ôi, thế giới sẽ tiêu
diệt, thế giới sẽ bi hoại vong, nếu tâm của Như Lai,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác hướng về vô vi thụ
động, không muốn thuyết pháp". Rồi này các Tỷ-
kheo, Phạm thiên Sahampati, như một nhà lực sĩ duỗi
cánh tay đang co, hay co cánh tay đang duỗi; cũng
vậy, vị ấy biến mất từ thế giới Phạm thiên, và hiện ra
trước mặt Ta. Này các Tỷ-kheo, rồi Phạm thiên
Sahampati đắp thượng y một bên vai chắp tay hướng
vái Ta và bạch với Ta: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết
pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những
chúng sanh ít nhiễm bụi trần sẽ bị nguy hại nếu
không được nghe Chánh pháp. (Nếu được nghe),
những vị này có thể thâm hiểu Chánh pháp". Này các
Tỷ-kheo, Phạm thiện Sahampati nói như vậy. Sau
khi nói vậy, lại nói thêm như sau:

Xưa tại Magadha, Hiện ra pháp bất tịnh,

BỒ TÁT                                              255

Pháp do tâm cấu uế,
Do suy tư tác thành.
Hãy mỡ tung mở rộng,
Cánh cửa bất tử này.
Hãy để họ nghe Pháp,
Bậc Thanh tịnh Chứng Ngộ.
Như đứng trên tảng đá,
Trên đỉnh núi (tột cao)
Có người đứng nhìn xuống,
Đám chúng sanh quây quần.
Cũng vậy, ôi Thiện Tuệ,
Bậc Biến Nhãn cùng khắp,
Leo lên ngôi lâu đài,
Xây dựng bằng Chánh pháp
Bậc Thoát Ly sầu muộn,
Nhìn xuống đám quần sanh,
Bị sầu khổ áp bức,
Bị sanh già chi phối,
Đứng lên vị Anh Hùng,
Bậc Chiến Thắng chiến
trường.
Vị trưởng đoàn lữ khách,
Bậc Thoát Ly nợ nần.
Hãy đi khắp thế giới,
Bậc Thế Tôn Chánh Giác!
Hãy thuyết vi diệu pháp,
Người nghe sẽ thâm hiểu!

BỒ TÁT                          256

Này các Tỷ-kheo, sau khi biết được lời Phạm
thiên yêu cầu, vì lòng từ bi đối với chúng sanh, với
Phật nhãn, Ta nhìn quanh thế giới. Này các Tỷ-kheo,
với Phật nhãn, Ta thấy có hạng chúng sanh ít nhiễm
bụi đời, nhiều nhiễm bụi đời, có hạng lợi căn, độn
căn, có hạng thiện tánh, ác tánh, có hạng dễ dạy, khó
dạy, và một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái sanh thế
giới khác và sự nguy hiểm làm những hành động lỗi
lầm.

Như trong hồ sen xanh, hồ sen hồng hay hồ sen
trắng có một số hoa sen xanh, sen hồng, hay sen
trắng sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, không
vượt lên khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng dưới nước.
Có một hoa sen xanh, sen hồng hay sen trắng sanh
ra dưới nước, lớn lên dưới nước, sống vươn lên tới
mặt nước. Có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen
trắng sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, vươn
lên khỏi mặt nước, không bị nước đẫm ướt. Cũng
vậy, này các Tỷ-kheo, với Phật nhãn, Ta thấy có
hạng chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nhiều nhiễm bụi
đời, có hạng lợi căn, độn căn, có hạng thiện tánh, ác
tánh, có hạng dễ dạy khó dạy, và một số ít thấy sự
nguy hiểm phải tái sanh thế giới khác và sự nguy
hiểm làm những hành động lỗi lầm. Và này các Tỷ-
kheo, Ta nói lên bài kệ sau đây với Phạm thiên
Sahampati:

BỒ TÁT                                             257

Cửa bất tử rộng mở,
Cho những ai chịu nghe.
Hãy từ bỏ tín tâm,
Không chính xác của mình.
Tự nghĩ đến phiền toái,
Ta đã không muốn giảng,
Tối thượng vi diệu pháp,
Giữa chúng sanh loài Người.
(Ôi Phạm
thiên)
Này các Tỷ-kheo, rồi Phạm thiên Sahampati tự
nghĩ: "Ta đã tạo cơ hội cho Thế Tôn thuyết pháp",
đảnh lễ Ta, thân phía hữu hướng (về Ta) rồi biến mất
tại chỗ.

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta tự suy nghĩ: "Ta sẽ
thuyết pháp cho ai đầu tiên, ai sẽ mau hiểu Chánh
pháp này?" Này các Tỷ-kheo, rồi Ta tự nghĩ: "Nay
có Alara Kalama là bậc trí thức, đa văn, sáng suốt,
đã từ lâu sống ít nhiễm bụi đời. Ta hãy thuyết pháp
đầu tiên cho Alara Kalama, vị này sẽ mau hiểu
Chánh pháp này". Này các Tỷ-kheo, rồi chư Thiên
đến Ta và nói như sau: "Bạch Thế Tôn, Alara
Kalama đã mệnh chung bảy ngày rồi". Rồi tri kiến
khởi lên nơi Ta: "Alara Kalama đã mệnh chung bảy
ngày rồi". Này các Tỷ-kheo, Ta nghĩ: "Thật là một
thiệt hại lớn cho Alara Kalama: Nếu nghe pháp này,

BỒ TÁT                                            258

Alara Kalama sẽ mau thâm hiểu".

Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại nghĩ: "Ta sẽ thuyết
pháp cho ai đầu tiên? Ai sẽ mau hiểu Chánh pháp
này? Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại nghĩ: "Nay có
Uddaka Ramaputta-là bậc tri thức, đa văn, sáng suốt,
đã từ lâu sống ít nhiễm bụi đời. Ta hãy thuyết pháp
đầu tiên cho Uddaka Ramaputta. Vị này sẽ mau hiểu
Chánh pháp này." Rồi chư Thiên đến Ta và nói như
sau: "Bạch Thế Tôn, Uddaka Ramaputta đã mệnh
chung ngày hôm qua". Rồi tri kiến khởi lên nơi Ta:
"Uddaka Ramaputta đã mệnh chung hôm qua". Này
các Tỷ-kheo, Ta nghĩ: "Thật là một thiệt hại lớn cho
Uddaka Ramaputta. Nếu nghe pháp này, Uddaka
Ramaputta sẽ mau thâm hiểu".

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta suy nghĩ: "Ta sẽ thuyết pháp cho ai đầu tiên? Ai sẽ mau hiểu Chánh pháp này?" Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại nghĩ: "Nhóm năm Tỷ-kheo này đã hầu hạ Ta khi Ta còn nỗ lực tinh cần, nhóm ấy thật giúp ích nhiều. Vậy ta hãy thuyết pháp đầu tiên cho nhóm năm Tỷ-kheo!" Rồi này các Tỷ- kheo, Ta lại nghĩ: "Nay nhóm năm Tỷ-kheo ở tại đâu?" Này các Tỷ-kheo, với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, Ta thấy nhóm năm Tỷ-kheo hiện ở Baranasi (Ba la nại), tại Isipatana, vườn Lộc Uyển. Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi ở tại Uruvela lâu cho

BỒ TÁT                                            259

đến khi mãn ý, Ta lên đường đi đến Baranasi.

Này các Tỷ-kheo, một tà mạng ngoại đạo tên là Upaka, đã thấy Ta khi Ta còn đi trên con đường giữa Gaya và cây Bồ-đề.

Sau khi thấy, vị ấy nói với Ta:

"– Các căn của Hiền giả thật sáng suốt. Da sắc
của Hiền giả thật thanh tịnh, thật thanh khiết. Này
Hiền giả, vì mục đích gì, Hiền giả xuất gia? Ai là bậc
Đạo Sư của Hiền giả? Hiền giả hoan hỷ thọ trì pháp
của ai?"

Này các Tỷ-kheo, khi nghe nói vậy, Ta nói với tà mạng đạo Upaka bài kệ như sau:

"– Ta, bậc Thắng tất cả,
Ta, bậc Nhất thiết Trí.
Hết thảy pháp, không nhiễm,
Hết thảy pháp, xả ly.
Ta sống chân giải thoát,
Đoạn tận mọi khát ái.
Như vậy Ta tự giác,
Còn phải y chỉ ai?
Ta không có Đạo Sư,
Bậc như Ta không có.
Giữa thế giới Nhơn, Thiên,

BỒ TÁT                                              260

Không có ai bằng Ta.
Bậc Ứng Cúng trên đời,
Bậc Đạo Sư vô thượng.
Tự mình Chánh Đẳng Giác,
Ta an tịnh, thanh thoát.
Để chuyển bánh xe Pháp.
Ta đến thành Kàsi.
Gióng lên trống bất tử,
Trong thế giới mù lòa.
"– Như Hiền giả đã tự xưng, Hiền giả xứng đáng
là bậc Chiến thắng Vô tận.

"– Như Ta, bậc Thắng giả,
Những ai chứng lậu tận,
Ác pháp, Ta nhiếp phục,
Do vậy, Ta vô địch".
(Này Upaka)
Này các Tỷ-kheo, sau khi được nói vậy, tà mạng
ngoại đạo Upaka nói với Ta:

"– Này Hiền giả, mong rằng sự việc là vậy".

Nói xong, Upaka lắc đầu rồi đi theo một ngã khác.

– Này các Tỷ-kheo, rồi Ta tuần tự đi đến Baranasi, Isipatana, vườn Lộc Uyển, đi đến chỗ nhóm năm Tỷ-kheo ở.

BỒ TÁT                                            261

Này các Tỷ-kheo, nhóm năm Tỷ-kheo khi thấy Ta từ xa đi đến, đã cùng nhau thỏa thuận như sau: "Này các Hiền giả, nay Sa-môn Gotama đang đi đến; vị này sống trong sự sung túc, đã từ bỏ tinh cần, đã trở lui đời sống đầy đủ vật chất. Chúng ta chớ có đảnh lễ, chớ có đứng dậy, chớ có lấy y bát. Hãy đặt một chỗ ngồi, và nếu vị ấy muốn, vị ấy sẽ ngồi".

Này các Tỷ-kheo, nhưng khi Ta đi đến gần, năm
Tỷ-kheo ấy không thể giữ đúng điều đã thỏa thuận
với nhau. Có người đến đón Ta và cầm lấy y bát, có
người sắp đặt chỗ ngồi, có người đem nước rửa chân
đến. Nhưng các vị ấy gọi Ta bằng tên với danh từ
Hiền giả (Avuso). Này các Tỷ-kheo khi ta nghe nói
vậy, Ta nói với nhóm năm Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo, chớ có gọi Ta bằng tên và
dùng danh từ Hiền giả. Này các Tỷ-kheo, Như Lai là
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Hãy lóng tai, Pháp
bất tử đã chứng được, Ta giảng dạy, Ta thuyết
pháp. Sống đúng theo lời khuyến giáo, các Ông
không bao lâu, sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt ngay
trong hiện tại, mục đích vô thượng của phạm hạnh
mà các Thiện nam tử, xuất gia từ bỏ gia đình, sống
không gia đình, các Ông sẽ an trú.

Này các Tỷ-kheo, khi nghe nói vậy, nhóm năm

BỒ TÁT                                            262

Tỷ-kheo nói Ta:

"– Hiền giả Gotama, với nếp sống này, với đạo tu này, với khổ hạnh này, Hiền giả đã không chứng được Pháp siêu nhân, tri kiến, thù thắng xứng đáng bậc Thánh, thì này làm sao Hiền giả, với nếp sống sung túc, với sự từ bỏ tinh cần, với sự trở lui đời sống vật chất đầy đủ, lại có thể chứng được Pháp siêu nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh?

Này các Tỷ-kheo, khi nghe nói vậy, Ta nói với nhóm năm Tỷ-kheo:

"– Này các Tỷ-kheo, Như Lai không sống sung
túc, không từ bỏ tinh cần, không trở lui đời sống vật
chất đầy đủ. Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ-kheo, hãy lóng
tai, Pháp bất tử đã chứng được, Ta giảng dạy, Ta
thuyết pháp. Sống đúng theo lời khuyến giáo, các
Ông không bao lâu, sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt
ngay trong hiện tại mục đích vô thượng của Phạm
hạnh mà các Thiện nam tử xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình, các Ông sẽ an trú.

Này các Tỷ-kheo, lại lần thứ hai, nhóm năm Tỷ- kheo nói với Ta:

"– Hiền giả Gotama, với nếp sống này... (như

BỒ TÁT                                                263

trên)... tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh?

Này các Tỷ-kheo, lại lần thứ hai Ta nói với nhóm năm Tỷ-kheo:

"– Này các Tỷ-kheo, Như Lai không sống sung túc... (như trên)... các Ông sẽ an trú.

Này các Tỷ-kheo, lại lần thứ ba, nhóm năm Tỷ- kheo nói với Ta:

"– Hiền giả Gotama, với nếp sống này... (như trên)... tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh?

Này các Tỷ-kheo, khi nghe nói vậy, Ta nói với nhóm năm Tỷ-kheo:

"– Này các Tỷ-kheo, từ trước đến nay, các Ông có chấp nhận là Ta chưa bao giờ nói như vậy chăng?

"– Bạch Thế Tôn chưa bao giờ như vậy.

"– Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác. Hãy lóng tai, Pháp bất tử đã
chứng được, Ta giảng dạy, Ta thuyết pháp. Sống
đúng theo lời khuyến giáo, các Ông không bao lâu,
sau khi tự tri, tư chứng, tự đạt được ngay trong hiện
tại mục đích vô thượng của phạm hạnh mà các Thiện

BỒ TÁT                                             264

nam tử xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, các Ông sẽ an trú".

Này các Tỷ-kheo, Ta đã làm cho nhóm năm Tỷ-
kheo chấp nhận. Này các Tỷ-kheo, Ta thuyết giảng
cho hai Tỷ-kheo, thì ba Tỷ-kheo kia đi khất thực. Đồ
ăn mà ba Tỷ-kheo này khất thực mang về, đủ nuôi
sống cho nhóm sáu người. Này các Tỷ-kheo, Ta
thuyết giảng cho ba Tỷ-kheo, thì hai Tỷ-kheo kia đi
khất thực. Đồ ăn mà hai Tỷ-kheo này khất thực mang
về, đủ nuôi sống cho nhóm sáu người.

Này các Tỷ-kheo, chúng năm Tỷ-kheo, sau khi được Ta thuyết giảng, sau khi được Ta khuyến giáo, tự mình bị sanh, sau khi biết được sự nguy hại của cái bị sanh, tìm cầu cái không sanh, vô thượng an ổn, thoát khỏi các (khổ) ách, chứng Niết-bàn và đã chứng được cái không sanh, vô thượng an ổn, thoát khỏi các (khổ) ách, chứng Niết-bàn, tự mình bị già... cái không già... tự mình bị bệnh... cái không bệnh... tự mình bị chết... cái không chết... tự mình bi sầu... cái không sầu... tự mình bị ô nhiễm, sau khi biết được sự nguy hại củ ái bị ô nhiễm, tìm cầu cái không ô nhiễm, vô thượng an ổn, thoát khỏi các (khổ) ách, chứng Niết-bàn, và đã chứng được cái không ô nhiễm, vô thượng an ổn, thoát khỏi các (khổ) ách, chứng Niết-bàn. Tri và kiến khởi lên nơi họ: "Sự giải

BỒ TÁT                                              265

thoát của chúng ta không bị dao động, đây thức gì được hiện khởi như vậy đều quy là đời sống cuối cùng. Nay không còn tái sanh nữa".

Này các Tỷ-kheo, có năm dục trưởng dưỡng. Thế nào là năm? Các sắc do mắt nhận thức, sắc này khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức... (như trên)... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân cảm xúc là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục, hấp dẫn. Này các Tỷ- kheo, như vậy, là năm dục trưởng dưỡng.

Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-
môn nào bị trói buộc, bị tham đắm, bị mê say bởi
năm dục trưởng dưỡng này, không thấy sự nguy hại
của chúng, không biết rõ sự xuất ly khỏi chúng, mà
thọ dụng chúng, những vị ấy cần phải được hiểu là:
"Các Người đã rơi vào bất hạnh, đã rơi vào tai họa,
đã bị Ác ma sử dụng như ý muốn".

Này các Tỷ-kheo, như một con nai sống trong
rừng bị sập bẫy nằm xuống, con nai ấy cần phải
được hiểu là: "Nó đã rơi vào bất hạnh, đã rơi vào tai
họa, đã bị thợ săn sử dụng như ý muốn. Khi người
thợ săn đến, con nai không thể bỏ đi như ý muốn.

Này các Tỷ-kheo, cũng vậy, những vị Sa-môn

BỒ TÁT                                              266

hay Bà-la-môn nào bị trói buộc... (như trên)... đã bị Ác ma sử dụng như ý muốn.

Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-
môn nào không bị trói buộc, không bị tham đắm,
không bị mê say bởi năm dục trưởng dưỡng này, thấy
sự nguy hại của chúng, biết rõ sự xuất ly khỏi chúng,
và thọ dụng chúng, những vị ấy cần phải được hiểu
là: "Các Người không rơi vào bất hạnh, không rơi
vào tai họa, không bi Ác ma sử dụng như ý muốn".

Này các Tỷ-kheo, như một con nai sống trong
rừng, không bị sập bẫy phải nằm xuống, con nai ấy
cần phải được hiểu là: "Nó không rơi vào bất hạnh,
nó không rơi vào tai họa, nó không bị người thợ săn
sử dụng như ý muốn". Khi người thợ săn đến, con
nai có thể bỏ đi như ý muốn. Này các Tỷ-kheo, cũng
vậy, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không bị trói
buộc... không bị Ác ma sử dụng như ý muốn.

Chư Tỷ-kheo, ví như con nai sống trong rừng,
đi qua đi lại trong rừng, an tâm nó đi, an tâm nó
đứng, an tâm nó ngồi, an tâm nó nằm. Tại sao vậy?
Này các Tỷ-kheo, vì nó vượt khỏi tầm tay của người
thợ săn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo ly dục, ly ác bất thiện pháp chứng và trú Thiền thứ nhất,

BỒ TÁT                                              267

một trạng thái hỷ lạc, do ly dục sanh, có tầm có tứ.
Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là: một vị đã
làm Ác Ma mù mắt, đã diệt trừ mọi vết tích, đã vượt
khỏi tầm mắt Ác ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo diệt tầm và
tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc
do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm.
Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... đã vượt
khỏi tầm mắt của Ác ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo ly hỷ trú xả,
chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các vị
Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ
ba. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... đã
vượt khỏi tầm mắt của Ác ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo xả lạc, xả
khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền
thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh.
Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... vượt
khỏi tầm mắt của Ác ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị tưởng, Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô biên", chứng và trú Không vô biên xứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... đã vượt khỏi tầm

BỒ TÁT                                             268

mắt của Ác ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi
Không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên",
chứng và trú Thức Vô biên xứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ấy được gọi là... đã vượt khỏi tầm mắt của Ác
ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi
Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật gì",
chứng và trú Vô sở hữu xứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ấy được gọi là... đã vượt khỏi tầm mắt của Ác
ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi
Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng
xứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo ấy được gọi là...đã
vượt khỏi tầm mắt của Ác ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng (định). Sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc được đoạn trừ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là một vị đã làm Ác ma mù mắt, đã diệt trừ mọi vết tích, đã vượt khỏi tầm mắt Ác ma. Vị ấy đã vượt khỏi mọi triền phược ở đời. An tâm vị ấy đi, an tâm vị ấy đứng, an tâm vị ấy ngồi, an tâm vị ấy nằm. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì vị ấy vượt khỏi tầm

BỒ TÁT                                             269

tay của Ác ma.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

BỒ TÁT                                     270

11    Quá trình tìm đạo - ĐẠI Kinh SACCAKA – 36 Trung I, 521

ĐẠI KINH SACCAKA (Mahasaccaka suttam) – Bài kinh số 36 – Trung I, 521

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Vesali, rừng Đại Lâm,
tại giảng đường Trùng Các. Lúc bấy giờ, Thế Tôn
đắp y thật đầy đủ, cầm y bát, muốn vào Vesali để
khất thực. Rồi Niganthaputta Saccaka tánh hay ngao
du thiên hạ, trong khi đi khắp đó đây, đến tại Đại
Lâm, giảng đường Trùng Các. Tôn giả Ananda thấy
Niganthaputta Saccaka từ xa đi lại, liền bạch Thế
Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Niganthaputta Saccaka đang
đến, tánh ưa luận chiến, biện luận thiện xảo, được số
đông tôn kính. Bạch Thế Tôn, vị này ưa chỉ trích
Phật, ưa chỉ trích Pháp, ưa chỉ trích Tăng. Bạch Thế
Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn vì lòng từ mẫn ngồi
lại một lát.

BỒ TÁT                                             271

Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã soạn sẵn.
Rồi Niganthaputta Saccaka đi đến chỗ Thế Tôn ở,
nói lên những lời hỏi thăm, chúc tụng, xã giao với
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống
một bên, Niganthaputta Saccaka nói với Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, có một số Sa-môn, Bà-la- môn sống chuyên lo tu tập về thân, không tu tập về tâm. Tôn giả Gotama, những vị này cảm khổ thọ về thân. Sự tình này đã xảy ra, này Tôn giả Gotama, do cảm khổ về thân, chân sẽ bị tê liệt, quả tim có thể tức bể, máu nóng có thể trào ra từ miệng, có thể bị điên cuồng loạn tâm. Tôn giả Gotama, sự tình này xảy ra đối với người mà tâm tùy thuộc thân, khi tâm chịu sự điều khiển của thân. Vì sao vậy? Vì tâm không được tu tập. Tôn giả Gotama, nhưng có một số Sa-môn, Bà-la-môn, sống chuyên lo tu tập về tâm, không tu tập về thân. Tôn giả Gotama, những vị này cảm khổ thọ về tâm. Sự tình này đã xảy ra, này Tôn giả Gotama; do cảm khổ thọ về tâm, chân sẽ bị tê liệt, quả tim có thể tức bể, máu có thể trào ra từ miệng, có thể bị điên cuồng loạn tâm. Tôn giả Gotama, sự tình này xảy ra đối với người mà thân tùy thuộc tâm, khi thân chịu sự điều khiển của tâm. Vì sao vậy? Vì thân không được tu tập. Này Tôn giả Gotama, rồi tôi suy nghĩ: "Thật sự, Thanh văn đệ tử của Tôn giả Gotama sống chuyên lo tu tập về tâm không tu tập

BỒ TÁT                                               272

về thân?"

– Này Aggivessana, Ông nghe tu tập về thân như thế nào?

– Như Nanda Vaccha, Kisa Sankicca, Makhkàli Gosàla, những vị này, này Tôn giả Gotama, sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nồi chảo, không nhận đồ ăn tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ ruồi bu, không ăn cá thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cháo trấu. Những vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà, vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy các vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho

BỒ TÁT                                              273

đến nửa tháng mới ăn một lần.

– Này Aggivessana, họ có thể tự nuôi sống với mức độ như vậy chăng?

– Không phải vậy, này Tôn giả Gotama. Thỉnh
thoảng, này Tôn giả Gotama, họ ăn những món ăn
thù thắng loại cứng, họ ăn những món ăn thù thắng
loại mền, họ nếm những vị ăn thù thắng, họ uống
những đồ uống thù thắng. Họ nhờ các món ăn ấy gầy
dựng thân lực, làm cho thân to lớn, làm cho thân béo
mập.

– Này Aggivessana, như vậy những gì ban đầu
họ từ bỏ, về sau họ lại thọ dụng. Như vậy có tụ, có
tán (có được, có mất) cho thân này. Này
Aggivessana, Ông nghe tu tập về tâm như thế nào?

Niganthaputta Saccaka, được Thế Tôn hỏi tu tập về tâm, không có thể trả lời được. Rồi Thế Tôn nói với Niganthaputta Saccaka:

– Này Aggivessana, thân tu tập mà Ông vừa mới
nói đầu tiên ấy không phải là thân tu tập đúng pháp
trong giới luật của bậc Thánh. Này Aggivessana,
Ông còn không hiểu thân tu tập, làm sao Ông có thể
hiểu tâm tu tập.

BỒ TÁT                                            274

Và này Aggivessana, như thế nào là thân không tu tập, tâm không tu tập; như thế nào là thân tu tập, tâm tu tập? Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Niganthaputta Saccaka trả lời Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này Aggivessana, thế nào là thân không tu tập và thế nào là tâm không tu tập?

Ở đây, này Aggivessana, kẻ vô văn phàm phu khởi lên lạc thọ. Người này được cảm giác lạc thọ, liền tham đắm lạc thọ và rơi vào sự tham đắm lạc thọ. Nếu lạc thọ ấy bị diệt mất, do lạc thọ đoạn diệt, khởi lên khổ thọ. Người ấy, do cảm giác khổ thọ, nên sầu muộn, than van, khóc lóc, đập ngực, đưa đến bất tỉnh. Này Aggivessana, lạc thọ ấy khởi lên cho ngườ

BỒ TÁT                                              275

Aggivessana thế cho này các Tỷ-kheo)... Và Ta, này Aggivessana, Ta ngồi xuống tại chỗ ấy và nghĩ rằng: "Thật đáng cố gắng tinh tấn ở nơi đây".

Rồi này Aggivessana, ba ví dụ khởi lên nơi Ta, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe: Này Aggivessana, ví như có một khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống và đặt trong nước. Có một người đến, cầm dụng cụ làm lửa với ý nghĩ: "Ta sẽ nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra". Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống đặt trong nước ấy, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa thì có thể nhen lửa, khiến lửa nóng hiện ra được không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy?
Này Tôn giả Gotama, vì cành cây ấy đẫm ướt, đầy
nhựa sống lại bị ngâm trong nước, nên người ấy chỉ
bị mệt nhọc và bực bội.

- Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn hay những Bà-la-môn sống không xả ly các dục về thân, những gì đối với chúng thuộc các dục như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục khát vọng, dục nhiệt não, về nội tâm chưa được khéo đoạn trừ, chưa được khéo làm cho nhẹ bớt, nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy

BỒ TÁT                                               278

BỒ   279

hay Bà-la-môn sống không xả ly các dục về thân,
những gì đối với các vị ấy thuộc các dục như dục
tham, dục ái, dục hôm ám, dục khát vọng, dục nhiệt
não, về nội tâm chưa được khéo đoạn trừ, chưa được
khéo làm cho nhẹ bớt. Nếu những Tôn giả Sa-môn,
hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm
giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy
không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác. Và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-
la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác
chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy cũng
không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ hai, vi
diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên
nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi một ví dụ thứ ba, vi diệu,
từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.
Này Aggivessana, ví như có một khúc cây khô,
không nhựa, được vớt khỏi nước, được đặt trên đất
khô. Có một người đến cầm dụng cụ làm lửa với ý
nghĩ: "Ta sẽ nhen lửa, lửa nóng sẽ hiện ra". Này
Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc
cây khô, không nhựa, được vớt khỏi nước, được đặt
trên đất khô, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa, có thể
nhen lửa, khiến nơi nóng hiện ra được không?

BỒ TÁT                                               280

– Thưa được, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Này Tôn giả Gotama, vì khúc cây ấy khô, không nhựa, lại được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô.

– Cũng vậy, này Aggivessana, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn sống xả ly các dục về thân, những gì đối với các vị ấy thuộc các dục, như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục khác vọng, dục nhiệt não, về nội tâm được khéo đoạn trừ. Nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy có thể chứng được tri kiến vô thượng Chánh Đẳng Giác. Và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị này cũng có thể chứng được tri kiến vô thượng Chánh Đẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ ba, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta hãy nghiến răng, dán chặt lên lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm!" Này Aggivessana, rồi Ta nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm. Khi Ta đang nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm, mồ hôi thoát ra từ nơi nách của Ta.

BỒ TÁT                                               281

Này Aggivessana, như một người lực sĩ nắm lấy
đầu một người ốm yếu hay nắm lấy vai, có thể chế
ngự, nhiếp phục và đánh bại người ấy. Này
Aggivessana, khi Ta đang nghiến răng, dán chặt lưỡi
lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm,
đánh bại tâm, mồ hôi thoát ra từ nơi nách của Ta, này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao
động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra ngang qua miệng và ngang qua
mũi. Này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra
ngang qua miệng và ngang qua mũi, thì một tiếng gió
động kinh khủng thổi lên, ngang qua lỗ tai. Này
Aggivessana, ví như tiếng kinh khủng phát ra từ ống
thổi bệ đang thổi của người thợ rèn. Cũng vậy này
Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra ngang qua
miệng và ngang qua mũi, thời một tiếng gió động
kinh khủng thổi lên, ngang qua lỗ tai. Này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao

BỒ TÁT                                             282

động, nhưng thân của Ta vẫn bị kích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra ngang qua miệng, ngang qua mũi,
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô thở ra ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang
qua tai, thì có ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói
trong đầu Ta.

Này Aggivessana, ví như một người lực sĩ chém
đầu một người khác với một thanh kiếm sắc, cũng
vậy này Aggivessana, khi ta nín thở vô, thở ra, ngang
qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, thì có
ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói trong đầu Ta.
Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần,
tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao
động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

BỒ TÁT                                             283

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai, Ta cảm giác đau đầu, một cách kinh
khủng.

Này Aggivessana, ví như một người lực sĩ lấy
một dây nịt bằng da cứng quấn tròn quanh đầu rồi
xiết mạnh; cũng vậy, này Aggivessana, khi Ta nín
thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi, và
ngang qua tai, Ta cảm giác đau đầu một cách kinh
khủng. Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh
cần, tinh tấn tận lực, dầu cho niệm được an trú không
dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động,
không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh
tấn do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và
ngang qua tai, một ngọn gió kinh khủng cắt ngang
bụng của Ta.

BỒ TÁT                                             284

Này Aggivessana, ví như một người đồ tể thiện
xảo hay đệ tử người đồ tể cắt ngang bụng với một
con dao cắt thịt bò sắc bén. Cũng vậy, này
Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua
miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, một ngọn
kinh khủng cắt ngang bụng của Ta. Này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dẫu cho niệm được an trú, không dao
động nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại, nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và
ngang qua tai, thì có một sức nóng kinh khủng khởi
lên trong thân Ta.

Này Aggivessana, ví như hai người lực sĩ sau
khi nắm cánh tay một người yếu hơn, nướng người
ấy, đốt người ấy trên một hố than hừng. Cũng vậy,
này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang
qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai thì có

BỒ TÁT                                            285

một sức nóng kinh khủng khởi lên trong thân Ta.
Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần,
tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú, không
dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động,
không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh
tấn, do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta. Lại nữa, này
Aggivessana, chư Thiên thấy vậy nói như sau: "Sa-
môn Gotama đã chết rồi". Một số chư Thiên nói như
sau: "Sa-môn Gotama chưa chết, nhưng Sa-môn
Gotama sắp sửa chết". Một số chư Thiên nói như sau:
"Sa-môn Gotama chưa chết. Sa-môn Gotama, cũng
không phải sắp chết. Sa-môn Gotama là bậc A-la-
hán, đời sống của một A-la-hán là như vậy".

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta hãy hoàn toàn tuyệt thực". Rồi này Aggivessana, chư Thiên đến Ta và nói như sau: "Này Thiện hữu, Hiền giả chớ có hoàn toàn tuyệt thực. Này Thiện hữu, nếu Hiền giả có hoàn toàn tuyệt thực, chúng tôi sẽ đổ các món ăn chư Thiên ngang qua các lỗ chân lông cho Hiền giả, và nhờ vậy Hiền giả vẫn sống". Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ như sau: "Nếu Ta hoàn toàn tuyệt thực và chư Thiên này đổ các món ăn chư Thiên ngang qua các lỗ chân lông cho Ta và nhờ vậy Ta vẫn sống, thời như vậy Ta tự dối Ta". Này

BỒ TÁT                                             286

Aggivessana, Ta bác bỏ chư Thiên ấy và nói: "Như vậy là đủ".

Này Aggivessana, rồi Ta tự suy nghĩ như sau: "Ta hãy giảm thiểu tối đa ăn uống, ăn ít từng giọt một, như xúp đậu xanh, xúp đậu đen hay xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ". Và này Aggivessana, trong khi Ta giảm thiểu tối đa sự ăn uống, ăn từng giọt một, như xúp đậu xanh, xúp đậu đen hay xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ, thân của Ta trở thành hết sức gầy yếu.

- Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những
gọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo;
- Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như
móng chân con lạc đà;
- Vì Ta ăn quá ít, xương sống phô bày của Ta giống
như một chuỗi banh;
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sườn gầy mòn của Ta
giống như rui cột một nhà sàn hư nát;
- Vì Ta ăn quá ít, nên con ngươi long lanh của Ta
nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh
nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng
nước thâm sâu;
- Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nhiu khô
cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi chín,

BỒ TÁT                                              287

bị cơn gió nóng làm cho nhăn nhíu khô cằn.
 Này Aggivessana, nếu Ta nghĩ: "Ta hãy rờ da
bụng", thì chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu
Ta nghĩ: "Ta hãy rờ xương sống", thì chính da
bụng bị Ta nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này
Aggivessana, da bụng của Ta đến bám chặt
xương sống.
 Này Aggivessana, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện,
hay đi tiểu tiện" thì Ta ngã quỵ, úp mặt xuống đất,
vì Ta ăn quá ít.
 Này Aggivessana, nếu Ta muốn xoa dịu thân Ta,
lấy tay xoa bóp chân tay, thì này Aggivessana,
trong khi Ta xoa bóp chân tay, các lông tóc hư
mục rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít.
 Lại nữa, này Aggivessana, có người thấy vậy nói
như sau: "Sa-môn Gotama có da đen". Một số
người nói như sau: "Sa-môn Gotama, da không
đen, Sa-môn Gotama có da màu xám". Một số
người nói như sau: "Sa-môn Gotama da không
đen, da không xám." Một số người nói như sau:
"Sa-môn Gotama da không đen, da không xám,
Sa-môn Gotama có da màu vàng sẫm". Cho đến
mức độ như vậy, này Aggivessana, da của Ta vốn
thanh tịnh, trong sáng bị hư hoại vì Ta ăn quá ít.
Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau:

BỒ TÁT                                             288

"Thuở xưa có những Sa-môn hay Bà-la-môn thình
lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch
liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối thượng,
không thể có gì hơn nữa. Về tương lai, có những Sa-
môn hay Bà-la-môn thình lình cảm thọ những cảm
giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự
đau khổ này là tối thượng không thể có gì hơn nữa.
Trong hiện tại, có những Sa-môn hay Bà-la-môn
thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ
đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối
thượng, không thể có gì hơn nữa. Nhưng Ta, với sự
khổ hạnh khốc liệt như thế này, vẫn không chứng
được pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng
bậc Thánh. Hay là có đạo lộ nào khác đưa đến giác
ngộ?"

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta biết, trong khi phụ thân Ta, thuộc giòng Sakka (Thích-ca) đang cày và Ta đang ngồi dưới bóng mát cây diêm-phù-đề (jambu), Ta ly dục, ly pháp bất thiện chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ". Khi an trú như vậy, Ta nghĩ: "Đạo lộ này có thể đưa đến giác ngộ chăng?" Và này Aggivessana, tiếp theo ý niệm ấy, ý thức này khởi lên nơi Ta: "Đây là đạo lộ đưa đến giác ngộ". Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta có sợ chăng lạc thọ này, một lạc thọ ly dục, ly pháp bất

BỒ TÁT                                              289

thiện?" Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta không sợ lạc thọ này, một lạc thọ ly dục, ly pháp bất thiện.˝

Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ: "Nay thật
không dễ gì chứng đạt lạc thọ ấy, với thân thể ốm
yếu kinh khủng như thế này. Ta hãy ăn thô thực ăn
cơm chua". Rồi này Aggivessana, Ta ăn thô thực, ăn
cơm chua. Này Aggivessana, lúc bấy giờ, năm Tỷ-
kheo đang hầu hạ Ta suy nghĩ: "Khi nào Sa-môn
Gotama chứng pháp, vị ấy sẽ nói cho chúng ta biết".
Này Aggivessana, khi thấy Ta ăn thô thực, ăn cơm
chua, các vị ấy chán ghét Ta, bỏ đi và nói: "Sa-môn
Gotama nay sống đầy đủ vật chất, từ bỏ tinh tấn, trở
lui đời sống sung túc".

 Và này Aggivessana, sau khi ăn thô thực và
được sức lực trở lại, Ta ly dục, ly pháp bất thiện,
chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ
lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này
Aggivessana, như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta
được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.
 Diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một
trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không
tứ, nội tĩnh nhất tâm. Này Aggivessana, như vậy
lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng
không chi phối tâm Ta.

BỒ TÁT                                              290

 Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự
lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú,
chứng và trú Thiền thứ ba. Này Aggivessana,
như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại
nhưng không chi phối tâm Ta.
 Xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc,
xả niệm thanh tịnh. Này Aggivessana, như vậy
lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng
không chi phối tâm Ta.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh trong sáng không
cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử
dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm,
hướng tâm đến Túc mạng minh. Ta nhớ

BỒ TÁT                                           291

cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này
Aggivessana, đó là minh thứ nhất Ta đã chứng được
trong đêm canh một, vô minh diệt, minh sanh, ám
diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần. Như vậy, này Aggivessana, lạc
thọ sanh nơi Ta được tồn tại nhưng không chi phối
tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Ta với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Ta biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh làm những ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến; những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến; những vị này sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy Ta với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Ta biết rõ

BỒ TÁT                                              292

rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người
đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều
do hạnh nghiệp của họ. Này Aggivessana, đó là minh
thứ hai Ta đã chứng được trong đêm canh giữa, vô
minh diệt, minh sanh, ám diệt, ánh sáng sanh, do Ta
sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần. Như vậy,
này Aggivessana, lạc thọ sanh nơi Ta, được tồn tại
nhưng không chi phối tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến Lậu tận trí. Ta biết như thật: "Đây là Khổ", biết như thật: "Đây là Nguyên nhân của khổ", biết như thật: "Đây là sự Diệt khổ", biết như thật: "Đây là Con đường đưa đến diệt khổ", biết như thật: "Đây là những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của lậu hoặc", biết như thật: "Đây là sự diệt trừ các lậu hoặc", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc". Nhờ biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm của Ta thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, Ta khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát" Ta đã biết: "Sanh đã diệt, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa". Này Aggivessana, đó là minh thứ ba mà Ta đã chứng

BỒ TÁT                                                293

được trong canh cuối, vô minh diệt, minh sanh, ám
diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm tinh cần. Như vậy này Aggivessana, lạc thọ
sanh nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm
Ta.

Này Aggivessana, Ta biết rằng khi Ta thuyết
pháp cho đại chúng gồm hàng trăm người, mỗi người
nghĩ như thế này về Ta: "Đặc biệt cho ta, Sa-môn
Gotama thuyết pháp". Này Aggivessana, chớ có hiểu
như vậy. Khi Như Lai thuyết pháp cho đại chúng, thì
đó chỉ vì mục đích giảng dạy. Và Ta, này
Aggivessana, sau khi chấm dứt một buổi thuyết
giảng như vậy, Ta an trú nội tâm, làm cho tịnh chỉ,
làm cho nhất tâm, làm cho định tĩnh trên định tướng
thứ nhất ấy, và như vậy Ta sống an trú, trường cửu,
vĩnh viễn.

– Như vậy, Tôn giả Gotama thật đáng tin cậy, vì
Ngài là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Nhưng
không biết Tôn giả Gotama có cho phép ngủ ban
ngày không?

– Này Aggivessana, Ta có cho phép, vào cuối
tháng hạ, sau khi khất thực về, sau khi xếp áo
sanghati (đại y) thành bốn, chánh niệm tỉnh giác, Ta
nằm xuống ngủ, nằm phía tay mặt.

BỒ TÁT                                            294

– Này Tôn giả Gotama, như vậy một số Sa-môn, Bà-la-môn gọi là an trú nơi si ám.

– Này Aggivessana, như vậy không phải là si
ám hay không si ám. Này Aggivessana, như thế nào
là si ám và như thế nào là không si ám? Hãy nghe và
suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Niganthaputta Saccaka trả lời Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Đối với ai, các lậu hoặc chưa được đoạn trừ,
những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu
hữu, đáng sợ hãi, liên hệ đến phiền não, sanh khởi
hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng
đến sanh, già, chết trong tương lai, vị ấy Ta gọi là
còn si ám.

Này Aggivessana, đối với ai các lậu hoặc đã
được đoạn trừ, những lậu hoặc, đưa đến quả khổ dị
thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, vị ấy
Ta gọi là không si ám.

Này Aggivessana, sự đoạn trừ lậu hoặc là không si ám.

BỒ TÁT                                              295

Này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc
đã được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền
não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ
dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai,
chúng bị cắt tận gốc, được làm như cây ta-la bị chặt
đầu, khiến cho không thể tái sanh, không thể sanh lại
trong tương lai.

Này Aggivessana, ví như cây ta-la bị chặt đứt đầu, không lớn lên; cũng vậy, này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc đã được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, chúng bị cắt tận gốc, được làm như cây ta-la bị chặt đầu, khiến cho không thể tái sanh, không thể sanh lại trong tương lai.

Khi được nghe nói vậy, Niganthaputta Saccaka bạch Thế Tôn:

– Thật kỳ diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy
hữu thay, Tôn giả Gotama! Dầu cho Tôn giả Gotama
bị chống đối một cách mỉa mai, dầu cho bị công kích
với những lời lẽ buộc tội trong cuộc đối thoại, màu
da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan
hỷ, như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.

Này Tôn giả Gotama, tôi xác nhận tôi cùng với

BỒ TÁT                                              296

Purana Kassapa biện luận, vị này khi bị tôi dùng lời nói chất vấn, liền tránh né với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề, và tỏ lộ sự phẫn nộ, sân hận, tức tối. Còn Tôn giả Gotama, dầu bị chống đối một cách mỉa mai, dầu bị công kích với những lời lẽ buộc tội trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này Tôn giả Gotama, tôi xác nhận tôi cùng với Makkhali Gosala... Ajita Kesakambala... Pakudha Kaccayana... Sanjaya Belatthiputta... cùng với Nigantha Nataputta biện luận, vị này khi bị tôi dùng lời nói chất vấn liền tránh né với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề và tỏ lộ sự phẫn nộ, sân hận và tức tối. Còn Tôn giả Gotama, dầu bị chống đối một cách mỉa mai, dầu bị công kích với những lời lẽ buộc tội, trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Và này Tôn giả Gotama, chúng tôi nay phải đi, chúng tôi có nhiều công việc, có nhiều việc phải làm.

– Này Aggivessana, Ông hãy làm những gì Ông nghĩ là hợp thời.

Rồi Niganthaputta Saccaka hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy và từ biệt.

BỒ TÁT                                                297

BỒ TÁT   298

12    Tu tập 4 Thiền, chứng Tam Minh - Kinh VERANJÀ – Tăng III, 518

VERANJÀ –Tăng III, 518

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Veranjà, dưới gốc cây
Nalerupucimanda. Rồi Bà-la-môn Veranjà đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, nói với Thế Tôn những lời
chào đón hỏi thăm; sau khi nói nên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Bà-la-môn Veranjà bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, tôi có nghe như sau: "Sa-
môn Gotama không đảnh lễ, không đứng dậy, hay
không mời ghế ngồi các Bà-la-môn già yếu, tuổi lớn
trưởng lão, đời đã được trải qua, đã đến đoạn cuối
cuộc đời".

Thưa Tôn giả Gotama, sự thể là như vậy: "Tôn giả
Gotama không đảnh lễ, không đứng dậy, hay không
mời ghế ngồi các Bà-la-môn già yếu, tuổi lớn trưởng
lão, đời đã được trải qua, đã đến đoạn cuối cuộc đời".
Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, như vậy là không
đầy đủ.

BỒ TÁT                                              299

- Này Bà-la-môn, Ta không thấy một ai trong thế giới
chư Thiên, trong thế giới Ác ma, trong thế giới Phạm
thiên, trong quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư
Thiên và loài Người mà ta có thể đảnh lễ người ấy,
đứng dậy hay mời ghế ngồi. Này Bà-la-môn, nếu
Như Lai đảnh lễ, hay đứng dậy, hay mời ngồi ai, thời
đầu người ấy bị bể tan.

2. - Tôn giả Gotama, thật thiếu ý vị!

- Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy,
ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama thật thiếu ý vị ". Này Bà-la-môn,
các sắc vị, thanh vị, hương vị, vị vị, xúc vị, các vị ấy,
Như Lai đã đoạn tận chúng, chặt đứt từ gốc rễ, làm
cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh,
làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này
Bà-la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai
nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama thật thiếu ý vị ". Nhưng Ông nói
không phải với ý nghĩa này.

3. "Tôn giả Gotama thiếu tài sản ".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama thiếu tài sản ".Này Bà-la-môn, các sắc tài sản, thanh tài sản, hương tài sản, vị tài sản,

BỒ TÁT                                                 300

xúc tài sản, các tài sản ấy, Như Lai đã đoạn tận chúng, chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này Bà-la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama thiếu tài sản". Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

4. "Tôn giả Gotama chủ trương thuyết không hành động".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy,
ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama chủ trương thuyết không hành
động". Này Bà-la-môn, Ta nói không hành động về
thân làm ác, về lời nói ác, về ý nghĩ ác. Ta nói không
hành động về các pháp ác, bất thiện. Này Bà-la-môn,
đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói về ta một
cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn
Gotama chủ trương thuyết không hành động".
Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

5. "Tôn giả Gotama chủ trương thuyết đoạn diệt ".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama chủ trương thuyết đoạn diệt ". Này Bà-la-môn, Ta tuyên bố đoạn diệt tham, sân, si. Ta

BỒ TÁT                                              301

tuyên bố đoạn diệt các ác, bất thiện pháp. Này Bà-
la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói
về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-
môn Gotama chủ trương thuyết đoạn diệt ". Nhưng
Ông nói không phải với ý nghĩa này.

6. "Tôn giả Gotama là người nhàm chán".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy,
ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama là người nhàm chán". Này Bà-la-
môn, Ta nhàm chán thân làm ác, miệng nói ác, ý
nghĩ ác. Ta nhàm chán sự thành tựu các pháp ác, bất
thiện. Này Bà-la-môn, đây là pháp môn, với pháp
môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói
như sau: "Sa-môn Gotama là người nhàm chán ".
Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

7. "Tôn giả Gotama là người chủ trương hư vô chủ nghĩa".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama là người chủ trương hư vô". Này Bà-la-môn, Ta thuyết pháp để hư vô tham, sân, si. Ta thuyết pháp để hư vô các pháp ác, bất thiện. Này Bà- la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-

BỒ TÁT                                            302

môn Gotama là người chủ trương hư vô". Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

8. "Tôn giả Gotama là người khổ hạnh".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama là người khổ hạnh ". Này Bà-la- môn, Ta tuyên bố rằng cần phải khổ hạnh các pháp ác, bất thiện, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Này Bà-la-môn, với ai, các pháp ác, bất thiện, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác được tu khổ hạnh, được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala, được làm cho không thể tái sanh, được làm cho không thể sanh khởi trong tương lai, Ta tuyên bố rằng người ấy là người khổ hạnh. Này Bà-la-môn, với Như Lai, các pháp ác, bất thiện, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác đã được tu khổ hạnh, được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala, được làm cho không thể tái sanh, được làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này Bà-la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama là người khổ hạnh". Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

9. "Tôn giả Gotama chủ trương không nhập thai".

BỒ TÁT                                            303

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy,
ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama chủ trương không nhập thai". Này
Bà-la-môn, với ai mà khả năng nhập thai tái sanh
trong tương lai đã đoạn tận, chặt đứt từ gốc rễ, làm
cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh,
làm cho không thể sanh khởi trong tương lai, Ta
tuyên bố rằng người ấy chủ trương không nhập thai.
Này Bà-la-môn, Như Lai đã đoạn tận khả năng nhập
thai tái sanh trong tương lai đã đoạn tận, đã chặt đứt
từ gốc rễ, đã làm cho như thân cây tala, đã làm cho
không thể tái sanh, đã làm cho không thể sanh khởi
trong tương lai. Này Bà-la-môn, đây là pháp môn,
với pháp môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh
có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama chủ trương
không nhập thai". Nhưng Ông nói không phải với ý
nghĩa này.

Ví như, này Bà-la-môn, có tám, mười hay mười hai
cái trứng của con gà mái, được con gà mái khéo ấp
nằm, ấp nóng và ấp dưỡng, và con gà nào trong
những con gà con ấy, đầu tiên hết, lấy chân, móng,
đầu, miệng hay mỏ phá vỡ vỏ trứng gà, ra ngoài một
cách an toàn, con ấy được gọi là con trưởng hay con
trẻ nhất?

BỒ TÁT                                              304

- Thưa Tôn giả Gotama, con ấy phải được gọi là con trưởng. Thật vậy, thưa Tôn giả Gotama, con ấy là con trưởng trong tất cả các con gà ấy.

10. - Cũng vậy, này Bà-la-môn, khi Ta, vì chúng sanh bị vô minh chi phối, như sanh ra từ trứng, bị bao trùm, đã phá vỡ vỏ trứng vô minh, một mình chứng được vô thượng Chánh Đẳng Giác ở đời. Này Bà-la-môn, thật sự Ta là vị đệ nhất, tối thắng ở đời.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Ta tinh cần tinh tấn, không
biếng nhác. Ta trú niệm, không có thất niệm, thân
được khinh an, không có tháo động, định tĩnh, nhất
tâm.

11. Này Bà-la-môn, ly dục, ly pháp bất thiện, Ta đã chứng đạt và an trú sơ Thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.

Làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, Ta chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhấ

BỒ TÁT                                             305

sanh thứ nhất của Ta, như con gà con sanh ra khỏi vỏ trứng.

13. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng, không
cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử
dụng, vững chắc, không dao động, như vậy, Ta dẫn
tâm, hướng tâm đến Trí tuệ về sanh tử của chúng
sanh.

Với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, Ta thấy sự sống
và sự chết của chúng sanh. Ta biết rõ rằng chúng
sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô
xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh
nghiệp của họ.

Những hạng chúng sanh này thành tựu thân làm ác, thành tựu miệng nói ác, thành tựu ý nghĩ ác, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Còn những hạng chúng sanh nào, thành tựu thân làm
lành, thành tựu miệng nói lành, thành tựu ý nghĩ
lành, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh
kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những người
này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên
các thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

BỒ TÁT                                              307

Như vậy, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, Ta
thấy sự sống và sự chết của chúng sanh. Ta biết rõ
rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người
đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều
do hạnh nghiệp của họ.

Này Bà-la-môn, đây là trong canh giữa, Ta chứng
được minh thứ hai, vô minh diệt, minh sanh, bóng tối
diệt, ánh sáng sanh. Do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần. Này Bà-la-môn, đây là sự xuất
sanh thứ hai của Ta, như con gà con sanh ra khỏi vỏ
trứng.

14. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, không dao động, như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến Lậu tận trí. Ta biết như thật: "Đây là khổ", biết như thật: "Đây là khổ tập", biết như thật: "Đây là Khổ diệt", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến Khổ diệt", biết như thật: "Đây là những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của lậu hoặc ", biết như thật: "Đây là các lậu hoặc diệt", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt". Do biết như vậy, thấy như vậy, tâm của ta thoát khỏi lậu dục, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã

BỒ TÁT                                             308

thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa".

Này Bà-la-môn, đây là trong canh cuối, Ta chứng
được minh thứ ba, vô minh diệt, minh sanh, bóng tối
diệt, ánh sáng sanh. Do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần. Này Bà-la-môn, đây là sự xuất
sanh thứ ba của Ta, như con gà con sanh ra khỏi vỏ
trứng.

15. Được nghe nói như vậy, Bà-la-môn Veranja bạch Thế Tôn:

- Đệ nhất là Tôn giả Gotama!

Tối thắng là Tôn giả Gotama!

Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama, như người dựng đứng dậy những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho những người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối, để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y pháp, quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

BỒ TÁT                                            309

BỒ TÁT   310

13    Tu tập 4 như ý túc - Kinh Trước hay Nhân – Tương V, 404

Trước hay Nhân – Tương V, 404

1) Tại Sàvatthi.

2) -- Trước khi Ta giác ngộ, này các Tỷ-kheo, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, tu tập như ý túc?" Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau:

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tu tập như ý túc
câu hữu với dục định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như
vậy, ý muốn (dục) của ta sẽ không quá thụ động và
không quá hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ
không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước
sau đồng đẳng (pacchàpure-sanni). Trước thế nào,
thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như vậy.
Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời
dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như
vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như
vậy, với tâm rộng mở, với tâm không gò bó
(apariyonaddhena), với tâm chói sáng, vị ấy tu tập
tâm.

BỒ TÁT                                             311

4) Có người tu tập như ý túc câu hữu với tinh tấn định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như vậy, tinh tấn của ta sẽ không quá thụ động và cũng không quá hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước sau đồng đẳng. Trước thế nào, thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như như vậy. Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như vậy, với tâm rộng mở, với tâm không gò bó, với tâm chói sáng, vị ấy tu tập tâm.

5) Có người tu tập tập như ý túc câu hữu với tâm định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như vậy, tâm của ta sẽ không quá thụ động và cũng không quá hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước sau đồng đẳng. Trước thế nào, thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như vậy. Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như vậy, với tâm rộng mở, không với tâm gò bó, với tâm chói sáng, vị ấy tu tập tâm.

6) Có người tu tập như ý túc, câu hữu với tư duy định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như vậy, tư duy của ta sẽ không quá thụ động và cũng không quá hăng say,

BỒ TÁT                                             312

sẽ không co rút phía trong, sẽ không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước sau đồng đẳng. Trước thế nào, thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như vậy. Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như vậy, với tâm rộng mở, với tâm không gò bó, với tâm chói sáng, vị ấy tu tập tâm.

7) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Tỷ-kheo chứng được nhiều loại thần thông: Một thân hiện ra nhiều thân; nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình, biến hình, đi ngang qua tường, qua thành lũy, qua núi, không dính như đi ngang qua hư không; trồi lên, độn thổ, ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước không nứt ra như đi trên đất liền; ngồi kiết-già, đi trên hư không như con chim, với bàn tay chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những vật có đại thần lực, đại uy thần như vậy; có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên.

8) Tu tập như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như
vậy, Tỷ-kheo chứng được thiên nhĩ thông thanh
tịnh, siêu nhân, có thể nghe hai loại tiếng, chư Thiên
và loài Người, hoặc xa hoặc gần.

9) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Tỷ-kheo với tâm của mình rõ biết tâm của

BỒ TÁT                                              313

các chúng sanh, của những người khác. Với tâm có tham, vị ấy rõ biết là tâm có tham; với tâm không có tham, rõ biết là tâm không có tham; với tâm có sân, rõ biết là tâm có sân; với tâm không có sân, rõ biết là tâm không có sân; với tâm có si rõ biết là tâm có si; với tâm không có si, rõ biết là tâm không có si; với tâm co rút, rõ biết là tâm co rút; với tâm tán loạn, rõ biết là tâm tán loạn; với tâm đại hành, rõ biết là tâm đại hành; với tâm không đại hành, rõ biết là tâm không đại hành; với tâm hữu hạn, rõ biết là tâm hữu hạn; với tâm vô thượng, rõ biết là tâm vô thượng; với tâm Thiền định, rõ biết là tâm Thiền định; với tâm không Thiền định, rõ biết là tâm không Thiền định; với tâm không giải thoát, rõ biết là tâm không giải thoát; với tâm giải thoát, rõ biết là tâm giải thoát.

10) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ: Như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: 'Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy ta có tên

BỒ TÁT                                               314

như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế
này, món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này,
tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ
nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy, vị ấy nhớ đến
nhiều đời sống quá khứ với các nét đại cương và các
chi tiết.

11) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Tỷ-kheo với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh: Vị ấy rõ biết chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang; người đẹp đẽ, kẻ thô xấu; người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Các vị này làm những ác hạnh về thân, ngữ hay ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những vị làm những thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến; những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng: "Chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ".

BỒ TÁT                                              315

12) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Tỷ-kheo do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí, chứng ngộ và chứng đạt vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.

BỒ TÁT                                           316

14     Tu tập 4 như ý túc - Kinh Đạo – Tương V, 429

Đạo – Tương V, 429

1) Tại Sàvatthi.

2) -- Ngày xưa, trước khi Ta giác ngộ, này các Tỷ-
kheo, chưa thành Chánh giác, còn là Bồ-tát, Ta suy
nghĩ như sau: "Con đường gì, đạo lộ gì để tu tập như
ý túc?"

Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau:

3) Tỷ-kheo tu tập như ý túc câu hữu với dục định tinh cần hành, nghĩ rằng: "Như vậy, ý muốn của ta sẽ không quá thụ động, và cũng không quá hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước sau đồng đẳng. Trước thế nào, thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như vậy. Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như vậy, với tâm rộng mở, với tâm không gò bó, với tâm chói sáng, vị ấy tu tập tâm.

4-5) ... tinh tấn định... tâm định...

BỒ TÁT                                            317

6) ... tu tập như ý túc, câu hữu với tư duy định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như vậy, tư duy của ta sẽ không quá thụ động và cũng không quá hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước sau đồng đẳng. Trước thế nào, thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như vậy. Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như vậy, với tâm rộng mở, với tâm không gò bó, với tâm chói sáng, vị ấy tu tập tâm.

7) Bốn như ý túc được tu tập như vậy, được làm cho
sung mãn như vậy, Tỷ-kheo thực hiện nhiều loại thần
thông: Một thân hiện thành nhiều thân, nhiều thân
hiện thành một thân... có thể tự thân bay đến cõi
Phạm thiên.

8) Bốn như ý túc được tu tập như vậy, được làm cho
sung mãn như vậy, Tỷ-kheo do đoạn tận các lậu
hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí,
chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát,
tuệ giải thoát.

9) ... (Sáu thắng trí được thuyết rộng) ...

BỒ TÁT                                             318

Trước hay Nhân – Tương V, 404

1) Tại Sàvatthi.

2) -- Trước khi Ta giác ngộ, này các Tỷ-kheo, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, tu tập như ý túc?" Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau:

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tu tập như ý túc
câu hữu với dục định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như
vậy, ý muốn (dục) của ta sẽ không quá thụ động và
không quá hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ
không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước
sau đồng đẳng (pacchàpure-sanni). Trước thế nào,
thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như vậy.
Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời
dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như
vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như
vậy, với tâm rộng mở, với tâm không gò bó
(apariyonaddhena), với tâm chói sáng, vị ấy tu tập
tâm.

4) Có người tu tập như ý túc câu hữu với tinh tấn định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như vậy, tinh tấn của ta sẽ không quá thụ động và cũng không quá

BỒ TÁT                                             319

hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước sau đồng đẳng. Trước thế nào, thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như như vậy. Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như vậy, với tâm rộng mở, với tâm không gò bó, với tâm chói sáng, vị ấy tu tập tâm.

5) Có người tu tập tập như ý túc câu hữu với tâm định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như vậy, tâm của ta sẽ không quá thụ động và cũng không quá hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước sau đồng đẳng. Trước thế nào, thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước như vậy. Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế nào, thời dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban đêm như vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như vậy". Như vậy, với tâm rộng mở, không với tâm gò bó, với tâm chói sáng, vị ấy tu tập tâm.

6) Có người tu tập như ý túc, câu hữu với tư duy định tinh cần hành, với ý nghĩ: "Như vậy, tư duy của ta sẽ không quá thụ động và cũng không quá hăng say, sẽ không co rút phía trong, sẽ không phân tán phía ngoài, an trú với tưởng trước sau đồng đẳng. Trước thế nào, thời sau như vậy; sau thế nào, thời trước

BỒ TÁT                                             320

như vậy. Dưới thế nào, thời trên như vậy; trên thế
nào, thời dưới như vậy. Ban ngày thế nào, thời ban
đêm như vậy; ban đêm thế nào, thời ban ngày như
vậy". Như vậy, với tâm rộng mở, với tâm không gò
bó, với tâm chói sáng, vị ấy tu tập tâm.

7) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Tỷ-kheo chứng được nhiều loại thần thông: Một thân hiện ra nhiều thân; nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình, biến hình, đi ngang qua tường, qua thành lũy, qua núi, không dính như đi ngang qua hư không; trồi lên, độn thổ, ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước không nứt ra như đi trên đất liền; ngồi kiết-già, đi trên hư không như con chim, với bàn tay chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những vật có đại thần lực, đại uy thần như vậy; có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên.

8) Tu tập như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như
vậy, Tỷ-kheo chứng được thiên nhĩ thông thanh
tịnh, siêu nhân, có thể nghe hai loại tiếng, chư Thiên
và loài Người, hoặc xa hoặc gần.

9) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Tỷ-kheo với tâm của mình rõ biết tâm của các chúng sanh, của những người khác. Với tâm có tham, vị ấy rõ biết là tâm có tham; với tâm không có tham, rõ biết là tâm không có tham; với tâm có sân,

BỒ TÁT                                              321

rõ biết là tâm có sân; với tâm không có sân, rõ biết là tâm không có sân; với tâm có si rõ biết là tâm có si; với tâm không có si, rõ biết là tâm không có si; với tâm co rút, rõ biết là tâm co rút; với tâm tán loạn, rõ biết là tâm tán loạn; với tâm đại hành, rõ biết là tâm đại hành; với tâm không đại hành, rõ biết là tâm không đại hành; với tâm hữu hạn, rõ biết là tâm hữu hạn; với tâm vô thượng, rõ biết là tâm vô thượng; với tâm Thiền định, rõ biết là tâm Thiền định; với tâm không Thiền định, rõ biết là tâm không Thiền định; với tâm không giải thoát, rõ biết là tâm không giải thoát; với tâm giải thoát, rõ biết là tâm giải thoát.

10) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ: Như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: 'Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ

BỒ TÁT                                               322

nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy, vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ với các nét đại cương và các chi tiết.

11) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Tỷ-kheo với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh: Vị ấy rõ biết chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang; người đẹp đẽ, kẻ thô xấu; người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Các vị này làm những ác hạnh về thân, ngữ hay ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những vị làm những thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến; những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng: "Chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ".

12) Tu tập bốn như ý túc như vậy, làm cho sung mãn như vậy, Tỷ-kheo do đoạn tận các lậu hoặc, ngay

BỒ TÁT                                              323

trong hiện tại, tự mình với thắng trí, chứng ngộ và chứng đạt vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.

BỒ TÁT                                           324

15    Tu tập 5 pháp - Kinh THẦN THÔNG 2 – Tăng II, 439

THẦN THÔNG 2 – Tăng II, 439

1. - Trước khi Ta giác ngộ, này các Tỷ-kheo, khi Ta chưa Chánh đẳng Chánh giác, còn là Bồ-tát, Ta đã tu tập năm pháp, làm cho sung mãn năm pháp.

2. Thế nào là năm?

- Ta đã tu tập thần túc câu hữu với dục định tinh
cần hành,
- Đã tu tập thần túc, câu hữu với tinh tấn định
tinh cần hành,
- Đã tu tập thần túc câu hữu với tâm định tinh
cần hành,
- Đã tu tập thần túc câu hữu với tư duy định tinh
cần hành,
- Và thứ năm là tăng thượng tinh tấn.

Này các Tỷ-kheo, do Ta tu tập và làm cho sung mãn các pháp với tăng thượng tinh tấn là thứ năm, tùy theo Ta hướng tâm đến pháp nào cần được chứng ngộ với thắng trí, để có thể chứng ngộ với thắng trí, Ta có thể đạt đến pháp ấy, dầu thuộc hành xứ nào.

BỒ TÁT                                             325

Nếu Ta muốn, ta có thể chứng được nhiều loại thần
thông… tự thân có thể đạt đến Phạm thiên giới, ở đây
Ta có thể đạt được pháp ấy, dầu thuộc hành xứ nào.
Nếu Ta muốn... do đoạn tận các lậu hoặc ngay trong
hiện tại với thắng trí, Ta tự mình chứng ngộ, chứng
đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, tại
đấy, Ta có thể đạt đến pháp ấy, dầu thuộc hành xứ
nào.

BỒ TÁT                                                326

16     Tu tập 8 chánh đạo, con đường của các vị Chánh đẳng giác thuở xưa - Kinh Thành Ấp – Tương II, 185

Thành Ấp – Tương II, 185

1)...Tại Sàvatthi.

2) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Thật sự thế giới này bị hãm trong khổ não, bị sanh, bị già, bị chết, bị đoạn diệt, và bị tái sanh; và từ nơi đau khổ này, không biết xuất ly khỏi già và chết; từ nơi đau khổ này, không biết khi nào được biết đến xuất ly khỏi già và chết".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, già chết hiện hữu? Do cái gì, già chết sanh khởi?"

4) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do sanh
có mặt nên già chết hiện hữu. Do duyên sanh, nên
già chết sanh khởi".

5) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Thủ hiện hữu? Ái hiện

BỒ TÁT                                              327

hữu? Thọ hiện hữu? Xúc hiện hữu? Sáu xứ hiện hữu? Danh s

BỒ TÁT                                         328

lên, trí khởi lên, tuệ khởi lên, minh khởi lên, quang khởi lên.

11) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt già chết không hiện hữu? Do cái gì diệt, già chết diệt?"

12) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do sanh
không có mặt, nên già chết không hiện hữu. Do sanh
diệt, nên già chết diệt".

13) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Do cái gì không có mặt, sanh không hiện hữu? Hữu
không hiện hữu? Thủ không hiện hữu? Ái không
hiện hữu? Thọ không hiện hữu? Xúc không hiện
hữu? Sáu xứ không hiện hữu? Danh sắc không hiện
hữu? Do cái gì diệt, danh sắc diệt?"

14) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do thức
không có mặt, danh sắc không hiện hữu. Do thức
diệt nên danh sắc diệt ".

15) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt, thức không hiện hữu? Do cái gì diệt, nên thức diệt?"

BỒ TÁT                                             329

16) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do danh
sắc không có mặt, thức không hiện hữu. Do danh sắc
diệt nên thức diệt".

17) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Ta đã chứng đắc con đường này đưa đến giác ngộ,
tức là do danh sắc diệt nên thức diệt. Do thức diệt
nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt.
Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. ..(như trên)...Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt".

18) "Đoạn diệt, đoạn diệt". Này các Tỷ-kheo, đối với các pháp từ trước Ta chưa từng được nghe, nhãn sanh, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, quang sanh.

19) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người khi đi qua
một khu rừng, một chặng núi, thấy được một con
đường cũ, một đạo lộ cũ do những người xưa đã
từng đi qua. Người ấy đi theo con đường ấy, trong
khi đi theo con đường ấy, người ấy thấy được một cổ
thành, một cố đô do người xưa ở, với đầy đủ vườn
tược, đầy đủ rừng cây, đầy đủ hồ ao với thành lũy
đẹp đẽ.

20) Rồi này các Tỷ-kheo, người ấy báo cáo với vua hay vị đại thần: " Chư tôn hãy biết, trong khi đi ngang một khu rừng, một chặng núi, tôi thấy được

BỒ TÁT                                              330

một con đường cũ, một đạo lộ cũ do những người
xưa đã từng đi qua. Tôi đã đi theo con đường ấy và
thấy được một cổ thành, một cố đô do người xưa ở,
với đầy đủ vườn tược, đầy đủ rừng cây, đầy đủ hồ
ao, với thành lũy đẹp đẽ. Thưa các Tôn giả, hãy xây
dựng lại ngôi thành ấy ".

21) Rồi này các Tỷ-kheo, vị vua hay vị đại thần cho xây dựng lại ngôi thành ấy. Và ngôi thành ấy, sau một thời gian lớn lên và trở thành một thành phố phồn vinh, thịnh vượng, đông đúc, tràn đầy người ở.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ta đã thấy một con đường cũ, một đạo lộ cũ do các vị Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua.

22) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường cũ, đạo lộ cũ ấy do các vị Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua?

Đây chính là con đường Thánh đạo tám ngành, tức
là chánh tri kiến... chánh định. Con đường ấy, này
các Tỷ-kheo, là con đường cũ, đạo lộ cũ do các bậc
Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua. Ta đã đi theo
con đường ấy. Đi theo con đường ấy, Ta thấy rõ già
chết; Ta thấy rõ già chết tập khởi; Ta thấy rõ già
chết đoạn diệt; Ta thấy rõ con đường đưa đến già
chết đoạn diệt.

BỒ TÁT                                           331

23-31) Ta đã đi theo con đường ấy. Đi theo con
đường ấy; Ta thấy rõ sanh... Ta thấy rõ hữu... Ta thấy
rõ thủ... Ta thấy rõ ái... Ta thấy rõ thọ... Ta thấy rõ
xúc... Ta thấy rõ sáu xứ... Ta thấy rõ danh sắc... Ta
thấy rõ thức...

32) Ta đi theo con đường ấy. Đi theo con đường ấy,
Ta thấy rõ các hành; Ta thấy rõ các hành tập khởi;
Ta thấy rõ các hành đoạn diệt, Ta thấy rõ con đường
đưa đến các hành đoạn diệt.

33) Cái được Ta biết rõ, Ta đã tuyên bố cho các Tỷ- kheo, Tỷ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ được biết. Này các Tỷ-kheo, tức là Phạm hạnh này, phồn vinh, thịnh vượng, quảng đại, chúng đa, người nhiều và được chư Thiên, loài Người khéo léo trình bày.

BỒ TÁT                                               332

17    Tu tập 8 tri kiến về Thiên giới - Kinh TAGAYÀ – Tăng III, 688

TAGAYÀ –Tăng III, 688

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Gayasisa. Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo" - "Thưa vâng, bạch Thế Tôn. ".

Các tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như sau:

2.- Này các Tỷ-kheo, trước khi Ta giác ngộ, chưa thành Chánh Đẳng Giác, Ta còn làm Bồ Tát, Ta tưởng tri ánh sáng, Ta không thấy sắc.

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta suy nghĩ: " Nếu Ta có thể tưởng tri ánh sáng và Ta có thể thấy được màu sắc, như vậy tri kiến của Ta được thanh tịnh hơn lên". Rồi này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, Ta tưởng tri ánh sáng và thấy được các sắc, nhưng Ta không giao thiệp với chư Thiên ấy, không nói chuyện, không thảo luận".

3. Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau: "Nếu Ta có thể tưởng tri ánh sáng có thể thấy được các sắc, có thể giao thiệp với chư Thiên ấy, có thể nói chuyện,

BỒ TÁT                                              333

có thể thảo luận, như vậy, tri kiến này của Ta được
thanh tịnh hơn lên". Và này các Tỷ-kheo, sau một
thời gian Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh
cần, Ta tưởng tri ánh sáng và thấy được các sắc, và
cùng chư Thiên ấy giao thiệp, nói chuyện và thảo
luận. Nhưng Ta không biết về các chư Thiên ấy:
"Chư Thiên này thuộc về Thiên chúng này, thuộc về
Thiên chúng này".

4. Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau: " Nếu
Ta tưởng tri ánh sáng, thấy được các sắc, giao thiệp
với chư Thiên ấy, nói chuyện, thảo luận với chư
Thiên ấy và biết được về chư Thiên ấy, như vậy, tri
kiến này của Ta được thanh tịnh hơn ".

Rồi này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Ta sống
không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, Ta tưởng tri
ánh sáng và thấy được các sắc, và cùng chư Thiên ấy
giao thiệp, nói chuyện, thảo luận với chư Thiên ấy,
biết được: "Chư Thiên này thuộc về Thiên chúng
này, Thiên chúng này", nhưng Ta không biết được:
"Chư Thiên này do quả dị thục của nghiệp này, chết
từ đây sanh ra tại chỗ ấy";

… Ta biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này do quả dị thục của nghiệp này, chết từ đây sanh ra tại chỗ ấy"; nhưng Ta không biết được: "Chư Thiên này, do đồ ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc như thế này";

BỒ TÁT                                            334

… Ta biết được: "Chư Thiên này, do đồ ăn như thế
này, cảm thọ khổ lạc như thế này"; nhưng Ta không
biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này, tuổi thọ dài
như thế này, tồn tại lâu dài như thế này",

... Ta biết được: "Chư Thiên này, tuổi thọ dài như thế
này, tồn tại lâu dài như thế này"; nhưng Ta không
biết chư Thiên ấy: "Trước đây Ta có cùng ở với chư
Thiên này, hay trước đây Ta không cùng ở với chư
Thiên này? "

5. Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau: " Nếu
ta nhận thức được ánh sáng, thấy được các sắc, cùng
với chư Thiên ấy giao thiệp, nói chuyện, thảo luận,
Ta có thể biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này
thuộc Thiên chúng này, thuộc Thiên chúng này". Ta
có thể biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này, do
quả dị thục của nghiệp này, chết tại chỗ này, sanh tại
chỗ ấy". Ta có thể biết được chư Thiên ấy: "Chư
Thiên này, do ăn đồ ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc
như thế này"; Ta có thể biết được chư Thiên ấy: "Chư
Thiên này, tuổi thọ dài như thế này, tồn tại lâu dài
như thế này"; Ta có thể biết được chư Thiên ấy: "Chư
Thiên này, trước đây Ta có cùng ở với chư Thiên
này"; như vậy, tri kiến của Ta được thanh tịnh hơn
trước".

BỒ TÁT                                              335

Này các Tỷ-kheo, sau một thời gian sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần:

1. Ta tưởng tri ánh sáng,
2. Thấy được các sắc,
3. Ta giao thiệp, nói chuyện, thảo luận với các
chư Thiên ấy
4. Ta biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này
thuộc Thiên chúng này, thuộc Thiên chúng
này".
5. Ta biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này do
quả dị thục của nghiệp này, chết tại chỗ này,
sanh tại chỗ ấy".
6. Ta biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này do
ăn đồ ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc như thế
này";
7. Ta biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này
tuổi thọ dài như thế này, tồn tại lâu dài như thế
này";
8. Ta biết được chư Thiên ấy: "Chư Thiên này
trước đây Ta có cùng ở với chư Thiên này, hay
trước đây Ta không có ở cùng với chư Thiên
này".

6. Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào tri kiến gồm có tám diễn tiến và thuộc thượng giới Thiên này không được khéo thanh tịnh nơi ta, thời Ta không có

BỒ TÁT                                              336

xác chứng trong thế giới chư Thiên với Ma giới,
Phạm Thiên giới, với quần chúng Sa-môn, Bà-la-
môn, chư Thiên và loài Người, rằng Ta đã chứng ngộ
Vô Thượng Chánh Đẳng Giác.

Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào tri kiến gồm có
tám diễn tiến và thuộc thượng giới Thiên này được
khéo thanh tịnh nơi ta, thời Ta có xác chứng trong
thế giới chư Thiên với Ma giới, Phạm Thiên giới, với
quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài
Người, rằng Ta đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh
Đẳng Giác. Tri kiến khởi lên nơi Ta: "Bất động là
tâm giải thoát của Ta. Đây là đời sống cuối cùng,
không còn tái sanh nữa".

BỒ TÁT                                            337

18    Tu tập 9 thiền - Kinh TAPUSSA – Tăng IV, 195

TAPUSSA – Tăng IV,195

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Malla, tại
một thị trấn của dân chúng Malla tên là
Uruvelakappa. Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng, đắp y,
cầm y bát, đi vào Uruvelakappa để khất thực. Khất
thực ở Uruvelakappa xong, sau bữa ăn, trên con
đường khất thực trở về, Thế Tôn bảo Tôn giả
Ànanda, nói rằng:

- Này Ànanda, Thầy hãy ở đây, chờ cho Ta vào trong rừng Đại Lâm để nghỉ ban ngày.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ànanda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn đi vào rừng Đại Lâm ngồi nghĩ ban ngày tại một gốc cây.

2. Rồi gia chủ Tapussa đi đến Tôn giả Ànanda, sau
khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ànanda và ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, gia chủ Tapussa thưa với
Tôn giả Ànanda:

BỒ TÁT                                          338

- Thưa Tôn giả Ànanda, chúng tôi là người gia chủ,
thụ hưởng các dục, vui thích các dục, ưa thích các
dục, hoan hỷ các dục. Đối với chúng tôi, thưa Tôn
giả, là những gia chủ thụ hưởng các dục, vui thích
các dục, hoan hỷ các dục, thật giống như một cái vực
thẳm cho chúng tôi là sự xuất ly này. Tuy vậy, thưa
Tôn giả, chúng tôi được nghe rằng trong Pháp và
Luật này, tâm của các Tỷ-kheo trẻ tuổi hứng khởi
trong sự xuất ly, tịnh tính, an trú, giải thoát, vì thấy
rằng đây là an tịnh. Chính ở nơi đây, thưa Tôn giả,
là sự sai khác trong Pháp và Luật này giữa các vị
Tỷ-kheo và phần đông quần chúng, tức là sự xuất ly
này.

- Này Gia chủ, đây là một vấn đề để nói chuyện. Này
Gia chủ, chúng ta hãy đi đến yết kiến Thế Tôn, chúng
ta hãy đi đến Thế Tôn, sau khi đến, hãy hỏi Thế Tôn
về ý nghĩa này. Thế Tôn trả lời như thế nào, chúng
ta sẽ như vậy thọ trì.

- Thưa vâng, Tôn giả.

Gia chủ Tapussa vâng đáp Thế Tôn Ànanda.

3. Rồi Tôn giả Ànanda cùng với gia chủ Tapussa đi đến Thế Tôn, sau khi đến... bạch Thế Tôn:

BỒ TÁT                                                339

- Bạch Thế Tôn, gia chủ Tapussa này nói như sau: "Thưa Tôn giả Ànanda, chúng tôi là người gia chủ thụ hưởng các dục, vui thích các dục, ưa thích các dục, hoan hỷ các dục. Đối với chúng tôi, thưa Tôn giả, là những gia chủ, thọ hưởng các dục, vui thích các dục, ưa thích các dục, hoan hỷ các dục, thật giống như một cái vực thẳm cho chúng tôi là sự xuất ly này. Tuy vậy, thưa Tôn giả, chúng tôi được nghe rằng trong Pháp và Luật này, tâm của các Tỷ-kheo trẻ tuổi hứng khởi trong sự xuất ly, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì được thấy rằng đây là an tịnh. Chính ở nơi đây, thưa Tôn giả, là sự sai khác trong Pháp và Luật này giữa các Tỷ-kheo và phần đông quần chúng, tức là sự xuất ly này".

4. - Như vậy là phải, này Ànanda! Như vậy là phải, này Ànanda!

Này Ànanda, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng được Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Lành thay, sự xuất ly! Lành thay, sống viễn ly". Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi trong sự xuất ly ấy, không có tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy "Đây là an tịnh". Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, tâm Ta không hứng khởi trong sự xuất ly ấy, không có tịnh tín, không có

BỒ TÁT                                                 340

an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy Nguy hiểm trong các dục, vì Ta
không làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy. Lợi
ích của xuất ly chưa được chứng đắc, Ta chưa
được thưởng thức lợi ích ấy. Do vậy tâm Ta
không hứng khởi trong xuất ly ấy, không tịnh
tín, không an trú, không giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong các dục,
Ta làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy. Sau khi
chứng được lợi ích trong sự xuất ly, Ta thưởng
thức lợi ích ấy", thời sự kiện này xảy ra: Tâm
của Ta có thể hứng khởi trong xuất ly, tịnh tín,
an trú, giải thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an
tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong các dục, Ta làm cho
sung mãn sự nguy hiểm ấy. Sau khi chứng
được lợi ích trong sự xuất ly, Ta thưởng thức
lợi ích ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng
khởi trong xuất ly, tịnh tín, an trú, giải thoát,
vì Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian Ta ly dục...
chứng đạt và an trú sơ Thiền. Do Ta trú với sự

BỒ TÁT                                             341

an trú này, các tưởng tác ý câu hữu với dục
vẫn hiện hành. Như vậy, đối với Ta, đây là một
chứng bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với người
sung sướng, đau khổ có thể khởi lên, như là một
chứng bệnh. Cũng vậy, các tưởng tác ý câu hữu
với dục vẫn hiện hành ở nơi Ta. Như vậy đối
với Ta, đây là một chứng bệnh.

5. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta
hãy chỉ tức các tầm và tứ... chứng đạt và an trú Thiền
thứ hai". Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi
đối với không có tầm ấy, không có tịnh tín, không
có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây
là an tịnh". Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ
như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, Tâm Ta không
hứng khởi đối với không có tầm ấy, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh"?

- Rồi Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy nguy hiểm trong các tầm, vì Ta
không làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy, lợi
ích không có tầm chưa được chứng đắc, Ta
chưa được thưởng thức lợi ích ấy". Do vậy, tâm
Ta không hứng khởi đối với không có tầm,
không tịnh tín, không an trú, không giải thoát.

BỒ TÁT                                              342

- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong các
tầm, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy. Sau
khi chứng được lợi ích không có tầm, Ta
thưởng thức lợi ích ấy", thời sự kiện này xảy
ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong không
có tầm, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta thấy:
"Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong các tầm. Ta làm cho sung
mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng được lợi ích
không có tầm, Ta thưởng thức lợi ích ấy. Và
này Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong không có
tầm, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta thấy: "Đây
là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian Ta diệt tầm và
tứ... chứng đạt và an trú Thiền thứ hai. Do Ta
trú với sự an trú này, các tưởng tác ý câu hữu
với tầm vẫn hiện hành. Như vậy, đối với Ta,
đây là một chứng bệnh. Cũng vậy, các tưởng
tác ý câu hữu với tầm vẫn hiện hành ở nơi Ta.
Như vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

6. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy ta hãy ly hỷ... chứng đạt và an trú Thiền thứ ba. Nhưng này Ànanda, tâm của Ta không hứng khởi đối với không có hỷ ấy, không có tịnh tín, không có an trú,

BỒ TÁT                                               343

không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh".
Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với không có hỷ ấy, không có tịnh tín, không
có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây
là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong hỷ, vì Ta không
làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy, lợi ích
không có hỷ chưa được chứng đắc. Ta chưa
được thưởng thức lợi ích ấy. Do vậy tâm Ta
không hứng khởi đối với không có hỷ ấy, không
tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong hỷ, Ta
làm cho sung mãn nguy hiểm ấy. Sau khi
chứng được lợi ích trong không có hỷ, Ta
thưởng thức lợi ích ấy", thời sự kiện này xảy
ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong không
có hỷ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta có thấy:
"Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong hỷ, Ta làm cho sung mãn
sự nguy hiểm ấy; sau khi chứng được lợi ích
trong không có hỷ, Ta thưởng thức lợi ích ấy.
Và này Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong không

BỒ TÁT                                               344

có hỷ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta thấy:
"Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta ly hỷ...
chứng đạt và an trú Thiền thứ ba. Do Ta trú với
sự an trú này, các tưởng tác ý câu hữu với hỷ
vẫn hiện hành. Đây đối với Ta, đây là một
chứng bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với
người sung sướng, đau khổ có thể khởi lên như
là một chứng bệnh. Cũng vậy, các tưởng tác ý
câu hữu với hỷ vẫn hiện hành ở nơi Ta. Như
vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

7. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy ta hãy
đoạn lạc, đoạn khổ... chứng đạt và an trú Thiền thứ
tư". Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với
không khổ, không lạc, không có tịnh tín, không có
an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là
an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với không khổ, không lạc, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta không thấy nguy hiểm trong xả lạc, vì Ta không làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy. Lợi ích của

BỒ TÁT                                             345

không khổ, không lạc chưa được chứng đắc. Ta
chưa được thưởng thức lợi ích ấy. Do vậy tâm
Ta không hứng khởi đối với không khổ, không
lạc ấy, không tịnh tín, không có an trú, không
giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong xả lạc,
Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy. Sau khi
chứng được lợi ích trong không khổ, không lạc,
Ta thưởng thức sự lợi ích ấy", thời sự kiện này
xảy ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong
không khổ, không lạc, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong xả lạc, Ta làm cho sung
mãn sự nguy hiểm ấy; sau khi chứng được lợi
ích trong không có hỷ, Ta thưởng thức lợi ích
ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong
không khổ, không lạc, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta xả lạc, xả
khổ... chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Do Ta
trú với sự an trú này, các tưởng tác ý câu hữu
với xả lạc vẫn hiện hành. Như vậy, đối với Ta,
đây là một chứng bệnh. Ví như, này Ànanda,
đối với người sung sướng, đau khổ có thể khởi
lên như là một chứng bệnh. Cũng vậy các

BỒ TÁT                                           346

tưởng, tác ý câu hữu với hỷ vẫn hiện hành ở nơi Ta. Như vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

8. Rồi này Ananda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta
hãy vượt qua các sắc tưởng một cách hoàn toàn,
chấm dứt các đối ngại tưởng, không tác ý đến các
tưởng sai biệt, chứng đạt và an trú Không vô biên
xứ. Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với
Không vô biên xứ, không có tịnh tín, không có an
trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an
tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với Không vô biên xứ, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh?".

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong các sắc, Ta
không làm cho sung mãn nguy hiểm ấy, lợi ích
của Không vô biên xứ chưa được chứng đắc.
Ta chưa được thưởng thức lợi ích ấy. Do vậy
tâm Ta không hứng khởi đối với Không vô biên
xứ, không tịnh tín, không an trú, không giải
thoát".

BỒ TÁT                                             347

- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong các
sắc, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy. Sau
khi chứng được lợi ích trong Không vô biên xứ,
Ta thưởng thức lợi ích ấy", thời sự kiện này xảy
ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong Không
vô biên xứ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta có
thấy: "Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong các sắc, Ta làm cho sung
mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng được lợi ích
trong Không vô biên xứ, Ta thưởng thức lợi ích
ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong
Không vô biên xứ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì
Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
các sắc tưởng... chứng đạt và an trú Không vô
biên xứ. Do Ta trú với sự an trú này, các tưởng
tác ý câu hữu với các sắc vẫn hiện hành. Đây
đối với Ta, đây là một chứng bệnh. Ví như, này
Ànanda, đối với người sung sướng, đau khổ có
thể khởi lên như là một chứng bệnh. Cũng vậy
các tưởng, tác ý câu hữu với sắc vẫn hiện hành
ở nơi Ta. Như vậy đối với Ta, đây là một chứng
bệnh.

BỒ TÁT                                              348

9. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta
hãy vượt qua Không vô biên xứ một cách hoàn toàn,
biết rằng: "Thức là vô biên", chứng đạt và an trú
Thức vô biên xứ. Nhưng tâm của Ta không có
hứng khởi đối với Thức vô biên xứ, không có tịnh
tín, không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có
thấy: "Đây là an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau: "Do
nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng khởi đối với
Thức vô biên xứ, không có tịnh tín, không có an trú,
không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an
tịnh?".

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong Không vô biên
xứ, vì Ta không làm cho sung mãn nguy hiểm
ấy, lợi ích của Thức vô biên xứ chưa được
chứng đắc. Ta chưa được thưởng thức lợi ích
ấy. Do vậy tâm Ta không hứng khởi đối với
Thức vô biên xứ, không tịnh tín, không an trú,
không giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong Không
vô biên xứ, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm
ấy. Sau khi chứng được lợi ích trong Thức vô
biên xứ, Ta thưởng thức lợi ích ấy", thời sự

BỒ TÁT                                            349

kiện này xảy ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi
trong Thức vô biên xứ, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong Không vô biên xứ, Ta
làm cho sung mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng
được lợi ích trong Thức vô biên xứ, Ta thưởng
thức lợi ích ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng
khởi trong Thức vô biên xứ, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
Không vô biên xứ... chứng đạt và an trú Thức
vô biên xứ. Do Ta trú với sự an trú này, các
tưởng tác ý câu hữu với Không vô biên xứ vẫn
hiện hành. Đây đối với Ta, đây là một chứng
bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với người sung
sướng, đau khổ có thể khởi lên như là một
chứng bệnh. Cũng vậy các tưởng, tác ý câu hữu
với Không vô biên xứ vẫn hiện hành ở nơi Ta.
Như vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

10. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta hãy vượt qua Thức vô biên xứ một cách hoàn toàn, biết rằng: "Không có vật gì", chứng đạt và an trú Vô sở hữu xứ. Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với Vô sở hữu xứ, không có tịnh tín, không có

BỒ TÁT                                              350

an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với Vô sở hữu xứ , không có tịnh tín, không
có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây
là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong Thức vô biên
xứ, vì Ta không làm cho sung mãn nguy hiểm
ấy, lợi ích của Vô sở hữu xứ chưa được chứng
đắc. Ta chưa được thưởng thức lợi ích ấy. Do
vậy tâm Ta không hứng khởi đối với Vô sở hữu
xứ, không tịnh tín, không an trú, không giải
thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong Thức
vô biên xứ, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm
ấy. Sau khi chứng được lợi ích trong Vô sở hữu
xứ, Ta thưởng thức lợi ích ấy", thời sự kiện này
xảy ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong Vô
sở hữu xứ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta có
thấy: "Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong Thức vô biên xứ, Ta làm

BỒ TÁT                                             351

cho sung mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng
được lợi ích trong Vô sở hữu xứ, Ta thưởng
thức lợi ích ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng
khởi trong Vô sở hữu xứ, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
Thức vô biên xứ... chứng đạt và an trú Vô sở
hữu xứ. Do Ta trú với sự an trú này, các tưởng
tác ý câu hữu với các Thức vô biên xứ vẫn hiện
hành, như vậy đối với Ta, đây là một chứng
bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với người sung
sướng, đau khổ có thể khởi lên như là một
chứng bệnh. Cũng vậy các tưởng, tác ý câu hữu
với Thức vô biên xứ vẫn hiện hành ở nơi Ta.
Như vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

11. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta
hãy vượt qua Vô sở hữu xứ một cách hoàn toàn,
chứng đạt và an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng khởi đối với Phi tưởng phi phi tưởng xứ, không có

BỒ TÁT                                             352

tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong Vô sở hữu xứ,
vì Ta không làm cho sung mãn nguy hiểm ấy,
lợi ích của Phi tưởng phi phi tưởng xứ chưa
được chứng đắc. Ta chưa được thưởng thức lợi
ích ấy. Do vậy tâm Ta không hứng khởi đối với
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, không tịnh tín,
không an trú, không giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong Vô sở
hữu xứ, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy.
Sau khi chứng được lợi ích trong Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, Ta thưởng thức lợi ích ấy", thời
sự kiện này xảy ra: Tâm của Ta có thể hứng
khởi trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tịnh tín,
an trú, giải thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an
tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong Vô sở hữu xứ, Ta làm
cho sung mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng
được lợi ích trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
Ta thưởng thức lợi ích ấy. Và này Ànanda, tâm
Ta hứng khởi trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ,

BỒ TÁT                                              353

tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta thấy: "Đây là
an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
Vô sở hữu xứ... chứng đạt và an trú Phi tưởng
phi phi tưởng xứ. Do Ta trú với sự an trú này,
các tưởng tác ý câu hữu với các Vô sở hữu xứ
vẫn hiện hành, như vậy đối với Ta, đây là một
chứng bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với
người sung sướng, đau khổ có thể khởi lên như
là một chứng bệnh. Cũng vậy các tưởng, tác ý
câu hữu với Vô sở hữu xứ vẫn hiện hành ở nơi
Ta. Như vậy đối với Ta, đây là một chứng
bệnh.

12. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta hãy vượt qua Phi tưởng phi phi tưởng xứ một cách hoàn toàn, chứng đạt và an trú Diệt thọ tưởng định. Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với Diệt thọ tưởng định, không có tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với Diệt thọ tưởng định, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh"?

BỒ TÁT                                              354

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, vì Ta không làm cho sung mãn
nguy hiểm ấy, lợi ích của Diệt thọ tưởng định
chưa được chứng đắc. Ta chưa được thưởng
thức lợi ích ấy. Do vậy tâm Ta không hứng khởi
đối với Diệt thọ tưởng định, không tịnh tín,
không an trú, không giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, Ta làm cho sung mãn
nguy hiểm ấy. Sau khi chứng được lợi ích trong
Diệt thọ tưởng định, Ta thưởng thức lợi ích ấy",
thời sự kiện này xảy ra: Tâm của Ta có thể
hứng khởi trong Diệt thọ tưởng định, tịnh tín,
an trú, giải thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an
tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy; sau
khi chứng được lợi ích trong Diệt thọ tưởng
định, Ta thưởng thức lợi ích ấy. Và này
Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong Diệt thọ
tưởng định, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta
thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
Phi tưởng phi phi tưởng xứ... chứng đạt và an

BỒ TÁT                                            355

trú Diệt thọ tưởng định, Ta thấy với trí tuệ và các lậu hoặc đi đến đoạn diệt.

13. Cho đến khi nào, này Ànanda, chín thứ đệ trú Thiền chứng này chưa được Ta thuận thứ nghịch thứ chứng đạt và xuất khởi, thời này Ànanda, trong thế giới, với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, với quần chúng Sa-môn và Bà-la-môn, chư Thiên và

BỒ TÁT                                            356

19    Tu tập hỷ lạc của ly dục để làm gì - TIỂU Kinh KHỔ UẨN – 14 Trung I, 209

TIỂU KINH KHỔ UẨN (Culadukkhakkhandha suttam) – Bài kinh số 14 – Trung I, 209

Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn sống giữa giòng họ Sakka
(Thích-ca), trong thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ)
tại vườn Nigrodha (Ni-câu-luật Viên). Lúc ấy, có
người Sakka tên Mahànàma đến chỗ Thế Tôn ở, sau
khi đến xong, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên.
Sau khi ngồi xuống một bên, Mahànàma, dòng họ
Sakka bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, đã lâu rồi, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm, sân là cấu uế của tâm, si là cấu uế của tâm". Bạch Thế Tôn, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm... si là cấu uế của tâm". Tuy vậy, đôi lúc các tham pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các sân pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các si

BỒ TÁT                                             357

pháp chiếm cứ tâm con và an trú. Bạch Thế Tôn, con
tự suy nghĩ: "Pháp nào tự trong ta không đoạn trừ
được, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm ta và an
trú, các sân pháp xâm nhập tâm ta và an trú, các si
pháp xâm nhập tâm ta và an trú?"

– Này Mahànàma, có một pháp trong Ông chưa
được đoạn trừ, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm
Ông và an trú... các si pháp xâm nhập tâm Ông và an
trú. Và này Mahànàma, pháp ấy trong Ông có thể
đoạn trừ được, nếu Ông không sống trong gia đình,
nếu Ông không thụ hưởng các dục vọng. Và này
Mahànàma, vì pháp ấy trong Ông chưa được đoạn
trừ, nên Ông sống trong gia đình và thụ hưởng các
dục vọng.

Các dục vọng, vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự
nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn. Này Mahànàma, nếu
một vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy với như thật
chánh trí tuệ, nhưng nếu vị này chưa chứng được hỷ
lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh, hay một pháp
nào khác cao thượng hơn, như vậy vị ấy chưa khỏi
bị các dục chi phối.

Này Mahànàma, khi nào vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy với như thật chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ nhiều, não nhiều. Sự nguy hiểm ở đây lại

BỒ TÁT                                              358

nhiều hơn", và vị này chứng được hỷ lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào cao thượng hơn, như vậy vị ấy không bị các dục chi phối.

 Này Mahànàma, thuở xưa, khi Ta còn là Bồ-
tát, chưa chứng được Bồ-đề, chưa thành Chánh
Đẳng Chánh Giác, Ta khéo thấy với như thật
chánh trí tuệ: "Các dục vui ít, khổ nhiều, não
nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn", dầu
Ta có thấy với như thật chánh trí tuệ như vậy,
nhưng Ta chưa chứng được hỷ lạc do ly dục, ly
ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác
cao thượng hơn. Và như vậy Ta biết rằng, Ta
chưa khỏi bị các dục chi phối.

 Và này Mahànàma, khi nào Ta khéo thấy với
như thật chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ
nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều
hơn", và Ta chứng được hỷ lạc do ly dục, ly ác
bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác cao
thượng hơn, như vậy Ta khỏi bị các dục chi
phối.

Và này Mahànàma, thế nào là vị ngọt các dục?

Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng các dục này: Các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả

BỒ TÁT                                            359

lạc, khả ý, khả hỷ, tương ưng với dục, hấp dẫn; các
tiếng do tai nhận thức...; các hương do mũi nhận
thức...; các vị do lưỡi nhận thức...; các xúc do thân
nhận thức, khả ái, khả lạc, khả hỷ, tương ưng với dục,
hấp dẫn. Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng
các dục như vậy.

Này Mahànàma, y cứ vào năm pháp tăng trưởng các dục này, có lạc và hỷ khởi lên, như vậy là vị ngọt các dục.

Và này Mahànàma, thế nào là sự nguy hiểm các
dục?... (như trang... cho đến trang..., với "Này
Mahànàma" thế cho "Này các Tỷ-kheo."...) Này
Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các dục đưa
đến đau khổ tương lai, là khổ uẩn, do dục làm nhân,
do dục làm duyên, do dục làm nhân duyên, do chính
dục làm nhân.

Này Mahànàma, một thời Ta ở tại Rajagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakuta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ, rất nhiều Ni kiền Tử (Nigantha) tại sườn núi Isigili, trên Kalasila (Hắc Nham), đứng thẳng người, không chịu ngồi và cảm giác những cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén nhạy. Này Mahànàma, rồi Ta vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến sườn núi Isigili, tại Kalasila chỗ các Nigantha

BỒ TÁT                                              360

ấy ở, khi đến nơi Ta nói với các Nigantha ấy:

"– Chư Hiền, tại sao các Người lại đứng thẳng
người, không chịu ngồi xuống và cảm giác những
cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén nhạy như
vậy?

"– Này Mahànàma, được nói vậy các Nigantha ấy trả lời Ta như sau:

"– Này Hiền giả, Nigantha Nataputta-là bậc toàn tri, toàn kiến, tự xưng là có tri kiến toàn diện như sau: "Dầu ta có đi, có đứng, có ngủ và có thức, tri kiến luôn luôn được tồn tại liên tục ở nơi ta". Vị ấy nói như sau: "Này các Nigantha, nếu xưa kia Người có làm ác nghiệp, hãy làm cho nghiệp ấy tiêu mòn bằng khổ hạnh khốc liệt này. Sự không làm ác nghiệp trong tương lai chính do sự hộ trì về thân, sự hộ trì về lời nói, sự hộ trì về ý ngay trong hiện tại, ở tại nơi đây. Như vậy chính nhờ sự thiêu đốt, sự chấm dứt các nghiệp quá khứ, sự không làm các nghiệp mới, mà không có sự tiếp tục trong tương lai. Do sự không tiếp tục trong tương lai, các nghiệp được diệt trừ; do nghiệp được diệt trừ, khổ được diệt trừ; do khổ được diệt trừ, cảm thọ được diệt trừ; do cảm thọ được diệt trừ, tất cả khổ đau sẽ được tiêu mòn". Và vì chúng tôi chấp nhận điều ấy, và chúng tôi kham nhẫn điều

BỒ TÁT                                                 361

ấy, nên chúng tôi được hoan hỷ.

Này Mahànàma, khi được nói vậy Ta nói với các Nigantha ấy như sau:

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người có mặt hay các Người không có mặt?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người không làm ác nghiệp hay có làm ác nghiệp?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, các Người không làm các nghiệp như thế này hay như thế kia?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết
chăng: Mức độ đau khổ như thế này đã trừ diệt, mức
độ đau khổ như thế này cần phải trừ diệt? Hay, khi
mức độ đau khổ như thế này đã được trừ diệt, thời
tất cả đau khổ sẽ được trừ diệt?

BỒ TÁT                                          362

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các bất thiện pháp và sự thành tựu các thiện pháp?"

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền, theo các Người nói, Nigantha các
Người không biết: Trong quá khứ các Người có mặt
hay các Người không có mặt; các Người không biết,
trong quá khứ các Người không làm các ác nghiệp
hay có làm các ác nghiệp; các Người không biết các
Người không làm ác nghiệp như thế này hay như thế
kia; các Người không biết, mức độ đau khổ như thế
này đã được trừ diệt, mức độ đau khổ như thế này
cần phải trừ diệt; mức độ đau khổ như thế này đã
được trừ diệt thời tất cả đau khổ sẽ được trừ diệt; các
Người không biết, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các
bất thiện pháp và sự thành tựu các thiện pháp. Chư
Hiền Nigantha, sự kiện là như vậy thì những kẻ săn
bắn ở đời, với bàn tay đẫm máu, làm các nghiệp hung
dữ, được tái sanh trong loài người, những hạng ấy có
xuất gia trong hàng ngũ Nigantha các Người
không?"

"– Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu

BỒ TÁT                                               363

nhờ đau khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể
thành tựu nhờ hạnh phúc thì vua Magadha Seniya
Bimbisara (Tần-bà-ta-la) có thể đạt được hạnh phúc,
và vua Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc
hơn Tôn giả Gotama".

- Lời nói này thật sự đã được các Tôn giả
Nigantha nói lên một cách hấp tấp, không có suy tư:
"Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu nhờ đau
khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể thành
tựu nhờ hạnh phúc, thời vua Magadha Seniya
Bimbisara có thể đạt được hạnh phúc; và vua
Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc hơn Tôn
giả Gotama". Và chính ta ở đây cần phải được hỏi
như sau: "Giữa các bậc Tôn Giả, ai sống hạnh phúc
hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Tôn giả
Gotama?"

- Hiền giả Gotama, lời nói này thật sự đã được
chúng tôi nói lên một cách hấp tấp, không có suy tư:
Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc... (như trên)... sống hạnh phúc hơn
Tôn giả Gotama. Hãy để yên sự việc như vậy. Nay
chúng tôi hỏi Tôn giả Gotama: "Giữa quý vị Tôn giả,
ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya
Bimbisara hay Tôn giả Gotama?"

BỒ TÁT                                            364

"– Chư Hiền Nigantha, nay Ta sẽ hỏi các Người
một câu, cũng vấn đề này. Nếu các Người vui lòng,
hãy trả lời câu hỏi ấy. Chư Hiền Nigantha, các Người
nghĩ thế nào? Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể
không di động thân thể, không nói lên một tiếng,
sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn bảy ngày bảy
đêm có được không?

"– Này Hiền giả, không thể được.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người nghĩ thế nào?
Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể không di
động thân thể, không nói lên một tiếng, sống cảm
giác thuần túy lạc thọ luôn sáu ngày sáu đêm, luôn
năm ngày năm đêm, luôn bốn ngày bốn đêm, luôn ba
ngày ba đêm, luôn hai ngày hai đêm, luôn một ngày
một đêm không?

"– Này Hiền giả, không thể được.

"– Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể, không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong một ngày một đêm. Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể , không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong hai ngày hai đêm, luôn trong ba ngày ba đêm, luôn trong bốn ngày bốn đêm, luôn trong năm ngày năm đêm, luôn trong sáu ngày sáu đêm, luôn trong

BỒ TÁT                                             365

bảy ngày bảy đêm. Chư Hiền Nigantha, các Người nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Ta?

"– Sự kiện là như vậy, Tôn giả Gotama sống hạnh phúc hơn vua Magadha Seniya Bimbisara."

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, Mahànàma thuộc giòng họ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỒ TÁT                                           366

20     Tìm hiểu cái gì là vị ngọt ở đời - Kinh TRƯỚC KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468

TRƯỚC KHI GIÁC NGỘ – Tăng I, 468

1. - Này các Tỷ-kheo, trước khi Ta giác ngộ, chưa
chánh đẳng giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau:
"Cái gì là vị ngọt ở đời? Cái gì là nguy hại, cái gì là
xuất ly?".
Rồi này các Tỷ-kheo, về vấn đề ấy, tư tưởng sau đây
khởi lên nơi Ta:
 "Do duyên với đời, khởi lên lạc hỷ gì, đấy là vị
ngọt ở đời.
 Cái gì ở đời là vô thường, khổ, chịu sự biến
hoại, đấy là nguy hại ở đời.
 Điều phục dục tham ở đời, đoạn tận tham dục,
đấy là xuất ly ở đời".
2. Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta chưa thật
giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại,
xuất ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo,
Ta không có xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng
Chánh đẳng Chánh giác, cùng với thế giới gồm có

BỒ TÁT                                                367

Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần
chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người.
Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta như thật giác
tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại, xuất
ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo, Ta
mới xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng Chánh đẳng
Chánh giác, cùng với thế giới gồm có Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người. Và tri kiến khởi
lên nơi Ta: "Bất động là tâm giải thoát của Ta. Đây
là đời sống cuối cùng. Nay không còn tái sanh nữa".
3. Này các Tỷ-kheo, Ta đã đi tìm cầu vị ngọt ở đời.
Vị ngọt ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến như thế
nào, vị ngọt có mặt ở đời, với trí tuệ Ta khéo thấy vị
ấy ngọt.
- Này các Tỷ-kheo, Ta đã tìm được cầu nguy hại ở
đời. Nguy hại ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến
như thế nào, nguy hại có mặt ở đời, với trí tuệ Ta
khéo thấy nguy hại ấy.
- Này các Tỷ-kheo Ta đã đi tìm cầu xuất ly ở đời.
Xuất ly ở đời là gì, Ta đã tìm được. Cho đến như
thế nào, xuất ly có mặt ở đời, với trí tuệ Ta khéo
thấy xuất ly ấy.
4. Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta chưa như
thật giác tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy
hại, xuất ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-

BỒ TÁT                                                368

kheo, Ta không có xác nhận Ta đã giác liễu vô
thượng Chánh đẳng Chánh giác, cùng với thế giới
gồm có Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng
với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và
loài Người.
Này các Tỷ-kheo, cho đến khi nào Ta như thật giác
tri vị ngọt ở đời là vị ngọt, nguy hại là nguy hại, xuất
ly là xuất ly, cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo, ta mới
xác nhận Ta đã giác liễu vô thượng Chánh đẳng
Chánh giác, cùng với thế giới gồm có Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người. Và tri kiến khởi
lên nơi Ta: "Bất động là tâm giải thoát của Ta. Đây
là đời sống cuối cùng. Nay không còn tái sanh nữa".

BỒ TÁT                                                369

21    Đản sanh - Chánh niệm tỉnh giác Bồ- tát nhập vào mẫu thai - Kinh VI DIỆU 1 – Tăng II, 61

VI DIỆU 1 – Tăng II, 61

 Này các Tỷ-kheo, khi Như Lai, bậc A-la-hán, xuất hiện, có bốn pháp vi diệu chưa từng có xuất hiện. Thế nào là bốn?

Này các Tỷ-kheo, khi Bồ-tát từ bỏ thân ở cõi trời Đâu-suất, chánh niệm, tỉnh giác, nhập vào mẫu thai, khi ấy, một hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có thế giới của chư Thiên, thế giới Ma vương và Phạm thiên, quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người. Cho đến những thế giới ở chặng giữa bất hạnh, không có nền tảng, tối tăm u ám, tại đấy, mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu ánh sáng. Trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thâm diệu thắng xa uy lực chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh, sanh tại đấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Này các Tỷ-kheo, khi Như Lai, bậc A-la-hán,

BỒ TÁT                                              370

Chánh Đẳng Giác xuất hiện, đây là pháp vi diệu chưa từng có thứ nhất xuất hiện.

2. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi Bồ-tát chánh niệm tỉnh giác, từ bụng mẹ sanh ra, khi ấy, một hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có thế giới của chư Thiên, thế giới Ma vương và Phạm thiên, quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, cho đến những thế giới ở chặng giữa bất hạnh, không có nền tảng, tối tăm u ám, tại đấy, mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu ánh sáng. Trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thâm diệu thắng xa uy lực chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh, sanh tại đấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Này các Tỷ-kheo, khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện, đây là pháp vi diệu chưa từng có thứ hai xuất hiện.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi Như Lai chứng ngộ
được vô thượng Chánh Đẳng Giác, khi ấy trong thế
giới chư Thiên … (như kinh 127,2) …"Cũng có
những chúng sanh khác sống ở đây". Này các Tỷ-
kheo, khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
xuất hiện, đây là pháp vi diệu chưa từng có thứ ba
xuất hiện.

BỒ TÁT                                            371

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi Như Lai chuyển
bánh xe pháp vô thượng, khi ấy trong thế giới chư
Thiên.. (như kinh số 127,2 …)"Cũng có những
chúng sanh khác sống ở đây". Này các Tỷ-kheo, khi
Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện,
đây là pháp vi diệu chưa từng có thứ tư xuất hiện.

Này các Tỷ-kheo, khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện, có bốn pháp vi diệu chưa từng có này xuất hiện.

BỒ TÁT                                          372

22    Đản sanh - Chánh niệm tỉnh giác Bồ- tát nhập vào mẫu thai - Kinh ĐỘNG ĐẤT – Tăng III, 697

ĐỘNG ĐẤT –Tăng III, 697

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Đại Lâm, ở
ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Thế Tôn vào buổi sáng
đắp y, đem theo y và bát, vào Vesàli để khất thực.
Sau khi đi khất thực, ăn xong và trên đường khất thực
trở về, Ngài nói với Tôn giả Ànanda:

2. - Này Ànanda, hãy lấy tọa cụ, chúng ta sẽ đi đến Càpàla để nghỉ trưa.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ànanda vâng đáp Thế Tôn, lấy tọa cụ và đi theo sau lưng Thế Tôn.

3. Thế Tôn đi đến Càpàla, sau khi đến, Ngài ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn nói với Tôn giả Ànanda:

4. - Này Ànanda, khả ái thay Vesàli! Khả ái thay đền Udena! Khả ái thay đền Gotamaka! Khả ái thay đền

BỒ TÁT                                             373

Bahuputtaka! Khả ái thay đền Sattamba! Khả ái thay đền Sàrandada! Khả ái thay đền Càpàla!

 Này Ànanda, những ai đã tu tập bốn thần túc, làm
cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ
địa, kiên trì, tích tập, khéo thực hành, nếu muốn,
này Ànanda, người ấy có thể sống một kiếp hay
một phần kiếp còn lại.
 Này Ànanda, Như Lai đã tu tập bốn thần túc, làm
cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ
địa, kiên trì, tích tập, khéo thực hành. Này
Ànanda, nếu muốn Như Lai có thể sống một kiếp
hay một phần kiếp còn lại.

Như vậy, Tôn giả

BỒ TÁT                                            374

Bahuputtaka! Khả ái thay đền Sattamba! Khả ái thay
đền Sàrandada! Khả ái thay đền Càpàla! Này
Ànanda, những ai đã tu tập bốn thần túc, làm cho
sung mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ địa,
kiên trì, tích tập, khéo thực hành, nếu muốn, này
Ànanda, người ấy có thể sống một kiếp hay một phần
kiếp còn lại. Này Ànanda, Như Lai đã tu tập bốn thần
túc, làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm thành
căn cứ địa, kiên trì, tích tập, khéo thực hành. Này
Ànanda, nếu muốn Như Lai có thể sống một kiếp hay
một phần kiếp còn lại.

Như vậy, Tôn giả Ànanda không thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng của Thế Tôn, sự hiện tướng quá rõ ràng của Thế Tôn, Tôn giả không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài người ", vì tâm của Tôn giả bị Ma vương ám ảnh.

7. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ànanda:

- Này Ànanda, hãy đi và làm những gì Thầy nghĩ là phải thời.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn.

BỒ TÁT                                            375

Tôn giả Ànanda vâng lời Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân bên hữu hướng về Thế Tôn rồi ra đi, ngồi xuống một gốc cây, không xa Thế Tôn.

8. Rồi Tôn giả Ànanda ra đi chưa bao lâu, Ác ma nói với Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy diệt độ. Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ. Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ cho đến khi nào những Tỷ-kheo của Ta chưa trở thành những đệ tử tinh thông, có huấn luyện, có tin tưởng, đạt được an ổn khỏi khổ ách, nghe nhiều, thọ trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, sở hành chơn chánh, hành trì theo pháp; sau khi học hỏi như bậc Sư trưởng của mình, chưa tuyên bố, thuyết giảng trình bày xác định, khai minh, phân tích, và giải thích rõ ràng chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể bác bỏ, hàng phục với chánh pháp, chưa có thể thuyết pháp thần diệu".

Bạch Thế Tôn, nay những Tỷ-kheo của Thế Tôn đã trở thành đệ tử tinh thông, có huấn luyện, có tin tưởng, đạt được an ổn khỏi khổ ách, nghe nhiều, thọ trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, sở hành chơn chánh, hành trì theo pháp; sau khi học hỏi như bậc Sư trưởng của mình, chưa tuyên bố, thuyết giảng trình bày xác định, khai minh, phân tích, và giải thích

BỒ TÁT                                               376

rõ ràng chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, đã có thể
bác bỏ, hàng phục với chánh pháp, có thể thuyết pháp
thần diệu". Bạch Thế Tôn Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy
diệt độ. Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói:
"Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ cho đến khi nào
những Tỷ-kheo của Ta chưa trở thành những đệ tử
tinh thông, có huấn luyện, có tin tưởng … khi nào
những nam cư sĩ của Ta chưa trở thành …, … khi
nào những nữ cư sĩ của Ta chưa trở thành những đệ
tử tinh thông, có huấn luyện, có tin tưởng, đạt được
an ổn khỏi khổ ách, nghe nhiều, thọ trì pháp, thực
hành pháp và tùy pháp, sở hành chơn chánh, hành trì
theo pháp; sau khi học hỏi như bậc Sư trưởng của
mình, chưa tuyên bố, thuyết giảng trình bày xác định,
khai minh, phân tích, và giải thích rõ ràng chánh
pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể bác bỏ, hàng
phục với chánh pháp, chưa có thể thuyết pháp thần
diệu".

Bạch Thế Tôn, nay những cư sĩ của Thế Tôn đã trở thành đệ tử tinh thông, có huấn luyện, có tin tưởng, đạt được an ổn khỏi khổ ách, nghe nhiều, thọ trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, sở hành chơn chánh, hành trì theo pháp; sau khi học hỏi như bậc Sư trưởng của mình, chưa tuyên bố, thuyết giảng trình bày xác định, khai minh, phân tích, và giải thích rõ ràng chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, đã có thể

BỒ TÁT                                               377

bác bỏ, hàng phục với chánh pháp, có thể thuyết pháp thần diệu".

Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy diệt độ! Thiện Thệ
hãy diệt độ! Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn
diệt độ! Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói:
"Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào Phạm hạnh
Ta giảng dạy chưa thịnh đạt, phát triển, quảng bá,
biến mãn, phổ biến, khéo thuyết giảng cho chư Thiên
và loài Người ".

Nay bạch Thế Tôn, Phạm hạnh Thế Tôn giảng dạy được thịnh đạt, phát triển, quảng bá, biến mãn, phổ biến, khéo thuyết giảng cho chư Thiên và loài Người. Nay Thế Tôn hãy diệt độ! Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ!

- Này Ác ma hãy yên tâm, không bao lâu Như Lai sẽ diệt độ. Sau ba tháng bắt đầu từ hôm nay, Như Lai sẽ diệt độ!

9. Và tại đền Càpàla, Thế Tôn chánh niệm, tỉnh giác,
từ bỏ thọ hành (không duy trì mạng sống lâu hơn
nữa). Khi Thế Tôn từ bỏ thọ hành, thời đại địa chấn
động ghê rợn, tóc lông dựng ngược, sấm trời vang
dậy. Lúc bấy giờ, Thế Tôn hiểu ý nghĩa sự kiện này,
liền thốt ra lời cảm hứng như sau:

BỒ TÁT                                            378

Mạng sống có hạn hay vô hạn
Tu sĩ từ bỏ không kéo dài
Nội tâm an lạc, trú Thiền định
Như thoát áo giáp tự ngã mang

10. Lúc bấy giờ, Tôn giả Ànanda suy nghĩ: "Thật là
lớn, đất chấn động này. Thật là to lớn, đất chấn động
này, đại địa chấn động ghê rợn, tóc lông dựng ngược
và sấm trời vang dậy. Do nhân gì, do duyên gì, đại
địa chấn động hiển lộ như vậy? "

Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, bạch Thế Tôn:

- Thật là lớn, đất chấn động này. Thật là to lớn, đất
chấn động này, đại địa chấn động ghê rợn, tóc lông
dựng ngược và sấm trời vang dậy. Bạch Thế Tôn, do
nhân gì, do duyên gì, đại địa chấn động hiển lộ như
vậy?

11. - Này Ànanda, có tám nhân, có tám duyên, khiến đại địa chấn động.

Thế nào là tám?

12. Này Ànanda, đại địa này thiết lập trên nước, nước ở trên gió và gió ở trên hư không. Này Ànanda, đến

BỒ TÁT                                             379

thời gió lớn khởi lên, khi gió lớn thổi lên nước rung
động, và khi nước rung động thì quả đất rung động.
Đó là nhân thứ nhất, duyên thứ nhất, đại địa chấn
động.

13. Lại nữa, này Ànanda, có Sa-môn hay Bà-la-môn
có thần thông, tâm được tự tại, hay hàng chư Thiên
có đại thần thông, có đại uy lực, những vị này tu tập
địa tưởng có hạn, thủy tưởng vô lượng, vị ấy có thể
khiến quả đất này rung động, chuyển động, chấn
động mạnh. Này Ànanda, đó là nhân thứ hai, duyên
thứ hai, khiến đại địa chấn động.

14. Lại nữa, này Ànanda, khi Bồ-tát từ bỏ thân chư Thiên Tusità (Đâu-xuất), chánh niệm, tỉnh giác, nhập vào mẫu thai, khi ấy quả đất này rung động, chuyển động, chấn động mạnh. Này Ànanda, đó là nhân thứ ba, duyên thứ ba, khiến đại địa chấn động.

15. Lại nữa, này Ànanda, khi Bồ-tát, chánh niệm,
tỉnh giác, ra khỏi mẫu thai, khi ấy quả đất này rung
động, chuyển động, chấn động mạnh. Này Ànanda,
đó là nhân thứ tư, duyên thứ tư, khiến đại địa chấn
động.

16. Lại nữa, này Ànanda, khi Như Lai chứng ngộ Vô thượng Chánh Đẳng Giác, khi ấy quả đất này rung động, chuyển động, chấn động mạnh. Này Ànanda,

BỒ TÁT                                             380

đó là nhân thứ năm, duyên thứ năm, khiến đại địa chấn động.

17. Lại nữa, này Ànanda, khi Như Lai chuyển bánh
xe Pháp, khi ấy quả đất này rung động, chuyển động,
chấn động mạnh. Này Ànanda, đó là nhân thứ sáu,
duyên thứ sáu, khiến đại địa chấn động.

18. Lại nữa, này Ànanda, khi Như Lai chánh niệm,
tỉnh giác, từ bỏ không duy trì mạng sống (thọ hành);
khi ấy quả đất này rung động, chuyển động, chấn
động mạnh. Này Ànanda, đó là nhân thứ bảy, duyên
thứ bảy, khiến đại địa chấn động.

19. Lại nữa, này Ànanda, khi Như Lai nhập Vô dư
Niết-bàn, khi ấy quả đất này rung động, chuyển
động, chấn động mạnh. Này Ànanda, đó là nhân thứ
tám, duyên thứ tám, khiến đại địa chấn động.

Này Ànanda, có tám nhân này, tám duyên này khiến đại địa chấn động.

BỒ TÁT                                            381

23    Đản sanh - Khi Bồ-tát từ cõi trời Đâu suất... - Kinh ĐẠI BÁT NIẾT BÀN – 16 Trường I, 539

KINH ĐẠI BÁT NIẾT BÀN (MAHA PARINIBBANA SUTTA) – Bài kinh số 16 – Trường I, 539

I

1. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ở tại Ràjagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakùta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ, Ajàtasattu Vedehiputta (A-xà- thế, con bà Vi-đề-hi, vua nước Magadha, muốn chinh phục dân Vajjì (Bạc-kỳ). Vua tự nói: "Ta quyết chinh phạt dân Vajjì này, dầu chúng có uy quyền, có hùng mạnh; ta quyết làm cỏ dân Vajjì; ta sẽ tiêu diệt dân Vajjì; ta sẽ làm cho dân Vajjì bị hoại vong".

2. Rồi Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước Magadha nói với Bà-la-môn Vassakara (Vũ Xá), đại thần nước Magadha:

- Này Bà-la-môn, hãy đi đến Thế Tôn, và nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Ngài, vấn an. Ngài có thiểu

BỒ TÁT                                             382

bệnh, thiểu não, khinh an, khỏe mạnh, lạc trú: "Bạch
Thế Tôn, Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước
Magadha cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, vấn an Ngài
có thiểu bệnh, thiểu não, khinh an, lạc trú". Và khanh
bạch tiếp: "Bạch Thế Tôn, Ajàtasattu Vedehiputta,
vua nước Magadha muốn chinh phục dân Vajjì, vua
tự nói: "Ta quyết chinh phạt dân Vajjì này, dầu chúng
có uy quyền, có hùng mạnh; ta quyết làm cỏ dân
Vajjì; ta sẽ tiêu diệt dân Vajjì; ta sẽ làm cho dân Vajjì
bị hoại vong". Thế Tôn trả lời khanh thế nào, hãy ghi
nhớ kỹ và nói lại ta biết. Các bậc Thế Tôn không bao
giờ nói lời hư vọng.

- Đại vương, xin vâng!

3. Bà-la-môn Vassakara, đại thần nước Magadha
vâng theo lời dạy của Ajàtasattu Vedehiputta, vua
nước Magadha cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình cỡi lên một chiếc, cùng với các cỗ xe ấy đi ra
khỏi Ràjagaha (Vương Xá), đến tại núi Linh Thứu,
đi xe đến chỗ còn dùng xe được, rồi xuống xe đi bộ
đến chỗ Thế Tôn, khi đến liền nói những lời chào
đón hỏi thăm xã giao với Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Bà-la-môn
Vassakara, đại thần nước Magadha, bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước

BỒ TÁT                                                 383

Magadha cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Gotama, vấn
an ngài có thiểu bệnh, thiểu não, khinh an, khỏe
mạnh, lạc trú. Tôn giả Gotama, Ajàtasattu
Vedehiputta, vua nước Magadha muốn chinh phục
dân xứ Vajjì. Vua tự nói: "Ta quyết chinh phạt dân
Vajjì này, dầu chúng có uy quyền, có hùng mạnh, ta
quyết làm cỏ dân Vajjì, ta sẽ tiêu diệt dân Vajjì, ta sẽ
làm cho dân Vajjì bị hoại vọng".

4. Lúc bấy giờ, Tôn giả Ananda đứng quạt sau lưng Thế Tôn. Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì thường hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau không?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì thường hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì thường hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau, thời này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tụ họp trong niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm việc trong niệm đoàn kết không?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tụ họp trong niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm

BỒ TÁT                                                384

việc trong niệm đoàn kết.

- Này Ananda, khi nào nghe dân Vajjì tụ họp trong
niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm
việc trong niệm đoàn kết, này Ananda dân Vajjì sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì không ban
hành những luật lệ không được ban hành, không
hủy bỏ những luật lệ đã được ban hành, sống
đúng với truyền thống của dân Vajjì như đã ban
hành thời xưa không?

- Bạch Thế Tôn, con nghe dân Vajjì không ban hành
những luật lệ không được ban hành, không hủy bỏ
những luật lệ đã được ban hành, sống đúng với
truyền thống của dân Vajjì như đã ban hành thuở
xưa.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì, không ban hành
những luật lệ không được ban hành, không hủy bỏ
những luật lệ đã được ban hành, sống đúng với
truyền thống của dân Vajjì như đã ban hành thuở xưa
thời, này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tôn sùng, kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng

BỒ TÁT                                           385

lão Vajjì và nghe theo lời dạy của những vị này không?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tôn sùng, kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng lão Vajjì và nghe theo lời dạy của những vị này.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì tôn sùng, kính
trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc trưởng lão Vajjì
và nghe theo lời dạy của những vị này, thời dân Vajjì
sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì không có bắt cóc và cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ Vajjì phải sống với mình không?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì không có bắt khóc và cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ Vajjì phải sống với mình.

- Này Ananda, khi nào Vajjì không có bắt cóc và
cưỡng ép những phụ nữ và thiếu nữ Vajjì phải sống
với mình thời, này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì tôn sùng, kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của Vajjì ở tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ

BỒ TÁT                                             386

phế các cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước đúng với quy pháp không?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe dân Vajjì tôn sùng, kính
trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của Vajjì ở
tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ phế các
cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước đúng với
quy pháp.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì tôn sùng, kính
trọng, đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của Vajjì ở
tỉnh thành và ngoài tỉnh thành, không bỏ phế các
cúng lễ đã cúng từ trước, đã làm từ trước đúng với
quy pháp, thời này Ananda, dân Vajjì sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.

 Này Ananda, Ngươi có nghe dân Vajjì bảo hộ, che
chở, ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì
khiến các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ,
và những vị A-la-hán đã đến được sống an lạc
không?

- Bạch Thế Tôn, con nghe dân Vajjì bảo hộ, che chở,
ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì khiến
các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ, và những
vị A-la-hán đã đến được sống an lạc.

- Này Ananda, khi nào dân Vajjì bảo hộ, che chở,

BỒ TÁT                                            387

ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán ở tại Vajjì khiến
các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến trong xứ, và những
vị A-la-hán đã đến được sống an lạc, thời này
Ananda, dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.

5. Rồi Thế Tôn nói với Bà-la-môn Vassakara, đại thần nước Magadha:

- Này Bà-la-môn, một thời Ta sống ở Vesàli tại tự
miếu Sàrandada, Ta dạy cho dân Vajjì bảy pháp
bất thối này. Này Bà-la-môn, khi nào bảy pháp bất
thối được duy trì giữa dân Vajjì, khi nào dân Vajjì
được giảng dạy bảy pháp bất thối này, thời Bà-la-
môn, dân Vajjì sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.

Khi được nói vậy, Bà-la-môn Vassakara, đại thần nước Magadha bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, nếu dân Vajjì chỉ hội đủ một pháp
bất thối này, thời dân Vajjì nhất định được cường
thịnh, không bị suy giảm, huống nữa là đủ cả bảy
pháp bất thối. Tôn giả Gotama, Ajàtasattu
Vedehiputta, vua nước Magadha không thể đánh bại
dân Vajjì ở chiến trận trừ phi dùng ngoại giao hay kế
ly gián. Tôn giả Gotama, nay chúng con phải đi,
chúng con có nhiều việc và có nhiều bổn phận.

BỒ TÁT                                             388

- Này Bà-la-môn, Người hãy làm những gì Ngươi nghĩ là hợp thời.

Bà-la-môn Vassakara, vị đại thần nước Magadha hoan hỷ, tán thán lời dạy của Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy và từ biệt.

6. Khi Bà-la-môn Vassakara đi chưa bao lâu, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đi và tập họp tại giảng đường tất cả những vị Tỷ-kheo sống gần Ràjagaha (Vương Xá).

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng theo lời dạy Thế Tôn, đi tập
họp tất cả những vị Tỷ-kheo sống gần Vương Xá rồi
đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, đứng một bên và bạch
Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Tăng đã tu họp. Bạch Thế Tôn, Ngài hãy làm những gì Ngài nghĩ là hợp thời.

Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến giảng đường, ngồi trên chỗ ngồi đã soạn sẵn và nói với các vị Tỷ-kheo:

BỒ TÁT                                            389

 Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ giảng.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo ấy trả lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

1.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
thường hay tụ họp và tụ họp đông đảo với nhau,
thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.

2.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ
họp trong niệm đoàn kết, giải tán trong niệm
đoàn kết, và làm việc Tăng sự trong niệm đoàn
kết, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

3.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ban hành những luật lệ không được ban
hành, không hủy bỏ những luật lệ đã được ban
hành, sống đúng với những học giới được ban
hành, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

4.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tôn sùng, kính trọng, đảnh lễ, cúng dường các bậc

BỒ TÁT                                             390

Tỷ-kheo thượng tọa những vị này là những vị
giàu kinh nghiệm, niên cao lạp trưởng, bậc cha
của chúng Tăng, bậc thầy của chúng Tăng và
nghe theo lời dạy của những vị này, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.

5.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không bị chi phối bởi tham ái, tham ái này tác
thành một đời sống khác, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

6.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo thích
sống những chỗ nhàn tịnh, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

7.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tự
thân an trú chánh niệm, khiến các bạn đồng tu
thiện chí chưa đến muốn đến ở, và các bạn
đồng tu thiện chí đã đến ở, được sống an lạc,
thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ- kheo được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các

BỒ TÁT                                             391

Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

7. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:

1.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ưa thích làm thế sự, không hoan hỷ làm
thế sự, không đam mê làm thế sự, thời này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

2.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ưa thích phiếm luận, không hoan hỷ
phiếm luận, không đam mê phiếm luận, thời
này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.

3.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không ưa thích ngủ nghỉ, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

4.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo

BỒ TÁT                                             392

không ưa thích quần tụ, không hoan hỷ quần
tụ, không đam mê quần tụ, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

5.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không có ác dục vọng, không bị chi phối bởi ác
dục vọng, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-
kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

6.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không bạn bè ác dục vọng, không thân tín ác
dục vọng, không cộng hành với ác dục vọng,
thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được
cường thịnh, không bị suy giảm.

7.   Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo
không dừng ở nửa chừng, giữa sự đạt đáo
những quả vị thấp kém và những quả vị thù
thắng, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được
duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo
được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

BỒ TÁT                                             393

8. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo có tín tâm, có tàm, có quý, có nghe nhiều, có tinh tấn, có chánh niệm, có trí tuệ, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được
duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo
được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

9. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Chư Tỷ-kheo đáp ứng. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ tập niệm giác chi, tụ tập trạch pháp giác chi, tu tập tinh tấn giác chi,tu tập hỷ giác chi, tu tập khinh an giác

BỒ TÁT                                              394

chi, tu tập định giác chi, tu tập xả giác chi, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được
duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo
được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các Tỷ-
kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

10. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bảy pháp bất thối khác, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ nói.

- Xin vâng bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, khi nào chúng Tỷ-kheo tụ tập vô
thường tưởng, tu tập vô ngã tưởng, tu tập bất tịnh
tưởng, tu tập nguy hiểm tưởng, tu tập xả ly tưởng, tu
tập vô tham tưởng, tu tập diệt tưởng, thời này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào bảy pháp bất thối này được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo được dạy bảy pháp bất thối này, thời này các Tỷ- kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị

BỒ TÁT                                               395

suy giảm.

11. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng sáu pháp bất thối, hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ giảng.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những vị Tỷ-kheo ấy đáp ứng Thế Tôn. Thế Tôn nói:

1.   Này các, Tỷ-kheo khi nào các vị Tỷ-kheo đối
với các vị đồng tu phạm hạnh, tại chỗ đông
người và vắng người, gìn giữ thân nghiệp từ
hòa, thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ
được cường thịnh, không bị suy giảm.

2.   Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo đối
với các vị đồng tu phạm hạnh, tại chỗ đông
người và vắng người, gìn giữ khẩu nghiệp từ
hòa...

3.   ... gìn giữ ý nghiệp từ hòa tại chỗ đông người
và vắng người, thời này các Tỷ-kheo, chúng
Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị suy
giảm.

4.   Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo phân phối không thiên vị, chung thọ hưởng với các bạn giới đức đồng tu, mọi lợi dưỡng chơn

BỒ TÁT                                             396

chánh, hợp pháp, cho đến những vật thọ lãnh
trong bát khất thực, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

5.   Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo sống
với các bạn đồng tu, tại chỗ đông người, và
vắng người, trong sự thọ trì những giới luật,
đúng với Sa-môn hạnh, những giới luật không
bị gẫy vụn, không bị sứt mẻ, không bị tỳ vết,
không bị uế trược, những giới luật đưa đến giải
thoát, được người có trí tán thán, không bị ô
nhiễm bởi mục đích sai lạc, những giới luật
hướng đến định tâm, thời này các Tỷ-kheo,
chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh, không bị
suy giảm.

6.   Này các Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-kheo sống
với các bạn đồng tu, tại chỗ đông người và
vắng người, trong sự thọ trì những tri kiến
đúng với Sa-môn hạnh, những thánh tri
kiến đưa đến giải thoát, hướng đến sự diệt tận
khổ đau cho những ai thiệt hành theo, thời này
các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường
thịnh, không bị suy giảm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào sáu pháp bất thối này

BỒ TÁT                                              397

được duy trì giữa các vị Tỷ-kheo, khi nào các vị Tỷ-
kheo được dạy sáu pháp bất thối này, thời này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo sẽ được cường thịnh,
không bị suy giảm.

12. Trong thời gian Thế Tôn ở Vương Xá tại núi Linh
Thứu, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-
kheo: "Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định
cùng tu với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.
Tuệ cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích
lớn. Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát
hoàn toàn các món lậu hoặc tức là dục lậu, hữu
lậu (tri kiến lậu), vô minh lậu".

13. Thế Tôn ở Vương Xá cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, rồi Ngài gọi tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Ambalatthikà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda đáp ứng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Ambalatthikà.

14. Tại Ambalatthikà, Thế Tôn thân trú tại nhà nghỉ
mát của vua. Trong thời gian Thế Tôn ở
Ambalatthikà, tại nhà nghỉ mát của vua, pháp thoại
này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

BỒ TÁT                                            398

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng
tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

15. Thế Tôn ở Ambalatthikà cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, rồi Ngài bảo tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Nalandà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Nalandà. Tại đây, Thế Tôn ở Pavarikambavana (Ba Ba Lợi Âm Bà Lâm).

16. Tôn giả Sàriputta (Xá Lợi Phất) đến tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Tôn giả Sàriputta bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con
nghĩ rằng, ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện
tại không thể có một Sa-môn, một Bà-la-môn nào
có thể vĩ đại hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về

BỒ TÁT                                             399

phương diện chánh giác.

- Này Sàriputta, lời nói của Ngươi thật là đại ngôn,
thật là gan dạ. Ngươi thật đã rống tiếng rống con sư
tử: "Con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ rằng, ở
quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại không thể
có một Sa-môn, một Bà-la-môn nào có thể vĩ đại
hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về phương diện chánh
giác".

Này Sàriputta, có phải Ngươi đã biết tất cả những
Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở quá khứ,
Ngươi đã biết tâm những Vị này nói với tâm của
Ngươi: "Những Thế Tôn này ở quá khứ có giới đức
như vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy,
có hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã biết tất cả những
Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở tương lai,
Ngươi đã biết tâm những vị này với tâm của Ngươi:
"Những Thế Tôn này ở tương lai có giới đức như
vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy, có
hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?

- Bạch Thế Tôn, không!

BỒ TÁT                                            400

- Này Sàriputta, có phải Ngươi biết Ta là bậc Ứng
Cúng, Chánh Biến Tri ở hiện tại, Ngươi đã biết tâm
Ta với tâm của Ngươi. "Thế Tôn có giới đức như
vậy, có thiền định như vậy, có trí tuệ như vậy, có
hạnh trú như vậy, có giải thoát như vậy"?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Sàriputta, như vậy Ngươi không có tha tâm
thông đối với các vị Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở
quá khứ, tương lai và hiện tại. Như vậy, này
Sàriputta, vì sao Ngươi lại thốt ra những lời đại ngôn,
lời nói gan dạ, rống lên tiếng rống con sư tử: "Bạch
Thế Tôn, con tin tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ
rằng, ở quá khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại
không thể có một Sa-môn, một Bà-la-môn nào có thể
vĩ đại hơn, sáng suốt hơn Thế Tôn về phương diện
chánh giác"?

17. Bạch Thế Tôn, con không có tha tâm thông đối
với các vị Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ở quá khứ,
tương lai và hiện tại. Nhưng con biết truyền thống
về chánh pháp.

Bạch Thế Tôn, như vị vua có một thành trì tại Biên cảnh, thành này có hào lũy kiên cố, có thành quách tháp canh kiên cố và chỉ có một cửa ra vào. Tại đây có một người gác cửa thông minh, biệt tài và nhiều

BỒ TÁT                                               401

kinh nghiệm, không cho vào các người lạ mặt, chỉ
cho vào những người quen mặt. Người này trong
khi đi tuần trên con đường chạy vòng quanh thành
trì ấy có thể không thấy các chỗ nối hay khe hở của
tường, cho đến chỗ một con mèo có thể lọt ra được,
nhưng người ấy chỉ cần biết rằng các sinh vật to
lớn vào hay ra thành trì này tất cả đều đi vào hay
đi ra bởi cửa này.

- Bạch Thế Tôn, cũng vậy con biết truyền thống
về chánh pháp.
- Bạch Thế Tôn, tất cả các vị A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác trong quá khứ, tất cả vị Thế Tôn này
đã diệt trừ Năm Triền cái, những nhiễm tâm
khiến cho trí tuệ yếu ớt, đã an trú tâm vào Bốn
Niệm xứ, đã chân chánh tu tập Bảy Giác chi,
đã chứng được Vô thượng Chánh Đẳng
Giác.
- Bạch Thế Tôn, tất cả các vị A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác trong tương lai, tất cả Thế Tôn này
đã diệt trừ Năm Triền cái, những nhiễm tâm
khiến cho trí tuệ yếu ớt, đã an trú tâm vào Bốn
Niệm xứ, đã chân chánh tu tập Bảy Giác chi,
đã chứng được Vô thượng Chánh Đẳng Giác.
- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hiện tại đã diệt trừ
Năm Triền Cái, những nhiễm tâm khiến cho trí

BỒ TÁT                                           402

tuệ yết ớt, đã an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, đã chân chánh tu tập Bảy Giác chi, đã chứng được Vô thượng Chánh Đẳng Giác.

18. Trong thời gian Thế Tôn ở tại Nalandà, rừng Pavarikamba, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo.

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng
tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

19. Thế Tôn ở Nalandà cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, rồi gọi tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Pàtaligàma.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Pàtaligàma.

20. Lúc bấy giờ, các cư sĩ ở Pàtaligàma được nghe Thế Tôn đã đến làng Pàtaligàma. Các cư sĩ ở Pàtaligàma đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi

BỒ TÁT                                             403

xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các cư
sĩ ở Pàtaligàma bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, mong
Thế Tôn hãy đến ở tại nhà nghỉ mát của chúng con".
Thế Tôn im lặng nhận lời.

21. Các cư sĩ ở Pàtaligàma được biết Thế Tôn đã
nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân
phía hữu hướng về Ngài và từ biệt. Các cư sĩ này đi
đến nghỉ mát, rải cát khắp tất cả sàn nhà, sắp đặt chỗ
ngồi, đặt ghè nước, chuẩn bị dầu đèn rồi đi đến Thế
Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng một bên, các cư sĩ ở
Pàtaligàma bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, tất cả nhà nghỉ mát đã được rãi cát,
các chỗ ngồi đã được sắp đặt, ghè nước đã đặt sẵn,
dầu đèn đã được chuẩn bị. Bạch Thế Tôn, Ngài hãy
làm những gì Ngài nghĩ là phải thời.

22. Rồi Thế Tôn đắp y, cầm y bát, cùng với đại chúng
Tỷ-kheo đi đến nhà nghỉ mát, sau khi đến liền rửa
chân bước vào nhà, ngồi xuống, lưng dựa và bức
tường ở giữa, mặt hướng về phía Đông. Chúng Tỷ-
kheo sau khi rửa chân, bước vào nhà ngồi xuống,
lưng dựa vào bức tường phía Đông, hướng mặt phía
Tây, đối diện Thế Tôn.

23. Thế Tôn nói với các cư sĩ ở Pataligama:

BỒ TÁT                                              404

- Này các Gia chủ, có năm sự nguy hiểm cho những ai phạm giới, sống trái giới luật. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Gia chủ, người phạm giới, sống
trái giới luật sẽ bị tiêu hao tiền của rất nhiều vì
sống phóng dật. Đó là điều nguy hiểm thứ nhất
cho những ai phạm giới, sống trái giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới,
sống trái giới luật bị tiếng dữ đồn xa. Đó là điều
nguy hiểm thứ hai cho những ai phạm giới,
sống trái giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới,
sống trái giới luật khi vào hội chúng nào, hoặc
Sát Đế Lỵ, hoặc Bà-la-môn, hoặc gia chủ, hoặc
Sa-môn, người ấy đi vào với tâm thần sợ hãi,
bối rối. Đó là điều nguy hiểm thứ ba cho những
ai phạm giới, sống trái giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới,
sống trái giới luật sẽ chết với tâm hồn rối loạn.
Đó là điều nguy hiểm thứ tư cho những ai phạm
giới, sống trái giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người phạm giới,
sống trái giới luật sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ bị sanh vào khổ cảnh, ác thú, đọa xứ,

BỒ TÁT                                               405

địa ng

BỒ TÁT       406

loạn. Đó là sự lợi ích thứ tư cho những ai giữ
giới, sống theo giới luật.
- Lại nữa, này các Gia chủ, người giữ giới, sống
theo giới luật sau khi thân hoại mạng chung, sẽ
được sanh vào thiện thú, thiên giới. Đó là sự lợi
ích thứ năm cho những ai giữ giới, sống theo
giới luật.
25. Thế Tôn giảng pháp cho những cư sĩ ở
Pàtaligàma cho đến khuya, khích lệ, làm cho phấn
khởi, khiến tâm hoan hỷ rồi bảo các cư sĩ ấy:

- Này các Gia chủ, đêm đã khuya, nay các Ngươi hãy làm những gì các Ngươi nghĩ là phải thời.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Các người cư sĩ của Pàtaligàma vâng lời Thế Tôn, từ
chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu
hướng về Ngài từ tạ ra về. Thế Tôn, sau khi các cư
sĩ ở Pàtaligàma đi không bao lâu, liền trở vào phòng
riêng.

26. Lúc bấy giờ Sunidha và Vassakara, hai vị đại
thần xứ Magadha đang dựng thành trì để ngăn chặn
dân Vajjì. Một số rất lớn các thiên thần tụ họp hàng
ngàn tại các trú địa ở Pàtaligàma.

BỒ TÁT                                             407

- Chỗ nào có thiên thần có đại oai lực tụ họp, các
vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần có
đại oai lực, hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Tại chỗ nào các thiên thần bậc trung tụ họp, các
vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc
trung hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Tại chỗ nào các thiên thần bậc hạ đẳng tụ họp,
các vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần
bậc hạ đẳng hướng đến sự xây dựng các trú xá.
27. Thế Tôn với thiên nhãn, thanh tịnh, siêu nhân
thấy hàng ngàn các thiên thần tụ họp tại các trú địa ở
Pàtaligàma, Thế Tôn thức dậy khi đêm chưa tàn và
nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, ai đang xây dựng thành trì ở Pataligama?

- Sunidha và Vassakara, bạch Thế Tôn, hai vị đại thần xứ Magadha, đang xây dựng thành trì ở Pataligama để ngăn chận dân Vajjì.

28. Này Ananda, thật giống như đã hỏi ý kiến các vị
thiên thần ở cõi trời Ba mươi ba, các đại thần ở
Magadha, Sunidha và Vassakara đang xây thành trì
ở Pataligama để ngăn chận dân Vajjì.

BỒ TÁT                                              408

- Này Ananda ở đây với thiên nhãn, thanh tịnh,
siêu nhân Ta thấy hàng ngàn thiên thần tụ họp
tại các trú địa ở Pataligama.
- Chỗ nào có thiên thần có đại oai lực tụ họp, các
vị ấy khiến tâm các vua chúa, các đại thần có
đại oai lực, hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Chỗ nào các thiên thần bậc trung tụ họp, các vị
ấy khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc
trung hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Chỗ nào các thiên thần bậc hạ đẳng tụ họp, các
vị này khiến tâm các vua chúa, các đại thần bậc
hạ đẳng hướng đến sự xây dựng các trú xá.
- Này Ananda, chỗ nào các vị Ariyans an trú, chỗ
nào các nhà thương mãi qua lại, chỗ ấy sẽ thiết
lập một thành thị bậc nhất tên gọi là Pàtaliputta,
một trung tâm thương mãi.
- Nhưng này Ananda, Pàtaliputta sẽ bị ba hiểm
nạn về lửa, về nước hay chia rẽ bất hòa.
29. Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần nước
Magadha, đến tại chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong liền
nói những lời chào đón hỏi thăm xã giao rồi đứng
một bên. Sau khi đứng một bên, vị đại thần xứ
Magadha, Sunidha và Vassakara bạch Thế Tôn:

BỒ TÁT                                              409

"Mong Thế Tôn nhận lời mời dùng cơm tại nhà chúng con hôm nay cùng với đại chúng Tỷ-kheo". Thế Tôn im lặng nhận lời.

30. Hai vị đại thần xứ Magadha, Sunidha và Vassakara sau khi biết Thế Tôn đã nhận lời liền đi về nhà ở, cho soạn tại nhà của mình các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, rồi cử người đến tin Thế Tôn: "Tôn giả Gotama, giờ đã đến, cơm đã sẵn sàng".

Rồi Thế Tôn buổi sáng đắp y, mang theo y bát cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến trú sở của hai vị đại thần xứ Magadha, Sunidha và Vassakara, sau khi đi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Rồi hai vị thần xứ Magadha, Sunidha và Vassakara tự tay mời chúng Tỷ-kheo với Thế Tôn là thượng thủ, các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm. Sau khi Thế Tôn dùng cơm xong và cất tay khỏi bình bát, Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần xứ Magadha liền lấy chiếc ghế thấp khác và ngồi xuống một bên.

31. Sau khi Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần thứ Magadha đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn đọc bài kệ cảm tạ:

Tại chỗ nào người sáng suốt lấy làm chỗ trú xứ.

BỒ TÁT                                              410

Hãy nuôi dưỡng người giữ giới và người phạm
hạnh.
Và san sẽ công đức với Chư Thiên trú tại chỗ
ấy.
Được tôn kính, chúng sẽ tôn kính lại.
Được trọng vọng, chúng sẽ trọng vọng lại.
Chúng sẽ mến thương người ấy như người mẹ
thương mến con.
Và những ai được thiên thần thân mến luôn
luôn được thấy may mắn.

Sau khi Thế Tôn tán thán Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần xứ Magadha với bài kệ này, Ngài từ chỗ ngồi đứng dậy và ra về.

32. Sunidha và Vassakara, hai vị đại thần xứ Magadha đi sau lưng Thế Tôn và nói:

- "Hôm nay Sa-môn Gotama đi ra cửa nào cửa
ấy sẽ được đặt tên là Gotama; Sa-môn Gotama lội
qua sông từ bến nào, bến ấy sẽ được đặt tên là
Gotama. Và cửa Sa-môn Gotama đi ra được đặt tên
là cửa Gotama".

33. Rồi Thế Tôn đi đến sông Ganga (sông Hằng). Lúc bây giờ, sông Gangà tràn ngập nước đến bờ đến

BỒ TÁT                                           411

nỗi con quạ có thể uống được. Có người đang đi tìm
thuyền, có người đang đi tìm phao, có người cột bè
để qua bờ bên kia. Thế Tôn mau lẹ như người lực sĩ
duỗi cánh tay được co lại hay co cánh tay đã duỗi ra,
biến mất từ bờ bên này và hiện ra trên bờ bên kia với
chúng Tỷ-kheo.

34. Thế Tôn thấy những người kia, người đang đi tìm thuyền, người đang đi tìm phao, người đang đi cột bè để qua bờ bên kia. Thế Tôn hiểu được ý nghĩa của cảnh này, lúc ấy bèn ứng khẩu lời cảm khái:

"Những ai làm cầu vượt biển trùng dương, bỏ lại đất sũng đầm ao, trong khi người phàm phu đang cột bè.

Những người ấy thật là những vị trí tuệ được giải thoát".

II

1. Rồi Thế Tôn gọi tôn giả Ananda: "Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Kotigàma".

- "Xin vâng, bạch Thế Tôn". Tôn giả Ananda đáp
ứng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-
kheo đi đến Kotigàma. Tại đây, Thế Tôn ở tại
Kotigàma.

BỒ TÁT                                             412

2. Thế Tôn nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không thông hiểu Bốn Thánh đế mà chúng ta phải
lưu chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các Ngươi.
Bốn Thánh đế ấy là gì?

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không thông hiểu Khổ Thánh đế mà chúng ta
phải lưu chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các
Ngươi.
- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không thông hiểu Khổ Tập Thánh đế mà chúng
ta phải lưu chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các
Ngươi.
- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không thông hiểu Khổ Diệt Thánh đế... Khổ
Diệt Đạo Thánh đế mà chúng ta phải lưu
chuyển luân hồi lâu năm, Ta và các Ngươi.

Này các Tỷ-kheo khi Khổ Thánh đế này được giác
ngộ, được thông hiểu, khi Khổ Tập Thánh đế này
được giác ngộ, được thông hiểu, khi Khổ Diệt Đạo
Thánh đế này được giác ngộ, được thông hiểu, thời
hữu ái được diệt trừ, sự dắt dẫn đến một đời sống
được đoạn tuyệt, nay không còn hậu hữu nữa.

BỒ TÁT                                          413

3. Thế Tôn thuyết như vậy, Thiện Thệ lại nói thêm:

- Chính vì không thấy như thật Bốn Thánh đế nên
có sự luân chuyển lâu ngày trong nhiều đời. Khi
những sự thực này được nhận thức, nguyên nhân
của một đời sống khác được trừ diệt, khi khổ căn
được đoạn trừ, sẽ không còn một đời sống khác
nữa.

4. Trong thời gian Thế Tôn ở Kotigàma, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng
tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

5. Thế Tôn, sau khi ở Kotigàma cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Nàdikà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Nàdikà, tại ngôi nhà

BỒ TÁT                                             414

gạch (Ginjakàvasatha).

6. Rồi Tôn giả Ananda đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sàlada mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng
thái như thế nào?
- Tỷ-kheo ni Nandà mệnh chung tại Nàdikà đã
được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng thái như thế
nào?
- Bạch Thế Tôn, cư sĩ Sudatta mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh cõi nào, hậu thế trạng thái
như thế nào?
- Bạch Thế Tôn, nữ cư sĩ Sujàtà mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng
thái như thế nào?
- Bạch Thế Tôn, cư sĩ Kakudha mệnh chung tại
Nàdikà đã được sanh cõi nào, hậu thế trạng thái
như thế nào?
- Bạch Thế Tôn, cư sĩ Kàlinga... Bạch Thế Tôn,
cư sĩ Nikata... Bạch Thế Tôn, cư sĩ
Katissabha... Bạch Thế Tôn, cư sĩ Tuttha...
Bạch Thế Tôn, cư sĩ Santuttha..., Bạch Thế Tôn

BỒ TÁT                                           415

cư sĩ Bhadda... Bạch Thế Tôn, cư sĩ Subhadda đã mệnh chung tại Nàdikà đã được sanh ở cõi nào, hậu thế trạng thái như thế nào?

7. Này Ananda, Tỷ-kheo Sàlada diệt tận các lậu
hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và
an trú ngay hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải
thoát.

- Này Ananda, Tỷ-kheo ni Nandà đoạn trừ năm
hạ phần kiết sử, hóa sanh (thiên giới) và từ đó
nhập Niết Bàn không còn trở lại đời này nữa.
- Này Ananda, cư sĩ Sudatta, diệt trừ ba kiết sử
làm giảm thiểu tham, sân, si, chứng quả Nhứt
lai sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ diệt
tận khổ đau.
- Này Ananda, nữ cư sĩ Sujatà diệt trừ ba kiết sử,
chứng quả Dự lưu, nhứt định không còn đọa
vào ác đạo, đạt đến Chánh giác.
- Này Ananda, cư sĩ Kakudha đoạn trừ năm hạ
phần kiết sử, hóa sanh (thiên giới), và từ đó
nhập Niết Bàn không còn trở lại đời này nữa.
- Này Ananda, cư sĩ Kalinga... Này Ananda cư
sĩ Nikata... Này Ananda, cư sĩ Katissabha...

BỒ TÁT                                            416

Này Ananda, cư sĩ Tuttha... Này Ananda, cư sĩ
Santuttha... Này Ananda, cư sĩ Bhadada... Này
Ananda, cư sĩ Subhadda đoạn trừ năm hạ phần
kiết sử, được hóa sanh (thiên giới), và từ đó
nhập Niết Bàn không còn trở lại đời này nữa.
- Này Ananda, hơn năm mươi cư sĩ mệnh chung
tại Nàdikà, đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, hóa
sanh (thiên giới) và từ đó nhập Niết Bàn không
còn trở lại đời này nữa.
- Này Ananda, hơn chín mươi tín nam nữ cư sĩ
mệnh chung tại Nàdikà, diệt trừ ba kiết sử, làm
giảm thiểu tham, sân, si, chứng quả Nhứt lai,
sau khi trở lại đời này một lần nữa sẽ diệt tận
khổ đau.
- Này Ananda, hơn năm trăm cư sĩ, mệnh chung
tại Nàdikà, diệt trừ ba kiết sử, chứng quả Dự
lưu, nhứt định không còn đọa vào ác đạo, đạt
đến Chánh giác.

8. Này Ananda, thật không có gì lạ, vấn đề con người
phải mệnh chung. Nhưng mỗi lần có người mệnh
chung lại đến hỏi Như Lai về vấn đề này thời
Ananda, như vậy làm phiền nhiễu Như Lai. Này
Ananda, vì vậy ta sẽ giảng Pháp kính (Gương
chánh pháp) để Thánh đệ tử, sau khi chứng đạt

BỒ TÁT                                            417

pháp nghĩa này, nếu muốn, sẽ tự tuyên bố về mình
như sau: "Đối với ta, sẽ không còn địa ngục, sẽ
không còn tái sanh cõi bàng sanh, ngạ quỷ, đọa xứ,
ác thú. Ta đã chứng quả Dự lưu, nhứt định không
đọa ác đạo, sẽ đạt Chánh giác".

9. Này Ananda, Pháp kính ấy là gì mà Thánh đệ tử, sau khi chứng đạt pháp nghĩa này, nếu muốn, sẽ tự tuyên bố về mình như sau: "Đối với ta, sẽ không còn địa ngục, sẽ không còn tái sanh cõi bàng sanh, ngạ quỷ, đọa xứ, ác thú. Ta đã chứng quả Dự lưu, nhứt định không đọa ác đạo, sẽ đạt Chánh giác"?

- Này Ananda, vị Thánh đệ tử có chánh tín đối
với đức Phật: "Thế Tôn là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, Minh hạnh Túc, Thiện Thệ,
Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự
Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn".

- Vị ấy có chánh tín đối với chánh pháp:
"Chánh pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy,
thiết thực, vượt ngoài thời gian chi phối, đến để
mà thấy, có khả năng giải thoát, được kẻ trí tự
mình thâm hiểu".

- Vị ấy có chánh tín đối với chúng Tăng: "Chúng Tăng đệ tử Thế Tôn chân chánh tu

BỒ TÁT                                             418

hành, chúng Tăng đệ tử Thế Tôn chân trực tu
hành, chúng Tăng đệ tử Thế Tôn chân trí tu
hành, chúng Tăng đệ tử Thế Tôn chân tịnh tu
hành, tức là bốn đôi tám vị. Chúng Tăng đệ tử
Thế Tôn đáng được nghênh đón, đáng được
cúng dường, đáng được chiêm ngưỡng, đáng
được chấp tay, là phước điền vô thượng ở trên
đời.

- Cụ túc giới hạnh, được bậc Thánh mến
chuộng, được viên mãn không mảy mún, được
vẹn toàn không sứt mẻ, không tỳ vết, không ô
nhiễm, những giới hạnh đưa đến giải thoát,
được người trí tán thán, không bị ảnh hưởng
bởi đời sau. Hướng dẫn đến thiền định".

Này Ananda, chính Pháp kính này mà Thánh đệ
tử sau khi chứng đạt pháp nghĩa này, nếu muốn
sẽ tự tuyên bố về mình như sau: "Đối với ta, sẽ
không còn địa ngục, sẽ không còn tái sanh cõi bàng
sanh, ngạ quỷ, đọa xứ, ác thú. Ta đã chứng quả Dự
lưu, nhứt định không đọa ác đạo, sẽ đạt chánh giác".

10. Khi Thế Tôn ở Nàdikà, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ... Tức là dục

BỒ TÁT                                            419

BỒ TÁT   420

13. Này các Tỷ-kheo thế nào là Tỷ-kheo tỉnh giác? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ Kheo tỉnh giác khi đi tới, đi lui, tỉnh giác khi ngó tới, ngó lui; tỉnh giác khi co tay, duỗi tay, tỉnh giác khi mang áo sanghati (tăng già lê) mang bát, mang y, tỉnh giác khi ăn, khi uống, khi nhai, khi nếm, tỉnh giác khi đại tiện, tiểu tiện; tỉnh giác khi đi; khi đứng, khi ngồi, khi nằm, khi thức, khi nói, khi im lặng. Này các Tỷ-kheo, như vậy Tỷ-kheo sống tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phải sống an trú chánh niệm, t

BỒ TÁT                                                421

- Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn ngày mai nhận lời mời dùng cơm của chúng con với chúng Tỷ-kheo.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Dâm nữ Ambapali được biết Thế Tôn đã nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân bên phải hướng về đức Phật và từ biệt.

15. Các người Licchavi ở Vesàli được nghe: "Thế
Tôn đến Vesàli hiện ở vườn Ambapàli", liền cho
thắng các cỗ xe thù thắng leo lên xe rồi xuất phát ra
khỏi Vesàli với những cỗ xe ấy. Có những vị
Licchavi toàn xanh, màu sắc xanh, mặc vải màu
xanh, mang đồ trang sức màu xanh. Có những vị
Licchavi toàn vàng, màu sắc vàng, mặc vải màu
vàng, mang đồ trang sức màu vàng. Có những vị
Licchavi toàn đỏ, màu sắc đỏ, mặc vải màu đỏ, mang
đồ trang sức màu đỏ. Có những vị Licchavi toàn
trắng, màu sắc trắng, mặc vải màu trắng, mang đồ
trang sức màu trắng.

16. Lúc bấy giờ dâm nữ Ambapàli đánh xe va chạm
với các thanh niên Licchavi, trục xe chạm với trục
xe, bánh xe chạm với bánh xe, gọng xe chạm với
gọng xe. Các Licchavi nói với dâm nữ Ambapàli:

- Này Ambapàli, tại sao nàng lại đánh xe va chạm với các thanh niên Licchavi, trục xe chạm với trục xe, bánh xe chạm với bánh xe, gọng xe chạm với

BỒ TÁT                                             422

gọng xe?

- Này quý Công tử của tôi, tôi vừa mới mời Thế Tôn cùng chúng Tỷ-kheo ngày mai đến dùng cơm.

- Này Ambapàli, hãy nhường cho chúng ta bữa cơm ấy đổi lấy một trăm ngàn.

- Dầu quý Công tử có cho tôi cả thành Vesàli cùng với các đất phụ thuộc, tôi cũng không nhường bữa cơm quan trọng này.

Các vị Licchavi này tức tối búng ngón tay và nói:

- Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này đả thắng! Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này phổng tay trên. Và các vị Licchavi này cùng đi đến vườn Ambapàli.

17. Thế Tôn xa thấy các vị Licchavi liền nói với các
Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo nếu có vị Tỷ-kheo nào
chưa thấy các chư Thiên ở cõi Tam thập tam thiên,
hãy ngó chúng Licchavi, hãy nhìn chúng Licchavi.
Này các Tỷ-kheo chúng Licchavi cũng giống như
chúng Tam thập tam thiên".

18. Các vị Licchavi ấy cỡi xe cho đến chỗ còn có thể cỡi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến tại chỗ Thế Tôn, khi đến, liền đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

BỒ TÁT                                              423

Thế Tôn thuyết pháp cho những vị Licchavi đang ngồi một bên, giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ.

Các vị Licchavi sau khi được Thế Tôn giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ liền bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn ngày mai nhận lời mời dùng cơm của chúng con với chúng Tỷ-kheo.

- Này các Licchavi, ngày mai Ta đã nhận lời mời dùng cơm của dâm nữ Ambapàli rồi.

Các vị Licchavi này tức tối búng ngón tay và nói: "Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này đả thắng! Chúng ta bị cô thiếu nữ xoài này phổng tay trên..."

Rồi những vị Licchavi này, hoan hỷ tán thán lời dạy Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân bên hữu hướng về đức Phật và từ biệt.

19. Lúc bấy giờ dâm nữ Ambapali, đêm vừa tàn
canh, liền cho sửa soạn tại vườn của mình các món
ăn thượng vị loại cứng và loại mềm và cho báo tin
Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, giờ đã đến, cơm đã sẵn
sàng". Thế Tôn buổi sáng đắp y, đem theo y bát, cùng
với chúng Tỷ-kheo đến tại túc xá của dâm nữ

BỒ TÁT                                            424

Ambapàli, sau khi đến liền ngồi xuống chỗ đã soạn
sẵn. Rồi dâm nữ Ambapàli tự tay thân hành mời
chúng Tỷ-kheo với đức Phật là vị thượng thủ, dùng
các món ăn thượng vị loại cứng và loại mềm.

Khi Thế Tôn dùng xong, tay đã rời bát, dâm nữ
Ambapàli lấy một ghế thấp khác và ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, dâm nữ Ambapàli
bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, con xin cúng
dường ngôi vườn này cho chúng Tỷ-kheo với đức
Phật là vị thượng thủ".

Thế Tôn nhận lãnh khu vườn. Thế Tôn thuyết pháp cho dâm nữ Ambapàli, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ, rồi đứng dậy ra về.

20. Trong thời gian Thế Tôn ở Vesàli, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng
tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

21. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Vesàli cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:

BỒ TÁT                                             425

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến làng Baluvà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến làng Baluvà. Và Thế Tôn trú tại làng này.

22. Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ Kheo hãy an cư trong mùa mưa xung quanh Vesàli tại chỗ có bạn bè quen thuộc và thân tín. Còn Ta sẽ an cư ở đây, tại làng Baluvà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Những Tỷ Kheo này vâng đáp Thế Tôn và tìm chỗ
an cư mùa mưa xung quanh Vesàli tại chỗ có bạn bè
quyến thuộc và thân tín. Còn Thế Tôn an cư tại làng
Baluvà.

23. Trong khi Thế Tôn an cư trong mùa mưa, một cơn bệnh trầm trọng khởi lên, rất đau đớn, gần như muốn chết. Nhưng Thế Tôn giữ tâm chánh niệm, tỉnh giác, chịu đựng cơn đau ấy, không một chút ta thán. Thế Tôn tự nghĩ: "Thật không hợp lẽ nếu Ta diệt độ mà không có một lời với các đệ tử hầu cận Ta, không từ biệt chúng Tỷ-kheo. Vậy Ta hãy lấy sức

BỒ TÁT                                           426

tinh tấn, nhiếp phục cơn bệnh này, duy trì mạng căn và tiếp tục sống". Và Thế Tôn với sức tinh tấn, nhiếp phục bệnh ấy duy trì mạng căn.

24. Rồi Thế Tôn lành bệnh. Sau khi lành bệnh không
bao lâu, đức Phật rời khỏi tịnh xá và ngồi trên ghế đã
soạn sẵn, trong bóng mát của ngôi tịnh xá. Lúc bấy
giờ tôn giả Ananda đến tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài
và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con được thấy Thế Tôn khỏe mạnh. Bạch Thế Tôn, con được thấy Thế Tôn kham nhẫn, bạch Thế Tôn, thấy Thế Tôn bệnh hoạn, thân con cảm thấy yếu ớt như lau sậy, mắt con mờ mịt không thấy rõ phương hướng, dầu cho, bạch Thế Tôn, con được một chút an ủi rằng, Thế Tôn sẽ không diệt độ, nếu Ngài chưa có lời di giáo lại cho chúng Tỷ-kheo.

25. Này Ananda, chúng Tỷ-kheo còn mong mỏi gì
nữa ở Ta! Này Ananda, Ta đã giảng Chánh pháp,
không có phân biệt trong ngoài (mật giáo và không
phải mật giáo), vì này Ananda, đối với các Pháp,
Như Lai không bao giờ là vị Đạo sư còn nắm tay (còn
giữ lại một ít mật giáo chưa giảng dạy).

- Này Ananda, những ai nghĩ rằng: "Như Lai là

BỒ TÁT                                              427

vị cầm đầu chúng Tỷ-kheo"; hay "chúng Tỷ-
kheo chịu sự giáo huấn của Như Lai" thời này
Ananda, người ấy sẽ có lời di giáo cho chúng
Tỷ-kheo.
- Này Ananda, Như Lai không nghĩ rằng: "Ta
là vị cầm đầu chúng Tỷ-kheo; hay "chúng Tỷ-
kheo chịu sự giáo huấn của Ta" thời nay
Ananda, làm sao Như Lai lại có lời di giáo cho
chúng Tỷ-kheo?
- Này Ananda, Ta nay đã già, đã thành bậc
trưởng thượng, đã đến tuổi lâm chung, đã đến
tám mươi tuổi. Này Ananda, như cỗ xe đã già
mòn, sở dĩ còn chạy được là nhờ dây thắng
chằng chịt, cũng vậy thân Như Lai được duy trì
sự sống giống như chính nhờ chống đỡ dây
chằng.
- Này Ananda, chỉ trong khi Như Lai không tác
ý đến tất cả tướng, với sự diệt trừ một số cảm
thọ, chứng và an trú vô tướng tâm định, chính
khi ấy thân Như Lai được thoải mái.

26. Vậy nên, này Ananda, hãy tự mình là ngọn đèn
cho chính mình, hãy tự mình nương tựa chính
mình, chớ nương tựa một gì khác. Dùng Chánh
pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ

BỒ TÁT                                          428

nương tựa, chớ nương tựa một gì khác.

Này Ananda, thế nào là vị Tỷ-kheo hãy tự mình là
ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính
mình, không nương tựa một gì khác, dùng Chánh
pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ
nương tựa, không nương tựa một gì khác?

Này Ananda, ở đời, vị Tỷ-kheo, đối với thân quán
thân, tinh tấn, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục mọi
tham ái, ưu bi trên đời; đối với các cảm thọ... đối với
tâm... đối với các pháp, quán pháp, tinh tấn, tỉnh giác,
chánh niệm, nhiếp phục mọi tham ái, ưu bi trên đời.
Này Ananda, như vậy vị Tỷ-kheo tự mình là ngọn
đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính mình,
không nương tựa một gì khác, dùng Chánh pháp làm
ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ nương tựa,
không nương tựa một gì khác.

Này Ananda, những ai sau khi Ta diệt độ, tự mình
là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa
chính mình, không nương tựa một gì khác, dùng
Chánh pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp
làm chỗ nương tựa, không nương tựa vào một
pháp gì khác, những vị ấy, Này Ananda là những
vị tối thượng trong hàng Tỷ-kheo của Ta, nếu
những vị ấy tha thiết học hỏi.

BỒ TÁT                                                429

III

1. Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, đem theo y bát,
vào Vesàli để khất thực. Sau khi khất thực ở Vesàli,
ăn xong và trên đường khất thực trở về Ngài nói với
tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy lấy tọa cụ. Ta muốn đi đến điện thờ Càpàla, để nghỉ trưa.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn, lấy tọa cụ và đi theo sau lưng Thế Tôn.

2. Thế Tôn đi đến điện thờ Càpàla, khi đến Ngài ngồi
trên chỗ đã soạn sẵn. Tôn giả Ananda đảnh lễ Thế
Tôn và ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả
Ananda đang ngồi một bên:

- Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện
thờ Udena, khả ái thay điện thờ Gotamaka, khả ái
thay điện thờ Sàttambaka, khả ái thay điện thờ
Bahuputta, khả ái thay điện thờ Sàrandada, khả ái
thay điện thờ Càpàla.

3. Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền

BỒ TÁT                                            430

vững, điêu luyện, thiện xảo, thời nếu muốn người ấy có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại.

Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu
tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền
vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu muốn
Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn
lại.

4. Nhưng Tôn giả Ananda không thể nhận hiểu sự
gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của
Thế Tôn, Tôn giả không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch
Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp. Thiện
Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp vì lợi ích cho chúng
sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho
loài Trời và loài Người". Vì tâm tôn giả bị Ma vương
ám ảnh.

5. Lần thứ hai Thế Tôn... lần thứ ba Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện thờ Udena, khả ái thay điện thờ Gotamaka, khả ái thay điện thờ Sattambaka, khả ái thay điện thờ Bahuputta, khả ái thay điện thờ Sàrandada, khả ái thay điện thờ Càpàla!" Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật

BỒ TÁT                                               431

chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời,
nếu người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp hay
phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu
bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật
chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này
Ananda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một
kiếp hay phần kiếp còn lại.

Nhưng tôn giả Ananda không thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Thế Tôn, Tôn giả không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người". Vì tâm của tôn giả bị Ác ma ám ảnh.

6. Rồi Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda hãy đi và làm những gì Ngươi nghĩ là phải thời.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân bên hữu hướng về Thế Tôn và đi ra.

BỒ TÁT                                              432

7. Tôn giả Ananda đi ra chưa bao lâu, Ác ma liền đến chỗ Thế Tôn, khi đến xong liền đứng một bên. Sau khi đứng một bên, Ác ma nói với Thế Tôn.

- Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ. Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ- kheo của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chân chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tích, và giải thích rõ ràng Chánh pháp, khi có tà đạo khởi lên chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu".

8. Bạch Thế Tôn, nay những Tỷ-kheo của Thế Tôn, đã trở thành những vị đệ tử chân chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp và tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý, đã có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng Chánh pháp, khi có tà đạo khởi lên đã có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, đã có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu. Như vậy,

BỒ TÁT                                             433

nay Thế Tôn, hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ!

Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo ni của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật... khi nào những nam cư sĩ của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách, và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi nào có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu". Bạch Thế Tôn, nay những nam cư sĩ của Thế Tôn đã trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, đầy đủ Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý đã có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tích và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, đã có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, và có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu. Như vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ.

BỒ TÁT                                               434

Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những nữ cư sĩ của Ta chưa trở thành những vị đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì, Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách, và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi nào có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá chánh pháp một cách thần diệu". Bạch Thế Tôn, nay những nữ cư sĩ của Thế Tôn đã trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý đã có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách, và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi nào có tà đạo khởi lên, đã có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, có thể truyền bá Chánh pháp một cách thần diệu. Như vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ.

Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói: "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào phạm hạnh Ta giảng dạy chưa thành tựu, thịnh đạt, phổ biến,

BỒ TÁT                                             435

quảng bá, biến mãn, nghĩa là được khéo giảng dạy
cho loài người". Bạch Thế Tôn, nay phạm hạnh Thế
Tôn giảng dạy đã được thành tựu, thịnh đạt, phổ biến,
quảng bá, biến mãn, nghĩa là được khéo giảng dạy
cho loài người. Như vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ,
Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn nay đã đến thời
Thế Tôn diệt độ.

9. Khi được nói vậy Thế Tôn nói với Ác ma: "Này
Ác ma hãy yên tâm, không bao lâu Như Lai sẽ diệt
độ. Sau ba tháng bắt đầu từ hôm nay, Như Lai sẽ
diệt độ".

10. Và tại điện thờ Càpàla, Thế Tôn chánh niệm,
tỉnh giác, từ bỏ thọ, hành (không duy trì mạng sống
lâu hơn nữa). Khi Thế Tôn từ bỏ, không duy trì mạng
sống thêm nữa, thời đại địa chấn động, ghê rợn, tóc
lông dựng ngược, sấm trời vang dậy. Thế Tôn nhận
hiểu ý nghĩa của sự kiện ấy, liền thốt câu kệ cảm khái
như sau:

Mạng sống có hạn hay vô hạn,
Tu sĩ từ bỏ, không kéo dài.
Nội tâm chuyên nhất trú thiền định.
Như tháo áo giáp đang mang mặc.
11. Lúc bấy giờ, tôn giả Ananda suy nghĩ: "Thật là
kỳ diệu! Thật là hy hữu! Đại địa chấn động, đại địa

BỒ TÁT                                              436

rung động như vậy, ghê rợn, tóc lông dựng ngược và sấm trời vang dậy. Do nhân gì, do duyên gì, đại địa chấn động như vậy?".

12. Rồi tôn giả Ananda đến tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Khi ngồi xuống một bên, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

 Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu! Bạch Thế Tôn thật
là hy hữu! Đại địa chấn động, đại địa rung động
như vậy, ghê rợn, tóc lông dựng ngược và sấm
trời vang dậy. Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên
gì, đại địa chấn động như vậy?

13. - Này Ananda, có tám nhân, có tám duyên khiến đại địa chấn động. Thế nào là tám?

Này Ananda, đại địa này thiết lập trên nước, nước ở
trên gió và gió ở tại hư không. Này Ananda, đến thời
đại phong khởi lên, gió lớn khi thổi làm nổi sóng
nước, và khi nước nổi sóng thì quả đất rung động.
Đó là nhân thứ nhất, duyên thứ nhất, đại địa chấn
động.

14. Lại nữa này Ananda, có vị Sa-môn hay Bà-la- môn có thần thông, tâm được chế ngự, hay hàng chư Thiên có đại thần thông, có đại uy lực; những vị này quán địa tánh có hạn, quán thủy tánh vô lượng, vị ấy

BỒ TÁT                                            437

có thể khiến quả đất này rung động, chuyển động mạnh. Đó là nhân thứ hai, duyên thứ hai khiến đại địa chấn động.

15. Lại nữa, này Ananda, khi vị Bồ-tát ở cõi Tusita
(Đâu suất) từ bỏ thân, chánh niệm, tỉnh giác, nhập
vào mẫu thai, khi ấy quả đất này rung động, chuyển
động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ ba, duyên thứ
ba khiến đại địa chấn động.

16. Lại nữa, này Ananda, khi vị Bồ-tát, chánh niệm, tỉnh giác, ra khỏi mẫu thai, khi ấy quả đất này rung động, chuyển động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ tư, duyên thứ tư khiến đại địa chấn động.

17. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai chứng ngộ vô
thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, khi ấy quả đất rung
động, chuyển động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ
năm, duyên thứ năm khiến đại địa chấn động.

18. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai chuyển bánh
xe Pháp, khi ấy quả đất này rung động, chuyển động,
chấn động mạnh. Đó là nhân thứ sau, duyên thứ sau,
khiến đại địa chấn động.

19. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai, chánh niệm, tỉnh giác, từ bỏ, không duy trì mạng sống, khi ấy quả đất này rung động, chuyển động, chấn động mạnh.

BỒ TÁT                                             438

Đó là nhân thứ bảy, duyên thứ bảy, khiến đại địa chấn động.

20. Lại nữa, này Ananda, khi Như Lai nhập vô dư y
Niết Bàn, khi ấy quả đất này rung động, chuyển
động, chấn động mạnh. Đó là nhân thứ tám duyên
thứ tám, khiến đại địa chấn động.

Này Ananda, do tám nhân này, tám duyên này, khiến đại địa chấn động.

21. Này Ananda, có tám chúng. Thế nào là tám?

- Chúng Sát-đế-Lỵ,
- Chúng Bà-la-môn,
- Chúng Cư sĩ,
- Chúng Sa-môn,
- Chúng Bốn Thiên vương,
- Chúng Tam thập tam thiên,
- Chúng Ma,
- Chúng Phạm thiên.

22. Này Ananda, Ta nhớ lại Ta đã đến chúng Sát - đế-lỵ hơn một trăm lần. Tại đây trước khi Ta ngồi, trước khi Ta nói chuyện, và trước khi cuộc đối thoại

BỒ TÁT                                            439

bắt đầu, dung sắc của chúng Sát-đế-lỵ như thế nào,
dung sắc của Ta cũng như vậy; giọng nói chúng
như thế nào, giọng nói của Ta cũng như vậy. Và
với bài pháp thoại, Ta giảng dạy, khích lệ, làm cho
phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ. Khi Ta đang nói,
chúng không biết: "Kẻ nói ấy là ai, là chư Thiên
chăng, là Người chăng?" sau khi Ta giảng dạy, khích
lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ với bài
pháp thoại, Ta biến mất. Khi Ta biến mất, chúng
không biết: "Kẻ biến mất ấy là ai, là chư Thiên
chăng, là Ngươi chăng?".

23. Này Ananda. Ta nhớ lại Ta đã đến chúng Bà-la- môn hơn một trăm lần... chúng Cư sĩ... chúng Sa- môn... chúng Bốn Thiên vương... chúng Tam thập tam thiên... chúng Ma... chúng Phạm thiên hơn trăm lần, tại đây trước khi Ta ngồi, trước khi Ta nói chuyện và trước khi cuộc đối thoại bắt đầu dung sắc của chúng Phạm thiên như thế nào, dung sắc của Ta cũng vậy; giọng nói của chúng như thế nào, giọng nói của Ta cũng vậy. Và với bài pháp thoại, Ta giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ. Khi Ta đang nói, chúng không biết: "Kẻ nói ấy là ai, là chư Thiên chăng, là Người chăng?" Sau khi Ta giảng dạy, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ, Ta biến mất. Khi Ta biến mất, chúng không biết: "Kẻ biến mất đó là ai, là chư Thiên chăng, là

BỒ TÁT                                            440

Người chăng? " Này Ananda, như vậy là tám chúng.

24. Này Ananda, có tám thắng xứ. Thế nào là tám?

25. Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại
sắc, có hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là
thắng xứ thứ nhất.

26. Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại
sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau
khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng
xứ thứ hai.

27. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại
ngoại sắc có hạn lượng đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức
rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy",
đó là thắng xứ thứ ba.

28. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại
ngoại sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là
thắng xứ thứ tư.

29. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh - như bông gai màu xanh, tướng sắc

BỒ TÁT                                             441

xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh - như lụa Ba-la- nại, cả hai mặt láng trơn, màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh ánh sáng xanh. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ năm.

30. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu vàng, sắc màu vàng, tướng màu vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng - như bông Kanikàra màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng trơn màu vàng, tướng sắc vàng hình sắc vàng - như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ sáu.

31. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng sắc đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ - như bông bandhujìvaka màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng màu đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng trơn màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng màu đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu đỏ tướng sắc đỏ, hình sắc đỏ,

BỒ TÁT                                             442

ánh sáng đỏ, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ bảy.

32. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng - như sao mai Osadhi màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng - như lụa sa Balanại, cả hai mặt láng trơn màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ tám. Này Ananda như vậy là tám thắng xứ.

33. Này Ananda, có tám giải thoát. Thế nào là tám?

- Tự mình có sắc, thấy các sắc; đó là sự giải thoát
thứ nhất.
- Quán tưởng nội sắc là vô sắc, thấy các ngoại
sắc; đó là sự giải thoát thứ hai.
- Quán tưởng (sắc là) tịnh, chú tâm trên suy
tưởng ấy; đó là sự giải thoát thứ ba.
- Vượt khỏi hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ các
tưởng hữu đối, không tác ý đến những tưởng

BỒ TÁT                                               443

khác biệt, với suy tư "hư không là vô biên",
chứng và trú Không vô biên xứ; đó là sự giải
thoát thứ tư.
- Vượt khỏi hoàn toàn Không vô biên xứ, với suy
tư "thức là vô biên", chứng và trú Thức vô biên
xứ; đó là giải thoát thứ năm.
- Vượt khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, với suy
tư "không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu
xứ; đó là sự giải thoát thứ sáu.
- Vượt khỏi hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và
trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ; đó là sự giải
thoát thứ bảy.
- Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng; đó là sự giải
thoát thứ tám.

Này Ananda, như vậy là tám giải thoát.

34. Này Ananda, một thời Ta ở tại Uruvelà, trên
bờ     sông    Neranjara,     dưới     gốc      cây
Ajapàlanigrodha khi Ta mới thành đạo. Này
Ananda, lúc bấy giờ Ác ma đến tại chỗ Ta ở, khi đến
xong liền đứng một bên. Này Ananda, sau khi đứng
một bên, Ác ma nói với Ta: "Bạch Thế Tôn, nay Thế
Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế
Tôn nay đã đến thời Thế Tôn diệt độ".

BỒ TÁT                                           444

35. Này Ananda, khi được nói vậy, Ta nói với Ác ma:

- "Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những
Tỷ-kheo của Ta chưa thành những đệ tử chơn
chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì
Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và Tùy pháp,
sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học
hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình
bày, xác định, khai minh, phân tách và giải thích rõ
ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể
chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có
truyền bá Chánh pháp thần diệu.

Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo ni của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá Chánh pháp thần diệu.

Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những nam cư sĩ của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn

BỒ TÁT                                               445

chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh, sống theo chánh pháp, sau khi học hỏi giáo lý chưa có thể tuyên bố diễn giảng trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể truyền bá chánh pháp thần diệu.

Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những
nữ cư sĩ của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn
chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì
Chánh pháp, thành tựu chánh pháp và tùy pháp, sống
chơn chánh, sống theo chánh pháp, sau khi học hỏi
giáo lý chưa có thể tuyên bố diễn giảng trình bày, xác
định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng
Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất
vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể
truyền bá chánh pháp thần diệu.

Này Ác ma, Ta không diệt độ khi nào phạm hạnh
mà Ta giảng dạy chưa được thành tựu, thịnh đạt,
phổ biến, quảng bá, biến mãn, nghĩa là được khéo
giảng dạy cho loài Người.

36. Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Ác ma đến Ta, sau khi đến liền đứng một bên. Này

BỒ TÁT                                               446

Ananda, Ác ma đứng một bên nói với Ta như sau:

"Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ
hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn
diệt độ. Bạch Thế Tôn, đây là lời Thế Tôn đã nói:
"Này Ác ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-
kheo của Ta chưa trở thành những đệ tử chơn chánh,
sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa văn, duy trì Chánh
pháp, thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chân
chánh, sống theo Chánh pháp, sau khi học hỏi giáo
lý, chưa có thể tuyên bố, diễn giảng, trình bày, xác
định, khai minh, phân tách và giải thích rõ ràng
Chánh pháp; khi có tà đạo khởi lên, chưa có thể chất
vấn và hàng phục một cách khéo léo, chưa có thể
truyền bá Chánh pháp thần diệu". Bạch Thế Tôn, nay
những Tỷ-kheo của Thế Tôn đã trở thành những đệ
tử chơn chánh, sáng suốt, có kỷ luật, sẵn sàng, đa
văn, duy trì Chánh pháp, thành tựu Chánh pháp và
tùy pháp, sống chân chánh, sống theo Chánh pháp,
sau khi học hỏi giáo lý đã có thể tuyên bố, diễn giảng,
trình bày, xác định, khai minh, phân tách và giải
thích rõ ràng Chánh pháp, khi có tà đạo khởi lên, đã
có thể chất vấn và hành phục một cách khéo léo, đã
có thể truyền bá Chánh pháp một cách thần diệu.
Như vậy, nay Thế Tôn hãy diệt độ, Thiện Thệ hãy
diệt độ. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn diệt
độ.

BỒ TÁT                                               447

Bạch Thế Tôn đây là lời Thế Thôn đã nói: "Này Ác
ma, Ta sẽ không diệt độ khi nào những Tỷ-kheo ni
của Ta...; khi nào những cư sĩ của Ta...; khi nào phạm
hạnh Ta giảng dạy chưa được thành tựu, thịnh đạt,
phổ biến, quảng bá, biến mãn nghĩa là được khéo
giảng dạy cho loài Người". Bạch Thế Tôn, nay phạm
hạnh Thế Tôn giảng dạy đã được thành tựu, thịnh
đạt, phổ biến, quảng bá, biến mãn nghĩa là được khéo
giảng dạy cho loài Người. Như vậy, nay Thế Tôn hãy
diệt độ, Thiện Thệ hãy diệt độ. Bạch Thế Tôn nay đã
đến thời Thế Tôn diệt độ".

37. Khi được nói vậy, Ta nói với Ác ma:

"Này Ác ma, hãy an tâm, không bao lâu Như Lai sẽ diệt độ. Sau ba tháng bắt đầu từ hôm nay Như Lai sẽ diệt độ".

Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Như Lai chánh niệm, tỉnh giác, từ bỏ thọ, hành (không duy trì mạng sống lâu hơn nữa).

38. Khi được nói vậy, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho

BỒ TÁT                                              448

loài Trời và loài Người.

- Thôi đi, này Ananda, đừng có thỉnh cầu Như Lai nữa. Này Ananda, nay thỉnh cầu Như Lai không còn kịp thời.

39. Lần thứ hai, tôn giả Ananda... Lần thứ ba, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp,
Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho
chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an
lạc cho loài Trời và loài Người.

- Này Ananda, Ngươi có tin sự giác ngộ Thế Tôn không?

- Bạch Thế Tôn, con có tin!

- Vậy, này Ananda, sao Ngươi lại làm phiền Như Lai đến ba lần.

40. - Bạch Thế Tôn, chính con được tận mặt, đích thân nghe Thế Tôn dạy như sau: "Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu muốn, người ấy có thể sống đến

BỒ TÁT                                              449

một kiếp, hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc... Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại".

- Này Ananda, Ngươi có tin tưởng không?

- Bạch Thế Tôn, con có tin tưởng!

- Này Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy
là khuyết điểm của Ngươi, đã không nhận hiểu sự
gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của
Như Lai, Ngươi không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch
Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện
Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng
sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương
tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho
loài Trời và loài Người". Này Ananda, nếu Ngươi
thỉnh Như Lai, Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu
thỉnh, nhưng đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận
lời. Này Ananda như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy
là khuyết điểm của Ngươi.

41. Này Ananda, một thời Ta ở tại Vương Xá, núi Linh Thứu (Gijjha Kuta). Tại đấy Ta nói với Ananda: "Này Ananda, khả ái thay thành Vương Xá! Khả ái thay núi Linh Thứu! Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu

BỒ TÁT                                              450

người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp, hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều l

BỒ TÁT                                         451

Lâm, hồ Kalandaka... Ta cũng ở thành Vương Xá, tại rừng Jìvakambavana... Ta cũng ở thành Vương Xá tại Maddakucchi ở Lộc Uyển.

43. Này Ananda, tại đấy Ta nói: "Này Ananda, khả
ái thay thành Vương Xá, khả ái thay núi Linh Thứu,
khả ái thay Nigrodhàràma, khả ái thay Corapapàta,
khả ái thay hang Sattapanni trên núi Vebhara, khả ái
thay hang đá Kàla trên núi Isigili, khả ái thay hang
đá Sappasondika trong rừng Sìta, khả ái thay suối
nước nóng Tapodàràma, khả ái thay hồ con sóc ở tại
Trúc Lâm, khả ái thay rừng Jìvakambavana, khả ái
thay vườn Nai ở tại Maddakucchi"!

44. "Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp, hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Thế Tôn. Ngươi không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho

BỒ TÁT                                             452

chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an
lạc cho loài Trời và loài Người". Này Ananda, nếu
Ngươi cầu thỉnh Như Lai, Như Lai có thể bác bỏ
hai lần cầu thỉnh, nhưng đến lần thứ ba, Như Lai
có thể nhận lời. Này Ananda, như vậy là lỗi của
Ngươi, như vậy là khuyết điểm của Ngươi".

45. Này Ananda, một thời Ta ở Vesàli tại điện thờ Udena.

Tại đấy, này Ananda, Ta cũng nói. "Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện thờ Udena. Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu người ấy muốn, có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, nay Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại". Dầu vậy, này Ananda, Ngươi không thể nhận hiểu sự gợi ý quá rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Như Lai, Ngươi không thỉnh cầu Như Lai: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời,

BỒ TÁT                                             453

vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và
loài Người". Này Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh Như
Lai, Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh, nhưng
đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận lời. Này Ananda,
như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy là khuyết điểm
của Ngươi.

46. Này Ananda, một thời Ta ở thành Vesàli tại điện
thờ Gotamaka... ta cũng ở thành Vesàli tại điện thờ
Sattambaka... Ta cũng ở thành Vesàli tại điện thờ
Bahuputta... Ta cũng ở thành Vesàli tại điện thờ
Sàrandada...

47. Này Ananda, hôm nay tại điện thờ Càpàla, Ta nói với ngươi: "Này Ananda, khả ái thay Vesàli, khả ái thay điện thờ Udena, khả ái thay điện thờ Gotamaka, khả ái thay điện thờ Sattamba, khả ái thay điện thờ Buhuputta, khả ái thay điện thờ Sàrandada, khả ái thay đền Càpàla. Này Ananda, những ai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo thời, nếu muốn, người ấy có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại. Này Ananda, Như Lai đã tu bốn thần túc, tu tập nhiều lần, thật lão luyện, thật chắc chắn, thật bền vững, điêu luyện, thiện xảo. Này Ananda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hay phần kiếp còn lại". Dầu vậy,

BỒ TÁT                                             454

này Ananda, Ngươi không thể nhận hiểu sự gợi ý quá
rõ ràng, sự hiện tướng quá rõ ràng của Như Lai,
Ngươi không thỉnh cầu Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn,
Thế Tôn hãy ở lại cho đến trọn kiếp, Thiện Thệ hãy
ở lại cho đến trọn kiếp, vì lợi ích cho chúng sanh, vì
hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời
và loài Người". Này Ananda, nếu Ngươi cầu thỉnh
Như Lai; Như Lai có thể bác bỏ hai lần cầu thỉnh,
nhưng đến lần thứ ba, Như Lai có thể nhận lời. Này
Ananda, như vậy là lỗi của Ngươi, như vậy là khuyết
điểm của Ngươi.

48. Này Ananda, phải chăng ngay từ ban đầu Ta đã từng tuyên bố rằng mọi vật ưu ái, thân tình đều phải bị thay đổi, trở về hư không, biến dịch?

Này Ananda, làm sao có thể được như vầy:
Những gì sanh khởi, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến
hoại mà lại mong khỏi có sự biến diệt? Thật
không có sự trạng ấy.

Này Ananda, những gì Như Lai đã từ bỏ, dứt
khoát, xả ly, phóng xả, khước từ, chính là thọ,
hành. Như Lai đã nói và nói một cách dứt khoát:
"Không lâu, Như Lai sẽ diệt độ. Sau ba tháng bắt
đầu hôm nay, Như Lai sẽ diệt độ". Nói rằng Như

BỒ TÁT                                              455

Lai vì muốn sống mà phản lại lời tuyên bố trên, thời thật không có sự trạng ấy.

Này Ananda, chúng ta hãy đi đến giảng đường Kùtagàra tại rừng Đại Lâm.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

49. Rồi Thế Tôn cùng tôn giả Ananda đi đến giảng đường Kùtagàra vườn Đại Lâm, khi đi đến, Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đi mời tất cả Tỷ-kheo sống ở gần Vesàli tụ họp tại giảng đường này.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, đi mời tất cả vị
Tỷ-kheo sống ở gần Vesàli tụ họp tại giảng đường,
rồi đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng một
bên. Sau khi đứng một bên, tôn giả Ananda bạch Thế
Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng Tỷ-kheo đã tụ họp. Bạch Thế Tôn, Ngài hãy làm những gì Ngài nghĩ là hợp thời.

BỒ TÁT                                          456

50. Thế Tôn liền đi đến giảng đường và ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn nói với các vị Tỷ- kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay những pháp do Ta chứng
ngộ và giảng dạy cho các Ngươi, các Ngươi phải
khéo học hỏi, thực chứng tu tập và truyền rộng để
phạm hạnh được trường tồn, vĩnh cửu, vì hạnh
phúc cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì
lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh
phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người.

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp do Ta chứng
ngộ và giảng dạy, các Ngươi phải khéo học hỏi,
thực chứng, tu tập và truyền rộng để cho phạm
hạnh được trường tồn, vĩnh cửu, vì hạnh phúc cho
chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì
an lạc cho loài Trời và loài Người?

Chính là Bốn Niệm xứ, Bốn Chánh cần, Bốn Thần
túc, Năm Căn, Năm Lực, Bảy Bồ-đề phần, Tám
Thánh đạo phần. Này các Tỷ-kheo, chính những
pháp này do Ta chứng ngộ và giảng dạy, mà các
Ngươi phải khéo học hỏi, thực chứng, tu tập và
truyền rộng để phạm hạnh được trường tồn, vĩnh
cửu, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương

BỒ TÁT                                             457

tưởng của đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người.

51. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, đây là lời Ta nhắn nhủ các
Ngươi. Các hành là vô thường. Hãy tinh tấn lên
để tự giải thoát, không lâu Như Lai sẽ diệt độ. Sau
ba tháng bắt đầu từ hôm nay, Như Lai sẽ diệt độ.

Đó là lời Thế Tôn dạy. Sau khi nói vậy, Thiện Thệ lại nói thêm:

Ta đã già, dư mạng chẳng còn bao,
Từ biệt các Ngươi, Ta đi một mình.
Tự mình làm sở y cho chính mình,
Hãy tinh tấn, chánh niệm, giữ giới
luật,
Nhiếp thúc ý chí, bảo hộ tự tâm.
Ai tinh tấn trong pháp và luật này
Sẽ diệt sanh tử, chấm dứt khổ đau.

IV

1. Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng đắp y, đem theo y bát, vào Vesàli để khất thực. Sau khi khất thực ở Vesàli, ăn xong và trên đường khất thực trở về, Thế Tôn

BỒ TÁT                                            458

nhìn Vesàli với cái nhìn của con voi chúa rồi nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, lần này là lần cuối cùng, Như Lai nhìn Vesàli. Này Ananda, chúng ta hãy đi đến làng Bhandagàma.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn . Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Bhandagàma. Tại đây, Thế Tôn ở tại Bhandagàma.

2. Rồi Thế Tôn nói với Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không chứng đạt bốn Pháp mà Ta và các Ngươi
lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử. Thế nào
là bốn?

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ
không chứng đạt Thánh Giới mà Ta và các
Ngươi lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh
tử.

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không chứng đạt Thánh Định mà Ta và các Ngươi lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử.

BỒ TÁT                                            459

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ, không chứng đạt Thánh Tuệ mà Ta và các Ngươi lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh tử.

- Này các Tỷ-kheo, chính vì không giác ngộ,
không chứng đạt Thánh giải thoát mà Ta và
các Ngươi lâu đời phải trôi lăn trong biển sanh
tử.

Này các Tỷ-kheo, khi Thánh Giới được giác ngộ,
được chứng đạt; khi Thánh Định được giác ngộ,
được chứng đạt; khi Thánh Tuệ được giác ngộ, được
chứng đạt; khi Thánh giải thoát được giác ngộ, được
chứng đạt, thời tham ái một đời sống tương lai
được trừ diệt, những gì đưa đến một đời sống mới
được dứt sạch, nay không còn một đời sống nào
nữa.

3. Đó là lời Thế Tôn dạy. Sau khi nói vậy, Thiện Thệ lại nói thêm:

Giới, Định, Tuệ và Giải thoát vô
thượng
Gotama danh xưng đã chứng ngộ.
Đấng Giác Ngộ giảng pháp chúng
Tỷ-kheo.
Đạo Sư diệt khổ, pháp nhãn, tịnh

BỒ TÁT                                            460

lạc.

4. Trong thời gian Thế Tôn ở tại Bhandagàma, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ, Định cùng tu
với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng
tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm
cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các
món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu),
vô minh lậu.

5. Rồi Thế Tôn, sau khi ở Bhandagàma cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Hatthigam... Ambagama...   Jambugama...,   hãy   đi    đến Bhoganagara.

6. - Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Bhoganagara.

7. Tại đây, Thế Tôn ở Bhoganagara tại đền Ananda, Ngài nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng bốn Đại giáo pháp,

BỒ TÁT                                             461

hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

8. - Này các Tỷ-kheo, có thể có Tỷ-kheo nói: "Này
Hiển giả, tôi tự thân nghe từ miệng Thế Tôn, tự
thân lãnh thọ, như vậy là Pháp, như vậy là Luật, như
vậy là lời dạy của vị Đạo Sư".

 Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo
ấy. Không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi
chữ, mỗi mỗi câu, cần phải được học hỏi kỹ
lưỡng và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu
với Luật.

 Khi đem so sanh với Kinh, đối chiếu với Luật,
nếu chúng không phù hợp với Kinh, không
tương ứng với Luật thời các Ngươi có thể kết
luận: "Chắc chắn những lời này không phải là
lời Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai
lầm". Và này các Tỷ kheo, các Ngươi hãy từ bỏ
chúng.

 Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với

BỒ TÁT                                            462

Luật và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương
ứng với Luật, thời các Ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời này phải là lời dạy của
Thế Tôn và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn
chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy là Đại giáo
pháp thứ nhất, các Ngươi hãy thọ trì.

9. Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nói: "Tại trú xứ
kia, có Tăng chúng ở với các vị Thượng tọa, với các
Thủ chúng. Tôi tự thân nghe từ miệng Tăng
chúng, tự thân lãnh thọ, như vậy là Pháp, như vậy
là Luật, như vậy là lời dạy của vị Đạo Sư".

- Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo
ấy. Không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi
chữ, mỗi mỗi câu, phải được học hỏi kỹ lưỡng
và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật.

- Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật,
và nếu chúng không phù hợp với Kinh, không
tương ứng với Luật thời các Ngươi có thể kết
luận: "Chắc chắn những lời này không phải là
lời Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai
lầm". Và này các Tỷ-kheo, các Ngươi hãy từ
bỏ chúng.

BỒ TÁT                                           463

- Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương
ứng với luật, thời các ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời này phải là lời dạy của
Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn
chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy là Đại giáo
pháp thứ hai, các Ngươi hãy thọ trì.

10. Này các Tỷ-kheo, có thể có vị Tỷ-kheo nói: "Tại
trú xứ kia có nhiều Tỷ-kheo Thượng tọa ở, những
vị này là bậc đa văn, gìn giữ truyền thống, trì pháp,
trì luật, trì pháp yếu. Tôi tự thân nghe từ miệng
những vị Thượng tọa ấy, tự thân lãnh thọ, như vậy
là Pháp, như vậy là Luật, như vậy là lời dạy của vị
Đạo Sư".

- Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo
ấy. Không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi
chữ, mỗi mỗi câu, phải được học hỏi kỹ lưỡng
và đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật.

- Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật,
và nếu không phù hợp với Kinh, không tương
ứng với Luật thời các ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời này không phải là lời

BỒ TÁT                                             464

Thế Tôn và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai lầm". Và này các Tỷ-kheo, các Ngươi hãy từ bỏ chúng.

- Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật, và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương
ứng với Luật, thời các Ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời ấy phải là lời dạy của
Thế Tôn và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn
chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy là Đại giáo
pháp thứ ba, các Ngươi hãy thọ trì.

11. Này các Tỷ-kheo, có thể có Tỷ-kheo nói: "Tại trú
xứ kia, có một vị Thượng tọa, vị này là bậc đa văn,
gìn giữ truyền thống, trì pháp, trì luật, trì pháp yếu.
Tôi tự thân nghe từ Thượng tọa, tự thân lãnh thọ;
như vậy là Pháp, như vậy là Luật, như vậy là lời dạy
của vị Đạo Sư".

- Này các Tỷ-kheo, các Ngươi không nên tán
thán, không nên hủy báng lời nói của Tỷ-kheo
ấy. Không tán thán, không hủy báng, mỗi mỗi
chữ, mỗi mỗi câu, cần phải được học hỏi kỹ
lưỡng và đem so sánh với Kinh, đối chiếu với
Luật.

- Khi đem so sánh với Kinh, đối chiếu với Luật,

BỒ TÁT                                               465

và nếu chúng không phù hợp với Kinh, không
tương ứng với Luật, thời các ngươi có thể kết
luận: "Chắc chắn những lời này không phải là
lời của Thế Tôn, và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo sai
lầm". Và này các Tỷ-kheo, các Ngươi hãy từ
bỏ chúng.

- Khi đem so sánh với Kinh, đem đối chiếu với
Luật, và nếu chúng phù hợp với Kinh, tương
ứng với Luật, thời các ngươi có thể kết luận:
"Chắc chắn những lời ấy phải là lời dạy của
Thế Tôn và Tỷ-kheo ấy đã thọ giáo chơn
chánh". Này các Tỷ-kheo, như vậy là Đại giáo
pháp thứ tư, các Ngươi hãy thọ trì.

Này các Tỷ-kheo, bốn đại giáo pháp này, các Ngươi hãy thọ trì.

12. Trong khi Thế Tôn ở tại Bhoganagara, pháp thoại này được giảng cho chúng Tỷ-kheo:

- Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ, Định cùng tu với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn.

Tuệ cùng tu với Định sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích
lớn. Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn
toàn các món lậu hoặc, tức là dục lậu, hữu lậu (tri
kiến lậu), vô minh lậu.

BỒ TÁT                                            466

13. Rồi Thế Tôn, sau khi ở tại Bhoganagara cho đến khi Ngài xem là vừa đủ, liền bảo tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta sẽ đi đến Pàvà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

Và Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến Pàvà, tại vườn xoài của Cunda, một người thợ sắt.

14. Thợ sắt Cunda nghe: "Nay Thế Tôn đã đến Pàvà
và hiện đang ở trong vườn xoài của ta". Rồi thợ sắt
Cunda đến tại chỗ Thế Tôn, khi đến xong liền đảnh
lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Và Thế Tôn thuyết
pháp cho thợ sắt Cunda đang ngồi một bên, khích lệ,
làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ.

15. Và thợ sắt Cunda, sau khi được Thế Tôn thuyết
pháp, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoa hỷ,
liền bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn
nhận lời mời của con ngày mai đến dùng cơm với
chúng Tỷ-kheo". Thế Tôn im lặng nhận lời.

16. Thợ sắt Cunda, sau khi biết Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân phía hữu hướng về Ngài và từ biệt.

BỒ TÁT                                            467

17. Và thợ sắt Cunda, sau khi đêm đã mãn, liền cho
sửa soạn tại nhà các món ăn thượng vị, loại cứng và
loại mềm và nhiều thứ Sùkara-maddave (một loại
mộc nhĩ), và báo tin cho Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn,
giờ đã đến, cơm đã sẵn sàng".

18. Và Thế Tôn buổi sáng đắp y, mang theo y bát,
cùng với chúng Tỷ-kheo đến nhà thợ sắt Cunda, khi
đến xong liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi
ngồi. Thế Tôn nói với thợ sắt Cunda:

- Này Cunda, loại mộc nhĩ đã soạn sẵn, hãy dọn cho ta. Còn các món ăn khác đã soạn sẵn, loại cứng và loại mềm, hãy dọn cho chúng Tỷ-kheo.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Thợ sắt Cunda vâng lời Thế Tôn, dọn cho Thế Tôn các món mộc nhĩ đã soạn sẵn, và dọn cho chúng Tỷ- kheo các món ăn khác, loại cứng và loại mềm.

19. Rồi Thế Tôn nói với thợ sắt Cunda:

- Này Cunda, món ăn mộc nhĩ còn lại, Ngươi hãy
đem chôn vào một lỗ. Này Cunda, Ta không thấy
một ai ở cõi Trời, cõi Người, ở Ma giới, ở Phạm
thiên giới, không một người nào trong chúng Sa-
môn và chúng Bà-la-môn, giữa những Thiên,

BỒ TÁT                                           468

Nhân, ăn món mộc nhĩ này mà có thể tiêu hóa được, trừ Như Lai.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Thợ sắt Cunda vâng theo Thế Tôn, đem chôn món ăn
mộc nhĩ còn lại vào một lỗ, đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh
lễ Ngài và ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn thuyết
pháp cho thợ sắt Cunda đang ngồi xuống một bên,
khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ rồi
từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.

20. Sau khi dùng cơm của thợ sắt Cunda, Thế Tôn
bị nhiễm bệnh nặng, bệnh lỵ huyết, đau đớn gần
như đến chết, và Thế Tôn chánh niệm tĩnh giác,
nhẫn nại, chịu đựng cơn bệnh.

Rồi Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi đến Kusinàra.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

Tôi nghe: Sau khi dùng cơm tại nhà thợ sắt Cunda. Cơn bệnh khốc liệt bỗng khởi lên, gần

BỒ TÁT                                            469

như chết đến nơi.
Sau khi cùng món ăn loại mộc nhĩ.
Kịch bệnh khởi lên nơi bậc Đạo Sư.
Điều phục bệnh hoạn, Thế Tôn dạy rằng:
"Ta đi đến thành Kusinàra".

21. Rồi Thế Tôn bước xuống đường, đến một gốc cây và nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy xếp tư áo Sanghàti. Ta cảm thấy mệt mỏi và muốn ngồi nghỉ, này Ananda.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn và xếp tư áo Sanghàti lại.

22. Thế Tôn ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, và nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đem nước cho Ta. Này Ananda, Ta nay đang khát và muốn uống nước.

Khi được nói vậy, tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, vừa mới có khoảng năm trăm cỗ xe chạy qua. Do bánh xe khuấy lên, nước trở thành nông

BỒ TÁT                                           470

cạn, khuấy động và vẩn đục. Bạch Thế Tôn, sông
Kakutthà không xa ở đây, nước thuần tịnh, dễ chịu,
mát mẻ, trong sáng, dễ đến và khả ái. Tại đó, Thế
Tôn có thể uống nước và làm dịu mát chân tay.

23. Lần thứ hai, Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đem nước uống cho Ta. Này Ananda, Ta nay đang khát và muốn uống nước.

Lần thứ hai tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, vừa mới có khoảng năm trăm cỗ xe chạy qua. Do bánh xe khuấy lên, nước trở thành nông cạn, khuấy động và vẩn đục. Bạch Thế Tôn, sông Kakutthà không xa ở đây, nước thuần tịnh, dễ chịu, mát mẻ, trong sáng, dễ đến và khả ái. Tại đó, Thế Tôn có thể uống nước và làm dịu mát chân tay.

24. Lần thứ ba, Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy đem nước uống cho Ta. Này Ananda, Ta nay đang khát và muốn uống nước.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, lấy bát và đi đến con sông nhỏ. Con sông đang chảy nông cạn,

BỒ TÁT                                             471

khuấy động và vẩn đục, khi tôn giả Ananda đến, liền trở thành trong trẻo, sáng lặng, không vẩn đục.

25. Tôn giả Ananda tự nghĩ: "Thật kỳ diệu thay, thật hy hữu thay thần túc và uy lực của Như Lai. Con sông nhỏ đang chảy nông cạn, khuấy động và vẩn đục này, khi ta đến, liền trở thành trong trẻo, sáng lặng và không vẩn đục". Sau khi dùng bát lấy nước, tôn giả Ananda đến chỗ Thế Tôn và bạch với Ngài:

- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu! Bạch Thế Tôn thật
là hy hữu. Bạch Thế Tôn, con sông nhỏ đang chảy
nông cạn, khuấy động và vẩn đục này, khi con đến,
liền trở thành trong trẻo, sáng lặng và không vẩn đục.
Xin thỉnh Thế Tôn dùng nước. Xin thỉnh Thiện Thệ
dùng nước!

Và Thế Tôn uống nước.

26. Lúc bấy giờ, Pukkusa, dòng họ Mallà, đệ tử của ngài Alàra Kàlàma đang đi trên con đường từ Kusinàra đến Pàvà.

Pukkusa, dòng họ Mallà thấy Thế Tôn ngồi dưới
gốc cây, liền đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
Pukkusa, dòng họ Mallà, bạch Thế Tôn:

BỒ TÁT                                              472

- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu, bạch Thế Tôn thật là hy hữu, trạng thái trầm tĩnh của một vị xuất gia!

27. Bạch Thế Tôn, thuở xưa, ngài Alàra Kàlàma
đang đi trên đường. Rồi ngài bước xuống đường và
ngồi xuống một gốc cây, không xa con đường để
nghỉ trưa. Bạch Thế Tôn, lúc ấy có khoảng năm trăm
cỗ xe đi ngang qua gần ngài Alàra Kàlàma. Bạch Thế
Tôn, có một người đi theo sau lưng đoàn xe ấy, đễn
chỗ ngài Alàra Kàlàma và nói với ngài:

- "Tôn giả có thấy khoảng năm trăm cỗ xe vừa đi qua không?"

- "Này Hiền giả, ta không thấy".

- "Tôn giả có nghe tiếng không?"

- "Này Hiền giả, ta không nghe tiếng".

- "Có phải Tôn giả đang ngủ không?"

- "Này Hiền giả, không phải ta đang ngủ".

- "Vậy có phải Tôn giả đang thức tỉnh?"

- "Này Hiển giả, ta đang thức tỉnh".

BỒ TÁT                                            473

- "Tôn giả đang thức tỉnh nhưng không thấy khoảng
năm trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên, cũng
không nghe thấy tiếng. Bạch Tôn giả, cái áo của Tôn
giả cũng bị lấm bụi".

- "Này Hiền giả, phải, áo ta bị lấm bụi".

Bạch Thế Tôn, người ấy liền tự nghĩ: "Thật là kỳ
diệu, thật là hy hữu sự trầm tĩnh của vị xuất gia.
Trong khi giác tỉnh, còn thức nhưng không thấy năm
trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên, cũng
không nghe tiếng". Sau khi tỏ sự thâm tín đối với
ngài Alàra Kàlàma, vị ấy từ biệt.

28. - Này Pukkusa, nhà ngươi nghĩ thế nào? Cái gì
khó làm hơn, cái gì khó thực hiện hơn? Một người
trong khi giác tỉnh, còn thức mà không thấy năm
trăm cỗ xe vừa đi ngang qua gần một bên, cũng
không nghe tiếng. Hay một người đang giác tỉnh,
còn thức, trong khi trời đang mưa, mưa tầm tả ào
ào, trong khi điện quang chớp lòa, sấm sét vang
động, mà không thấy, cũng không nghe tiếng?

29. - Bạch Thế Tôn, nói gì đến năm trăm cỗ xe này, cho đến hoặc sáu trăm, hoặc bảy trăm, hoặc tám trăm, hoặc chín trăm, hoặc một ngàn, cho đến trăm ngàn cỗ xe, cũng không thể so sánh được. Thật khó làm hơn, khó thực hiện hơn, một người đang giác

BỒ TÁT                                           474

tỉnh, còn thức, trong khi trời đang mưa, mưa tầm tả ào ào, trong khi điện quang chớp lòa, sấm sét vang động, mà không thấy cũng không nghe tiếng.

30. - Này Pukkusa, một thời, Ta ở Atumà, tại nhà
đập lúa. Lúc bấy giờ trời mưa, mưa tầm tả ào ào,
điện quang chớp lòa, sấm sét vang động, có hai anh
em nông phu, và bốn con bò đực bị sét đánh chết.
Này Pukkusa, một số đông người từ Atumà đi ra đến
tại chỗ hai anh em nông phu và bốn con bò đực bị sét
đánh chết...

31. Này Pukkusa, lúc bấy giờ Ta từ nhà đập lúa đi ra
và đi qua đi lại ngoài trời, trước cửa nhà đập lúa, Này
Pukkusa, có một người từ nơi đám đông ấy đi ra, đến
chờ Ta, đảnh lễ và đứng một bên. Và Ta nói với
người ấy đang đứng một bên:

32: - "Này Hiền giả, vì sao có số đông người tụ họp như vậy?"

- Bạch Thế Tôn vừa rồi trời đang mưa, mưa tầm tả
ào ào, điện quang chớp lòa, sấm sét vang động, có
hai anh em nông phu, và bốn con bò đực bị sét đánh
chết. Do vậy mà có số đông người ấy tụ họp tại đây.
Bạch Thế Tôn, lúc ấy Ngài ở tại chỗ nào?"

- "Này Hiền giả, lúc ấy Ta ở tại đây".

BỒ TÁT                                               475

- "Bạch Thế Tôn, Ngài không thấy gì cả sao?"

- "Này Hiền giả, Ta không thấy gì".

- "Bạch Thế Tôn, Ngài không nghe tiếng gì cả sao?"

- "Này Hiền giả, Ta không nghe tiếng gì".

- "Bạch Thế Tôn, có phải Ngài đang ngủ, phải không?"

- "Này Hiền giả, không phải ta đang ngủ".

- "Bạch Thế Tôn, có phải Ngài đang tỉnh thức phải không?"

- "Này Hiền giả, phải".

- "Bạch Thế Tôn, Ngài đang tỉnh thức, nhưng trong
khi trời mưa, mưa tầm tả ào ào, điện quang chớp lòa,
sấm sét vang động, có hai anh em nông phu và bốn
con bò đực bị sét đánh chết, nhưng Ngài không thấy,
cũng không nghe gì".

- Này Hiền giả, phải như vậy".

33. Này Pukkusa, người ấy liền tự nghĩ: "Thật là kỳ diệu, thật là hy hữu sự trầm lặng của vị xuất gia, khi

BỒ TÁT                                              476

thức tỉnh, dầu có mưa tầm tả ào ào, điện quang chói
lòa, sấm sét vang động, có hai anh em nông phu và
bốn con bò đực bị sét đánh chết mà không thấy gì,
không nghe gì hết". Sau khi nói lên lòng tin tưởng ở
nơi Ta, người ấy đảnh lễ Ta, thân phía hữu hướng về
phía Ta và từ biệt.

34. Khi được nói vậy, Pukkusa, dòng họ Mallà bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, sự tin tưởng của con đối với ngài Alàra Kàlàma, nay con đem rải rắc trước luồng gió lớn, nay con đem thả trôi vào dòng nước cuốn.

- Kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Hy hữu thay bạch Thế
Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại những
gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị che kín,
chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào
trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc.
Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày. Bạch Thế Tôn, con xin quy y
Thế Tôn, quy y Pháp và Tỷ-kheo Tăng. Mong Thế
Tôn nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng.

35. Rồi Pukkusa, dòng họ Mallà nói với một người khác: "Này bạn, hãy đem đến một cặp áo màu kim sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc". - "Tôn giả, xin

BỒ TÁT                                            477

vâng". Người ấy vâng lời Pukkusa, dòng họ Mallà và đem đến một cặp áo màu kim sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc.

Rồi Pukkusa, dòng họ Mallà đem dâng một cặp áo màu kim sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc ấy cho Thế Tôn và nói:

- Bạch Thế Tôn, cặp áo màu kim sắc, vàng chói và sẵn sàng để mặc. Mong Thế Tôn vì thương xót con mà thâu nhận cho.

- Này Pukkusa, hãy đắp cho Ta một áo và đắp cho Ananda một áo.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Pukkusa, dòng họ Mallà vân lời Thế Tôn, đắp một áo cho Ngài và đắp một áo cho tôn giả Ananda.

36. Rồi Thế Tôn thuyết pháp cho Pukkusa, người
dòng họ Mallà, khích lệ, làm cho phấn khởi, khiến
tâm hoan hỷ. Và Pukkusa, người dòng họ Mallà, sau
khi được Thế Tôn thuyết pháp, khích lệ, làm cho
phấn khởi, khiến tâm hoan hỷ, liền từ chỗ ngồi đứng
dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Thế
Tôn và từ biệt.

BỒ TÁT                                           478

37. Khi Pukkusa, dòng họ Mallà đi chưa được bao
lâu, tôn giả Ananda đem cặp áo màu kim sắc, vàng
chói và sẵn sàng để mặc này đặt trên thân Thế Tôn,
và khi cặp áo này được đặt trên thân Thế Tôn, màu
sắc sáng chói của áo như bị lu mờ đi. Và Tôn giả
Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, thật là kỳ diệu, bạch Thế Tôn thật là hy hữu, sự thanh tịnh và sáng chói màu da của Như Lai! Bạch Thế Tôn, khi con đặt trên thân Thế Tôn, cặp áo màu kim sắc vàng chói và sẵn sàng để mặc này, màu sắc sáng chói của áo như bị lu mờ đi.

- Thật vậy, này Ananda. Này Ananda, có hai trường hợp, màu da của Như Lai hết sức thanh tịnh và sáng chói. Thế nào là hai?

 Này Ananda, trong đêm Như Lai chứng vô thượng Chánh Đẳng Giác

 Và trong đêm Như Lai sắp diệt độ, nhập Niết- bàn giới, không còn dư y sanh tử nữa.

Này Ananda, đó là hai trường hợp, màu da của Như Lai hết sức thanh tịnh và sáng chói.

38. Này Ananda, hôm nay khi canh cuối cùng đã mãn, tại Upavattana ở Kusinàrà, trong rừng Sàla

BỒ TÁT                                            479

của dòng họ Mallà, giữa hai cây sàla song thọ, Như Lai sẽ diệt độ. Này Ananda, chúng ta hãy đi đến sông Kakutthà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn:

Cặp áo kim sắc này.
Pukkusa mang đến.
Đắp áo kim sắc này,
Da Đạo Sư sáng chói.

39. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến
con sông Kakutthà, xuống sông tắm và uống nước
rồi lội qua bờ bên kia, đi đến rừng xoài và tại đây,
nói với đại đức Cundaka:

- Này Cundaka, hãy xếp áo Sanghàti làm bốn cho Ta. Này Cundaka, Ta nay mệt mỏi, muốn nằm nghỉ.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Đại đức Cundaka vâng lời Thế Tôn và xếp áo Sanghàti làm bốn.

40. Rồi Thế Tôn nằm xuống phía hông bên mặt như dáng điệu con sư tử, hai chân để trên nhau, chánh

BỒ TÁT                                            480

niệm, tỉnh giác, suy tư, với ý niệm ngồi dậy lại khi phải thời. Và đại đức Cundaka ngồi phía trước Thế Tôn.

41. Đức Phật tự đi đến
Con sông Kakutthà.
Con sông chảy trong sáng.
Mát lạnh và thanh tịnh.
Vị Đạo Sư mỏi mệt
Đi dần xuống mé sông.
Như Lai đấng Vô Thượng
Ngự trị ở trên đời
Tắm xong, uống nước xong,
Lội qua bên kia sông.
Bậc Đạo Sư đi trước,
Giữa Tăng chúng Tỷ-kheo,
Vừa đi vừa diễn giảng.
Chánh pháp thật vi diệu.
Rồi bậc Đại Sĩ đến,
Tại khu vực rừng xoài.
Cho gọi vị Tỷ-kheo,
Tên họ Cundaka:
"Hãy gấp tư áo lại,
Trải áo cho ta nằm.
Nghe dạy, Cundaka
Lập tức vâng lời dạy,
Gấp tư và trải áo,

BỒ TÁT                                            481

Một cách thật mau lẹ.
Bậc Đạo Sư nằm xuống
Thân mình thật mệt mỏi.
Tại đây Cundaka,
Ngồi ngay phía trước mặt.

42. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:
- Này Ananda, rất có thể có người làm cho thợ
sắt Cunda hối hận: "Này Hiền giả Cunda, thật không
lợi ích gì cho Ngươi, thật là tai hại cho Ngươi, vì Như
Lai dùng bữa ăn cuối cùng từ Ngươi cúng dường và
nhập diệt".
Này Ananda, cần phải làm tiêu tan sự hối hận
ấy của thợ sắt Cunda:          "Này Hiền giả, thật là
công đức cho bạn, vì được Như Lai dùng bữa ăn cuối
cùng từ bạn cúng dường, và nhập diệt.
Này Hiền giả Cunda, tôi tự thân nghe, tự thân
lãnh thọ lời nói này của Thế Tôn: "Có hai sự cúng
dường ăn uống đồng một quả báo, đồng một dị thục
quả, quả báo lớn hơn, lợi ích hơn các sự cúng dường
ăn uống khác? Thế nào là hai?
- Một là bữa ăn trước khi Như Lai chứng vô
thượng Chánh Đẳng Chánh Giác,
- Hai là bữa ăn trước khi Như Lai diệt độ Niết-
bàn giới, không còn di hưởng sanh tử.
Hai bữa ăn này đồng một quả báo, đồng một dị
thục quả, quả báo lớn hơn, lợi ích hơn các sự cúng

BỒ TÁT                                               482

dường ăn uống khác.
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng tuổi thọ;
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng sắc đẹp;
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng an lạc;
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng danh tiếng;
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng cõi trời,
- Nhờ hành động này, đại đức Cunda sẽ được
hưởng uy quyền".
Này Ananda, cần phải làm cho thợ sắt Cunda tiêu tan

hối hận.

43. Rồi Thế Tôn, sau khi hiểu ý nghĩa này, liền thốt

lời cảm khái như sau:

Công đức người bố thí,
Luôn luôn được tăng trưởng,
Trừ được tâm hận thù.
Không chất chứa, chế ngự,
Kẻ chí thiện từ bỏ.

BỒ TÁT                                            483

Mọi ác hạnh bất thiện, Diệt trừ tham, sân, si. Tâm giải thoát thanh tịnh.

-------------------------------------------------------------- ------- V

1. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, chúng ta hãy đi qua bờ bên kia sông Hirannavati, đến ở Kusinàrà - Upavatama - rừng Sàlà của dòng họ Màllà.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến bên
kia sông Hirannavati, tại Kusinàrà Upavattana, rừng
Sàlà của dòng họ Mallà, khi đi đến nơi liền nói với
Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, hãy trải chỗ nằm, đầu hướng về phía Bắc giữa hai cây sàlà song thọ: này Ananda, Ta nay mệt mỏi, muốn nằm nghỉ.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

BỒ TÁT                                                      484

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, trải chỗ nằm, đầu
hướng về phía Bắc giữa hai cây sàlà song thọ. Và
Thế Tôn nằm xuống, về phía hông bên phải, như
dáng nằm con sư tử, hai chân để lên nhau chánh niệm
và giác tỉnh.

2. Lúc bấy giờ, cây sàlà song thọ trổ hoa trái mùa, tràn đầy cành lá.

- Những đóa hoa này rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường Ngài.

- Những thiên hoa Mandàrava từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường Ngài.

- Bột trời chiên đàn từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường Ngài,

- Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường Như Lai.

- Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường Như Lai.

3. Rồi Như Lai nói với tôn giả Ananda:

BỒ TÁT                                            485

- Này Ananada, các cây sàlà song thọ tự nhiên trổ hoa trái mùa tràn đầy cành lá, những đóa hoa này rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường. Những thiên hoa Mandàrava từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường. Bột trời chiên đàn từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vãi trên thân Như Lai để cúng dường. Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường Như Lai. Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường Như Lai.

 Nhưng, này Ananda, như vậy không phải kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường hay lễ kính Như Lai.

 Này Ananda, nếu có Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, cư
sĩ nam hay cư sĩ nữ nào thành tựu Chánh
pháp và Tùy pháp, sống chơn chánh trong
Chánh pháp, hành trì đúng Chánh pháp,
thời người ấy kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ,
cúng dường Như Lai với sự cúng dường tối
thượng.

 Do vậy, này Ananda, hãy thành tựu Chánh
pháp và Tùy pháp, sống chơn chánh trong
Chánh pháp và hành trì đúng Chánh pháp.
Này Ananda, các Người phải học tập như vậy.

BỒ TÁT                                            486

4. Lúc bấy giờ, tôn giả Upavàna đứng trước mặt Thế
Tôn và quạt Ngài. Thế Tôn liền quở trách tôn giả
Upavàna: "Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có
đứng trước mặt Ta."

Tôn giả Ananda, liền tự suy nghĩ: "Đại đức Upavàna
này là thị giả sống gần và hầu cận Thế Tôn đã lâu
ngày. Nay Thế Tôn trong giờ phút cuối cùng lại quở
trách đại đức Upavàna: "Này Tỷ-kheo, hãy đứng một
bên, chớ có đứng trước mặt Ta". Do nhơn gì, do
duyên gì, Thế Tôn quở trách đại đức Upavàna: "Này
Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt
ta"?

5. Rồi tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Đại đức Upavàna này là thị giả, sống gần và hầu
cận Thế Tôn đã lâu ngày. Nay Thế Tôn trong giờ
phút cuối cùng lại quở trách đại đức Upavàna: "Này
Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt
Ta." Do nhơn gì, do duyên gì, Thế Tôn quở trách đại
đức Upavàna: "Này Tỷ-kheo hãy đứng một bên, chớ
có đứng trước mặt Ta"?

- Này Ananda, rất đông các vị Thiên thần ở mười
phương thế giới tụ hội để chiêm ngưỡng Như Lai.
Này Ananda, cho đến mười hai do tuần xung quanh
Kusinàrà, Upavattana, rừng Sàlà thuộc dòng họ

BỒ TÁT                                           487

Mallà, không có một chỗ nào, nhỏ cho đến đầu một sợi tóc có thể chích được mà không đầy những Thiên thần có uy lực tụ họp.

Này Ananda, các vị Thiên Thần đang than phiền:
"Chúng ta từ rất xa đến chiêm ngưỡng Như Lai. Thật
rất là hy hữu, các Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác xuất hiện ở đời, và tối hôm nay, trong
canh cuối cùng, Như Lai sẽ nhập diệt. Và nay Tỷ-
kheo có oai lực này lại đứng ngang trước Thế Tôn,
khiến chúng ta không thể chiêm ngưỡng Như Lai
trong giờ phút cuối cùng". Này Ananda, các chư
Thiên than phiền như vậy.

6. - Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đang nghĩ đến hạng chư Thiên nào?

- Này Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư không
nhưng có tâm tư thế tục, những vị này khóc than,
với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi
cao, khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua
lại: "Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ
nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên
đời quá sớm".

- Này Ananda, có hạng Thiên thần ở trên đất với tâm tư thế tục những vị này khóc than với đầu bù

BỒ TÁT                                            488

tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than
thân nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: "Thế Tôn
nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm,
Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm".

- Có chư Thiên đã diệt trừ ái dục, những vị này bình
thản, tỉnh giác chịu đựng, với tâm suy tư: "Các
hành là vô thường, làm sao sự kiện có thể khác
được?".

7. - Bạch Thế Tôn, thuở trước các Tỷ-kheo sau khi
thọ an cư, từ các địa phương đến chiêm ngưỡng Như
Lai, chúng con được sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận
những Tỷ-kheo tu hành điêu luyện. Bạch Thế Tôn,
sau khi Thế Tôn nhập diệt, chúng con sẽ không được
sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận những Tỷ-kheo tu
hành điêu luyện.

8. - Này Ananda, có bốn Thánh tích kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính. Thế nào là bốn?

 "Đây là chỗ Như Lai đản sanh" . Này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

 "Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ vô thượng Chánh Đẳng Giác", này Ananda, đó là Thánh

BỒ TÁT                                             489

tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

 "Đây là chỗ Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng", này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

 "Đây là chỗ Như Lai diệt độ, nhập Vô dư y Niết-bàn", này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

Này Ananda, đó là bốn Thánh tích, kẻ thiện tín cư sĩ cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính.

Này Ananda, các thiện tín Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, cư
sĩ nam, cư si nữ sẽ đến với niềm suy tư: "Đây là chỗ
Như Lai đản sanh", "Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ
vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác", "Đây là chỗ
Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng", "Đây là chỗ
Như Lai diệt độ, Nhập Vô dư y Niết-bàn".

 Này Ananda, và những ai, trong khi chiêm bái
những Thánh tích mà từ trần với tâm thâm tín
hoan hỷ, thời những vị ấy, sau khi thân hoại mạng
chung sẽ được sanh cõi thiện thú, cảnh giới chư
Thiên.

9. - Bạch Thế Tôn, chúng con phải cư xử với phái nữ

BỒ TÁT                                            490

như thế nào?

- Này Ananda, chớ có thấy chúng.

- Bạch Thế Tôn, nếu phải thấy chúng, thời phải như thế nào?

- Này Ananda, chớ có nói chuyện với chúng.

- Bạch Thế Tôn, nếu phải nói chuyện với chúng, thời phải như thế nào?

- Này Ananda, phải an trú chánh niệm.

10. - Bạch Thế Tôn, chúng con phải xử sự thân xá- lợi Như Lai như thế nào?

 Này Ananda, các Ngươi đừng có lo lắng vấn đề cung kính thân xá-lợi của Như Lai.

 Này Ananda, các Người hãy nỗ lực, hãy tinh tấn hướng về tự độ, sống không phóng dật, cần mẫn, chuyên hướng về tự độ.

 Này Ananda, có những học giả Sát-đế-lỵ,
những học giả Bà-la-môn, những học giả gia
chủ thâm tín Như Lai, những vị này sẽ lo cho
sự cung kính cúng dường thân xá-lợi của Như

BỒ TÁT                                           491

Lai.

11. - Bạch Thế Tôn, cần phải xử sự thân Như Lai như thế nào?

- Này Ananda, xử sự thân Chuyển luân Thánh Vương như thế nào, hãy xử sự thân xá-lợi Như Lai như vậy.

- Bạch Thế Tôn, người ta xử sự thân chuyển luân Thánh vương như thế nào?

- Này Ananda, thân của Chuyển luân Thánh
vương được vấn tròn với vải mới.
- Sau khi vấn vải mới xong, lại được vấn thêm
với vải gai bện.
- Sau khi vấn vải gai bệnh, lại vấn thêm với vải
mới, và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp
cả hai loại vải.
- Rồi thân được đặt vào trong một hòm dầu bằng
sắt, hòm sắt này được một hòm sắt khác đậy
kín.
- Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được
xây dựng lên, thân của vị Chuyển luân Thánh
vương được đem thiêu trên giàn hỏa này và tại

BỒ TÁT                                          492

ngã tư đường, tháp của vị Chuyển luân Thánh
vương được xây dựng lên.
- Này Ananda, đó là pháp táng thân vị Chuyển
luân Thánh vương.

 Này Ananda, pháp táng thân vị Chuyển luân Thánh vương như thế nào, pháp táng thân Thế Tôn cũng như vậy.

 Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư đường.

 Và những ai đem tại chỗ ấy vòng hoa,
hương, hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ
tháp, hay khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước
mặt tháp), thời những người ấy sẽ được lợi
ích, hạnh phúc lâu dài.

12. Này Ananda, bốn hạng người sau này đáng được xây tháp. Thế nào là bốn?

- Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xứng
đáng xây tháp.
- Độc Giác Phật xứng đáng xây tháp.
- Đệ tử Thanh Văn của Như Lai xứng đáng xây
tháp.

BỒ TÁT                                       493

- Chuyển luân Thánh vương xứng đáng xây tháp.

Này Ananda, vì lý do gì, Như Lai, Ứng
Cúng, Chánh Biến Tri xứng đáng xây tháp? Này
Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ
đến: "Đây là tháp của Thế Tôn, Ứng Cúng, Chánh
Biến Tri. " Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại
mạng chung, chúng sẽ sanh lên thiện thú, cảnh giới
chư Thiên. Này Ananda, vì lý do này, Như Lai, Ứng
Cúng, Chánh Biến Tri xứng đáng xây tháp.

Này Ananda, vì lý do gì, bậc Độc Giác Phật
xứng đáng xây tháp? Này Ananda, tâm của dân
chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: "Đây là tháp của Thế
Tôn Độc Giác Phật". " Do tâm hoan hỷ như vậy, khi
thân hoại mạng chung, chúng sẽ được sanh thiện thú,
cảnh giới chư Thiên. Này Ananda, vì lý do này, bậc
Độc Giác Phật xứng đáng xây tháp.

Này Ananda, vì lý do gì, đệ tử Thanh Văn
của Như Lai xứng đáng xây tháp? Này Ananda,
tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: " Đây là
tháp đệ tử Thanh Văn của Thế Tôn, Ứng Cúng,
Chánh Biến Tri." Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân
hoại mạng chung, chúng sẽ được sanh thiện thú, cảnh
giới chư Thiên. Này Ananda, vì lý do này, đệ tử

BỒ TÁT                                           494

Thanh Văn của Như Lai xứng đáng xây tháp .

Này Ananda, vì lý do gì, Chuyển luân Thánh
vương xứng đáng xây tháp? Này Ananda, tâm của
dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: " Đây là tháp của
vị Pháp vương trị vì đúng pháp ". Do tâm hoan hỷ
như vậy, khi thân hoại mạng chung, chúng sẽ được
sanh thiện thú, cảnh giới chư Thiên. Này Ananda, vì
lý do này, Chuyển luân Thánh vương xứng đáng xây
tháp.

Này Ananda, đó là bốn hạng người xứng đáng xây tháp.

13. Rồi tôn giả Ananda đi vào trong tịnh xá, dựa trên
cột cửa và đứng khóc: "Ta nay vẫn còn là kẻ hữu
học, còn phải tự lo tu tập. Nay bậc Đạo Sư của ta
sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa! "

Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, Ananda ở tại đâu?

- Bạch Thế Tôn, tôn giả Ananda đi vào trong tịnh xá, dựa trên cột cửa và đứng khóc: "Ta nay vẫn còn là kẻ hữu học, còn phải tự lo tu tập. Nay bậc Đạo Sư của ta sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa! "

BỒ TÁT                                             495

Thế Tôn liền nói với một Tỷ-kheo:

- Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, nói với Ananda: " Này Hiền giả Ananda, bậc Đạo Sư mọi Hiền giả."

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Vị Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, đi đến chỗ tôn giả
Ananda, sau khi đến, liền nói với tôn giả: "Này Hiền
giả Ananda, bậc Đạo Sư cho gọi Hiền giả." - "Thưa
vâng, Hiền giả. " Tôn giả Ananda vâng lời vị Tỷ-
kheo ấy, đi đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống
một bên.

14. Thế Tôn nói với tôn giả Ananda đang ngồi một bên:

 Thôi vừa rồi, Ananda, chớ có buồn rầu, chớ có
khóc than.
 Này Ananda, Ta đã tuyên bố trước với Người
rằng mọi vật ái luyến, tốt đẹp đều phải sanh
biệt, tử biệt và dị biệt.
 Này Ananda làm sao được có sự kiện này: "Các
pháp sanh, trú, hữu vi, biến hoại đừng có bị tiêu
diệt? " Không thể có sự kiện như vậy được.

BỒ TÁT                                             496

 Này Ananda, đã lâu ngày, Người đối với Như
Lai, với thân nghiệp đầy lòng từ ái, lợi ích, an
lạc, có một không hai; vô lượng với khẩu
nghiệp đầy lòng từ ái, lợi ích, an lạc, có một
không hai; vô lượng với ý nghiệp đầy lòng từ
ái, lợi ích, an lạc, có một không hai, vô lượng.
 Này Ananda, Ngươi là người tác thành công
đức. Hãy cố gắng tinh tấn lên, Người sẽ
chứng bậc Vô lậu, không bao lâu đâu.

15. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác trong thời quá khứ, những bậc Thế
Tôn này đều có những thị giả tối thắng như
Ananda của Ta.

- Này Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thời vị lai, những bậc Thế Tôn này cũng
sẽ có những vị thị giả tối thắng như Ananda của
Ta vậy.

- Này các Tỷ-kheo, Ananda là người có trí và
hiểu rõ: "Nay đúng thời để các Tỷ-kheo yết
kiến Thế Tôn, nay đúng thời để các Tỷ-kheo ni,
nay đúng thời để các nam cư sĩ, nay đúng thời
để các nữ cư sĩ, nay đúng thời để các vua chúa,

BỒ TÁT                                            497

để các đại thần, để các ngoại đạo sư, để các đệ tử các ngoại đạo sư yết kiến Thế Tôn! "

16. Này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh kỳ cựu, hy hữu. Thế nào là bốn?

- Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Tỷ-kheo đến
yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì
được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết
pháp chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết
pháp, và nếu Ananda làm thinh thời, này các
Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo ấy sẽ thất vọng.

- Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo ni..., chúng
nam cư sĩ... chúng nữ cư sĩ đến yết kiến
Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ, vì được yết
kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp,
chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp và
nếu Ananda làm thinh thời này các Tỷ-kheo,
chúng nữ cư sĩ ấy sẽ thất vọng.

Này các Tỷ-kheo, vị Chuyển luân Thánh vương có bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu.

Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Sát-đế-lỵ... chúng
Bà-la-môn... chúng gia chủ... chúng Sa-môn đến yết
kiến vị Chuyển luân Thánh vương, chúng sẽ được
hoan hỷ vì được yết kiến vị Chuyển luân Thánh

BỒ TÁT                                            498

vương và nếu vị Chuyển luân Thánh vương nói
chuyện, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài nói chuyện,
và nếu vị Chuyển luân Thánh vương làm thinh thời
chúng Sa-môn ấy sẽ thất vọng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh
kỳ diệu, hy hữu. Nếu có chúng Tỷ-kheo... chúng Tỷ-
kheo ni... chúng nam cư sĩ... chúng nữ cư sĩ đến yết
kiến Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết
kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp chúng ấy
sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda
làm thinh, thời này các Tỷ-kheo chúng nữ cư sĩ ấy sẽ
thất vọng.

Này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu như vậy.

17. Khi được nói vậy,§ tôn gi

BỒ TÁT                                            499

lời kêu gọi: " Hãy uống đi, hãy ăn đi ".

19. Này Ananda, hãy đi vào Kusinàrà và nói với dân Mallà Kusinàrà: "Này các Vàsetthà, đêm nay, vào canh cuối cùng, Như Lai sẽ diệt độ ".

- Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến. Này Vàsetthà,
các Ngươi hãy đến. Về sau chớ có hối hận: "Như Lai
đã diệt độ tại làng vườn chúng ta mà chúng ta không
được chiêm ngưỡng Như Lai ".

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn, đắp y, đem theo y bát và cùng một vị khác làm bạn đồng hành đi vào Kusinàrà.

20. Lúc bấy giờ, dân Mallà ở Kusinàrà đang tụ họp tại giảng đường vì một vài cộng sự. Tôn giả Ananda đến tại giảng đường của dân Mallà ở Kusinàrà. Sau khi đến, tôn giả liền nói vói dân Mallà ở Kusinàrà:

- Này Vàsetthà, đêm nay, vào canh cuối cùng Như
Lai sẽ diệt độ, Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến.
Này Vàsetthà, các Ngươi hãy đến. Về sau chớ có hối
hận: " Như Lai đã diệt độ tại làng vườn chúng ta mà
chúng ta không được chiêm ngưỡng Như Lai ".

BỒ TÁT                                           501

21. Dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ, khi nghe tôn giả Ananda nói như vậy, liền đau đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não. Kẻ thì khóc than với đầu bù tóc rối, kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ thì khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ".

Và dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ đau
đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não, đi đến Upavattana,
khu rừng Sàlà của dòng họ Mallà và đến chỗ tôn giả
Ananda.

22. Tôn giả Ananda tự nghĩ: "Nếu ta để dân Mallà ở
Kusinàrà đảnh lễ Thế Tôn từng người một, thời đêm
sẽ tàn trước khi Thế Tôn được tất cả dân Mallà đảnh
lễ. Vậy ta hãy để dân Mallà ở Kusinàrà đảnh lễ theo
từng gia tộc ".

- Bạch Thế Tôn, gia tộc Mallà này với vợ con, đồ chúng, bạn bè đến cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.

Và tôn giả Ananda, theo phương tiện này trong canh một, khiến dân Mallà ở Kusinàrà đảnh lễ Thế Tôn.

23. Lúc bấy giờ, du sĩ ngoại đạo Subhadda ở tại Kusinàrà. Du sĩ ngoại đạo Subhadda được nghe: " Tối nay canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ

BỒ TÁT                                               502

".

Và du sĩ ngoại đạo Subhadda suy nghĩ: " Ta nghe các du sĩ ngoại đạo niên cao lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng: " Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu. Và đêm nay, vào canh cuối cùng Sa-môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm ta. Ta tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho ta ".

24. Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadda đi đến Upavattana, khu rừng Sàla của dân Mallà, đến tại chỗ tôn giả Ananda và thưa với tôn giả:

- Hiền giả Ananda, tôi nghe các du sĩ ngoại đạo, niên cạo lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng: " Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu, và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm tôi. Tôi tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho tôi. Hiền giả Ananda, hãy cho phép tôi được yết kiến Sa-môn Gotama.

Khi được nói vậy, tôn giả Ananda nói với du sĩ ngoại đạo Subhadda:

- Thôi đi Hiền giả Subhadda, chớ có phiền nhiễu Như Lai. Thế Tôn đang mệt.

BỒ TÁT                                             503

Lần thứ hai, du sĩ ngoại đạo Subhadda ... Lần thứ ba, du sĩ ngoại đạo Subhadda nói với tôn giả Ananda:

- Hiền giả Ananda, tôi nghe các du sĩ ngoại đạo, niên cạo lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng: " Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu, và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ ". Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm tôi. Tôi tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho tôi. Hiền giả Ananda, hãy cho phép tôi được yết kiến Sa-môn Gotama.

Lần thứ ba, tôn giả Ananda nói với du sĩ ngoại đạo Subhadda:

- Thôi đi Hiền giả Subhadda, chớ có phiền nhiễu Như Lai. Thế Tôn đang mệt.

25. Thế Tôn nghe được câu chuyện của tôn giả Ananda với du sĩ ngoại đạo Subhadda, Ngài liền nói với tôn giả Ananda:

- Thôi Ananda, chớ có ngăn trở Subhadda, Ananda,
hãy để cho Subhadda được phép yết kiến Như Lai.
Những gì Subhadda hỏi Ta là hỏi để hiểu biết chớ
không phải để phiền nhiễu Ta. Và những gì ta trả lời
các câu hỏi, Subhadda sẽ hiểu ý nghĩa một cách mau
lẹ.

BỒ TÁT                                             504

Tôn giả Ananda liền nói với du sĩ ngoại đạo Subhadda:

- Này Hiền giả Subhadda, hãy vào. Thế Tôn đã cho phép Hiền giả.

26. Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadda đến chỗ Thế Tôn,
nói lên những lời chúc tụng hỏi thăm xã giao, rồi
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi một bên, du sĩ
ngoại đạo Subhadda bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, có những Sa-môn, Bà-la-môn là
những vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo
hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái,
được quần chúng tôn sùng, như các ngài Pàrana
Kassapa, Makkhali Gosàla, Ajita Kesakambalì,
Pakadha Kaccàyana, Sanjaya Belatthiputta,
Nigantha Nàthaputta, tất cả những vị này có phải là
giác ngộ như các vị đã tự cho như vậy, hay tất cả
chưa giác ngộ, hay một số đã giác ngộ và một số
chưa giác ngộ?

- Thôi Subhadda, hãy để vấn đề này yên một bên: "
Tất cả những vị này có phải là đã giác ngộ như các
vị đã tự cho như vậy, hay tất cả chưa giác ngộ, hay
một số đã giác ngộ và một số chưa giác ngộ ". Này
Subhadda, Ta sẽ thuyết pháp cho Ngươi. Hãy nghe
và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

BỒ TÁT                                           505

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Du sĩ ngoại đạo Subhadda vâng lời Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

27. -

 Này Subhadda, trong pháp luật nào không có
Bát Thánh đạo, thời ở đây không có (đệ nhất)
Sa-môn, ở đây cũng không có đệ nhị Sa-môn,
cũng không có đệ tam Sa-môn, cũng không
có đệ tứ Sa-môn.

 Này Subhadda trong pháp luật nào có Bát
Thánh đạo thời ở đây có (đệ nhứt) Sa-môn,
cũng có đệ nhị Sa-môn, cũng có đệ tam Sa-
môn, ở đấy cũng có đệ tứ Sa-môn.

 Này Subhadda, chính trong pháp luật này có
Bát Thánh Đạo, thời này Subhadda, ở đây có
đệ nhất Sa-môn, ở đây cũng có đệ nhị Sa-
môn, cũng có đệ tam Sa-môn, cũng có đệ tứ
Sa-môn. Những hệ thống ngoại đạo khác đều
không có những Sa-môn.

 Này Subhadda, nếu những vị Tỷ-kheo này sống chơn chánh, thời đời này không vắng những vị A-la-hán.

BỒ TÁT                                         506

Này Subhadda, năm hai mươi chín,
Ta xuất gia hướng tìm chân thiện đạo.
Trải năm mươi năm với thêm một năm
Từ khi xuất gia, này Subhadda,
Ta là du sĩ tu Trí, tu Đức.

Ngoài lãnh vực này, không có Sa-môn (đệ nhứt);
cũng không có Sa-môn đệ nhị, cũng không có Sa-
môn đệ tam, cũng không có Sa-môn đệ tứ. Những hệ
thống ngoại đạo khác đều không có những Sa-môn.
Này Subhadda, nếu những Tỷ-kheo sống chơn
chánh, thì đời này không vắng những vị A-la-hán.

28. Khi được nói vậy, du sĩ ngoại đạo Subhadda bạch Thế Tôn:

- Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay,
bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị
quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín,
chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào
trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc.
Cũng vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, con
xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo
Tăng. Mong con được xuất gia với Thế Tôn. Con xin
thọ đại giới.

BỒ TÁT                                            507

- Này Subhadda, ai trước kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia muốn thọ đại giới trong Pháp, Luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy cá tánh con người sai biệt nhau.

29. - Bạch Thế Tôn, nếu những người xưa kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp và Luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt thú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu các vị Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho con xuất gia, cho con thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo.

Và Thế Tôn nói với tôn giả Ananda:

- Này Ananada, hãy xuất gia cho Subhadda.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Tôn giả Ananda vâng lời Thế Tôn.

30. Du sĩ ngoại đạo Subhadda nói với tôn giả Ananda:

- Thật là lợi ích, thưa Tôn giả Ananda, thật là thiện

BỒ TÁT                                             508

lợi, thưa Tôn giả Ananda, được thọ lễ quán đảnh làm đệ tử trước mặt bậc Đạo Sư!

Và du sĩ ngoại đạo Subhadda được xuất gia được thọ đại giới với Thế Tôn. Thọ đại giới không bao lâu, đại đức Subhadda ở một mình, an tịnh, không phóng dật, tinh tấn, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến. Đó là vô thượng phạm hạnh ngay trong hiện tại, tự giác chứng và an trú. Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có đời sống khác nữa.

Và đại đức Subhadda trở thành một A-la-hán nữa.

Đại đức là vị đệ tử cuối cùng được Thế Tôn thế độ.

VI

1. Lúc bấy giờ, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

- Này Ananda, nếu trong các Ngươi có người nghĩ

BỒ TÁT                                             509

rằng: "Lời nói của bậc Đạo sư không còn nữa. Chúng
ta không có Đạo sư (giáo chủ)". Này Ananda, chớ
có những tư tưởng như vậy. Này Ananda, Pháp
và Luật, Ta đã giảng dạy và trình bày, sau khi Ta
diệt độ, chính Pháp và Luật ấy sẽ là Đạo Sư của
các Ngươi.

2. Này Ananda, nay các vị Tỷ-kheo xưng hô với nhau là Hiền giả. Sau khi Ta diệt độ, chớ có xưng hô như vậy.

- Này Ananda, vị Tỷ-kheo niên lão hãy gọi vị Tỷ-kheo niên thiếu, hoặc bằng tên, hoặc bằng họ, hoặc bằng tiếng Hiền giả.

- Vị Tỷ-kheo niên thiếu, hãy gọi vị Tỷ-kheo niên lão là Thượng tọa (Bhante) hay Đại đức.

3. Này Ananda, nếu chúng Tăng muốn, sau khi Ta diệt độ có thể hủy bỏ những học giới nhỏ nhặt chi tiết.

4. Này Ananda, sau khi Ta diệt độ, hãy hành tội Phạm đàn (Brahmadanda) đối với Tỷ-kheo Channa.

- Bạch Thế Tôn, thế nào là Phạm Đàn?

- Này Ananda, Tỷ-kheo Channa muốn nói gì thì nói.

BỒ TÁT                                           510

Chúng Tỷ-kheo sẽ không nói, sẽ không giảng dạy, sẽ không giáo giới Tỷ-kheo Channa.

5. Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nào nghi ngờ hay
phân vân gì về đức Phật, Pháp, chúng Tăng, đạo hay
phương pháp, thời này các Tỷ-kheo các Người hãy
hỏi đi. Sau chớ có hối tiếc: " Bậc Đạo Sư có mặt
trước chúng ta mà chúng ta không tận mặt hỏi Thế
Tôn ".

Khi được nói vậy, các Tỷ-kheo ấy im lặng. Một lần thứ hai, Thế Tôn... . Một lần thứ ba, Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nếu có một Tỷ-kheo có nghi ngờ
hay phân vân gì về đức Phật, Pháp, chúng Tăng, đạo
hay phương pháp, thời này các Tỷ-kheo, các Người
hãy hỏi đi. Sau chớ có hối tiếc: " Bậc Đạo Sư có mặt
trước chúng ta mà chúng ta không tận mặt hỏi Thế
Tôn ".

Lần thứ ba, các Tỷ-kheo ấy giữ im lặng.

Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nếu có vị nào vì lòng kính trọng

BỒ TÁT                                             511

bậc Đạo Sư mà không hỏi, thời này các Tỷ-kheo, giữa bạn đồng tu, hãy hỏi nhau.

Khi được nói vậy, những vị Tỷ-kheo ấy giữ im lặng.

6. Rồi tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn,
thật hy hữu thay! Bạch Thế Tôn, con tin rằng trong
chúng Tỷ-kheo này, không có một Tỷ-kheo nào có
nghi ngờ hay phân vân gì đối với Phật, Pháp, chúng
Tăng, đạo hay phương pháp.

- Này Ananda, Ngươi có tín nhiệm nên nói vậy.
Nhưng ở đây, này Ananda, Như Lai biết rằng trong
chúng Tỷ-kheo này, không có một Tỷ-kheo nào có
nghi ngờ hay phân vân gì đối với Phật, Pháp, chúng
Tăng, đạo hay phương pháp. Này Ananda, trong
năm trăm Tỷ-kheo này, Tỷ-kheo thấp nhất đã
chứng được quả Dự lưu, không còn đọa lạc, chắc
chắn hướng đến Chánh giác.

7. Và Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta khuyên dạy các Ngươi: "Các pháp hữu vi là vô thường, hãy tinh tấn, chớ có phóng dật ".

BỒ TÁT                                          512

Đó là lời cuối cùng của Như Lai.

8.

- Rồi Thế Tôn nhập định Sơ thiền.
- Xuất Sơ thiền, Ngài nhập Nhị thiền.
- Xuất Nhị thiền Ngài nhập Tam thiền.
- Xuất Tam thiền, Ngài nhập Tứ thiền.
- Xuất Tứ thiền, Ngài nhập định Không vô biên
xứ.
- Xuất Không vô biên xứ, Ngài nhập định Thức
vô biên xứ.
- Xuất Thức vô biên xứ, Ngài nhập định Vô sở
hữu xứ.
- Xuất Vô Sở hữu xứ, Ngài nhập định Phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
- Xuất Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Ngài nhập
Diệt thọ tưởng định.

Khi ấy tôn giả Ananda nói với tôn giả Anuruddha:

- Thưa Tôn giả, Thế Tôn đã diệt độ.

- Này Hiền giả Ananda, Thế Tôn chưa diệt độ. Ngài

BỒ TÁT                                             513

mới nhập Diệt thọ tưởng định.

9.

- Rồi xuất Diệt thọ tưởng định. Ngài nhập Phi
tưởng phi phi tưởng xứ định.
- Xuất Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Ngài nhập Vô
sở hữu xứ định.
- Xuất Vô sở hữu xứ, Ngài nhập Thức vô biên
xứ định.
- Xuất thức Vô biên xứ, Ngài nhập Hư không vô
biên xứ định.
- Xuất Hư không vô biên xứ, Ngài nhập định Tứ
thiền.
- Xuất Tứ thiền, Ngài nhập định Tam thiền.
- Xuất Tam thiền, Ngài nhập định Nhị thiền.
- Xuất Nhị thiền, Ngài nhập định Sơ thiền.
- Xuất Sơ thiền, Ngài nhập định Nhị thiền.
- Xuất Nhị thiền, Ngài nhập định Tam thiền.
- Xuất Tam thiền, Ngài nhập định Tử      kÔ

BỒ TÁT                                             514

Chính tâm tịnh bất động
Nhẫn chịu mọi cảm thọ
Như đèn sáng bị tắt
Tâm giải thoát hoàn toàn.

Khi Thế Tôn diệt độ, Tôn giả Ananda, cùng lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

Thật kinh khủng bàng hoàng,
Thật râu tóc dựng ngược,
Khi Bậc Toàn thiện năng,
Bậc Giác ngộ nhập diệt.

Khi Th

BỒ TÁT                                          516

than. Này các Hiền giả, phải chăng Thế Tôn đã tuyên bố ngay từ ban đầu rằng: Mọi vật ưu ái thân tình đều phải sanh biệt, tử biệt và dị biệt.

Này các Hiền giả, làm sao có thể được như vầy:
“ Những gì sanh, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến hoại
mà lại mong khỏi có sự biến dịch? Thật không có
sự trạng ấy ”. Này các Hiền giả, chính chư Thiên
đang trách đó.

- Thưa Tôn giả Anuruddha, Tôn giả đang nghĩ đến hạng chư Thiên nào?

- Hiền giả Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư
không nhưng có tâm tư thế tục, những vị này
khóc than với đầu bù tóc rối, khóc than với
cánh tay duỗi cao, khóc than thân bổ nhoài
dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn nhập diệt
quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp
nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ".

- Hiền giả Ananda, có hạng chư Thiên ở trên đất
với tâm tư thế tục, những vị này khóc than với
đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao,
khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua
lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ
nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên

BỒ TÁT                                            517

đời quá sớm ".

- Còn những chư Thiên diệt trừ ái dục, những vị
này chánh niệm tỉnh giác, chịu đựng với tâm
suy tư: “ Các hành là vô thường, làm sao có thể
khác được? ”.

12. Tôn giả Anuruddha và Tôn giả Ananda luận bàn về Chánh pháp suốt cả đêm còn lại. Rồi tôn giả Anuruddha nói với tôn giả Ananda:

- Hiền giả Ananda, hãy vào thành Kusinàrà và nói
với dân Mallà ở Kusinàrà: “ Nay Vàsetthà, Thế Tôn
đã diệt độ, hãy làm những gì các Ngươi nghĩ phải
làm.”

- Tôn giả, xin vâng!

Tôn giả Ananda vâng lời tôn giả Anuruddha, buổi sáng đắp y, đem theo y bát, cùng một thị giả, vào thành Kusinàrà.

Lúc bấy giờ, dân Mallà ở Kusinàrà đang tụ họp tại
giảng đường vì một vài công vụ. Tôn giả Ananda đến
tại giảng đường của dân Mallà ở Kusinàrà, sau khi
đến liền nói với dân Mallà ở Kusinàrà: “ Này
Vàsetthà, Thế Tôn đã diệt độ, hãy làm những gì các
Ngươi nghĩ phải làm.”

BỒ TÁT                                           518

Dân Mallà cùng với con trai, con gái và vợ, khi nghe tôn giả Ananda nói như vậy, liền đau đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não. Kẻ thì khóc than với đầu bù tóc rối, kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ thì khóc than thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ".

13. Rồi dân Mallà ở Kusinàrà ra lệnh cho những người làm: “ Các Người hãy gom góp hương, tràng hoa và tất cả nhạc khí ở Kusinàrà.”

Rồi dân Kusinàrà đem theo hương, tràng hoa, tất cả
nhạc khí và năm trăm cuộn vải đi đến Upavattana,
tại rừng Sàlà của giòng họ Mallà, đến tại chỗ thân
xá- lợi của Thế Tôn, rồi chúng ở lại cả ngày tôn
trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân xá - lợi
Thế Tôn với các điệu múa, hát, nhạc, tràng hoa,
hương, làm những bảo cái bằng vải và tràng hoa
Mandala.

Rồi dân Mallà ở Kusinàrà suy nghĩ: “ Hôm nay, nếu thiêu thân xá - lợi Thế Tôn thời quá sớm. Ngày mai, chúng ta sẽ làm lễ thiêu thân xá - lợi của Thế Tôn.” Rồi dân Mallà ở Kusinàrà, cả ngày thứ hai, tôn trọng, cung kính, đãnh lễ, cúng dường thân xá - lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát, nhạc, tràng hoa, hương, làm

BỒ TÁT                                             519

những bảo cái bằng vải và tràng hoa Malanda, ngày thứ ba cũng như vậy, ngày thứ tư cũng như vậy, ngày thứ năm cũng như vậy. Ngày thứ sáu cũng như vậy.

14. Đến ngày thứ bảy, dân Mallà ở Kusinàrà suy
nghĩ: “Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ,
cúng dường thân xá - lợi Thế Tôn với các điệu múa,
hát, nhạc, tràng hoa, hương, nay chúng ta hãy chở
thân xá - lợi Thế Tôn ra ngoài thành về phía Nam và
làm lễ thiêu thân tại chỗ ấy.”

Lúc bấy giờ tám vị tộc trưởng Mallà gội đầu, mặc áo
mới với ý định khiêng nổi thân xá - lợi Như Lai
nhưng khiêng không nổi được. Các vị Mallà ở
Kuisnàrà bạch Tôn giả Anuruddha:

- Bạch Tôn giả, do nhân gì, do duyên gì, tám vị tộc
trưởng Mallà này gội đầu, mặc áo mới với ý định
khiêng nổi thân xá- lợi Như Lai, nhưng không khiêng
nổi được?

- Này Vàsetthà, vì ý định của các Ngươi khác, ý định của chư Thiên khác.

15. – Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên là gì?

- Này các Vàsetthà, ý định của các Ngươi như sau: “ Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng

BỒ TÁT                                            520

dường thân xá- lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát,
nhạc, tràng hoa, hương. Nay chúng ta hãy chở thân
xá-lợi Thế Tôn ra ngoài thành về phía Nam và làm
lễ thiêu thân tại chỗ ấy.”

Này các Vàsetthà, ý định của chư Thiên như sau:
“Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng
dường thân xá- lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát,
nhạc, tràng hoa, hương của chư Thiên, nay chúng ta
hãy khiêng thân xá- lợi Thế Tôn về hướng Bắc đến
phía Bắc của thành. Sau khi khiêng qua cửa phía
Bắc, hãy khiêng qua trung tâm của thành, rồi hướng
về phía Đông, khiêng đến phía Đông của thành. Sau
khi khiêng qua cửa phía Đông, hãy khiêng đến phía
Đông của thành, tại đền của dân Mallà tên là
Makuta- bandhana, và chúng ta sẽ thiêu thân Thế
Tôn tại chỗ ấy.”

- Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên thế nào, ý định của chúng con cũng như vậy.

16. Lúc ấy, khắp cả Kusinàrà cho đến đống bụi, đống rác, được rải la liệt lên đến đầu gối toàn hoa Mandaràva. Rồi chư Thiên và các dân Mallà ở Kusinàrà, sau khi đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân xá lợi Thế Tôn với các điệu múa, hát, nhạc, tràng hoa, hương của chư Thiên và loài

BỒ TÁT                                            521

Người, liền khiêng thân xá lợi Thế Tôn về phía Bắc của Thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Bắc, liền khiêng qua Trung tâm của thành, rồi hướng về phía Đông, khiêng đến phía Đông của thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Đông, liền khiêng đến phía Đông của thành, tại đền của dân Mallà tên là Makuta- bandhana và đặt thân xá lợi của Thế Tôn tại chỗ ấy.

17. Rồi dân Mallà bạch tôn giả Ananda:

- Bạch Tôn giả Ananda, chúng con nay phải xử sự như thế nào đối với thân xá lợi Như Lai?

- Này các Vàsetthà, xử sự thân Chuyển luân Thánh vương như thế nào, hãy xử sự thân xá lợi Như Lai như vậy.

- Bạch Tôn giả Ananda, xử sự thân Chuyển luân Thánh vương phải như thế nào?

- Này các Vàsetthà:

- Thân Chuyển luân Thánh vương được vấn tròn
với vải mới.
- Sau khi vấn vải mới, lại được vấn thêm với vải
gai bện.
- Sau khi vấn với vải gai bện, lại vấn thêm với

BỒ TÁT                                            522

vải mới và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm
lớp cả hai loại vải.
- Rồi thân được đặt trong một hòm dầu bằng sắt,
hòm sắt này được một hòm sắt khác đậy kín.
- Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được
xây dựng lên, thân vị Chuyển luân Thánh
vương được đem thiêu trên giàn hỏa này,
- Và tại ngã tư đường, tháp vị Chuyển luân
Thánh vương này được xây dựng lên.
 Này các Vàsetthà, đó là pháp táng thân của vị
Chuyển luân Thánh vương.

 Này các Vàsetthà, pháp táng thân của vị Chuyển luân Thánh vương như thế nào, pháp táng thân của Thế Tôn cũng như vậy.

Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư đường. Và những ai đem đến tại chỗ ấy vòng hoa, hương, hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ tháp hay khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước mặt tháp) , thời những người ấy sẽ được lợi ích, hạnh phúc lâu dài.

18. Và các người Mallà ở Kusinàrà sai những người làm công:

- Hãy đem lại tất cả vải gai bện của Mallà .

BỒ TÁT                                          523

Rồi những người Mallà ở Kusinàrà vấn tròn thân Thế Tôn với vải mới. Sau khi vấn vải mới xong, lại vấn thêm với vải gai bện. Sau khi vấn với vải gai bện lại vấn thêm với vải mới và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp cả hai loại vải. Rồi đặt thân Như Lai vào trong một hòm dầu bằng sắt, đậy hòm sắt này vào một hòm sắt khác, dựng lên một giàn hỏa gồm mọi loại hương và đặt thân Thế Tôn trên giàn hỏa.

19. Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahà Kassapa đang đi
giữa đường từ Pàvà đến Kusinàrà với đại chúng Tỷ-
kheo khoảng năm trăm vị. Rồi Tôn giả Mahà
Kassapa bước xuống đường và đến ngồi tại một gốc
cây.

Lúc bấy giờ có một tà mạng ngoại đạo lấy một hoa Mandàrava ở Kusinàrà và đang đi trên một con đường đến Pàvà.

Tôn giả Mahà Kassapa thấy tà mạng ngoại đạo đi từ đàng xa đến. Thấy vậy, tôn giả liền hỏi tà mạng ngoại đạo ấy:

- Này Hiền giả, Hiền giả có biết bậc Đạo sư chúng tôi không?

- Này Hiền giả, tôi có biết. Sa-môn Gotama đã diệt độ cách hôm nay một tuần. Từ chỗ ấy, tôi được hoa

BỒ TÁT                                             524

Mandàrava này.

Lúc ấy những Tỷ-kheo chưa giải thoát tham ái, có vị thì khóc than với cánh tay duỗi cao, có vị thì khóc than, thân nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: " Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm ". Còn những Tỷ-kheo đã diệt trừ tham ái, những vị này an trú chánh niệm, tỉnh giác, nhẫn nại suy tư: " Các hành là vô thường, làm sao tránh khỏi sự kiện ấy? ".

20. Lúc bấy giờ, Subhadda được xuất gia khi đã
lớn tuổi đang ngồi trong hội chúng này. Subhadda
được xuất gia khi đã lớn tuổi nói với những Tỷ-kheo
ấy:

- Thôi các Hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc
than. Chúng ta đã được thoát khỏi hoàn toàn vị Đại
Sa-môn ấy, chúng ta đã bị phiền nhiễu quấy rầy với
những lời: " Làm như thế này không hợp với các
Ngươi. Làm như thế này hợp với các Ngươi ". Nay
những gì chúng ta muốn, chúng ta làm, những gì
chúng ta không muốn, chúng ta không làm.

Tôn giả Mahà Kassapa mới nói với các vị Tỷ-kheo:

- Thôi các Hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc than. Này các Hiền giả, phải chăng Thế Tôn đã tuyên

BỒ TÁT                                              525

bố ngay từ ban đầu rằng mọi vật ưu ái thân tình đều phải bị sanh biệt, tử biệt và dị biệt. Này các Hiền giả, làm sao có thể được như vầy: Những gì sanh, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến hoại mà lại mong khỏi có sự biến dịch? Thật không có sự trạng ấy.

21. Lúc bấy giờ bốn vị tộc trưởng Mallà gội đầu, mặc áo mới với ý định châm lửa thiêu giàn hỏa Thế Tôn nhưng châm lửa không cháy.

Các vị Mallà ở Kusinàrà bạch tôn giả Anuruddha:

- Bạch Tôn giả, do nhân gì, do duyên gì, bốn vị tộc
trưởng Mallà này gội đầu, mặc áo mới với ý định
châm lửa thiêu giàn hỏa Thế Tôn, nhưng châm lửa
không cháy?

- Này các Vàsetthà, ý định của chư Thiên khác.

- Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên như thế nào?

- Này các vàsetthà, ý định của chư Thiên như sau:
" Tôn giả Mahà Kassapa nay đang đi giữa đường
giữa Pàvà và Kusinàrà cùng với đại chúng Tỷ-kheo
khoảng năm trăm vị. Giàn hỏa Thế Tôn chỉ được
đốt cháy khi tôn giả Mahà Kassapa cúi đầu đảnh
lễ Thế Tôn ".

BỒ TÁT                                                526

- Bạch Tôn giả, ý định chư Thiên như thế nào, hãy làm y như vậy.

22. Rồi Tôn giả Mahà Kassapa đến tại đền Makuta
Bandhana của những vị Mallà tại giàn hỏa Thế Tôn,
khi đến xong liền choàng áo phía một bên vai, chấp
tay, đi nhiễu phía tay phải xung quanh giàn hỏa
ba lần, cởi mở chân ra và cúi đầu đảnh lễ chân
Thế Tôn.

Năm trăm vị Tỷ-kheo ấy choàng áo phía một bên vai, chấp tay, đi nhiễu qua phía tay phải xung quanh giàn hỏa ba lần và cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.

Và khi tôn giả Mahà Kassapa và năm trăm vị Tỷ- kheo đảnh lễ xong, thời giàn hỏa Thế Tôn tự bắt lửa cháy.

23. Khi thân Thế Tôn đã cháy, từ da ngoài cho đến
da mỏng, thịt, dây gân hay nước giữa các khớp
xương, thảy đều cháy sạch, không có tro, không
có than, chỉ có xương xá lợi còn lại.

Như sanh tô hay dầu bị cháy, tất cả đều cháy sạch không có tro, không có than. Cũng vậy khi thân Thế Tôn cháy, từ da ngoài cho đến da mỏng, thịt, dây gân hay nước giữa khớp xương, tất cả đều cháy sạch, không có tro, không có than, chỉ có xương xá lợi còn

BỒ TÁT                                            527

lại. Và năm trăm tầng lớp vải gai bện, cả hai lớp trong nhất và lớp ngoài nhất đều bị cháy thiêu.

Khi thân Thế Tôn bị thiêu cháy xong, một dòng nước
từ hư không chảy xuống tưới tắt giàn hỏa Thế Tôn,
và một dòng nước từ kho nước (hay từ cây sàlà) phun
lên tưới tắt giàn hỏa Thế Tôn, và các người Mallà ở
Kusinàrà dùng nước với mọi loại hương tưới tắt giàn
hỏa Thế Tôn.

Rồi các người Mallà xứ Kusinàrà đặt xá lợi Thế Tôn trong giảng đường, dùng cây thương làm hàng rào, dùng cây cung làm bức thành xung quanh và trong bảy ngày tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường với các điệu múa, hát, nhạc, vòng hoa, hương.

24.

1.   Vua nước Magadha tên là Ajàtasattu
Vedehiputta nghe tin Thế Tôn đã diệt độ ở
Kusinàrà. Vua liền gởi một sứ giả đến các
người Mallà ở Kusinàrà " Thế Tôn là người
Sát-đế-lỵ, ta cũng là người Sát-đế-lỵ. Ta cũng
xứng đáng được một phần xá lợi Thế Tôn, ta
cũng dựng tháp và tổ chức nghi lễ đối với xá
lợi Thế Tôn ".

2.   Những người Licchavì ở Vesàli nghe tin Thế

BỒ TÁT                                             528

Tôn đã diệt độ ở Kusinàrà liền gởi một sứ giả
đến các người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là
người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-
đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được phần xá
lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng dựng tháp và tổ
chức nghi lễ đối với xá-lợi Thế Tôn ".

3.   Các người Sakyà ở Kapilavatthu nghe tin Thế
Tôn đã diệt độ ở Kusinàrà, liền gởi một sứ giả
đến các người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là
người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-
đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một
phần xá lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ dựng
tháp và tổ chức các nghi lễ với xá-lợi Thế Tôn
".

4.   Những người Buli ở Allakappa nghe tin Thế
Tôn đã diệt độ ở Kusinàrà, liền gởi một sứ giả
đến các người Mallà ở Kusinàrà: " Thế Tôn là
người Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là người Sát-
đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một
phần xá-lợi Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ dựng
tháp và tổ chức các nghi lễ đối với xá lợi Thế
Tôn ".

5.   Những người Koli ở Rãmagãma nghe tin Thế Tôn đã diệt đ t               Ô                   ì

BỒ TÁT                                             529

Những người Koli ở Ràmagama cũng xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Ràmagama và tổ chức lễ cúng dường.

Bà-la-môn Vethadìpaka cũng xây dựng tháp trên xá- lợi Thế Tôn tại Vethadìpa và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Mallà ở Pàvà cũng xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Pàvà và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Màllà ở Kusinàrà cũng xây dựng tháp trên xá-lợi Thế Tôn tại Kusinàrà và tổ chức lễ cúng dường.

Bà-la-môn Dona cũng xây dựng tháp trên bình (dùng để đong chia xá-lợi) và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Moriyà ở Pipphalivana cũng xây dựng tháp trên những than tro và tổ chức lễ cúng dường.

Như vậy có tám tháp xá-lợi, tháp thứ chín trên bình (dùng để đong chia xá-lợi) và tháp thứ mười trên tro (xá-lợi).

Đó là truyền thống thời xưa như vậy.

28. Đấng Pháp Nhãn Vô Thượng Xá-lợi phân tám phần.

BỒ TÁT                                            533

Bảy phần được cúng dường.
Tại Jambudìpa.
Một phần Long vương cúng.
Tại Ràmagàma.
Một răng Phật được cúng,
Tại cõi Tam Thiên giới,
Một tại Gandhàra,
Một tại Kalinga.
Một răng, vua Long vương.
Tự mình riêng cúng dường.
Quả đất được chói sáng,
Với hào quang xá-lợi,
Với lễ vật cúng dường.
Hạng thượng phẩm, thượng đẳng.
Xá-lợi đấng Pháp Nhãn.
Như vậy được cúng dường,
Bởi những bậc tôn trọng
Cung kính lễ cúng dường,
Bởi những bậc tôn trọng
Cúng kính lễ cúng dường.
Bởi Thiên, Long, Nhơn chủ,
Bởi bậc Tối thượng nhơn.
Các Ngươi hãy chắp tay,
Cung kính lễ cúng dường.
Khó thay sự chiêm ngưỡng.
Tôn nhan bậc Như Lai.
Trải nhiều nhiều trăm kiếp,

BỒ TÁT                                534

May lắm được một lần.

BỒ TÁT                           535

24    Đản sanh - Thiên thượng, thiên hạ,
duy ngã độc tôn - Kinh HY HỮU VỊ
TẰNG HỮU PHÁP – 123 Trung III,
317

KINH HY HỮU VỊ TẰNG HỮU PHÁP (Acchariyabbhutadhamma suttam) – Bài kinh số 123 – Trung III, 317

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ),
Jetavana (Kỳ-đà-lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Rồi một số rất đông Tỷ-kheo, sau
buổi ăn, sau khi đđ hđ

BỒ TÁT                                           536

pháp hạnh như vậy... tuệ hạnh như vậy.. trú hạnh như vậy... chư Thế Tôn ấy giải thoát như vậy".

Khi được nghe nói như vậy, Tôn giả Ananda nói
với các Tỷ-kheo ấy: "Thật hy hữu thay chư Hiền,
Như Lai được đầy đủ các pháp hy hữu! Thật vị tằng
hữu thay chư Hiền, Như Lai được đầy đủ các pháp
vị tằng hữu!"

Và câu chuyện giữa các Tỷ-kheo ấy bị gián
đoạn. Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc
cư đứng dậy, đi đến thị giả đường, sau khi đến, ngồi
trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, nay các Ông ngồi nói chuyện gì? Câu chuyện gì giữa các Ông bị gián đoạn?

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con sau buổi ăn, sau khi đi khất thực trở về, chúng con ngồi tụ họp tại thị giả đường, câu chuyện sau đây được khởi lên: "Hy hữu thay, chư Hiền... (như trên)... chư Thế Tôn ấy được giải thoát như vậy". Khi được nghe nói vậy, bạch Thế Tôn, Tôn giả Ananda nói với chúng con như sau: "Thật hy hữu thay... Như Lai được đầy đủ các pháp hy hữu! Thật vị tằng hữu thay... Như Lai được đầy đủ các pháp vị tằng hữu!" Câu chuyện này

BỒ TÁT                                              537

giữa chúng con, bạch Thế Tôn, bị gián đoạn. Rồi Thế Tôn đến.

Thế Tôn bảo Tôn giả Ananda:

– Do vậy, này Ananda, hãy nói lên nhiều nữa, những đặc tánh hy hữu, vị tằng hữu của Như Lai.

1. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm tỉnh giác,
này Ananda, Bồ-tát sanh trong Thiên chúng
(Kaya) "Tusita". Vì rằng, bạch Thế Tôn,
chánh niệm tỉnh giác Bồ-tát sanh trong Thiên
chúng Tusita, con thọ trì sự việc này, bạch
Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu của
Thế Tôn.

2. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm tỉnh giác,
này Ananda, Bồ-tát an trú trong Thiên chúng
Tusita". Vì rằng, bạch Thế Tôn, chánh niệm
tỉnh giác, Bồ-tát an trú trong Thiên chúng
Tusita, con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn,
là một hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

3. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm tỉnh giác, này Ananda, Bồ-tát an trú tại Thiên chúng

BỒ TÁT                                             538

Tusita cho đến trọn thọ mạng". Vì rằng, bạch
Thế Tôn, chánh niệm tỉnh giác, Bồ-tát an trú
tại Thiên chúng Tusita cho đến trọn thọ
mạng, con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn,
là một hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

4. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm, tỉnh giác
này Ananda, Bồ-tát sau khi từ Thiên chúng
Tusita mạng chung, nhập vào mẫu thai". Vì
rằng, bạch Thế Tôn, chánh niệm tỉnh giác,
Bồ-tát sau khi từ Thiên chúng Tusita mạng
chung, nhập vào mẫu thai, con thọ trì sự việc
này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị
tằng hữu của Thế Tôn.

5. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập vào
mẫu thai, này Ananda, khi ấy một hào quang
vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư
Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các
thế giới ở trên chư Thiên, thế giới của các Ma
vương và Phạm thiên và thế giới ở dưới gồm
các vị Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài
Người. Cho đến các thế giới ở giữa các thế
giới, tối tăm, u ám không có nền tảng, những
cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần

BỒ TÁT                                            539

lực, với đại oai lực như vậy cũng không thể
chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một
hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư
Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại
những chỗ ấy nhờ hào quang ấy mới thấy
nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh
khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới này
chuyển động, rung động, chuyển động mạnh.
Và hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa
oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới". Vì
rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này,
bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu
của Thế Tôn".

6. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu
thai, này Ananda, bốn vị Thiên tử đến canh
gác bốn phương trời và nói: "Không cho
một ai, người hay không phải loài người được
phiền nhiễu Bồ-tát, hay mẹ vị Bồ-tát". Vì
rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này,
bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu
của Thế Tôn".

7. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu thai, này Ananda, mẹ Bồ-tát giữ giới một

BỒ TÁT                                            540

cách hồn nhiên, không sát sanh, không trộm
cắp, không tà dâm, không nói láo, không
uống các thứ rượu nấu, rượu lên chất men".
Vì rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc
này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu. là một vị
tằng hữu của Thế Tôn.

8. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu
thai, này Ananda, mẹ Bồ-tát không khởi dục
tâm đối với một nam nhân nào, và mẹ Bồ-tát
không bị xâm phạm bởi bất kỳ người đàn ông
nào có nhiễm tâm". Vì rằng, bạch Thế Tôn...
con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một
hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

9. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu
thai, này Ananda, mẹ vị Bồ-tát tận hưởng
năm dục công đức đầy đủ, tận hưởng trọn
năm dục công đức". Vì rằng, bạch Thế Tôn...
con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một
hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

10.     Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu thai, này Ananda, mẹ vị Bồ-tát không bị

BỒ TÁT                                           541

một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ,
với tâm khoan khoái. Bà thấy trong bào thai
của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và
chân tay. Này Ananda, ví như viên ngọc lưu
ly, thanh tịnh, thuần nhất, có tám cạnh, khéo
cắt, khéo dũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn
hảo trong mọi phương diện. Rồi một sợi dây
được xâu qua viên ngọc ấy, dây màu xanh,
màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng
lợt. Nếu có người có mắt để viên ngọc trên
bàn tay của mình, người ấy sẽ thấy rõ ràng:
"Đây là viên ngọc lưu ly, thanh tịnh, thuần
nhất, có tám cạnh, khéo cắt, khéo dũa, trong
sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi
phương diện. Đây là sợi dây xâu qua, sợi dây
màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay
màu vàng lợt". Cũng vậy, này Ananda, khi
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ Bồ-tát không bị
một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với
thân khoan khoái. Bà thấy trong bào thai của
mình vị Bồ-tát đầy đủ bộ phận và chân tay".
Vì rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc
này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị
tằng hữu của Thế Tôn.

11.     Bạch Thế Tôn con tận mặt nghe, con tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Sau khi sanh

BỒ TÁT                                          542

Bồ-tát bảy ngày, này Ananda, mẹ Bồ-tát
mệnh chung và sanh lên cõi trời Đâu suất".
Vì rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc
này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị
tằng hữu của Thế Tôn.

12.      Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Trong khi các
người đàn bà khác, này Ananda, mang bào
thai trong bụng chín tháng hay mười tháng
rồi mới sanh, mẹ vị Bồ-tát sanh Bồ-tát không
phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát mang Bồ-tát trong
bụng mười tháng rồi mới sanh". Vì rằng,
bạch Thế Tôn.. con thọ trì sự việc này, bạch
Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu của
Thế Tôn.

13.      Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Trong khi các
người đàn bà khác, này Ananda, hoặc ngồi
hoặc nằm mà sanh con, mẹ vị Bồ-tát sanh Bồ-
tát không phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát đứng
mà sanh Bồ-tát". Vì rằng bạch Thế Tôn...
con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một
hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

14.      Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con

BỒ TÁT                                          543

tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, chư Thiên đỡ
lấy Ngài trước, sau mới đến loài người". Vì
rằng, bạch Thế Tôn ... con thọ trì sự việc này,
bạch Thế Tôn là một hy hữu, một vi tằng hữu
của Thế Tôn.

15.       Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, Bồ-tát không
đụng đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài,
đặt Ngài trước bà mẹ và thưa: "Hoàng
hậu hãy hoan hỷ! Hoàng Hậu sanh một
bậc vĩ nhân". Vì rằng, bạch Thế Tôn... con
thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một hy
hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

16.       Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, Ngài sanh ra
thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước
nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào,
không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị
nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh nào, thanh
tịnh, trong sạch. Này Ananda, ví như một viên
ngọc ma-ni bảo châu đặt trên một tấm vải
Ba-la-nại. Viên ngọc không làm nhiễm ô tấm

BỒ TÁT                                            544

vải Ba-la-nại, tấm vải Ba-la-nai cũng không
làm nhiễm ô hòn ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai
đều thanh tịnh. Cũng vậy, này Ananda, khi
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh
tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào,
không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị
nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô
bởi bất cứ sự vật bất tịnh nào, thanh tịnh,
trong sạch". Vì rằng, bạch Thế Tôn... con thọ
trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu,
một vị tằng hữu của Thế Tôn.

17.     Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, hai dòng
nước từ hư không hiện ra, một dòng lạnh,
một dòng nóng. Hai dòng nước ấy tắm rửa
sạch sẽ cho Bồ-tát và cho bà mẹ". Vì rằng,
bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này, bạch
Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu của
Thế Tôn.

18.     Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Bồ-tát khi sanh
ra, này Ananda, Ngài đứng vững, thăng
bằng trên hai chân, mặt hướng phía Bắc,
bước đi bảy bước, một lọng trắng được che

BỒ TÁT                                          545

lên. Ngài nhìn khắp cả mọi phương lên
tiếng như con ngưu vương, thốt ra lời như
sau: "Ta là bậc tối thượng ở trên đời! Ta là
bậc tối tôn ở trên đời! Ta là bậc cao nhất ở
trên đời! Nay là đời sống cuối cùng, không
còn phải tái sanh ở đời này nữa". Vì rằng,
bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này, bạch
Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu của
Thế Tôn.

19.      Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, khi ấy một
hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai
lực của chư Thiên, hiện ra cùng khắp thế giới,
gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới
của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới
ở dưới gồm các Sa-môn, Bà-la-môn, chư
Thiên và loài Người. Cho đến các cảnh giới
giữa các thế giới, tối tăm, u ám, không có nền
tảng, những cảnh giới mà mặt trăng mặt trời
với đại thần lực, đại oai lực như vậy cũng
không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới
ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực
chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống
tại các chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy
nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh

BỒ TÁT                                           546

khác sống ở đây". Và mười ngàn thm

BỒ TÁT                                    547

nhận. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Ananda nói.

BỒ TÁT                                     548

25     Đản sanh - Thiên thượng, thiên hạ, duy ngã độc tôn - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431

KINH ĐẠI BỔN
(MAHA PADANA SUTTA)
– Bài kinh số 14 – Trường I, 431
I

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn ở tại nước
Sãvatthi (Xá-vệ) rừng Jeta (Kỳ-đà), vườn ông
Anãthapindika (Cấp Cô Độc), trong am thất cây
Kareri (Hoa Lâm). Lúc bấy giờ, số đông các Tỷ-kheo
đi khất thực về, sau khi dùng bữa xong, cùng ngồi và
tụ họp lại Hoa Lâm viên đường, pháp thoại thuộc về
tiền thân được khởi lên: "Đây là tiền thân, đây là tiền
thân".

2. Thế Tôn, với thiên nhĩ thanh tịnh vượt quá loài người nghe được câu chuyện này giữa các Tỷ-kheo. Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Hoa Lâm viên đường. Khi đến xong, Ngài ngồi trên ghế đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn hỏi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, câu chuyện gì, các người đang ngồi bàn? Câu chuyện gì đã bị gián đoạn giữa các

BỒ TÁT                                               549

người?

Khi được nói vậy, những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực về, sau khi
dùng bữa xong, cùng ngồi và tụ họp tại Hoa Lâm
viên đường, pháp thoại về tiền thân được khởi lên:
"Đây là tiền thân, đây là tiền thân". Bạch Thế Tôn,
đó là câu chuyện đang được bàn đến giữa chúng con
thời Thế Tôn đến.

3. - Này các Tỷ-kheo, các người có muốn nghe pháp thoại thuộc về tiền thân không?

- Bạch Thế Tôn, thật là đúng thời; bạch Thiện Thệ,
thật là đúng thời để Thế Tôn giảng pháp thoại thuộc
về tiền thân. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ
thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, các người hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Dạ vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo này đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

4. - Này các Tỷ-kheo, chín mươi mốt kiếp về trước,

BỒ TÁT                                           550

Thế Tôn Vipassĩ (Tỳ-bà-thi), bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

- Này các Tỷ-kheo, ba mươi mốt kiếp về trước,
Thế Tôn Sikhĩ (Thi-khí) bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong ba mươi mốt
kiếp ấy, Thế Tôn Vessabhũ (Tỳ-xá-bà) bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kakusandha (Câu-lâu-tôn) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Konãgamana (Câu-na-hàm) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kassapa (Ca-diếp) bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

5. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

BỒ TÁT                                          551

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Bà-la-
môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

6. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu- ly-nhã).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,

BỒ TÁT                                          552

Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konàgamara, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc danh tánh Gotama
(Cù-đàm).

7. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là tám vạn năm.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là bảy vạn năm.

BỒ TÁT                                          553

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là sáu vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là bốn vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là ba vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ của
loài người là hai vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, nay tuổi thọ của Ta không
bao nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút.

8. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây pãtali (bà- bà-la).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
pundarika (phân-đà-ly).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhù, bậc A-

BỒ TÁT                                            554

la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây sirĩsa (thi-lợi-sa).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãkgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây udumbara (ô-tam-bà-la).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
nigrodha (ni-câu-luật-đà).
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác giác ngộ dưới gốc cây
assattha (bát-đa-la).

9. Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử của Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên là Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá).

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử
của Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Abhibhũ (A-tỳ-phù) và Sambhava
(Tam-bà-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tên là Sona (Phù-du) và Uttara
(Uất-đa-la).

BỒ TÁT                                             555

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Vidhũra (Tỳ-lâu) và Sanjĩva
(Tát-ni).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tên là Bhiyyosa (Thư-bàn-
na) và Uttara (Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Tissa (Đề-xá) và Bhãradvãja
(Bà-la-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Ta là Sãriputta (Xá-lợi-phất) và
Moggallãna (Mục-kiền-liên).

10. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một
Tăng hội sáu mươi tám triệu Tỷ-kheo, một Tăng hội
mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo.
Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội như vậy,
tất cả đều là bậc Lậu tận.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ,

BỒ TÁT                                          556

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng
hội: một Tăng hội mười vạn Tỷ-kheo, một
Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội bảy
vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế
Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội: một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo,
một Tăng hội bảy vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội
sáu vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời
Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc
Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội bốn vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Kakusandha, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội ba vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Konãgamana, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như

BỒ TÁT                                           557

vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng
hội hai vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong
thời Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác có một Tăng hội như vậy, tất cả đều
là bậc A-la-hán .
- Này các Tỷ kheo, nay trong thời của Ta có một
Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi Tỷ-
kheo, tất cả đều là bậc Lậu tận.

11. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Khemankara (Nhẫn Hành), vị này là vị thị giả
đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Upasannaka (Tịch Diệt) vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc

BỒ TÁT                                          558

A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ- kheo tên là Buddhija (Thiện Giác), vị này là thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-
kheo tên là Sotthija (An Hòa), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Sabbamitta (Thiện Hữu), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Ànanda (A-nan), vị này là vị thị giả đệ nhất.

12. Này các Tỷ-kheo, phụ vương của Thế Tôn
Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Bandhumã (Bàn-đầu); mẫu hậu tên là Bandhumati
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua Bandhumã tên
là Bandhumatĩ.

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là Aruna (Minh Tướng); mẫu hậu tên là Pabhãvatĩ

BỒ TÁT                                             559

(Quang Huy); kinh thành của vua Aruna tên là
Pabhãvatĩ.
- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên
là Suppatĩta (Thiện Đăng), mẫu hậu tên là
Yasavati (Xứng Giới); Kinh thành của vua
Suppatita tên là Anopama (Vô Dụ).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Aggidatta (Tự Đắc); mẫu thân Bà-
la-môn tên là Visãkhã (Thiện Chi). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Khema
(An Hòa); kinh thành vua Khema tên là
Khemavatĩ (An Hòa).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác tên là Yannadatta (Đạt Đức) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Uttarã (Thiện Thắng; Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, vua trị vì tên là Sobha
(Thanh Tịnh); kinh thành của vua Sobha tên là
Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
tên là Brahmadatta (Phạm Thi) mẫu thân Bà-

BỒ TÁT                                         560

la-môn tên là Dhanavatĩ (Tài Chủ). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Kikĩ (Hấp
Tỳ); kinh thành vua Kikĩ là Baranasĩ (Ba-la-
nại).
- Này các Tỷ-kheo, nay phụ vương của Ta tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn); mẫu hậu của Ta tên
là Mãyã (Ma-da); kinh thành tên là
Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Giảng xong Thiện
Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

13. Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu cuộc đàm thoại sau đây khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy:

- Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các liền giả, thật kỳ diệu thay, đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là

BỒ TÁT                                             561

như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy? Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?"

BỒ TÁT                                               562

Như vậy là cuộc đàm thoại đang khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy.

14. Bấy giờ Thế Tôn, vào buổi chiều tối, sau khi xuất
định, liền đến Hoa Lâm viên đường, ngồi trên chỗ đã
soạn sẵn. Sau khi ngồi xong, Thế Tôn nói với các Tỷ-
kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay các Ngươi ngồi luận bàn vấn đề gì? Đề tài gì đã được luận bàn giữa các Ngươi?

Khi được hỏi vậy, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu, cuộc đàm thoại sau đây đã khởi lên giữa chúng con: "Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các hiền giả thật kỳ diệu thay đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy". Này các Hiền giả, quý vị

BỒ TÁT                                             563

nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bg              ậ

BỒ TÁT                                            564

Này các Tỷ-kheo, vậy hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

16. - Này các Tỷ-kheo, cách đây chín mươi mốt
kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc
chủng tánh Sát-đế-ly, sanh trong giai cấp Sát-đế-ly.
Này các Tỷ kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna. Này
các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tuổi thọ đến tám vạn năm. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, giác ngộ dưới gốc cây Patali (Ba-ba-la). Này
các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế
Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một Tăng hội sáu
mươi tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội mười vạn Tỷ-
kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng

BỒ TÁT                                            566

Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị
này là vị thị giả đệ nhất. Này các Tỷ-kheo, Phụ
Vương Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Bandhumã (Bàn-đầu), mẫu hậu tên
là Bandhumatĩ (Bàn-đầu-bà-đề), kinh thành của
Bandhumã tên là Bandhumatĩ.

17. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy, Bồ-tát
Vipassĩ, sau khi từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên,
chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai. Này các Tỷ-
kheo, pháp nhĩ là như vậy.

Khi Bồ-tát Vipassĩ từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên, chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai, khi ấy một hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới ở trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. (1). Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn

BỒ TÁT                                            567

thế giới chuyển động, rung động, chuyển động
mạnh. Và hào quang vô lượng, thần diệu ấy, thắng
xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ
là như vậy.

(1) Sadevamanussaya. Có chỗ dịch: chư Thiên và loài người.

Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ -
tát nhập mẫu thai, bốn vị Thiên tử đứng canh gác
bốn phương trời và nói: "Không cho một ai, người
hay không phải loài người, được hãm hại vị Bồ-tát.
Pháp nhĩ là như vậy".

18. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát giữ giới một cách
hồn nhiên, không sát sanh, không trộm cắp, không tà
dâm, không nói láo, không uống các thứ rượu men,
rượu nấu. Pháp nhĩ là như vậy.

19. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không khởi dục tâm đối với một nam nhân nào, và không vi phạm tiết hạnh với bất kỳ người đàn ông nào dầu người này có tâm ái nhiễm đối với bà. Pháp nhĩ là gì vậy.

20. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát có được năm món

BỒ TÁT                                             568

dục lạc đầy đủ, tận hưởng, trọn hưởng năm món dục lạc ấy. Pháp nhĩ là như vậy.

21. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không bị một bệnh
tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan
khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy
đủ mọi bộ phận và chân tay.

Này các Tỷ-kheo, ví như viên ngọc lưu ly, thanh tịnh, thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt, khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Rồi một sợi dây được xâu qua viên ngọc ấy, dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lợt. Nếu có người có mắt để viên ngọc trên bàn tay của mình, người ấy sẽ thấy rõ ràng: "Đây là viên ngọc lưu ly, thanh tịnh thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Đây là sợi dây xâu qua, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lạt". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và chân tay. Pháp nhĩ là như vậy.

22. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Sau khi

BỒ TÁT                                             569

sanh vị Bồ-tát bảy ngày, mẹ vị Bồ-tát mệnh chung và sanh lên cảnh trời Đâu suất. Pháp nhĩ là như vậy.

23. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác mang bầu thai trong bụng chín
tháng hay mười tháng rồi mới sanh, mẹ vị Bồ-tát
sanh vị Bồ-tát không phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát
mang vị Bồ-tát trong bụng mười tháng trời mới
sanh. Pháp nhĩ là như vậy.

24. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác, hoặc ngồi, hoặc nằm mà sanh
con, mẹ vị Bồ-tát sanh vị Bồ-tát không phải như vậy.
Mẹ vị Bồ-tát đứng mà sanh vị Bồ-tát. Pháp nhĩ là
như vậy.

25. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư Thiên đỡ lấy Ngài trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy.

26. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, vị Bồ-tát không đụng
đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài, đặt Ngài trước
bà mẹ và thưa: "Hoàng hậu hãy hoan hỷ. Hoàng
hậu sanh một bậc vĩ nhân". Pháp nhĩ là như vậy.

27. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh,

BỒ TÁT                                            570

không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh nào, thanh thịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

Này các Tỷ-kheo, như viên ngọc ma-ni bảo châu đặt trên một tấm vải Ba-la-nại. Hòn ngọc không làm nhiễm ô tấm vải Ba-la-nại, tấm vải Ba-la-nại cũng không làm nhiễm ô hòn ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai đều thanh tịnh. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ sự vật bất tịnh nào, thanh tịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

28. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, hai dòng nước từ hư
không hiện ra, một dòng lạnh, một dòng nóng. Hai
dòng nước ấy tắm rửa sạch sẽ cho vị Bồ-tát và cho
bà mẹ. Pháp nhĩ là như vậy.

29. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát
khi sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai
chân, mặt hướng phía Bắc, bước đi bảy bước, một
lọng trắng được che trên. Ngài nhìn khắp cả mọi
phương, lớn tiếng như con ngưu vương, thốt ra

BỒ TÁT                                             571

lời như sau: "Ta là bậc tối thượng ở trên đời! Ta là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này nữa". Pháp nhĩ là như vậy.

30. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, khi ấy một hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động mạnh. Và hào quang vô lượng thần diệu ấy thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

31. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sinh ra, vua Bandhumã được báo tin: "Đại vương đã được sinh một hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi thấy

BỒ TÁT                                            572

hoàng tử xong, vua Bandhumã liền cho mời các vị
Bà-la-môn đoán tướng và nói: "Này các Hiền giả,
hãy xem tướng cho Hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi
xem tướng Hoàng tử Vipassĩ xong, các vị Bà-la-môn
đoán tướng tâu với vua Bandhumã: "Đại vương hãy
hân hoan; Đại vương đã sinh một bậc vĩ nhân! May
mắn thay cho Đại vương, đại hạnh thay cho Đại
vương đã được một Hoàng tử như vậy sanh trong gia
đình. Tâu Đại vương, Hoàng tử này có đầy đủ ba
mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân. Ai có đủ ba
mươi hai tướng tốt này sẽ chọn hai con đường này
thôi, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia
đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh
vương, dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ
báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục
cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh
pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị
này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị
này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén
lui màn vô minh che đời".

32. "Đại vương, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại

BỒ TÁT                                            573

nhân là gì mà Hoàng tử nếu đầy đủ những tướng tốt này sẽ chọn đi hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc lộ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán. Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời?

33.   "Đại vương, Hoàng tử này có lòng bàn chân
bằng phẳng, tướng này được xem là tướng tốt
của bậc Đại nhân.
34.   "Đại vương, dưới hai bàn chân của Hoàng tử
này, có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xe,
với trục xe, vành xe, với các bộ phận hoàn toàn
đầy đủ, tướng này được xem là tướng của bậc
Đại nhân.
35.   "Đại vương, Hoàng tử này có gót chân thon
dài... (như trước)

BỒ TÁT                                               574

36.   "Đại vương, Hoàng tử này có ngón tay, ngón
chân dài...
37.   "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân mềm
mại...
38.   "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân có màn
da lưới...
39.   "Đại vương, Hoàng tử này có mắt cá tròn như
con sò...
40.   "Đại vương, Hoàng tử này có ống chân như con
dê rừng...
41.   "Đại vương, Hoàng tử này đứng thẳng, không
co lưng xuống, có thể rờ từ đầu gối với hai bàn
tay...
42.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng mã âm
tàng...
43.   "Đại vương, Hoàng tử này có màu da như
đồng, màu sắc như vàng...
44.   "Đại vương, Hoàng tử này có da trơn mướt
khiến bụi không thể bám dính vào...
45.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông da mọc từ
lông một, mỗi lỗ chân lông có một lông...

BỒ TÁT                                               575

46.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mọc xoáy
tròn thẳng lên, mỗi sợi lông đều vậy, màu xanh
đậm như thuốc bôi mắt, xoáy lên từng xoáy
tròn nhỏ, và xoáy về hướng mặt...
47.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân hình cao
thẳng...
48.   "Đại vương, Hoàng tử này có bảy chỗ tròn
đầy...
49.   "Đại vương, Hoàng tử này có nửa thân trước
như con sư tử...
50.   "Đại vương, Hoàng tử này không có lõm
khuyết giữa hai vai...
51.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân thể cân đối
như cây bàng (nigrodha: ni-câu-luật). Bề cao
của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải rộng,
bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề cao
của thân...
52.   "Đại vương, Hoàng tử này có bán thân trên
vuông tròn...
53.   "Đại vương, Hoàng tử này có vị giác hết sức
sắc bén...
54.   "Đại vương, Hoàng tử này có quai hàm như con

BỒ TÁT                                                576

sư tử. .
55.   "Đại vương, Hoàng tử này có bốn mươi răng...
56.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng đều đặn...
57.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng không
khuyết hở...
58.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng cửa (thái xỉ)
trơn láng...
59.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng lưỡi rộng
dài...
60.   "Đại vương, Hoàng tử này có giọng nói tuyệt
diệu như tiếng chim ca-lăng-tần-già
(Karavika)...
61.   "Đại vương, Hoàng tử này có hai mắt màu xanh
đậm...
62.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mi con bò
cái...
63.   "Đại vương, Hoàng tử này giữa hai lông mày,
có sợi lông trắng mọc lên, mịn màng như bông
nhẹ.
64.   "Đại vương, Hoàng tử này có nhục kế trên đầu,

BỒ TÁT                                                577

tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại
nhân...
33. "Đại vương, Hoàng tử có đầy đủ ba mươi hai
tướng tốt của bậc Đại nhân, với ba mươi hai tướng
tốt này, Hoàng tử sẽ chọn đi hai con đường, không
có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, Hoàng
tử sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương, đem
lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy
món báu trở thành sở hữu của Ngài, tức là xe báu,
voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, và
thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một
ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục
quân thù. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao. Nếu Hoàng tử từ bỏ gia đình, xuất
gia sống không gia đình, Hoàng tử sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời".

Này các Tỷ-kheo, Vua Bandhumã ra lệnh cúng dường các vị Bà-la-môn đoán tướng ấy, các áo vải mới và làm thỏa mãn mọi sự đòi hỏi ước muốn.

34. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho nuôi những người vú cho hoàng tử Vipassĩ. Người cho bú, người tắm, người lo bồng ẳm, người mang trên nách. Này các Tỷ-kheo, một lọng trắng ngày đêm được che

BỒ TÁT                                            578

trên hoàng tử Vipassĩ, và lệnh được truyền ra:
"Không được để lạnh hay nóng, cỏ, bụi, hay sương
làm phiền hoàng tử". Hoàng tử Vipassĩ được mọi
người âu yếm. Này các Tỷ-kheo, cũng như hoa sen
xanh, hoa sen hồng, hay hoa sen trắng được mọi
người yêu thích. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassĩ được mọi người âu yếm, gần như được ẳm
từ nách này qua nách người khác.

35. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ được sinh
ra, hoàng tử phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Này các Tỷ-kheo, giống
như con chim ca-lăng-tân-già sinh trong núi Hy-mã-
lạp sơn, giọng chim rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Cũng vậy này các Tỷ-kheo,
Hoàng Tử Vipassĩ phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận
điều hòa, dịu ngọt và hấp dẫn.

36. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Thiên nhãn hiện ra với Ngài, do nghiệp báo sanh, và nhờ Thiên nhãn ấy, Ngài có thể nhìn khắp chung quanh đến một do tuần, ban ngày cũng như ban đêm.

37. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Ngài nhìn thẳng sự vật với cặp mắt không nhấp nháy, như hàng chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì hoàng tử Vipassĩ nhìn không nhấp nháy, nên này các Tỷ-

BỒ TÁT                                           579

kheo, hoàng tử Vipassĩ được gọi tên là "Vipassì
Vipassì", "Vị đã nhìn thấy". Này các Tỷ-kheo, khi
vua Bandhumã ngồi xử kiện, vua cho đặt hoàng tử
Vipassì ngồi bên nách mình để xử kiện. Này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì ngồi bên nách vua cha như
vậy và chú tâm quan sát phương thức xử kiện đến
nỗi tự mình cũng có thể phán đoán xử kiện. Này các
Tỷ-kheo, do hoàng tử Vipassì "có thể quan sát và xử
kiện đúng luật pháp" và danh từ "Vipassì Vipassì"
càng được dùng để đặt tên cho Ngài.

38. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho xây
dựng ba tòa lâu đài cho hoàng tử Vipassì, một cho
mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa lạnh, và
năm món dục lạc đều được chuẩn bị đầy đủ. Này các
Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống bốn tháng mưa trong
lâu đài dành cho mùa mưa, được hầu hạ mua vui với
các nữ nhạc sĩ, và không một lần nào, Ngài bước
xuống khỏi lầu.

II

1. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh" - "Thưa vâng, Hoàng Tử". Này các Tỷ-

BỒ TÁT                                             580

kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

2. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi
đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng
còm như nóc nhà, chống gậy, vừa đi vừa run rẩy,
khổ não, không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy hoàng
tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao thân người đó không giống các người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, người đó là một người được gọi là già vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người già?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già vì nay người ấy sống không bao lâu nữa".

- "Này khanh, vậy rồi Ta có bị già không, một

BỒ TÁT                                            581

người chưa qua tuổi già?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già!"

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy là vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh
ra cũng phải già yếu như vậy!".

3. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi
người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui
vẻ không, tại vườn ngự uyển? "Này khanh, Hoàng tử
có hoan hỷ không, tại vườn ngự uyển?".

- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ, tại vườn ngự uyển"

- "Này khanh, khi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?"

BỒ TÁT                                            582

- "Tâu đại vương, Hoàng tử trong khi đi đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng còm như nóc nhà, chống gậy vừa đi vừa run rẩy, khổ não không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao tóc người đó không giống các người khác? Sao thân người đó không giống các người khác?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là vậy" - "Này khanh, sao người ấy được gọi là người già? - "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già, vì nay người ấy sống không bao lâu nữa". - "Này khanh, vậy rồi Ta có phải bị già không, một người chưa qua tuổi già?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già" - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng Tử!". Tâu Đại vương, con vâng lời Hoàng tử Vipassì, cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử trở về cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh ra cũng phải già yếu như vậy".

4. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:
"Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối không
trị vì. Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia.
Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

BỒ TÁT                                             583

Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì khỏi phải xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không trúng sự thật. Và, này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng đầy đủ sung
túc năm món dục lạc.

5. Này các Tỷ-kheo hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi người đánh xe... (như trước).

6. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà mắt của
nó không giống mắt của những người khác,
giọng nói của nó không giống giọng nói của
những người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là một người bệnh vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một

BỒ TÁT                                            584

người bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là một người bệnh vì người ấy chưa thoát khỏi căn bệnh của mình"

- "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật".

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra,
cũng phải già, cũng phải bệnh!"

7. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ không tại vườn ngự uyển?" - "Tâu Đại vương, Hoàng

BỒ TÁT                                            585

tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển" - "Này khanh, khi đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đến vườn ngự uyển thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó đã làm gì mà mắt của nó không giống mắt của người khác, giọng nói của nó không giống giọng nói của những người khác?" - "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là môt người bệnh vậy". - "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người bệnh, vì người ấy chưa khỏi căn bệnh của mình!" - "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật". - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi! Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra, cũng phải già, cũng phải bệnh!".

- Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:

BỒ TÁT                                             586

"Không thể để cho Hoàng tử Vipassì từ chối không trị vì! Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia! Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán tướng trở thành sự thật". Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhuma, lại sắp đặt cho hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-môn đoán tướng không trúng sự thật. Và này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung túc năm món dục lạc.

9. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian
nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi
người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe
thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem
phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

10. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường

BỒ TÁT                                              587

đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau, và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, vì sao đám đông người ấy mặc sắc
phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa
táng?"
- "Tâu Hoàng tử, vì có một người vừa mới mệnh
chung"
- "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe đến gần
người vừa mới mệnh chung!"
- "Thưa vâng, tâu Hoàng tử."
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe đến người vừa mới mệnh chung. Này
các Tỷ-kheo, khi thấy thây người chết, hoàng tử
Vipassì hỏi:

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã
chết?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã
chết vì nay bà mẹ, ông cha, các người bà con
ruột thịt khác không thấy người ấy nữa; và
người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay
những người bà con ruột thịt khác!"

BỒ TÁT                                          588

- "Này khanh, vậy Ta chưa chết, rồi có bị chết
không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người
bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng,
và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
những bà con ruột thịt chăng?"
- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng
ta tuy nay chưa chết nhưng rồi sẽ cũng bị chết.
Phụ vương, Mẫu hậu hay các người bà con ruột
thịt khác sẽ không thấy Hoàng Tử, và Hoàng tử
sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay các
người bà con ruột thịt khác".
- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như
vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử,
cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử
Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

11. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không, tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ

BỒ TÁT                                           589

không, tại vườn ngự uyển?"- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển". - "Này khanh đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, vì sao đám đông người ấy, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng?" - "Tâu Hoàng tử, vì có một người mới mệnh chung". - "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe lại gần người vừa mới mệnh chung". - "Thưa vâng, tâu Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử, cho đánh xe đến gần người vừa mới mệnh chung. Khi thấy thây chết, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã chết?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã chết, vì nay bà mẹ, ông cha hay những bà con ruột thịt khác không thấy người ấy nữa! Và người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay những người bà con ruột thịt khác". - "Này khanh, vậy Ta chưa chết rồi có bị chết không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng? Và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác chăng?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tuy nay chưa chết nhưng rồi cũng sẽ bị chết. Phụ vương, Mẫu hậu hay những

BỒ TÁT                                           590

người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy hoàng tử,
và hoàng tử sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
các người bà con ruột thịt khác" - "Này khanh, thôi
nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho
đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con
vâng theo lời hoàng tử Vipassì cho đánh xe trở về
cung. Hoàng tử về trong cung đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

12. Nay các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy
nghĩ: "Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối
không trị vì! Không thể để cho hoàng tử Vipassì xuất
gia. Không thể để cho lời các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

- Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không đúng sự thật. Và này các Tỷ-
kheo, Hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung
túc năm món dục lạc.

13. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi

BỒ TÁT                                              591

người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

14. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi đến ngự uyển thấy một vị xuất gia, đầu trọc, đắp áo cà sa. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà đầu
người ấy lại khác đầu của những người khác,
và áo của người ấy cũng khác áo của những
người khác?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người
xuất gia!"
- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người
xuất gia?"

BỒ TÁT                                            592

- "Tâu Hoàng tử, xuất gia nghĩa là khéo tu phạm
hạnh, khéo tu tịnh hạnh, khéo hành thiện
nghiệp, khéo hành công đức nghiệp, khéo giữ
không hại chúng sanh, khéo có lòng từ đối với
chúng sanh!"
- "Này khanh, hãy đánh xe đến gần vị xuất gia".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử Vipassì, đánh xe đến gần người xuất gia. Này các
Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì hỏi vị xuất gia:

- "Thưa Hiền giả, Ngài đã làm gì, mà đầu của
Ngài không giống những người khác, và áo của
Ngài không giống các người khác?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là một người xuất gia!"
- "Thưa Hiền giả, thế nào gọi là người xuất gia?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là người được gọi là xuất
gia, vì tôi khéo tu phạm hạnh, khéo tu tịnh
hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành công
đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng sanh,
khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
- "Thưa Hiền giả, lành thay hạnh xuất gia của

BỒ TÁT                                            593

Ngài, lành thay khéo tu phạm hạnh, khéo tu
tịnh hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành
công đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng
sanh, khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
15. Này các Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì bảo người
đánh xe:

- "Này khanh, hãy lấy xe này và cho đánh xe về
cung. Còn Ta ở nơi đây, sẽ cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì lấy xe và
đánh xe về cung. Còn hoàng tử Vipassì, chính tại chỗ
ấy, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia
đình, sống không gia đình.

16. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, tại kinh đô Bandhumatì có một đại chúng tám vạn bốn ngàn người nghe tin: "Hoàng tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Khi nghe tin, các vị ấy suy nghĩ: "Pháp luật như vậy không phải tầm thường, xuất gia như vậy không phải tầm thường, vì hoàng tử Vipassì trong pháp luật ấy đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất

BỒ TÁT                                             594

gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Nay hoàng
tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình tại sao chúng ta lại
không?"

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng tám vạn bốn ngàn
người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, dưới sự lãnh đạo của
Bồ-tát Vipassì. Rồi Bồ-tát Vipassì cùng với đồ
chúng, du hành, đi ngang qua những làng, thị xã và
đô thị.

17. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư, Bồ-
tát Vipassì suy nghĩ: "Sao Ta lại sống bị bao vây bởi
đồ chúng này. Tốt hơn là Ta sống một mình, lánh xa
đồ chúng này!"

Này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Bồ-tát Vipassì sống một mình, lánh xa đồ chúng, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này đi một ngả, Bồ-tát Vipassì đi một ngả.

18. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Thế giới này thật rơi vào cảnh khổ não, phải sanh rồi già, rồi chết, rồi từ bỏ thế giới này để tái sanh thế giới khác. Không một ai biết một con đường giải thoát khỏi sự đau khổ này, thoát khỏi già và chết".

BỒ TÁT                                               595

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, già chết mới có mặt? Do duyên gì,
già chết sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do sanh có mặt, nên già,
chết có mặt. Do duyên sanh, nên già chết sanh".

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, sanh mới có mặt? Do duyên gì,
sanh phát khởi?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ,
phát sanh minh kiến sau đây: "Do hữu có
mặt nên sanh mới có mặt. Do duyên hữu, nên
sanh phát khởi".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, hữu mới có mặt? Do duyên gì,
hữu phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thủ có mặt nên
hữu mới có mặt. Do duyên thủ, hữu phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thủ mới có mặt? Do duyên gì,
thủ phát sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do ái có mặt, thủ mới
phát sanh".

BỒ TÁT                                            596

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, ái mới có mặt. Do duyên gì, ái
phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thọ có mặt, ái mới
có mặt. Do duyên thọ, ái phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thọ mới có mặt. Do duyên gì,
thọ mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do xúc có mặt,
thọ mới có mặt. Do duyên xúc, thọ mới phát
sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, xúc mới có mặt. Do duyên gì
xúc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do lục nhập có
mặt, xúc mới có mặt. Do duyên lục nhập, xúc
mới phát sanh ".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
gì, lục nhập mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do danh

BỒ TÁT                                            597

sắc có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
danh sắc, lục nhập mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, danh sắc mới có mặt? Do duyên
gì, danh sắc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức
có mặt, danh sắc có mới có mặt. Do duyên
thức, danh sắc mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thức mới có mặt. Do duyên gì,
thức mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc có
mặt, thức mới có mặt. Do duyên danh sắc, thức
mới phát sanh".
19. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ như
sau: "Thức này xoay trở lui lại, từ nơi danh sắc,
không vượt khỏi danh sắc. Chỉ như thế này, con
người được sanh ra hay trở thành già, hay bị chết,
hay từ biệt cõi này, hay sanh lại ở cõi khác, nghĩa
là do duyên danh sắc, thức sanh; do duyên thức,
danh sắc sanh; do duyên danh sắc, lục nhập sanh;
do duyên lục nhập, xúc sanh; do duyên xúc, thọ
sanh; do duyên thọ, ái sanh; do duyên ái, thủ

BỒ TÁT                                            598

sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu,
sanh sanh; do duyên sanh, lão, tử, sầu bi, khổ ưu
não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này".

 "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-
tát Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa
từng được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh
sáng sanh.

20. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, già chết không có mặt? Cái gì diệt, già chết diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ- tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do sanh không có mặt, già chết không có mặt, do sanh diệt, già chết diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, sanh không có mặt? Cái gì diệt,
sanh diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do hữu không có mặt, sanh không có mặt,
do hữu diệt, sanh diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, hữu không có mặt? Cái gì diệt, hữu diệt?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỒ TÁT                                             599

sau đây: "Do thủ không có mặt, hữu không có mặt, do thủ diệt, hữu diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thủ không có mặt? Cái gì diệt,
thủ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do ái không có mặt, thủ không có mặt, do
ái diệt, thủ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, ái không có mặt? Cái gì diệt, ái
diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi
như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau
đây: "Do thọ không có mặt, ái không có mặt, do thọ
diệt, ái diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thọ không có mặt? Cái gì diệt,
thọ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do xúc không có mặt, thọ không có mặt,
do xúc diệt, thọ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt xúc không có mặt? Cái gì diệt, xúc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỒ TÁT                                             600

sau đây: "Do lục nhập không có mặt, xúc không có mặt, do lục nhập diệt, xúc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì có mặt, lục nhập không có mặt? Cái gì diệt, lục nhập diệt". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc không có mặt, lục nhập không có mặt, do danh sắc diệt, lục nhập diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, danh sắc không có mặt? Cái gì diệt danh sắc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức không có mặt, danh sắc không có mặt, do thức diệt, danh sắc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Cái
gì không có mặt, thức không có mặt? Do cái gì diệt,
thức diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến
sau đây: "Do danh sắc không có mặt, thức không có
mặt, do danh sắc diệt, thức diệt".

21. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Ôi, Ta đã chứng được con đường đưa đến Bồ- đề, nhờ pháp tu quán. Nghĩa là, do danh sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

BỒ TÁT                                              601

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt, do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt; do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, ưu, bi, khổ, sầu, não diệt. Như vậy, toàn bộ khổ uẩn diệt".

 "Diệt, diệt". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-tát
Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa từng
được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh sáng
sanh.

22. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau một thời gian sống quán sự sanh diệt trong năm uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ diệt. Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng diệt. Đây là hành, đây là hành tập khởi, đây là hành diệt! Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức diệt".

Và đối với Ngài, sau khi sống quán pháp sanh diệt trong năm thủ uẩn, chẳng bao lâu các lậu hoặc được tiêu trừ và Ngài được giải thoát.

III.

1. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác liền suy nghĩ: "Nay Ta hãy thuyết pháp".

BỒ TÁT                                              602

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới hiểu thấu. Còn quần chúng này thì ưu ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý ida-paccayata paticca samuppàda: Y tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời như vậy thật khổ não cho Ta!"

2. Này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, những bài kệ bất khả tư nghì, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn.
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó thấy pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu,
khó thấy, vi tế.

BỒ TÁT                                               603

Này các Tỷ-kheo, với những lời như vậy, suy tư trên vấn đề, tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp. Khi bấy giờ, một trong các vị Đại Phạm thiên, khi biết được tư tưởng của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhờ tư tưởng của mình, liền suy nghĩ: "Than ôi, thế giới sẽ bị tiêu diệt, thế giới sẽ bị hoại vong, nếu tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp!"

3. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên ấy, như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, cũng vậy vị ấy biến mất từ thế giới Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên đắp thượng y trên một bên vai, quỳ đầu gối bên phải trên mặt đất, chắp tay hướng về Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe chánh pháp. (Nếu được nghe), những vị này có thể thâm hiểu chánh pháp".

4. Này các Tỷ-kheo, được nghe nói vậy, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói với vị

BỒ TÁT                                               604

Đại Phạm thiên: "Này Phạm thiên, Ta đã suy nghĩ
như sau: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu
kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu
lý luận, vi diệu, chỉ có người trí mới hiểu thấu. Còn
quần chúng này thì ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích
ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục,
ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý y
tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý
tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái
được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta
thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời
như vậy thật mệt mỏi cho Ta, thời như vậy thật khổ
não cho Ta". Này Phạm thiên, khi ấy những bài kệ
bất khả tư nghì, từ trước chưa từng nghe khởi lên nơi
Ta:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn?
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó mà thấy được pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu, khó
thấy, vi tế.
Này Phạm thiên, với những lời như vậy, suy
tư trên vấn đề, tâm của Ta hướng về vô vi thụ động,

BỒ TÁT                                               605

không muốn thuyết pháp.

5. Này các Tỷ-kheo, lần thứ hai vị Đại Phạm thiên ấy... (như trên)...

6. Này các Tỷ-kheo, lần thứ ba, vị Đại Phạm thiên ấy
bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện
Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi
trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe
chánh pháp, những vị này có thể thâm hiểu chánh
pháp!"

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác biết được lời khuyên thỉnh
của vị Phạm Thiên, vì lòng từ bi đối với chúng sanh,
nhìn đời với Phật nhãn. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nhìn đời
với Phật nhãn, thấy có hạng chúng sanh nhiễm ít bụi
đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi căn độn căn, có
hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng dễ dạy khó
dạy, và một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái sanh thế
giới khác và sự nguy hiểm của những hành động lỗi
lầm.

Như trong hồ sen xanh, sen hồng hay sen trắng, có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, không

BỒ TÁT                                             606

vượt lên khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng dưới
nước; có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen
trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới nước, sống
vươn lên tới mặt nước, có một số hoa sen xanh, sen
hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới
nước vươn lên khỏi mặt nước, không bị nước làm
đẫm ướt. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhìn quanh
thế giới với Phật nhãn. Ngài thấy có hạng chúng sanh
nhiễm ít bụi đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi
căn độn căn, có hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng
dễ dạy khó dạy, một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái
sanh thế giới khác và sự nguy hiểm của những hành
động lỗi lầm.

7. Rồi vị Đại Phạm thiên, với tâm mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, liền nói với Ngài, bài kệ sau đây:

Như con người đứng trên đỉnh núi nhìn quanh
dân chúng phía dưới.
Cũng vậy Ngài Sumedha lên lầu chánh pháp,
bậc biến nhãn, thoát ly sầu muộn.
Nhìn xuống quần chúng, âu lo sầu muộn bị
sanh già áp bức.
Hãy đứng lên, bậc anh hùng, bậc chiến thắng

BỒ TÁT                                            607

ở chiến trường!
Vị trưởng đoàn lữ khách, đấng thoát ly mọi nợ
nần!
Thế Tôn hãy đi khắp thế giới hoằng dương
chánh pháp.
Có người nhờ được nghe, sẽ thâm hiểu diệu
nghĩa!
Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trả lời vị Đại Phạm thiên với bài
kệ sau đây:

Cửa bất diệt đã được mở rộng,
Hỡi những ai được nghe, hãy từ bỏ tà kiến của
mình.
Vì nghĩ đến mệt mỏi hoài công, này Phạm
Thiên.
Ta không muốn giảng Chánh pháp vi diệu cho
loài người!

Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên với ý nghĩ:
"Ta đã là người mở đường cho Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuyết pháp", rồi đảnh
lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài và biến mất
tại chỗ.

BỒ TÁT                                           608

8. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Ta thuyết pháp cho ai trước tiên? Ai sẽ mau hiểu chánh pháp này?"

Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Nay vương tử Khanda
(Kiển-trà) và con vương sư Tissa (Đề-xá) trú ở kinh
đô Bandhumatì (Bàn-đầu-bà-đề) là bậc tri thức đa
văn, sáng suốt, đã từ lâu sống ít nhiễm ô bởi bụi đời.
Nay ta hãy thuyết pháp cho vương tử Khanda và con
vương sư Tissa trước tiên, hai vị này sẽ sớm thâm
hiểu chánh pháp này".

Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, biến mất từ cây
Bồ đề, hiện ra tại vườn Lộc Uyển Khenma, kinh đô
Bhadhumatì.

9. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác gọi người giữ vườn:

- "Này bạn, hãy vào kinh đô Bandhumatì, nhắn
với vương tử Khanda và con vương sư Tissa
rằng Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã đến kinh đô Bandhumatì, hiện
trú ở Lộc Uyển Khema và muốn gặp hai vị!"

BỒ TÁT                                              609

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn".

Này các Tỷ-kheo, người giữ vườn vâng theo lời dạy
của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, vào kinh đô Bandhumatì và thưa với vương tử
Khanda và con vương sư Tissa: "Thưa quý vị, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến
kinh đô Bandhumatì và hiện ở Lộc Uyển Khema.
Ngài muốn gặp quý vị!"

10. Này các Tỷ-kheo, Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình leo lên một cỗ xe thù thắng rồi cùng với các cỗ
xe thù thắng khác, cho xe ra khỏi kinh thành
Bandhumati, đi đến Lộc Uyển Khema, đi xe cho đến
chỗ còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến trước Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Khi
đến nơi, hai vị này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một
bên.

11. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng, và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của hai vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại

BỒ TÁT                                                610

mà được chư Phật đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy, vương tử Khanda và
con vương sư Tissa, chính tại chỗ ngồi này chứng
được Pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã
sanh rồi cũng phải diệt".

12. Hai vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp,
thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự, diệt tận,
chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với
đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác:

"Thật di diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại
những gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị
che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Bạch
Thế Tôn, nay chúng con quy y Thế Tôn và quy y
Pháp. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con
được xuất gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng
con được thọ đại giới".

13. Này các Tỷ-kheo, vương tử Khanda và con vương sư Tissa được xuất gia với Thế Tôn Vipassì,

BỒ TÁT                                              611

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được thọ đại giới.
Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác giảng dạy hai vị này, khuyến khích làm cho
phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại, nêu rõ
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của các pháp
hữu vi và sự lợi ích của Niết-bàn. Và hai vị nay nhờ
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
giảng dạy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho
hoan hỷ với pháp thoại, không bao lâu tâm trí
không còn chấp thủ, được giải thoát khỏi các lậu
hoặc.

14. Này các Tỷ-kheo, trong khi kinh thành
Bandhumatì có đại chúng khoảng tám vạn bốn ngàn
vị được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành Bandhumatì và
ở tại Lộc Uyển Khema. Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất
gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn,
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác".

Khi nghe vậy, các vị này tự nghĩ: "Chắc chắn, pháp luật này không thể tầm thường, sự xuất gia này không thể tầm thường, vì vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc,

BỒ TÁT                                            612

đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Tại sao chúng ta lại không làm vậy?".

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng ấy gồm khoảng tám
vạn bốn ngàn vị đi ra khỏi kinh thành Bandhumatì
đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ở, Khi đến nơi, các vị này
đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

15. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết rất dễ thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh rồi cũng phải diệt".

16. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn

BỒ TÁT                                                613

Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế
Tôn, Như người dựng đứng lại, những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, nay
chúng con quy y Thế Tôn và quy y Pháp. Bạch Thế
Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất gia với
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được thọ đại
giới!".

17. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị này được
xuất gia với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị
này, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này, nhờ Thế Tôn Vipassì bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan kỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

18. Này các Tỷ-kheo, nay tám vạn bốn ngàn các vị

BỒ TÁT                                              614

xuất gia từ trước, được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành
Bandhumatì, ở tại Lộc Uyển Khema và thuyết pháp".
Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này,
đi đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở. Khi đến nơi, các vị
này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

19. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết
về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi
ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của
các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái,
cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại
mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị xuất
gia này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp
nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh ra rồi
cũng phải diệt".

20. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi

BỒ TÁT                                                615

diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, Bạch Thế
Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Bạch Thế Tôn, nay chúng
con quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng. Bạch
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất
gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được
thọ đại giới!".

21. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị này,
khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này nhờ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

22. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh đô

BỒ TÁT                                            616

Bandhumatì. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trong khi yên lặng tịnh cư đã suy nghĩ như sau: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhumatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các vị Tỷ- kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

23. Này các Tỷ-kheo, một vị Đại Phạm thiên khác, với tâm tư của mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ kheo, lúc bấy giờ vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chắp tay hướng đến Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh

BỒ TÁT                                             617

Đẳng Giác và bạch Ngài:

- "Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy
là phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy
khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám
mươi vạn vị ở kinh đô Bandhumati: "Này các Tỷ-
kheo hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng,
vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người,
loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các
Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn
toàn. Hãy nêu rõ phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh.
Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không
được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được
nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp". Bạch Thế Tôn,
chúng con sẽ làm như các vị Tỷ-kheo. Sau sáu năm,
các vị này đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn".

Này các Tỷ-kheo, Đại Phạm thiên thuyết như vậy.
Sau khi nói xong, vị này đảnh lễ Thế Tôn Vipassi,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lưng bên hữu
hướng về Ngài và biến mất tại chỗ.

24. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassi, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, vào buổi chiều xuất định

BỒ TÁT                                                618

đứng dậy và nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, ý nghĩ sau đây khởi lên: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhamatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các Tỷ-kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

25. Này các Tỷ-kheo, một Đại Phạm thiên khác với tâm tư của mình, biết được tâm tư của Ta. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay đã co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mắt Ta. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chấp tay hướng đến Ta và bạch với ta: "Như vậy là phải, Bạch Thế Tôn! Như vậy là phải. Bạch Thiện Thệ! Bạch Thế

BỒ TÁT                                               619

Tôn! Thế Tôn hãy khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo
khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị ở kinh đô
Bandhumatì: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp,
vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi
ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai
người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết
giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ phạm
hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp, sẽ
bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh
pháp. Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ làm như các Tỷ-
kheo. Sau sáu năm các vị này sẽ đến kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn". Này các Tỷ-
kheo, vị Đại Phạm thiên thuyết như vậy. Sau khi nói
xong, vị này đảnh lễ Ta, lưng bên hữu hướng về Ta
và biến mất tại chỗ.

26. Này các Tỷ-kheo, Ta khuyến dạy các ngươi: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm

BỒ TÁT                                               620

hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe giảng chánh
pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu
chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo ấy, một phần lớn trong ngày ấy đã lên đường đi khắp quốc độ.

27. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ tại Jambudĩpa
(Diêm phù đề) có tám vạn bốn ngàn túc xá. Khi một
năm vừa mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
một năm vừa mãn, nay còn lại năm năm. Sau năm
năm, hãy đến tại kinh đô Bandhamatì để tụng đọc
giới bổn!"

Hai năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
hai năm vừa mãn, nay còn lại bốn năm. Sau bốn năm,
hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới
bổn!".

Ba năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, ba năm đã mãn, nay còn lại ba năm. Sau ba năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

Bốn năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, bốn năm đã mãn, nay còn hai năm. Sau hai năm, hãy đến kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

BỒ TÁT                                          621

Năm năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền
giả, năm năm đã mãn, nay còn lại một năm. Sau một
năm, hãy đến tại đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn!"

Sáu năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, sáu năm đã mãn. Nay đã đến ngày đi đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy, một số vị với thần
lực của mình, một số với thần lực của chư Thiên
trong ngày ấy đã đi đến kinh đô Bandhumatì để tụng
đọc giới bổn.

28. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, giữa chúng Tỷ-kheo, tụng đọc giới bổn này:

"Chư Phật dạy Niết-bàn là đệ nhất.
"Nhẫn nhục, khổ hạnh, kham nhẫn, là đệ
nhất.
"Người xuất gia hại người xuất gia khác.
"Hại người khác như vậy không xứng gọi là
Sa-môn.
"Mọi điều ác không làm, hướng tâm các
thiện nghiệp.

BỒ TÁT                                           622

"Giữ tâm trí thanh tịnh, chính lời chư Phật
dạy.
"Không chỉ trích, không đánh đập, giữ mình
trong giới bổn.
"Ăn uống có tiết độ, ngủ nghỉ riêng một
mình.
"Hướng tâm đến cao khiết, chính lời chư
Phật dạy".

29. Này các Tỷ-kheo, một thời ta ở tại Ukkhattha
(Úc-Già La), trong rừng Subhaga, dưới gốc cây ta-la
vương. Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta an lặng tịnh
cư, tư tưởng sau đây khởi lên: "Có một trú xứ, một
loại chúng sanh rất dễ đến mà Ta từ trước không đến
ở trong một thời gian khá lâu! Đó là chư Thiên
Suddhàvàsa (Tịnh Cư thiên). Vậy nay Ta hãy đến
chư Thiên ở Tịnh Cư thiên!".

Này các Tỷ-kheo, như một lực sĩ duỗi cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay đã duỗi ra, Ta biến mất ở
Ukkattha, trong rừng Subhaga, dưới gốc cây Ta-La
vương và hiện ra trước chư Thiên ở Tịnh Cư thiên.
Trong đại chúng chư Thiên ấy một số vài ngàn chư
Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên, chư
Thiên ấy đã nói với Ta như sau:

BỒ TÁT                                           623

- "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt
kiếp, từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời. Này Hiền giả, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
sanh, thuộc chủng tánh Sát Đế Ly. Này Hiền
giả, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu-
Ly-Nhã). Này Hiền giả, trong thời Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác
ngộ dưới gốc cây Pàtali (Ba-ba-la). Này Hiền
giả, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này Hiền
giả, trong thời Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội, một Tăng
hội sáu trăm tám mươi vạn Tỷ-kheo, một Tăng
hội mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn
Tỷ-kheo. Này Hiền giả, Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-
kheo tên Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ
nhất. Này Hiền giả, phụ vương Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên
là Bandhuma, mẫu hậu tên là Bandhumatì
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua
Bandhuma tên là Bandhumatì. Này Hiền giả,
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác xuất thế tục như thế này, xuất gia như thế

BỒ TÁT                                           624

này, tinh tấn như thế này, giác ngộ như thế này,
chuyển pháp luân như thế này. Này Hiền giả,
chúng con là những người đã tu phạm hạnh
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ dục vọng và đã sanh ra
tại chỗ này".

30. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên...

... một số vài trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta:

- "Này Hiền giả, trong hiền kiếp này, Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nay ra đời.
Này Hiền giả, Thế Tôn, thuộc chủng tánh Sát-
đế -lỵ, thuộc gia tộc Sát-đế-lỵ. Này Hiền giả,
Thế Tôn thuộc danh tánh Gotama (Cù-đàm).
Này Hiền giả, Thế Tôn tuổi thọ không bao
nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút. Này Hiền giả, Thế
Tôn giác ngộ dưới gốc cây assattha (bát-đa- la).
Này Hiền giả, Thế Tôn có hai vị hiền sĩ, đệ nhất
đệ tử tên là Sàriputta và Moggallàna (Xá-lợi-
phất và Mục kiền-liên). Này Hiền giả, Thế Tôn
có một Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi

BỒ TÁT                                             625

vị. Này Hiền giả, Tăng hội này của Thế Tôn
gồm toàn những vị đã diệt trừ lậu hoặc. Này
Hiền giả, Thế Tôn có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Ànanda (A-nan), vị này là thị giả đệ nhất. Này
Hiền giả, phụ vương của Thế Tôn tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn), Hoàng hậu là Màyà
(Ma-gia) kinh đô là Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Này Hiền giả, Thế Tôn xuất thế tục như thế
này, xuất gia như thế này, tinh tấn như thế này,
giác ngộ như thế này, chuyển pháp luân như
thế này. Này Hiền giả, chúng tôi là những
người đã tu phạm hạnh với Thế Tôn, đã diệt
trừ dục vọng và đã sanh ra tại chỗ này".

31. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên
Avihà (Vô Nhiệt thiên) đến chư Thiên Atappà (Vô
Phiền thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi cùng với chư
Thiên Avihà và chư Thiên Atappà đến chư Thiên
Sudassà (Thiện Kiến thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi Ta
cùng với chư Thiên Avihà, chư Thiên Atappà và chư
Thiên Sudassa đến chư Thiên Sudassi (Thiện Hiện
thiên).

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên Avihà,
chư Thiên Atappà, chư Thiên Sudassà và chư Thiên
Sudassì đến chư Thiên Akanitthà (Sắc Cứu Kính
thiên). Này các Tỷ-kheo, lại trong Đại chúng chư

BỒ TÁT                                             626

Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên đến chỗ Ta ở,
đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau
khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta như
sau: "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt kiếp,
từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác ra đời... (như số 29)".

32. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên
ấy, một số vài ngàn chư Thiên (như trước) một số vài
trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng
một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên,
chư Thiên ấy đã nói với Ta như sau: "Này Hiền giả,
trong Hiền kiếp này đức Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nay ra đời... (như số 30)".

33. Này các Tỷ-kheo, như vậy Như Lai khéo chứng
đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá
khứ, những vị này đã nhập Niết-bàn, đã đoạn các
chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi
đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị
này cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh,
cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử,
cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế
Tôn này, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy,
tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh
là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy,
giải thoát là như vậy".

BỒ TÁT                                             627

Thế Tôn thuyết pháp như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỒ TÁT                                      628

26     Bồ tát Vipassi - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431

KINH ĐẠI BỔN
(MAHA PADANA SUTTA)
– Bài kinh số 14 – Trường I, 431
I

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn ở tại nước
Sãvatthi (Xá-vệ) rừng Jeta (Kỳ-đà), vườn ông
Anãthapindika (Cấp Cô Độc), trong am thất cây
Kareri (Hoa Lâm). Lúc bấy giờ, số đông các Tỷ-kheo
đi khất thực về, sau khi dùng bữa xong, cùng ngồi và
tụ họp lại Hoa Lâm viên đường, pháp thoại thuộc về
tiền thân được khởi lên: "Đây là tiền thân, đây là tiền
thân".

2. Thế Tôn, với thiên nhĩ thanh tịnh vượt quá loài người nghe được câu chuyện này giữa các Tỷ-kheo. Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Hoa Lâm viên đường. Khi đến xong, Ngài ngồi trên ghế đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn hỏi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, câu chuyện gì, các người đang ngồi bàn? Câu chuyện gì đã bị gián đoạn giữa các người?

BỒ TÁT                                               629

Khi được nói vậy, những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực về, sau khi
dùng bữa xong, cùng ngồi và tụ họp tại Hoa Lâm
viên đường, pháp thoại về tiền thân được khởi lên:
"Đây là tiền thân, đây là tiền thân". Bạch Thế Tôn,
đó là câu chuyện đang được bàn đến giữa chúng con
thời Thế Tôn đến.

3. - Này các Tỷ-kheo, các người có muốn nghe pháp thoại thuộc về tiền thân không?

- Bạch Thế Tôn, thật là đúng thời; bạch Thiện Thệ,
thật là đúng thời để Thế Tôn giảng pháp thoại thuộc
về tiền thân. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ
thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, các người hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Dạ vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo này đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

4. - Này các Tỷ-kheo, chín mươi mốt kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ (Tỳ-bà-thi), bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

BỒ TÁT                                           630

- Này các Tỷ-kheo, ba mươi mốt kiếp về trước,
Thế Tôn Sikhĩ (Thi-khí) bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong ba mươi mốt
kiếp ấy, Thế Tôn Vessabhũ (Tỳ-xá-bà) bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kakusandha (Câu-lâu-tôn) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Konãgamana (Câu-na-hàm) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kassapa (Ca-diếp) bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

5. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,

BỒ TÁT                                          631

sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Bà-la-
môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

6. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu- ly-nhã).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna.

BỒ TÁT                                          632

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konàgamara, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc danh tánh Gotama
(Cù-đàm).

7. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là tám vạn năm.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài
người là bảy vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn

BỒ TÁT                                          633

Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là sáu vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là bốn vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là ba vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ của
loài người là hai vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, nay tuổi thọ của Ta không
bao nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút.

8. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây pãtali (bà- bà-la).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
pundarika (phân-đà-ly).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhù, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc

BỒ TÁT                                            634

cây sirĩsa (thi-lợi-sa).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãkgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây udumbara (ô-tam-bà-la).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
nigrodha (ni-câu-luật-đà).
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác giác ngộ dưới gốc cây
assattha (bát-đa-la).

9. Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử của Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên là Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá).

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử
của Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Abhibhũ (A-tỳ-phù) và Sambhava
(Tam-bà-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tên là Sona (Phù-du) và Uttara
(Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử

BỒ TÁT                                             635

của Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Vidhũra (Tỳ-lâu) và Sanjĩva
(Tát-ni).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tên là Bhiyyosa (Thư-bàn-
na) và Uttara (Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Tissa (Đề-xá) và Bhãradvãja
(Bà-la-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Ta là Sãriputta (Xá-lợi-phất) và
Moggallãna (Mục-kiền-liên).

10. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một
Tăng hội sáu mươi tám triệu Tỷ-kheo, một Tăng hội
mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo.
Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội như vậy,
tất cả đều là bậc Lậu tận.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng

BỒ TÁT                                          636

hội: một Tăng hội mười vạn Tỷ-kheo, một
Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội bảy
vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế
Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội: một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo,
một Tăng hội bảy vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội
sáu vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời
Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc
Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội bốn vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Kakusandha, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội ba vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Konãgamana, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.

BỒ TÁT                                           637

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng
hội hai vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong
thời Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác có một Tăng hội như vậy, tất cả đều
là bậc A-la-hán .
- Này các Tỷ kheo, nay trong thời của Ta có một
Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi Tỷ-
kheo, tất cả đều là bậc Lậu tận.

11. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Khemankara (Nhẫn Hành), vị này là vị thị giả
đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Upasannaka (Tịch Diệt) vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ- kheo tên là Buddhija (Thiện Giác), vị này là thị

BỒ TÁT                                            638

giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-
kheo tên là Sotthija (An Hòa), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Sabbamitta (Thiện Hữu), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Ànanda (A-nan), vị này là vị thị giả đệ nhất.

12. Này các Tỷ-kheo, phụ vương của Thế Tôn
Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Bandhumã (Bàn-đầu); mẫu hậu tên là Bandhumati
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua Bandhumã tên
là Bandhumatĩ.

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn Sikhĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là Aruna
(Minh Tướng); mẫu hậu tên là Pabhãvatĩ
(Quang Huy); kinh thành của vua Aruna tên là
Pabhãvatĩ.

BỒ TÁT                                           639

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên
là Suppatĩta (Thiện Đăng), mẫu hậu tên là
Yasavati (Xứng Giới); Kinh thành của vua
Suppatita tên là Anopama (Vô Dụ).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Aggidatta (Tự Đắc); mẫu thân Bà-
la-môn tên là Visãkhã (Thiện Chi). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Khema
(An Hòa); kinh thành vua Khema tên là
Khemavatĩ (An Hòa).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác tên là Yannadatta (Đạt Đức) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Uttarã (Thiện Thắng; Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, vua trị vì tên là Sobha
(Thanh Tịnh); kinh thành của vua Sobha tên là
Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
tên là Brahmadatta (Phạm Thi) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Dhanavatĩ (Tài Chủ). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Kikĩ (Hấp
Tỳ); kinh thành vua Kikĩ là Baranasĩ (Ba-la-

BỒ TÁT                                            640

nại).
- Này các Tỷ-kheo, nay phụ vương của Ta tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn); mẫu hậu của Ta tên
là Mãyã (Ma-da); kinh thành tên là
Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Giảng xong Thiện
Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

13. Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu cuộc đàm thoại sau đây khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy:

- Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các liền giả, thật kỳ diệu thay, đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải

BỒ TÁT                                             641

Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy? Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?"

Như vậy là cuộc đàm thoại đang khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy.

BỒ TÁT                                               642

14. Bấy giờ Thế Tôn, vào buổi chiều tối, sau khi xuất
định, liền đến Hoa Lâm viên đường, ngồi trên chỗ đã
soạn sẵn. Sau khi ngồi xong, Thế Tôn nói với các Tỷ-
kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay các Ngươi ngồi luận bàn vấn đề gì? Đề tài gì đã được luận bàn giữa các Ngươi?

Khi được hỏi vậy, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu, cuộc đàm thoại sau đây đã khởi lên giữa chúng con: "Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các hiền giả thật kỳ diệu thay đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy". Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này,

BỒ TÁT                                             643

Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy?" Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?" Bạch Thế Tôn, như vậy là vấn đề bàn luận giữa chúng con, khi Thế Tôn đến.

15. - Này các Tỷ-kheo, như vậy là pháp giới ấy được khéo chứng đạt bởi Như Lai, và nhờ chứng

BỒ TÁT                                              644

đạt pháp giới này, Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Tỷ-kheo, vậy hãy nghe và suy nghiệm kỹ,

BỒ TÁT                                                645

Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

16. - Này các Tỷ-kheo, cách đây chín mươi mốt
kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc
chủng tánh Sát-đế-ly, sanh trong giai cấp Sát-đế-ly.
Này các Tỷ kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna. Này
các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tuổi thọ đến tám vạn năm. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, giác ngộ dưới gốc cây Patali (Ba-ba-la). Này
các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế
Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một Tăng hội sáu
mươi tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội mười vạn Tỷ-
kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị

BỒ TÁT                                            646

này là vị thị giả đệ nhất. Này các Tỷ-kheo, Phụ
Vương Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Bandhumã (Bàn-đầu), mẫu hậu tên
là Bandhumatĩ (Bàn-đầu-bà-đề), kinh thành của
Bandhumã tên là Bandhumatĩ.

17. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy, Bồ-tát
Vipassĩ, sau khi từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên,
chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai. Này các Tỷ-
kheo, pháp nhĩ là như vậy.

Khi Bồ-tát Vipassĩ từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên, chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai, khi ấy một hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới ở trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. (1). Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động

BỒ TÁT                                            647

mạnh. Và hào quang vô lượng, thần diệu ấy, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

(1) Sadevamanussaya. Có chỗ dịch: chư Thiên và loài người.

Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ -
tát nhập mẫu thai, bốn vị Thiên tử đứng canh gác
bốn phương trời và nói: "Không cho một ai, người
hay không phải loài người, được hãm hại vị Bồ-tát.
Pháp nhĩ là như vậy".

18. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát giữ giới một cách
hồn nhiên, không sát sanh, không trộm cắp, không tà
dâm, không nói láo, không uống các thứ rượu men,
rượu nấu. Pháp nhĩ là như vậy.

19. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không khởi dục tâm đối với một nam nhân nào, và không vi phạm tiết hạnh với bất kỳ người đàn ông nào dầu người này có tâm ái nhiễm đối với bà. Pháp nhĩ là gì vậy.

20. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát có được năm món dục lạc đầy đủ, tận hưởng, trọn hưởng năm món dục

BỒ TÁT                                             648

lạc ấy. Pháp nhĩ là như vậy.

21. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không bị một bệnh
tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan
khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy
đủ mọi bộ phận và chân tay.

Này các Tỷ-kheo, ví như viên ngọc lưu ly, thanh tịnh, thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt, khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Rồi một sợi dây được xâu qua viên ngọc ấy, dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lợt. Nếu có người có mắt để viên ngọc trên bàn tay của mình, người ấy sẽ thấy rõ ràng: "Đây là viên ngọc lưu ly, thanh tịnh thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Đây là sợi dây xâu qua, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lạt". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và chân tay. Pháp nhĩ là như vậy.

22. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Sau khi sanh vị Bồ-tát bảy ngày, mẹ vị Bồ-tát mệnh chung

BỒ TÁT                                             649

và sanh lên cảnh trời Đâu suất. Pháp nhĩ là như vậy.

23. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác mang bầu thai trong bụng chín
tháng hay mười tháng rồi mới sanh, mẹ vị Bồ-tát
sanh vị Bồ-tát không phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát
mang vị Bồ-tát trong bụng mười tháng trời mới
sanh. Pháp nhĩ là như vậy.

24. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác, hoặc ngồi, hoặc nằm mà sanh
con, mẹ vị Bồ-tát sanh vị Bồ-tát không phải như vậy.
Mẹ vị Bồ-tát đứng mà sanh vị Bồ-tát. Pháp nhĩ là
như vậy.

25. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư Thiên đỡ lấy Ngài trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy.

26. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, vị Bồ-tát không đụng
đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài, đặt Ngài trước
bà mẹ và thưa: "Hoàng hậu hãy hoan hỷ. Hoàng
hậu sanh một bậc vĩ nhân". Pháp nhĩ là như vậy.

27. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm

BỒ TÁT                                            650

ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh nào, thanh thịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

Này các Tỷ-kheo, như viên ngọc ma-ni bảo châu đặt trên một tấm vải Ba-la-nại. Hòn ngọc không làm nhiễm ô tấm vải Ba-la-nại, tấm vải Ba-la-nại cũng không làm nhiễm ô hòn ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai đều thanh tịnh. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ sự vật bất tịnh nào, thanh tịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

28. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, hai dòng nước từ hư
không hiện ra, một dòng lạnh, một dòng nóng. Hai
dòng nước ấy tắm rửa sạch sẽ cho vị Bồ-tát và cho
bà mẹ. Pháp nhĩ là như vậy.

29. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát
khi sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai
chân, mặt hướng phía Bắc, bước đi bảy bước, một
lọng trắng được che trên. Ngài nhìn khắp cả mọi
phương, lớn tiếng như con ngưu vương, thốt ra
lời như sau: "Ta là bậc tối thượng ở trên đời! Ta

BỒ TÁT                                             651

là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này nữa". Pháp nhĩ là như vậy.

30. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, khi ấy một hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động mạnh. Và hào quang vô lượng thần diệu ấy thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

31. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sinh ra,
vua Bandhumã được báo tin: "Đại vương đã được
sinh một hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi thấy
hoàng tử xong, vua Bandhumã liền cho mời các vị

BỒ TÁT                                            652

Bà-la-môn đoán tướng và nói: "Này các Hiền giả,
hãy xem tướng cho Hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi
xem tướng Hoàng tử Vipassĩ xong, các vị Bà-la-môn
đoán tướng tâu với vua Bandhumã: "Đại vương hãy
hân hoan; Đại vương đã sinh một bậc vĩ nhân! May
mắn thay cho Đại vương, đại hạnh thay cho Đại
vương đã được một Hoàng tử như vậy sanh trong gia
đình. Tâu Đại vương, Hoàng tử này có đầy đủ ba
mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân. Ai có đủ ba
mươi hai tướng tốt này sẽ chọn hai con đường này
thôi, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia
đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh
vương, dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ
báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục
cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh
pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị
này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị
này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén
lui màn vô minh che đời".

32. "Đại vương, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân là gì mà Hoàng tử nếu đầy đủ những tướng tốt

BỒ TÁT                                            653

này sẽ chọn đi hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc lộ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán. Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời?

65.   "Đại vương, Hoàng tử này có lòng bàn chân
bằng phẳng, tướng này được xem là tướng tốt
của bậc Đại nhân.
66.   "Đại vương, dưới hai bàn chân của Hoàng tử
này, có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xe,
với trục xe, vành xe, với các bộ phận hoàn toàn
đầy đủ, tướng này được xem là tướng của bậc
Đại nhân.
67.   "Đại vương, Hoàng tử này có gót chân thon
dài... (như trước)

BỒ TÁT                                               654

68.   "Đại vương, Hoàng tử này có ngón tay, ngón
chân dài...
69.   "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân mềm
mại...
70.   "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân có màn
da lưới...
71.   "Đại vương, Hoàng tử này có mắt cá tròn như
con sò...
72.   "Đại vương, Hoàng tử này có ống chân như con
dê rừng...
73.   "Đại vương, Hoàng tử này đứng thẳng, không
co lưng xuống, có thể rờ từ đầu gối với hai bàn
tay...
74.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng mã âm
tàng...
75.   "Đại vương, Hoàng tử này có màu da như
đồng, màu sắc như vàng...
76.   "Đại vương, Hoàng tử này có da trơn mướt
khiến bụi không thể bám dính vào...
77.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông da mọc từ
lông một, mỗi lỗ chân lông có một lông...

BỒ TÁT                                               655

78.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mọc xoáy
tròn thẳng lên, mỗi sợi lông đều vậy, màu xanh
đậm như thuốc bôi mắt, xoáy lên từng xoáy
tròn nhỏ, và xoáy về hướng mặt...
79.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân hình cao
thẳng...
80.   "Đại vương, Hoàng tử này có bảy chỗ tròn
đầy...
81.   "Đại vương, Hoàng tử này có nửa thân trước
như con sư tử...
82.   "Đại vương, Hoàng tử này không có lõm
khuyết giữa hai vai...
83.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân thể cân đối
như cây bàng (nigrodha: ni-câu-luật). Bề cao
của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải rộng,
bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề cao
của thân...
84.   "Đại vương, Hoàng tử này có bán thân trên
vuông tròn...
85.   "Đại vương, Hoàng tử này có vị giác hết sức
sắc bén...
86.   "Đại vương, Hoàng tử này có quai hàm như con

BỒ TÁT                                                656

sư tử. .
87.   "Đại vương, Hoàng tử này có bốn mươi răng...
88.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng đều đặn...
89.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng không
khuyết hở...
90.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng cửa (thái xỉ)
trơn láng...
91.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng lưỡi rộng
dài...
92.   "Đại vương, Hoàng tử này có giọng nói tuyệt
diệu như tiếng chim ca-lăng-tần-già
(Karavika)...
93.   "Đại vương, Hoàng tử này có hai mắt màu xanh
đậm...
94.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mi con bò
cái...
95.   "Đại vương, Hoàng tử này giữa hai lông mày,
có sợi lông trắng mọc lên, mịn màng như bông
nhẹ.
96.   "Đại vương, Hoàng tử này có nhục kế trên đầu,

BỒ TÁT                                                657

tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại
nhân...
33. "Đại vương, Hoàng tử có đầy đủ ba mươi hai
tướng tốt của bậc Đại nhân, với ba mươi hai tướng
tốt này, Hoàng tử sẽ chọn đi hai con đường, không
có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, Hoàng
tử sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương, đem
lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy
món báu trở thành sở hữu của Ngài, tức là xe báu,
voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, và
thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một
ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục
quân thù. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao. Nếu Hoàng tử từ bỏ gia đình, xuất
gia sống không gia đình, Hoàng tử sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời".

Này các Tỷ-kheo, Vua Bandhumã ra lệnh cúng dường các vị Bà-la-môn đoán tướng ấy, các áo vải mới và làm thỏa mãn mọi sự đòi hỏi ước muốn.

34. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho nuôi những người vú cho hoàng tử Vipassĩ. Người cho bú, người tắm, người lo bồng ẳm, người mang trên nách. Này các Tỷ-kheo, một lọng trắng ngày đêm được che

BỒ TÁT                                            658

trên hoàng tử Vipassĩ, và lệnh được truyền ra:
"Không được để lạnh hay nóng, cỏ, bụi, hay sương
làm phiền hoàng tử". Hoàng tử Vipassĩ được mọi
người âu yếm. Này các Tỷ-kheo, cũng như hoa sen
xanh, hoa sen hồng, hay hoa sen trắng được mọi
người yêu thích. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassĩ được mọi người âu yếm, gần như được ẳm
từ nách này qua nách người khác.

35. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ được sinh
ra, hoàng tử phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Này các Tỷ-kheo, giống
như con chim ca-lăng-tân-già sinh trong núi Hy-mã-
lạp sơn, giọng chim rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Cũng vậy này các Tỷ-kheo,
Hoàng Tử Vipassĩ phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận
điều hòa, dịu ngọt và hấp dẫn.

36. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Thiên nhãn hiện ra với Ngài, do nghiệp báo sanh, và nhờ Thiên nhãn ấy, Ngài có thể nhìn khắp chung quanh đến một do tuần, ban ngày cũng như ban đêm.

37. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Ngài nhìn thẳng sự vật với cặp mắt không nhấp nháy, như hàng chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì hoàng tử Vipassĩ nhìn không nhấp nháy, nên này các Tỷ-

BỒ TÁT                                           659

kheo, hoàng tử Vipassĩ được gọi tên là "Vipassì
Vipassì", "Vị đã nhìn thấy". Này các Tỷ-kheo, khi
vua Bandhumã ngồi xử kiện, vua cho đặt hoàng tử
Vipassì ngồi bên nách mình để xử kiện. Này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì ngồi bên nách vua cha như
vậy và chú tâm quan sát phương thức xử kiện đến
nỗi tự mình cũng có thể phán đoán xử kiện. Này các
Tỷ-kheo, do hoàng tử Vipassì "có thể quan sát và xử
kiện đúng luật pháp" và danh từ "Vipassì Vipassì"
càng được dùng để đặt tên cho Ngài.

38. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho xây
dựng ba tòa lâu đài cho hoàng tử Vipassì, một cho
mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa lạnh, và
năm món dục lạc đều được chuẩn bị đầy đủ. Này các
Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống bốn tháng mưa trong
lâu đài dành cho mùa mưa, được hầu hạ mua vui với
các nữ nhạc sĩ, và không một lần nào, Ngài bước
xuống khỏi lầu.

II

1. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh" - "Thưa vâng, Hoàng Tử". Này các Tỷ-

BỒ TÁT                                             660

kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

2. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi
đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng
còm như nóc nhà, chống gậy, vừa đi vừa run rẩy,
khổ não, không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy hoàng
tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao thân người đó không giống các người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, người đó là một người được gọi là già vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người già?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già vì nay người ấy sống không bao lâu nữa".

- "Này khanh, vậy rồi Ta có bị già không, một

BỒ TÁT                                            661

người chưa qua tuổi già?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già!"

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy là vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh
ra cũng phải già yếu như vậy!".

3. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi
người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui
vẻ không, tại vườn ngự uyển? "Này khanh, Hoàng tử
có hoan hỷ không, tại vườn ngự uyển?".

- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ, tại vườn ngự uyển"

- "Này khanh, khi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?"

BỒ TÁT                                            662

- "Tâu đại vương, Hoàng tử trong khi đi đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng còm như nóc nhà, chống gậy vừa đi vừa run rẩy, khổ não không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao tóc người đó không giống các người khác? Sao thân người đó không giống các người khác?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là vậy" - "Này khanh, sao người ấy được gọi là người già? - "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già, vì nay người ấy sống không bao lâu nữa". - "Này khanh, vậy rồi Ta có phải bị già không, một người chưa qua tuổi già?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già" - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng Tử!". Tâu Đại vương, con vâng lời Hoàng tử Vipassì, cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử trở về cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh ra cũng phải già yếu như vậy".

4. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:
"Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối không
trị vì. Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia.
Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

BỒ TÁT                                             663

Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì khỏi phải xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không trúng sự thật. Và, này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng đầy đủ sung
túc năm món dục lạc.

5. Này các Tỷ-kheo hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi người đánh xe... (như trước).

6. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà mắt của
nó không giống mắt của những người khác,
giọng nói của nó không giống giọng nói của
những người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là một người bệnh vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một

BỒ TÁT                                            664

người bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là một người bệnh vì người ấy chưa thoát khỏi căn bệnh của mình"

- "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật".

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra,
cũng phải già, cũng phải bệnh!"

7. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ không tại vườn ngự uyển?" - "Tâu Đại vương, Hoàng

BỒ TÁT                                            665

tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển" - "Này khanh, khi đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đến vườn ngự uyển thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó đã làm gì mà mắt của nó không giống mắt của người khác, giọng nói của nó không giống giọng nói của những người khác?" - "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là môt người bệnh vậy". - "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người bệnh, vì người ấy chưa khỏi căn bệnh của mình!" - "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật". - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi! Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra, cũng phải già, cũng phải bệnh!".

- Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:

BỒ TÁT                                             666

"Không thể để cho Hoàng tử Vipassì từ chối không trị vì! Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia! Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán tướng trở thành sự thật". Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhuma, lại sắp đặt cho hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-môn đoán tướng không trúng sự thật. Và này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung túc năm món dục lạc.

9. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian
nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi
người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe
thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem
phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

10. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường

BỒ TÁT                                              667

đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau, và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, vì sao đám đông người ấy mặc sắc
phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa
táng?"
- "Tâu Hoàng tử, vì có một người vừa mới mệnh
chung"
- "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe đến gần
người vừa mới mệnh chung!"
- "Thưa vâng, tâu Hoàng tử."
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe đến người vừa mới mệnh chung. Này
các Tỷ-kheo, khi thấy thây người chết, hoàng tử
Vipassì hỏi:

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã
chết?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã
chết vì nay bà mẹ, ông cha, các người bà con
ruột thịt khác không thấy người ấy nữa; và
người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay
những người bà con ruột thịt khác!"

BỒ TÁT                                          668

- "Này khanh, vậy Ta chưa chết, rồi có bị chết
không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người
bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng,
và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
những bà con ruột thịt chăng?"
- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng
ta tuy nay chưa chết nhưng rồi sẽ cũng bị chết.
Phụ vương, Mẫu hậu hay các người bà con ruột
thịt khác sẽ không thấy Hoàng Tử, và Hoàng tử
sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay các
người bà con ruột thịt khác".
- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như
vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử,
cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử
Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

11. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không, tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ

BỒ TÁT                                           669

không, tại vườn ngự uyển?"- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển". - "Này khanh đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, vì sao đám đông người ấy, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng?" - "Tâu Hoàng tử, vì có một người mới mệnh chung". - "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe lại gần người vừa mới mệnh chung". - "Thưa vâng, tâu Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử, cho đánh xe đến gần người vừa mới mệnh chung. Khi thấy thây chết, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã chết?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã chết, vì nay bà mẹ, ông cha hay những bà con ruột thịt khác không thấy người ấy nữa! Và người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay những người bà con ruột thịt khác". - "Này khanh, vậy Ta chưa chết rồi có bị chết không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng? Và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác chăng?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tuy nay chưa chết nhưng rồi cũng sẽ bị chết. Phụ vương, Mẫu hậu hay những

BỒ TÁT                                           670

người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy hoàng tử,
và hoàng tử sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
các người bà con ruột thịt khác" - "Này khanh, thôi
nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho
đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con
vâng theo lời hoàng tử Vipassì cho đánh xe trở về
cung. Hoàng tử về trong cung đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

12. Nay các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy
nghĩ: "Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối
không trị vì! Không thể để cho hoàng tử Vipassì xuất
gia. Không thể để cho lời các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

- Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không đúng sự thật. Và này các Tỷ-
kheo, Hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung
túc năm món dục lạc.

13. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi

BỒ TÁT                                              671

người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

14. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi đến ngự uyển thấy một vị xuất gia, đầu trọc, đắp áo cà sa. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà đầu
người ấy lại khác đầu của những người khác,
và áo của người ấy cũng khác áo của những
người khác?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người
xuất gia!"
- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người
xuất gia?"

BỒ TÁT                                            672

- "Tâu Hoàng tử, xuất gia nghĩa là khéo tu phạm
hạnh, khéo tu tịnh hạnh, khéo hành thiện
nghiệp, khéo hành công đức nghiệp, khéo giữ
không hại chúng sanh, khéo có lòng từ đối với
chúng sanh!"
- "Này khanh, hãy đánh xe đến gần vị xuất gia".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử Vipassì, đánh xe đến gần người xuất gia. Này các
Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì hỏi vị xuất gia:

- "Thưa Hiền giả, Ngài đã làm gì, mà đầu của
Ngài không giống những người khác, và áo của
Ngài không giống các người khác?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là một người xuất gia!"
- "Thưa Hiền giả, thế nào gọi là người xuất gia?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là người được gọi là xuất
gia, vì tôi khéo tu phạm hạnh, khéo tu tịnh
hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành công
đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng sanh,
khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
- "Thưa Hiền giả, lành thay hạnh xuất gia của

BỒ TÁT                                            673

Ngài, lành thay khéo tu phạm hạnh, khéo tu
tịnh hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành
công đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng
sanh, khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
15. Này các Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì bảo người
đánh xe:

- "Này khanh, hãy lấy xe này và cho đánh xe về
cung. Còn Ta ở nơi đây, sẽ cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì lấy xe và
đánh xe về cung. Còn hoàng tử Vipassì, chính tại chỗ
ấy, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia
đình, sống không gia đình.

16. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, tại kinh đô Bandhumatì có một đại chúng tám vạn bốn ngàn người nghe tin: "Hoàng tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Khi nghe tin, các vị ấy suy nghĩ: "Pháp luật như vậy không phải tầm thường, xuất gia như vậy không phải tầm thường, vì hoàng tử Vipassì trong pháp luật ấy đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất

BỒ TÁT                                             674

gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Nay hoàng
tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình tại sao chúng ta lại
không?"

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng tám vạn bốn ngàn
người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, dưới sự lãnh đạo của
Bồ-tát Vipassì. Rồi Bồ-tát Vipassì cùng với đồ
chúng, du hành, đi ngang qua những làng, thị xã và
đô thị.

17. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư, Bồ-
tát Vipassì suy nghĩ: "Sao Ta lại sống bị bao vây bởi
đồ chúng này. Tốt hơn là Ta sống một mình, lánh xa
đồ chúng này!"

Này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Bồ-tát Vipassì sống một mình, lánh xa đồ chúng, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này đi một ngả, Bồ-tát Vipassì đi một ngả.

18. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Thế giới này thật rơi vào cảnh khổ não, phải sanh rồi già, rồi chết, rồi từ bỏ thế giới này để tái sanh thế giới khác. Không một ai biết một con đường giải thoát khỏi sự đau khổ này, thoát khỏi già và chết".

BỒ TÁT                                               675

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, già chết mới có mặt? Do duyên gì,
già chết sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do sanh có mặt, nên già,
chết có mặt. Do duyên sanh, nên già chết sanh".

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, sanh mới có mặt? Do duyên gì,
sanh phát khởi?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ,
phát sanh minh kiến sau đây: "Do hữu có
mặt nên sanh mới có mặt. Do duyên hữu, nên
sanh phát khởi".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, hữu mới có mặt? Do duyên gì,
hữu phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thủ có mặt nên
hữu mới có mặt. Do duyên thủ, hữu phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thủ mới có mặt? Do duyên gì,
thủ phát sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do ái có mặt, thủ mới
phát sanh".

BỒ TÁT                                            676

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, ái mới có mặt. Do duyên gì, ái
phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thọ có mặt, ái mới
có mặt. Do duyên thọ, ái phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thọ mới có mặt. Do duyên gì,
thọ mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do xúc có mặt,
thọ mới có mặt. Do duyên xúc, thọ mới phát
sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, xúc mới có mặt. Do duyên gì
xúc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do lục nhập có
mặt, xúc mới có mặt. Do duyên lục nhập, xúc
mới phát sanh ".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
gì, lục nhập mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do danh

BỒ TÁT                                            677

sắc có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
danh sắc, lục nhập mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, danh sắc mới có mặt? Do duyên
gì, danh sắc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức
có mặt, danh sắc có mới có mặt. Do duyên
thức, danh sắc mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thức mới có mặt. Do duyên gì,
thức mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc có
mặt, thức mới có mặt. Do duyên danh sắc, thức
mới phát sanh".
19. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ như
sau: "Thức này xoay trở lui lại, từ nơi danh sắc,
không vượt khỏi danh sắc. Chỉ như thế này, con
người được sanh ra hay trở thành già, hay bị chết,
hay từ biệt cõi này, hay sanh lại ở cõi khác, nghĩa
là do duyên danh sắc, thức sanh; do duyên thức,
danh sắc sanh; do duyên danh sắc, lục nhập sanh;
do duyên lục nhập, xúc sanh; do duyên xúc, thọ
sanh; do duyên thọ, ái sanh; do duyên ái, thủ

BỒ TÁT                                            678

sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu,
sanh sanh; do duyên sanh, lão, tử, sầu bi, khổ ưu
não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này".

 "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-
tát Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa
từng được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh
sáng sanh.

20. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, già chết không có mặt? Cái gì diệt, già chết diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ- tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do sanh không có mặt, già chết không có mặt, do sanh diệt, già chết diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, sanh không có mặt? Cái gì diệt,
sanh diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do hữu không có mặt, sanh không có mặt,
do hữu diệt, sanh diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, hữu không có mặt? Cái gì diệt, hữu diệt?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỒ TÁT                                             679

sau đây: "Do thủ không có mặt, hữu không có mặt, do thủ diệt, hữu diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thủ không có mặt? Cái gì diệt,
thủ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do ái không có mặt, thủ không có mặt, do
ái diệt, thủ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, ái không có mặt? Cái gì diệt, ái
diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi
như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau
đây: "Do thọ không có mặt, ái không có mặt, do thọ
diệt, ái diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thọ không có mặt? Cái gì diệt,
thọ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do xúc không có mặt, thọ không có mặt,
do xúc diệt, thọ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt xúc không có mặt? Cái gì diệt, xúc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỒ TÁT                                             680

sau đây: "Do lục nhập không có mặt, xúc không có mặt, do lục nhập diệt, xúc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì có mặt, lục nhập không có mặt? Cái gì diệt, lục nhập diệt". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc không có mặt, lục nhập không có mặt, do danh sắc diệt, lục nhập diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, danh sắc không có mặt? Cái gì diệt danh sắc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức không có mặt, danh sắc không có mặt, do thức diệt, danh sắc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Cái
gì không có mặt, thức không có mặt? Do cái gì diệt,
thức diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến
sau đây: "Do danh sắc không có mặt, thức không có
mặt, do danh sắc diệt, thức diệt".

21. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Ôi, Ta đã chứng được con đường đưa đến Bồ- đề, nhờ pháp tu quán. Nghĩa là, do danh sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

BỒ TÁT                                              681

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt, do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt; do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, ưu, bi, khổ, sầu, não diệt. Như vậy, toàn bộ khổ uẩn diệt".

 "Diệt, diệt". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-tát
Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa từng
được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh sáng
sanh.

22. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau một thời gian sống quán sự sanh diệt trong năm uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ diệt. Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng diệt. Đây là hành, đây là hành tập khởi, đây là hành diệt! Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức diệt".

Và đối với Ngài, sau khi sống quán pháp sanh diệt trong năm thủ uẩn, chẳng bao lâu các lậu hoặc được tiêu trừ và Ngài được giải thoát.

III.

1. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác liền suy nghĩ: "Nay Ta hãy thuyết pháp".

BỒ TÁT                                              682

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới hiểu thấu. Còn quần chúng này thì ưu ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý ida-paccayata paticca samuppàda: Y tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời như vậy thật khổ não cho Ta!"

2. Này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, những bài kệ bất khả tư nghì, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn.
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó thấy pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu,
khó thấy, vi tế.

BỒ TÁT                                               683

Này các Tỷ-kheo, với những lời như vậy, suy tư trên vấn đề, tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp. Khi bấy giờ, một trong các vị Đại Phạm thiên, khi biết được tư tưởng của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhờ tư tưởng của mình, liền suy nghĩ: "Than ôi, thế giới sẽ bị tiêu diệt, thế giới sẽ bị hoại vong, nếu tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp!"

3. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên ấy, như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, cũng vậy vị ấy biến mất từ thế giới Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên đắp thượng y trên một bên vai, quỳ đầu gối bên phải trên mặt đất, chắp tay hướng về Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe chánh pháp. (Nếu được nghe), những vị này có thể thâm hiểu chánh pháp".

4. Này các Tỷ-kheo, được nghe nói vậy, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói với vị

BỒ TÁT                                               684

Đại Phạm thiên: "Này Phạm thiên, Ta đã suy nghĩ
như sau: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu
kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu
lý luận, vi diệu, chỉ có người trí mới hiểu thấu. Còn
quần chúng này thì ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích
ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục,
ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý y
tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý
tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái
được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta
thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời
như vậy thật mệt mỏi cho Ta, thời như vậy thật khổ
não cho Ta". Này Phạm thiên, khi ấy những bài kệ
bất khả tư nghì, từ trước chưa từng nghe khởi lên nơi
Ta:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn?
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó mà thấy được pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu, khó
thấy, vi tế.
Này Phạm thiên, với những lời như vậy, suy
tư trên vấn đề, tâm của Ta hướng về vô vi thụ động,

BỒ TÁT                                               685

không muốn thuyết pháp.

5. Này các Tỷ-kheo, lần thứ hai vị Đại Phạm thiên ấy... (như trên)...

6. Này các Tỷ-kheo, lần thứ ba, vị Đại Phạm thiên ấy
bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện
Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi
trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe
chánh pháp, những vị này có thể thâm hiểu chánh
pháp!"

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác biết được lời khuyên thỉnh
của vị Phạm Thiên, vì lòng từ bi đối với chúng sanh,
nhìn đời với Phật nhãn. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nhìn đời
với Phật nhãn, thấy có hạng chúng sanh nhiễm ít bụi
đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi căn độn căn, có
hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng dễ dạy khó
dạy, và một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái sanh thế
giới khác và sự nguy hiểm của những hành động lỗi
lầm.

Như trong hồ sen xanh, sen hồng hay sen trắng, có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước, lớn lên dưới nước, không

BỒ TÁT                                             686

vượt lên khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng dưới
nước; có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen
trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới nước, sống
vươn lên tới mặt nước, có một số hoa sen xanh, sen
hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới
nước vươn lên khỏi mặt nước, không bị nước làm
đẫm ướt. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhìn quanh
thế giới với Phật nhãn. Ngài thấy có hạng chúng sanh
nhiễm ít bụi đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi
căn độn căn, có hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng
dễ dạy khó dạy, một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái
sanh thế giới khác và sự nguy hiểm của những hành
động lỗi lầm.

7. Rồi vị Đại Phạm thiên, với tâm mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, liền nói với Ngài, bài kệ sau đây:

Như con người đứng trên đỉnh núi nhìn quanh
dân chúng phía dưới.
Cũng vậy Ngài Sumedha lên lầu chánh pháp,
bậc biến nhãn, thoát ly sầu muộn.
Nhìn xuống quần chúng, âu lo sầu muộn bị
sanh già áp bức.
Hãy đứng lên, bậc anh hùng, bậc chiến thắng

BỒ TÁT                                            687

ở chiến trường!
Vị trưởng đoàn lữ khách, đấng thoát ly mọi nợ
nần!
Thế Tôn hãy đi khắp thế giới hoằng dương
chánh pháp.
Có người nhờ được nghe, sẽ thâm hiểu diệu
nghĩa!
Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trả lời vị Đại Phạm thiên với bài
kệ sau đây:

Cửa bất diệt đã được mở rộng,
Hỡi những ai được nghe, hãy từ bỏ tà kiến của
mình.
Vì nghĩ đến mệt mỏi hoài công, này Phạm
Thiên.
Ta không muốn giảng Chánh pháp vi diệu cho
loài người!

Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên với ý nghĩ:
"Ta đã là người mở đường cho Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuyết pháp", rồi đảnh
lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài và biến mất
tại chỗ.

BỒ TÁT                                           688

8. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Ta thuyết pháp cho ai trước tiên? Ai sẽ mau hiểu chánh pháp này?"

Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Nay vương tử Khanda
(Kiển-trà) và con vương sư Tissa (Đề-xá) trú ở kinh
đô Bandhumatì (Bàn-đầu-bà-đề) là bậc tri thức đa
văn, sáng suốt, đã từ lâu sống ít nhiễm ô bởi bụi đời.
Nay ta hãy thuyết pháp cho vương tử Khanda và con
vương sư Tissa trước tiên, hai vị này sẽ sớm thâm
hiểu chánh pháp này".

Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, biến mất từ cây
Bồ đề, hiện ra tại vườn Lộc Uyển Khenma, kinh đô
Bhadhumatì.

9. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác gọi người giữ vườn:

- "Này bạn, hãy vào kinh đô Bandhumatì, nhắn
với vương tử Khanda và con vương sư Tissa
rằng Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã đến kinh đô Bandhumatì, hiện
trú ở Lộc Uyển Khema và muốn gặp hai vị!"

BỒ TÁT                                              689

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn".

Này các Tỷ-kheo, người giữ vườn vâng theo lời dạy
của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, vào kinh đô Bandhumatì và thưa với vương tử
Khanda và con vương sư Tissa: "Thưa quý vị, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến
kinh đô Bandhumatì và hiện ở Lộc Uyển Khema.
Ngài muốn gặp quý vị!"

10. Này các Tỷ-kheo, Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình leo lên một cỗ xe thù thắng rồi cùng với các cỗ
xe thù thắng khác, cho xe ra khỏi kinh thành
Bandhumati, đi đến Lộc Uyển Khema, đi xe cho đến
chỗ còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến trước Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Khi
đến nơi, hai vị này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một
bên.

11. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng, và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của hai vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại

BỒ TÁT                                                690

mà được chư Phật đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy, vương tử Khanda và
con vương sư Tissa, chính tại chỗ ngồi này chứng
được Pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã
sanh rồi cũng phải diệt".

12. Hai vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp,
thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự, diệt tận,
chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với
đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác:

"Thật di diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại
những gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị
che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Bạch
Thế Tôn, nay chúng con quy y Thế Tôn và quy y
Pháp. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con
được xuất gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng
con được thọ đại giới".

13. Này các Tỷ-kheo, vương tử Khanda và con vương sư Tissa được xuất gia với Thế Tôn Vipassì,

BỒ TÁT                                              691

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được thọ đại giới.
Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác giảng dạy hai vị này, khuyến khích làm cho
phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại, nêu rõ
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của các pháp
hữu vi và sự lợi ích của Niết-bàn. Và hai vị nay nhờ
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
giảng dạy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho
hoan hỷ với pháp thoại, không bao lâu tâm trí
không còn chấp thủ, được giải thoát khỏi các lậu
hoặc.

14. Này các Tỷ-kheo, trong khi kinh thành
Bandhumatì có đại chúng khoảng tám vạn bốn ngàn
vị được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành Bandhumatì và
ở tại Lộc Uyển Khema. Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất
gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn,
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác".

Khi nghe vậy, các vị này tự nghĩ: "Chắc chắn, pháp luật này không thể tầm thường, sự xuất gia này không thể tầm thường, vì vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc,

BỒ TÁT                                            692

đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Tại sao chúng ta lại không làm vậy?".

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng ấy gồm khoảng tám
vạn bốn ngàn vị đi ra khỏi kinh thành Bandhumatì
đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ở, Khi đến nơi, các vị này
đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

15. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết rất dễ thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh rồi cũng phải diệt".

16. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn

BỒ TÁT                                                693

Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế
Tôn, Như người dựng đứng lại, những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, nay
chúng con quy y Thế Tôn và quy y Pháp. Bạch Thế
Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất gia với
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được thọ đại
giới!".

17. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị này được
xuất gia với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị
này, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này, nhờ Thế Tôn Vipassì bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan kỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

18. Này các Tỷ-kheo, nay tám vạn bốn ngàn các vị

BỒ TÁT                                              694

xuất gia từ trước, được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành
Bandhumatì, ở tại Lộc Uyển Khema và thuyết pháp".
Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này,
đi đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở. Khi đến nơi, các vị
này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

19. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết
về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi
ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của
các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái,
cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại
mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị xuất
gia này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp
nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh ra rồi
cũng phải diệt".

20. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi

BỒ TÁT                                                695

diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, Bạch Thế
Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Bạch Thế Tôn, nay chúng
con quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng. Bạch
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất
gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được
thọ đại giới!".

21. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị này,
khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này nhờ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

22. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh đô

BỒ TÁT                                            696

Bandhumatì. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trong khi yên lặng tịnh cư đã suy nghĩ như sau: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhumatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các vị Tỷ- kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

23. Này các Tỷ-kheo, một vị Đại Phạm thiên khác, với tâm tư của mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ kheo, lúc bấy giờ vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chắp tay hướng đến Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh

BỒ TÁT                                             697

Đẳng Giác và bạch Ngài:

- "Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy
là phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy
khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám
mươi vạn vị ở kinh đô Bandhumati: "Này các Tỷ-
kheo hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng,
vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người,
loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các
Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn
toàn. Hãy nêu rõ phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh.
Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không
được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được
nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp". Bạch Thế Tôn,
chúng con sẽ làm như các vị Tỷ-kheo. Sau sáu năm,
các vị này đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn".

Này các Tỷ-kheo, Đại Phạm thiên thuyết như vậy.
Sau khi nói xong, vị này đảnh lễ Thế Tôn Vipassi,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lưng bên hữu
hướng về Ngài và biến mất tại chỗ.

24. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassi, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, vào buổi chiều xuất định

BỒ TÁT                                                698

đứng dậy và nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, ý nghĩ sau đây khởi lên: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhamatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các Tỷ-kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

25. Này các Tỷ-kheo, một Đại Phạm thiên khác với tâm tư của mình, biết được tâm tư của Ta. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay đã co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mắt Ta. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chấp tay hướng đến Ta và bạch với ta: "Như vậy là phải, Bạch Thế Tôn! Như vậy là phải. Bạch Thiện Thệ! Bạch Thế

BỒ TÁT                                               699

Tôn! Thế Tôn hãy khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo
khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị ở kinh đô
Bandhumatì: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp,
vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi
ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai
người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết
giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ phạm
hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp, sẽ
bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh
pháp. Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ làm như các Tỷ-
kheo. Sau sáu năm các vị này sẽ đến kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn". Này các Tỷ-
kheo, vị Đại Phạm thiên thuyết như vậy. Sau khi nói
xong, vị này đảnh lễ Ta, lưng bên hữu hướng về Ta
và biến mất tại chỗ.

26. Này các Tỷ-kheo, Ta khuyến dạy các ngươi: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm

BỒ TÁT                                               700

hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe giảng chánh
pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu
chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo ấy, một phần lớn trong ngày ấy đã lên đường đi khắp quốc độ.

27. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ tại Jambudĩpa
(Diêm phù đề) có tám vạn bốn ngàn túc xá. Khi một
năm vừa mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
một năm vừa mãn, nay còn lại năm năm. Sau năm
năm, hãy đến tại kinh đô Bandhamatì để tụng đọc
giới bổn!"

Hai năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
hai năm vừa mãn, nay còn lại bốn năm. Sau bốn năm,
hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới
bổn!".

Ba năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, ba năm đã mãn, nay còn lại ba năm. Sau ba năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

Bốn năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, bốn năm đã mãn, nay còn hai năm. Sau hai năm, hãy đến kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

BỒ TÁT                                          701

Năm năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền
giả, năm năm đã mãn, nay còn lại một năm. Sau một
năm, hãy đến tại đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn!"

Sáu năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, sáu năm đã mãn. Nay đã đến ngày đi đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy, một số vị với thần
lực của mình, một số với thần lực của chư Thiên
trong ngày ấy đã đi đến kinh đô Bandhumatì để tụng
đọc giới bổn.

28. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, giữa chúng Tỷ-kheo, tụng đọc giới bổn này:

"Chư Phật dạy Niết-bàn là đệ nhất.
"Nhẫn nhục, khổ hạnh, kham nhẫn, là đệ
nhất.
"Người xuất gia hại người xuất gia khác.
"Hại người khác như vậy không xứng gọi là
Sa-môn.
"Mọi điều ác không làm, hướng tâm các
thiện nghiệp.

BỒ TÁT                                           702

"Giữ tâm trí thanh tịnh, chính lời chư Phật
dạy.
"Không chỉ trích, không đánh đập, giữ mình
trong giới bổn.
"Ăn uống có tiết độ, ngủ nghỉ riêng một
mình.
"Hướng tâm đến cao khiết, chính lời chư
Phật dạy".

29. Này các Tỷ-kheo, một thời ta ở tại Ukkhattha
(Úc-Già La), trong rừng Subhaga, dưới gốc cây ta-la
vương. Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta an lặng tịnh
cư, tư tưởng sau đây khởi lên: "Có một trú xứ, một
loại chúng sanh rất dễ đến mà Ta từ trước không đến
ở trong một thời gian khá lâu! Đó là chư Thiên
Suddhàvàsa (Tịnh Cư thiên). Vậy nay Ta hãy đến
chư Thiên ở Tịnh Cư thiên!".

Này các Tỷ-kheo, như một lực sĩ duỗi cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay đã duỗi ra, Ta biến mất ở
Ukkattha, trong rừng Subhaga, dưới gốc cây Ta-La
vương và hiện ra trước chư Thiên ở Tịnh Cư thiên.
Trong đại chúng chư Thiên ấy một số vài ngàn chư
Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên, chư
Thiên ấy đã nói với Ta như sau:

BỒ TÁT                                           703

- "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt
kiếp, từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời. Này Hiền giả, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
sanh, thuộc chủng tánh Sát Đế Ly. Này Hiền
giả, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu-
Ly-Nhã). Này Hiền giả, trong thời Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác
ngộ dưới gốc cây Pàtali (Ba-ba-la). Này Hiền
giả, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này Hiền
giả, trong thời Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội, một Tăng
hội sáu trăm tám mươi vạn Tỷ-kheo, một Tăng
hội mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn
Tỷ-kheo. Này Hiền giả, Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-
kheo tên Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ
nhất. Này Hiền giả, phụ vương Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên
là Bandhuma, mẫu hậu tên là Bandhumatì
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua
Bandhuma tên là Bandhumatì. Này Hiền giả,
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác xuất thế tục như thế này, xuất gia như thế

BỒ TÁT                                           704

này, tinh tấn như thế này, giác ngộ như thế này,
chuyển pháp luân như thế này. Này Hiền giả,
chúng con là những người đã tu phạm hạnh
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ dục vọng và đã sanh ra
tại chỗ này".

30. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên...

... một số vài trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta:

- "Này Hiền giả, trong hiền kiếp này, Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nay ra đời.
Này Hiền giả, Thế Tôn, thuộc chủng tánh Sát-
đế -lỵ, thuộc gia tộc Sát-đế-lỵ. Này Hiền giả,
Thế Tôn thuộc danh tánh Gotama (Cù-đàm).
Này Hiền giả, Thế Tôn tuổi thọ không bao
nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút. Này Hiền giả, Thế
Tôn giác ngộ dưới gốc cây assattha (bát-đa- la).
Này Hiền giả, Thế Tôn có hai vị hiền sĩ, đệ nhất
đệ tử tên là Sàriputta và Moggallàna (Xá-lợi-
phất và Mục kiền-liên). Này Hiền giả, Thế Tôn
có một Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi

BỒ TÁT                                             705

vị. Này Hiền giả, Tăng hội này của Thế Tôn
gồm toàn những vị đã diệt trừ lậu hoặc. Này
Hiền giả, Thế Tôn có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Ànanda (A-nan), vị này là thị giả đệ nhất. Này
Hiền giả, phụ vương của Thế Tôn tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn), Hoàng hậu là Màyà
(Ma-gia) kinh đô là Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Này Hiền giả, Thế Tôn xuất thế tục như thế
này, xuất gia như thế này, tinh tấn như thế này,
giác ngộ như thế này, chuyển pháp luân như
thế này. Này Hiền giả, chúng tôi là những
người đã tu phạm hạnh với Thế Tôn, đã diệt
trừ dục vọng và đã sanh ra tại chỗ này".

31. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên
Avihà (Vô Nhiệt thiên) đến chư Thiên Atappà (Vô
Phiền thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi cùng với chư
Thiên Avihà và chư Thiên Atappà đến chư Thiên
Sudassà (Thiện Kiến thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi Ta
cùng với chư Thiên Avihà, chư Thiên Atappà và chư
Thiên Sudassa đến chư Thiên Sudassi (Thiện Hiện
thiên).

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên Avihà,
chư Thiên Atappà, chư Thiên Sudassà và chư Thiên
Sudassì đến chư Thiên Akanitthà (Sắc Cứu Kính
thiên). Này các Tỷ-kheo, lại trong Đại chúng chư

BỒ TÁT                                             706

Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên đến chỗ Ta ở,
đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau
khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta như
sau: "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt kiếp,
từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác ra đời... (như số 29)".

32. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên
ấy, một số vài ngàn chư Thiên (như trước) một số vài
trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng
một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên,
chư Thiên ấy đã nói với Ta như sau: "Này Hiền giả,
trong Hiền kiếp này đức Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nay ra đời... (như số 30)".

33. Này các Tỷ-kheo, như vậy Như Lai khéo chứng
đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá
khứ, những vị này đã nhập Niết-bàn, đã đoạn các
chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi
đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị
này cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh,
cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử,
cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế
Tôn này, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy,
tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh
là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy,
giải thoát là như vậy".

BỒ TÁT                                             707

Thế Tôn thuyết pháp như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỒ TÁT                                      708

27     Bồ tát nhập mẫu thai và an trú như thế nào - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431

KINH ĐẠI BỔN
(MAHA PADANA SUTTA)
– Bài kinh số 14 – Trường I, 431
I

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn ở tại nước
Sãvatthi (Xá-vệ) rừng Jeta (Kỳ-đà), vườn ông
Anãthapindika (Cấp Cô Độc), trong am thất cây
Kareri (Hoa Lâm). Lúc bấy giờ, số đông các Tỷ-kheo
đi khất thực về, sau khi dùng bữa xong, cùng ngồi và
tụ họp lại Hoa Lâm viên đường, pháp thoại thuộc về
tiền thân được khởi lên: "Đây là tiền thân, đây là tiền
thân".

2. Thế Tôn, với thiên nhĩ thanh tịnh vượt quá loài người nghe được câu chuyện này giữa các Tỷ-kheo. Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Hoa Lâm viên đường. Khi đến xong, Ngài ngồi trên ghế đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn hỏi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, câu chuyện gì, các người đang ngồi bàn? Câu chuyện gì đã bị gián đoạn giữa các

BỒ TÁT                                               709

người?

Khi được nói vậy, những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực về, sau khi
dùng bữa xong, cùng ngồi và tụ họp tại Hoa Lâm
viên đường, pháp thoại về tiền thân được khởi lên:
"Đây là tiền thân, đây là tiền thân". Bạch Thế Tôn,
đó là câu chuyện đang được bàn đến giữa chúng con
thời Thế Tôn đến.

3. - Này các Tỷ-kheo, các người có muốn nghe pháp thoại thuộc về tiền thân không?

- Bạch Thế Tôn, thật là đúng thời; bạch Thiện Thệ,
thật là đúng thời để Thế Tôn giảng pháp thoại thuộc
về tiền thân. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ
thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, các người hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Dạ vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo này đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

4. - Này các Tỷ-kheo, chín mươi mốt kiếp về trước,

BỒ TÁT                                           710

Thế Tôn Vipassĩ (Tỳ-bà-thi), bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

- Này các Tỷ-kheo, ba mươi mốt kiếp về trước,
Thế Tôn Sikhĩ (Thi-khí) bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong ba mươi mốt
kiếp ấy, Thế Tôn Vessabhũ (Tỳ-xá-bà) bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kakusandha (Câu-lâu-tôn) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Konãgamana (Câu-na-hàm) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kassapa (Ca-diếp) bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

5. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

BỒ TÁT                                          711

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Bà-la-
môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

6. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu- ly-nhã).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,

BỒ TÁT                                          712

Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konàgamara, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc danh tánh Gotama
(Cù-đàm).

7. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là tám vạn năm.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là bảy vạn năm.

BỒ TÁT                                          713

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là sáu vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là bốn vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là ba vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ của
loài người là hai vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, nay tuổi thọ của Ta không
bao nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút.

8. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây pãtali (bà- bà-la).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
pundarika (phân-đà-ly).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhù, bậc A-

BỒ TÁT                                            714

la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây sirĩsa (thi-lợi-sa).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãkgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây udumbara (ô-tam-bà-la).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
nigrodha (ni-câu-luật-đà).
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác giác ngộ dưới gốc cây
assattha (bát-đa-la).

9. Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử của Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên là Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá).

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhứt đệ tử
của Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Abhibhũ (A-tỳ-phù) và Sambhava
(Tam-bà-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tên là Sona (Phù-du) và Uttara
(Uất-đa-la).

BỒ TÁT                                             715

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Vidhũra (Tỳ-lâu) và Sanjĩva
(Tát-ni).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tên là Bhiyyosa (Thư-bàn-
na) và Uttara (Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Tissa (Đề-xá) và Bhãradvãja
(Bà-la-bà).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Ta là Sãriputta (Xá-lợi-phất) và
Moggallãna (Mục-kiền-liên).

10. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một
Tăng hội sáu mươi tám triệu Tỷ-kheo, một Tăng hội
mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo.
Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội như vậy,
tất cả đều là bậc Lậu tận.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ,

BỒ TÁT                                          716

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng
hội: một Tăng hội mười vạn Tỷ-kheo, một
Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội bảy
vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế
Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội: một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo,
một Tăng hội bảy vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội
sáu vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời
Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc
Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội bốn vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Kakusandha, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội ba vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Konãgamana, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như

BỒ TÁT                                           717

vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng
hội hai vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong
thời Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác có một Tăng hội như vậy, tất cả đều
là bậc A-la-hán .
- Này các Tỷ kheo, nay trong thời của Ta có một
Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi Tỷ-
kheo, tất cả đều là bậc Lậu tận.

11. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Khemankara (Nhẫn Hành), vị này là vị thị giả
đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Upasannaka (Tịch Diệt) vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc

BỒ TÁT                                          718

A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ- kheo tên là Buddhija (Thiện Giác), vị này là thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-
kheo tên là Sotthija (An Hòa), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Sabbamitta (Thiện Hữu), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Ànanda (A-nan), vị này là vị thị giả đệ nhất.

12. Này các Tỷ-kheo, phụ vương của Thế Tôn
Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Bandhumã (Bàn-đầu); mẫu hậu tên là Bandhumati
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua Bandhumã tên
là Bandhumatĩ.

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là Aruna (Minh Tướng); mẫu hậu tên là Pabhãvatĩ

BỒ TÁT                                             719

(Quang Huy); kinh thành của vua Aruna tên là
Pabhãvatĩ.
- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên
là Suppatĩta (Thiện Đăng), mẫu hậu tên là
Yasavati (Xứng Giới); Kinh thành của vua
Suppatita tên là Anopama (Vô Dụ).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Aggidatta (Tự Đắc); mẫu thân Bà-
la-môn tên là Visãkhã (Thiện Chi). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Khema
(An Hòa); kinh thành vua Khema tên là
Khemavatĩ (An Hòa).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác tên là Yannadatta (Đạt Đức) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Uttarã (Thiện Thắng; Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, vua trị vì tên là Sobha
(Thanh Tịnh); kinh thành của vua Sobha tên là
Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
tên là Brahmadatta (Phạm Thi) mẫu thân Bà-

BỒ TÁT                                         720

la-môn tên là Dhanavatĩ (Tài Chủ). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Kikĩ (Hấp
Tỳ); kinh thành vua Kikĩ là Baranasĩ (Ba-la-
nại).
- Này các Tỷ-kheo, nay phụ vương của Ta tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn); mẫu hậu của Ta tên
là Mãyã (Ma-da); kinh thành tên là
Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Giảng xong Thiện
Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

13. Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu cuộc đàm thoại sau đây khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy:

- Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các liền giả, thật kỳ diệu thay, đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là

BỒ TÁT                                             721

như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy? Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?"

BỒ TÁT                                               722

Như vậy là cuộc đàm thoại đang khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy.

14. Bấy giờ Thế Tôn, vào buổi chiều tối, sau khi xuất
định, liền đến Hoa Lâm viên đường, ngồi trên chỗ đã
soạn sẵn. Sau khi ngồi xong, Thế Tôn nói với các Tỷ-
kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay các Ngươi ngồi luận bàn vấn đề gì? Đề tài gì đã được luận bàn giữa các Ngươi?

Khi được hỏi vậy, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu, cuộc đàm thoại sau đây đã khởi lên giữa chúng con: "Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các hiền giả thật kỳ diệu thay đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy". Này các Hiền giả, quý vị

BỒ TÁT                                             723

nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy?" Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?" Bạch Thế Tôn, như vậy là vấn đề bàn luận giữa chúng con, khi Thế Tôn đến.

BỒ TÁT                                              724

15. - Này các Tỷ-kheo, như vậy là pháp giới ấy được khéo chứng đạt bởi Như Lai, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

BỒ TÁT                                                725

Này các Tỷ-kheo, vậy hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

16. - Này các Tỷ-kheo, cách đây chín mươi mốt
kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc
chủng tánh Sát-đế-ly, sanh trong giai cấp Sát-đế-ly.
Này các Tỷ kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna. Này
các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tuổi thọ đến tám vạn năm. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, giác ngộ dưới gốc cây Patali (Ba-ba-la). Này
các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế
Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một Tăng hội sáu
mươi tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội mười vạn Tỷ-
kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng

BỒ TÁT                                            726

Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị
này là vị thị giả đệ nhất. Này các Tỷ-kheo, Phụ
Vương Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Bandhumã (Bàn-đầu), mẫu hậu tên
là Bandhumatĩ (Bàn-đầu-bà-đề), kinh thành của
Bandhumã tên là Bandhumatĩ.

17. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy, Bồ-tát
Vipassĩ, sau khi từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên,
chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai. Này các Tỷ-
kheo, pháp nhĩ là như vậy.

Khi Bồ-tát Vipassĩ từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên, chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu thai, khi ấy một hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới ở trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. (1). Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn

BỒ TÁT                                            727

thế giới chuyển động, rung động, chuyển động
mạnh. Và hào quang vô lượng, thần diệu ấy, thắng
xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ
là như vậy.

(1) Sadevamanussaya. Có chỗ dịch: chư Thiên và loài người.

Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ -
tát nhập mẫu thai, bốn vị Thiên tử đứng canh gác
bốn phương trời và nói: "Không cho một ai, người
hay không phải loài người, được hãm hại vị Bồ-tát.
Pháp nhĩ là như vậy".

18. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát giữ giới một cách
hồn nhiên, không sát sanh, không trộm cắp, không tà
dâm, không nói láo, không uống các thứ rượu men,
rượu nấu. Pháp nhĩ là như vậy.

19. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không khởi dục tâm đối với một nam nhân nào, và không vi phạm tiết hạnh với bất kỳ người đàn ông nào dầu người này có tâm ái nhiễm đối với bà. Pháp nhĩ là gì vậy.

20. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát có được năm món

BỒ TÁT                                             728

dục lạc đầy đủ, tận hưởng, trọn hưởng năm món dục lạc ấy. Pháp nhĩ là như vậy.

21. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không bị một bệnh
tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan
khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy
đủ mọi bộ phận và chân tay.

Này các Tỷ-kheo, ví như viên ngọc lưu ly, thanh tịnh, thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt, khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Rồi một sợi dây được xâu qua viên ngọc ấy, dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lợt. Nếu có người có mắt để viên ngọc trên bàn tay của mình, người ấy sẽ thấy rõ ràng: "Đây là viên ngọc lưu ly, thanh tịnh thuần nhất, có tám cạnh, khéo cắt khéo giũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi phương diện. Đây là sợi dây xâu qua, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng lạt". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với thân khoan khoái. Bà thấy trong bào thai của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và chân tay. Pháp nhĩ là như vậy.

22. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Sau khi

BỒ TÁT                                             729

sanh vị Bồ-tát bảy ngày, mẹ vị Bồ-tát mệnh chung và sanh lên cảnh trời Đâu suất. Pháp nhĩ là như vậy.

23. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác mang bầu thai trong bụng chín
tháng hay mười tháng rồi mới sanh, mẹ vị Bồ-tát
sanh vị Bồ-tát không phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát
mang vị Bồ-tát trong bụng mười tháng trời mới
sanh. Pháp nhĩ là như vậy.

24. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Trong khi
các người đàn bà khác, hoặc ngồi, hoặc nằm mà sanh
con, mẹ vị Bồ-tát sanh vị Bồ-tát không phải như vậy.
Mẹ vị Bồ-tát đứng mà sanh vị Bồ-tát. Pháp nhĩ là
như vậy.

25. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, chư Thiên đỡ lấy Ngài trước, sau mới đến loài người. Pháp nhĩ là như vậy.

26. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, vị Bồ-tát không đụng
đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài, đặt Ngài trước
bà mẹ và thưa: "Hoàng hậu hãy hoan hỷ. Hoàng
hậu sanh một bậc vĩ nhân". Pháp nhĩ là như vậy.

27. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh,

BỒ TÁT                                            730

không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh nào, thanh thịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

Này các Tỷ-kheo, như viên ngọc ma-ni bảo châu đặt trên một tấm vải Ba-la-nại. Hòn ngọc không làm nhiễm ô tấm vải Ba-la-nại, tấm vải Ba-la-nại cũng không làm nhiễm ô hòn ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai đều thanh tịnh. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ sự vật bất tịnh nào, thanh tịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

28. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, hai dòng nước từ hư
không hiện ra, một dòng lạnh, một dòng nóng. Hai
dòng nước ấy tắm rửa sạch sẽ cho vị Bồ-tát và cho
bà mẹ. Pháp nhĩ là như vậy.

29. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát
khi sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai
chân, mặt hướng phía Bắc, bước đi bảy bước, một
lọng trắng được che trên. Ngài nhìn khắp cả mọi
phương, lớn tiếng như con ngưu vương, thốt ra

BỒ TÁT                                             731

lời như sau: "Ta là bậc tối thượng ở trên đời! Ta là bậc tối tôn ở trên đời. Ta là bậc cao nhất ở trên đời. Nay là đời sống cuối cùng, không còn phải tái sanh ở đời này nữa". Pháp nhĩ là như vậy.

30. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, khi ấy một hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động mạnh. Và hào quang vô lượng thần diệu ấy thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

31. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sinh ra, vua Bandhumã được báo tin: "Đại vương đã được sinh một hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi thấy

BỒ TÁT                                            732

hoàng tử xong, vua Bandhumã liền cho mời các vị
Bà-la-môn đoán tướng và nói: "Này các Hiền giả,
hãy xem tướng cho Hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi
xem tướng Hoàng tử Vipassĩ xong, các vị Bà-la-môn
đoán tướng tâu với vua Bandhumã: "Đại vương hãy
hân hoan; Đại vương đã sinh một bậc vĩ nhân! May
mắn thay cho Đại vương, đại hạnh thay cho Đại
vương đã được một Hoàng tử như vậy sanh trong gia
đình. Tâu Đại vương, Hoàng tử này có đầy đủ ba
mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân. Ai có đủ ba
mươi hai tướng tốt này sẽ chọn hai con đường này
thôi, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia
đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh
vương, dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ
báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục
cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh
pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị
này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị
này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén
lui màn vô minh che đời".

32. "Đại vương, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại

BỒ TÁT                                            733

nhân là gì mà Hoàng tử nếu đầy đủ những tướng tốt này sẽ chọn đi hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc lộ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán. Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời?

97.   "Đại vương, Hoàng tử này có lòng bàn chân
bằng phẳng, tướng này được xem là tướng tốt
của bậc Đại nhân.
98.   "Đại vương, dưới hai bàn chân của Hoàng tử
này, có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xe,
với trục xe, vành xe, với các bộ phận hoàn toàn
đầy đủ, tướng này được xem là tướng của bậc
Đại nhân.
99.   "Đại vương, Hoàng tử này có gót chân thon
dài... (như trước)

BỒ TÁT                                               734

100.   "Đại vương, Hoàng tử này có ngón tay, ngón
chân dài...
101.   "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân mềm
mại...
102.   "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân có màn
da lưới...
103.   "Đại vương, Hoàng tử này có mắt cá tròn như
con sò...
104.   "Đại vương, Hoàng tử này có ống chân như con
dê rừng...
105.   "Đại vương, Hoàng tử này đứng thẳng, không
co lưng xuống, có thể rờ từ đầu gối với hai bàn
tay...
106.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng mã âm
tàng...
107.   "Đại vương, Hoàng tử này có màu da như
đồng, màu sắc như vàng...
108.   "Đại vương, Hoàng tử này có da trơn mướt
khiến bụi không thể bám dính vào...
109.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông da mọc từ
lông một, mỗi lỗ chân lông có một lông...

BỒ TÁT                                                735

110.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mọc xoáy
tròn thẳng lên, mỗi sợi lông đều vậy, màu xanh
đậm như thuốc bôi mắt, xoáy lên từng xoáy
tròn nhỏ, và xoáy về hướng mặt...
111.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân hình cao
thẳng...
112.   "Đại vương, Hoàng tử này có bảy chỗ tròn
đầy...
113.   "Đại vương, Hoàng tử này có nửa thân trước
như con sư tử...
114.   "Đại vương, Hoàng tử này không có lõm
khuyết giữa hai vai...
115.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân thể cân đối
như cây bàng (nigrodha: ni-câu-luật). Bề cao
của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải rộng,
bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề cao
của thân...
116.   "Đại vương, Hoàng tử này có bán thân trên
vuông tròn...
117.   "Đại vương, Hoàng tử này có vị giác hết sức
sắc bén...
118.   "Đại vương, Hoàng tử này có quai hàm như con

BỒ TÁT                                                 736

sư tử. .
119.   "Đại vương, Hoàng tử này có bốn mươi răng...
120.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng đều đặn...
121.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng không
khuyết hở...
122.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng cửa (thái xỉ)
trơn láng...
123.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng lưỡi rộng
dài...
124.   "Đại vương, Hoàng tử này có giọng nói tuyệt
diệu như tiếng chim ca-lăng-tần-già
(Karavika)...
125.   "Đại vương, Hoàng tử này có hai mắt màu xanh
đậm...
126.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mi con bò
cái...
127.   "Đại vương, Hoàng tử này giữa hai lông mày,
có sợi lông trắng mọc lên, mịn màng như bông
nhẹ.
128.   "Đại vương, Hoàng tử này có nhục kế trên đầu,

BỒ TÁT                                                 737

tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại
nhân...
33. "Đại vương, Hoàng tử có đầy đủ ba mươi hai
tướng tốt của bậc Đại nhân, với ba mươi hai tướng
tốt này, Hoàng tử sẽ chọn đi hai con đường, không
có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, Hoàng
tử sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương, đem
lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy
món báu trở thành sở hữu của Ngài, tức là xe báu,
voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, và
thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một
ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục
quân thù. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao. Nếu Hoàng tử từ bỏ gia đình, xuất
gia sống không gia đình, Hoàng tử sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời".

Này các Tỷ-kheo, Vua Bandhumã ra lệnh cúng dường các vị Bà-la-môn đoán tướng ấy, các áo vải mới và làm thỏa mãn mọi sự đòi hỏi ước muốn.

34. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho nuôi những người vú cho hoàng tử Vipassĩ. Người cho bú, người tắm, người lo bồng ẳm, người mang trên nách. Này các Tỷ-kheo, một lọng trắng ngày đêm được che

BỒ TÁT                                            738

trên hoàng tử Vipassĩ, và lệnh được truyền ra:
"Không được để lạnh hay nóng, cỏ, bụi, hay sương
làm phiền hoàng tử". Hoàng tử Vipassĩ được mọi
người âu yếm. Này các Tỷ-kheo, cũng như hoa sen
xanh, hoa sen hồng, hay hoa sen trắng được mọi
người yêu thích. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassĩ được mọi người âu yếm, gần như được ẳm
từ nách này qua nách người khác.

35. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ được sinh
ra, hoàng tử phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Này các Tỷ-kheo, giống
như con chim ca-lăng-tân-già sinh trong núi Hy-mã-
lạp sơn, giọng chim rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Cũng vậy này các Tỷ-kheo,
Hoàng Tử Vipassĩ phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận
điều hòa, dịu ngọt và hấp dẫn.

36. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Thiên nhãn hiện ra với Ngài, do nghiệp báo sanh, và nhờ Thiên nhãn ấy, Ngài có thể nhìn khắp chung quanh đến một do tuần, ban ngày cũng như ban đêm.

37. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Ngài nhìn thẳng sự vật với cặp mắt không nhấp nháy, như hàng chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì hoàng tử Vipassĩ nhìn không nhấp nháy, nên này các Tỷ-

BỒ TÁT                                           739

kheo, hoàng tử Vipassĩ được gọi tên là "Vipassì
Vipassì", "Vị đã nhìn thấy". Này các Tỷ-kheo, khi
vua Bandhumã ngồi xử kiện, vua cho đặt hoàng tử
Vipassì ngồi bên nách mình để xử kiện. Này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì ngồi bên nách vua cha như
vậy và chú tâm quan sát phương thức xử kiện đến
nỗi tự mình cũng có thể phán đoán xử kiện. Này các
Tỷ-kheo, do hoàng tử Vipassì "có thể quan sát và xử
kiện đúng luật pháp" và danh từ "Vipassì Vipassì"
càng được dùng để đặt tên cho Ngài.

38. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho xây
dựng ba tòa lâu đài cho hoàng tử Vipassì, một cho
mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa lạnh, và
năm món dục lạc đều được chuẩn bị đầy đủ. Này các
Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống bốn tháng mưa trong
lâu đài dành cho mùa mưa, được hầu hạ mua vui với
các nữ nhạc sĩ, và không một lần nào, Ngài bước
xuống khỏi lầu.

II

1. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh" - "Thưa vâng, Hoàng Tử". Này các Tỷ-

BỒ TÁT                                             740

kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

2. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi
đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng
còm như nóc nhà, chống gậy, vừa đi vừa run rẩy,
khổ não, không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy hoàng
tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao thân người đó không giống các người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, người đó là một người được gọi là già vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người già?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già vì nay người ấy sống không bao lâu nữa".

- "Này khanh, vậy rồi Ta có bị già không, một

BỒ TÁT                                            741

người chưa qua tuổi già?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già!"

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy là vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh
ra cũng phải già yếu như vậy!".

3. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi
người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui
vẻ không, tại vườn ngự uyển? "Này khanh, Hoàng tử
có hoan hỷ không, tại vườn ngự uyển?".

- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ, tại vườn ngự uyển"

- "Này khanh, khi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?"

BỒ TÁT                                            742

- "Tâu đại vương, Hoàng tử trong khi đi đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng còm như nóc nhà, chống gậy vừa đi vừa run rẩy, khổ não không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao tóc người đó không giống các người khác? Sao thân người đó không giống các người khác?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là vậy" - "Này khanh, sao người ấy được gọi là người già? - "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già, vì nay người ấy sống không bao lâu nữa". - "Này khanh, vậy rồi Ta có phải bị già không, một người chưa qua tuổi già?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già" - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng Tử!". Tâu Đại vương, con vâng lời Hoàng tử Vipassì, cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử trở về cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ. "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh. Và ai sanh ra cũng phải già yếu như vậy".

4. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:
"Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối không
trị vì. Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia.
Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

BỒ TÁT                                             743

Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì khỏi phải xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không trúng sự thật. Và, này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng đầy đủ sung
túc năm món dục lạc.

5. Này các Tỷ-kheo hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi người đánh xe... (như trước).

6. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà mắt của
nó không giống mắt của những người khác,
giọng nói của nó không giống giọng nói của
những người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là một người bệnh vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một

BỒ TÁT                                            744

người bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là một người bệnh vì người ấy chưa thoát khỏi căn bệnh của mình"

- "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật".

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra,
cũng phải già, cũng phải bệnh!"

7. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ không tại vườn ngự uyển?" - "Tâu Đại vương, Hoàng

BỒ TÁT                                            745

tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển" - "Này khanh, khi đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đến vườn ngự uyển thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó đã làm gì mà mắt của nó không giống mắt của người khác, giọng nói của nó không giống giọng nói của những người khác?" - "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là môt người bệnh vậy". - "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người bệnh, vì người ấy chưa khỏi căn bệnh của mình!" - "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật". - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi! Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra, cũng phải già, cũng phải bệnh!".

- Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:

BỒ TÁT                                             746

"Không thể để cho Hoàng tử Vipassì từ chối không trị vì! Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia! Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán tướng trở thành sự thật". Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhuma, lại sắp đặt cho hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-môn đoán tướng không trúng sự thật. Và này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung túc năm món dục lạc.

9. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian
nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi
người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe
thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem
phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

10. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường

BỒ TÁT                                              747

đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau, và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, vì sao đám đông người ấy mặc sắc
phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa
táng?"
- "Tâu Hoàng tử, vì có một người vừa mới mệnh
chung"
- "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe đến gần
người vừa mới mệnh chung!"
- "Thưa vâng, tâu Hoàng tử."
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe đến người vừa mới mệnh chung. Này
các Tỷ-kheo, khi thấy thây người chết, hoàng tử
Vipassì hỏi:

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã
chết?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã
chết vì nay bà mẹ, ông cha, các người bà con
ruột thịt khác không thấy người ấy nữa; và
người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay
những người bà con ruột thịt khác!"

BỒ TÁT                                          748

- "Này khanh, vậy Ta chưa chết, rồi có bị chết
không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người
bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng,
và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
những bà con ruột thịt chăng?"
- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng
ta tuy nay chưa chết nhưng rồi sẽ cũng bị chết.
Phụ vương, Mẫu hậu hay các người bà con ruột
thịt khác sẽ không thấy Hoàng Tử, và Hoàng tử
sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay các
người bà con ruột thịt khác".
- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như
vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử,
cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử
Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

11. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không, tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ

BỒ TÁT                                           749

không, tại vườn ngự uyển?"- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển". - "Này khanh đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, vì sao đám đông người ấy, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng?" - "Tâu Hoàng tử, vì có một người mới mệnh chung". - "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe lại gần người vừa mới mệnh chung". - "Thưa vâng, tâu Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử, cho đánh xe đến gần người vừa mới mệnh chung. Khi thấy thây chết, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã chết?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã chết, vì nay bà mẹ, ông cha hay những bà con ruột thịt khác không thấy người ấy nữa! Và người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay những người bà con ruột thịt khác". - "Này khanh, vậy Ta chưa chết rồi có bị chết không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng? Và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác chăng?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tuy nay chưa chết nhưng rồi cũng sẽ bị chết. Phụ vương, Mẫu hậu hay những

BỒ TÁT                                           750

người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy hoàng tử,
và hoàng tử sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
các người bà con ruột thịt khác" - "Này khanh, thôi
nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho
đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con
vâng theo lời hoàng tử Vipassì cho đánh xe trở về
cung. Hoàng tử về trong cung đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

12. Nay các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy
nghĩ: "Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối
không trị vì! Không thể để cho hoàng tử Vipassì xuất
gia. Không thể để cho lời các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

- Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không đúng sự thật. Và này các Tỷ-
kheo, Hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung
túc năm món dục lạc.

13. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi

BỒ TÁT                                              751

người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

14. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi đến ngự uyển thấy một vị xuất gia, đầu trọc, đắp áo cà sa. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà đầu
người ấy lại khác đầu của những người khác,
và áo của người ấy cũng khác áo của những
người khác?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người
xuất gia!"
- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người
xuất gia?"

BỒ TÁT                                            752

- "Tâu Hoàng tử, xuất gia nghĩa là khéo tu phạm
hạnh, khéo tu tịnh hạnh, khéo hành thiện
nghiệp, khéo hành công đức nghiệp, khéo giữ
không hại chúng sanh, khéo có lòng từ đối với
chúng sanh!"
- "Này khanh, hãy đánh xe đến gần vị xuất gia".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử Vipassì, đánh xe đến gần người xuất gia. Này các
Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì hỏi vị xuất gia:

- "Thưa Hiền giả, Ngài đã làm gì, mà đầu của
Ngài không giống những người khác, và áo của
Ngài không giống các người khác?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là một người xuất gia!"
- "Thưa Hiền giả, thế nào gọi là người xuất gia?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là người được gọi là xuất
gia, vì tôi khéo tu phạm hạnh, khéo tu tịnh
hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành công
đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng sanh,
khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
- "Thưa Hiền giả, lành thay hạnh xuất gia của

BỒ TÁT                                            753

Ngài, lành thay khéo tu phạm hạnh, khéo tu
tịnh hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành
công đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng
sanh, khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
15. Này các Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì bảo người
đánh xe:

- "Này khanh, hãy lấy xe này và cho đánh xe về
cung. Còn Ta ở nơi đây, sẽ cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì lấy xe và
đánh xe về cung. Còn hoàng tử Vipassì, chính tại chỗ
ấy, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia
đình, sống không gia đình.

16. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, tại kinh đô Bandhumatì có một đại chúng tám vạn bốn ngàn người nghe tin: "Hoàng tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Khi nghe tin, các vị ấy suy nghĩ: "Pháp luật như vậy không phải tầm thường, xuất gia như vậy không phải tầm thường, vì hoàng tử Vipassì trong pháp luật ấy đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất

BỒ TÁT                                             754

gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Nay hoàng
tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình tại sao chúng ta lại
không?"

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng tám vạn bốn ngàn
người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, dưới sự lãnh đạo của
Bồ-tát Vipassì. Rồi Bồ-tát Vipassì cùng với đồ
chúng, du hành, đi ngang qua những làng, thị xã và
đô thị.

17. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư, Bồ-
tát Vipassì suy nghĩ: "Sao Ta lại sống bị bao vây bởi
đồ chúng này. Tốt hơn là Ta sống một mình, lánh xa
đồ chúng này!"

Này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Bồ-tát Vipassì sống một mình, lánh xa đồ chúng, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này đi một ngả, Bồ-tát Vipassì đi một ngả.

18. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Thế giới này thật rơi vào cảnh khổ não, phải sanh rồi già, rồi chết, rồi từ bỏ thế giới này để tái sanh thế giới khác. Không một ai biết một con đường giải thoát khỏi sự đau khổ này, thoát khỏi già và chết".

BỒ TÁT                                               755

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, già chết mới có mặt? Do duyên gì,
già chết sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do sanh có mặt, nên già,
chết có mặt. Do duyên sanh, nên già chết sanh".

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, sanh mới có mặt? Do duyên gì,
sanh phát khởi?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ,
phát sanh minh kiến sau đây: "Do hữu có
mặt nên sanh mới có mặt. Do duyên hữu, nên
sanh phát khởi".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, hữu mới có mặt? Do duyên gì,
hữu phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thủ có mặt nên
hữu mới có mặt. Do duyên thủ, hữu phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thủ mới có mặt? Do duyên gì,
thủ phát sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do ái có mặt, thủ mới
phát sanh".

BỒ TÁT                                            756

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, ái mới có mặt. Do duyên gì, ái
phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thọ có mặt, ái mới
có mặt. Do duyên thọ, ái phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thọ mới có mặt. Do duyên gì,
thọ mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do xúc có mặt,
thọ mới có mặt. Do duyên xúc, thọ mới phát
sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, xúc mới có mặt. Do duyên gì
xúc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do lục nhập có
mặt, xúc mới có mặt. Do duyên lục nhập, xúc
mới phát sanh ".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
gì, lục nhập mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do danh

BỒ TÁT                                            757

sắc có mặt, lục nhập mới có mặt. Do duyên
danh sắc, lục nhập mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, danh sắc mới có mặt? Do duyên
gì, danh sắc mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo,
rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ
trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức
có mặt, danh sắc có mới có mặt. Do duyên
thức, danh sắc mới phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thức mới có mặt. Do duyên gì,
thức mới phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-
tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ
phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc có
mặt, thức mới có mặt. Do duyên danh sắc, thức
mới phát sanh".
19. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ như
sau: "Thức này xoay trở lui lại, từ nơi danh sắc,
không vượt khỏi danh sắc. Chỉ như thế này, con
người được sanh ra hay trở thành già, hay bị chết,
hay từ biệt cõi này, hay sanh lại ở cõi khác, nghĩa
là do duyên danh sắc, thức sanh; do duyên thức,
danh sắc sanh; do duyên danh sắc, lục nhập sanh;
do duyên lục nhập, xúc sanh; do duyên xúc, thọ
sanh; do duyên thọ, ái sanh; do duyên ái, thủ

BỒ TÁT                                            758

sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu,
sanh sanh; do duyên sanh, lão, tử, sầu bi, khổ ưu
não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này".

 "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-
tát Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa
từng được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh
sáng sanh.

20. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, già chết không có mặt? Cái gì diệt, già chết diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ- tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do sanh không có mặt, già chết không có mặt, do sanh diệt, già chết diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, sanh không có mặt? Cái gì diệt,
sanh diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do hữu không có mặt, sanh không có mặt,
do hữu diệt, sanh diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, hữu không có mặt? Cái gì diệt, hữu diệt?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỒ TÁT                                             759

sau đây: "Do thủ không có mặt, hữu không có mặt, do thủ diệt, hữu diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thủ không có mặt? Cái gì diệt,
thủ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do ái không có mặt, thủ không có mặt, do
ái diệt, thủ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, ái không có mặt? Cái gì diệt, ái
diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi
như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau
đây: "Do thọ không có mặt, ái không có mặt, do thọ
diệt, ái diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thọ không có mặt? Cái gì diệt,
thọ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do xúc không có mặt, thọ không có mặt,
do xúc diệt, thọ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt xúc không có mặt? Cái gì diệt, xúc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

BỒ TÁT                                             760

sau đây: "Do lục nhập không có mặt, xúc không có mặt, do lục nhập diệt, xúc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì có mặt, lục nhập không có mặt? Cái gì diệt, lục nhập diệt". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc không có mặt, lục nhập không có mặt, do danh sắc diệt, lục nhập diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, danh sắc không có mặt? Cái gì diệt danh sắc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức không có mặt, danh sắc không có mặt, do thức diệt, danh sắc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Cái
gì không có mặt, thức không có mặt? Do cái gì diệt,
thức diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến
sau đây: "Do danh sắc không có mặt, thức không có
mặt, do danh sắc diệt, thức diệt".

21. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Ôi, Ta đã chứng được con đường đưa đến Bồ- đề, nhờ pháp tu quán. Nghĩa là, do danh sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

BỒ TÁT                                              761

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt, do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt; do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, ưu, bi, khổ, sầu, não diệt. Như vậy, toàn bộ khổ uẩn diệt".

 "Diệt, diệt". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-tát
Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa từng
được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh sáng
sanh.

22. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau một thời gian sống quán sự sanh diệt trong năm uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ diệt. Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng diệt. Đây là hành, đây là hành tập khởi, đây là hành diệt! Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức diệt".

Và đối với Ngài, sau khi sống quán pháp sanh diệt trong năm thủ uẩn, chẳng bao lâu các lậu hoặc được tiêu trừ và Ngài được giải thoát.

III.

1. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác liền suy nghĩ: "Nay Ta hãy thuyết pháp".

BỒ TÁT                                              762

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới hiểu thấu. Còn quần chúng này thì ưu ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý ida-paccayata paticca samuppàda: Y tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời như vậy thật khổ não cho Ta!"

2. Này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, những bài kệ bất khả tư nghì, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn.
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó thấy pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu,
khó thấy, vi tế.

BỒ TÁT                                               763

Này các Tỷ-kheo, với những lời như vậy, suy tư trên vấn đề, tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp. Khi bấy giờ, một trong các vị Đại Phạm thiên, khi biết được tư tưởng của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhờ tư tưởng của mình, liền suy nghĩ: "Than ôi, thế giới sẽ bị tiêu diệt, thế giới sẽ bị hoại vong, nếu tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp!"

3. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên ấy, như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, cũng vậy vị ấy biến mất từ thế giới Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên đắp thượng y trên một bên vai, quỳ đầu gối bên phải trên mặt đất, chắp tay hướng về Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe chánh pháp. (Nếu được nghe), những vị này có thể thâm hiểu chánh pháp".

4. Này các Tỷ-kheo, được nghe nói vậy, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói với vị

BỒ TÁT                                               764

Đại Phạm thiên: "Này Phạm thiên, Ta đã suy nghĩ
như sau: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu
kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu
lý luận, vi diệu, chỉ có người trí mới hiểu thấu. Còn
quần chúng này thì ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích
ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục,
ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý y
tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý
tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái
được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta
thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời
như vậy thật mệt mỏi cho Ta, thời như vậy thật khổ
não cho Ta". Này Phạm thiên, khi ấy những bài kệ
bất khả tư nghì, từ trước chưa từng nghe khởi lên nơi
Ta:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn?
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó mà thấy được pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu, khó
thấy, vi tế.
Này Phạm thiên, với những lời như vậy, suy
tư trên vấn đề, tâm của Ta hướng về vô vi thụ động,

BỒ TÁT                                               765

không muốn thuyết pháp.

5. Này các Tỷ-kheo, lần thứ hai vị Đại Phạm thiên ấy... (như trên)...

6. Này các Tỷ-kheo, lần thứ ba, vị Đại Phạm thiên ấy bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe

BỒ TÁT                                            766

vượt lên khỏi mặt nước, được nuôi dưỡng dưới
nước; có một số hoa sen xanh, sen hồng hay sen
trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới nước, sống
vươn lên tới mặt nước, có một số hoa sen xanh, sen
hồng hay sen trắng sanh ra dưới nước lớn lên dưới
nước vươn lên khỏi mặt nước, không bị nước làm
đẫm ướt. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhìn quanh
thế giới với Phật nhãn. Ngài thấy có hạng chúng sanh
nhiễm ít bụi đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi
căn độn căn, có hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng
dễ dạy khó dạy, một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái
sanh thế giới khác và sự nguy hiểm của những hành
động lỗi lầm.

7. Rồi vị Đại Phạm thiên, với tâm mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, liền nói với Ngài, bài kệ sau đây:

Như con người đứng trên đỉnh núi nhìn quanh
dân chúng phía dưới.
Cũng vậy Ngài Sumedha lên lầu chánh pháp,
bậc biến nhãn, thoát ly sầu muộn.
Nhìn xuống quần chúng, âu lo sầu muộn bị
sanh già áp bức.
Hãy đứng lên, bậc anh hùng, bậc chiến thắng

BỒ TÁT                                            767

ở chiến trường!
Vị trưởng đoàn lữ khách, đấng thoát ly mọi nợ
nần!
Thế Tôn hãy đi khắp thế giới hoằng dương
chánh pháp.
Có người nhờ được nghe, sẽ thâm hiểu diệu
nghĩa!
Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trả lời vị Đại Phạm thiên với bài
kệ sau đây:

Cửa bất diệt đã được mở rộng,
Hỡi những ai được nghe, hãy từ bỏ tà kiến của
mình.
Vì nghĩ đến mệt mỏi hoài công, này Phạm
Thiên.
Ta không muốn giảng Chánh pháp vi diệu cho
loài người!

Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên với ý nghĩ:
"Ta đã là người mở đường cho Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuyết pháp", rồi đảnh
lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài và biến mất
tại chỗ.

BỒ TÁT                                           768

8. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Ta thuyết pháp cho ai trước tiên? Ai sẽ mau hiểu chánh pháp này?"

Này các Tỷ-kheo, rồi Thế

BỒ TÁT                                          769

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn".

Này các Tỷ-kheo, người giữ vườn vâng theo lời dạy
của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, vào kinh đô Bandhumatì và thưa với vương tử
Khanda và con vương sư Tissa: "Thưa quý vị, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến
kinh đô Bandhumatì và hiện ở Lộc Uyển Khema.
Ngài muốn gặp quý vị!"

BỒ TÁT                                         770

mà được chư Phật đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy, vương tử Khanda và
con vương sư Tissa, chính tại chỗ ngồi này chứng
được Pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã
sanh rồi cũng phải diệt".

12. Hai vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp,
thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự, diệt tận,
chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với
đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác:

"Thật di diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại
những gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị
che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Bạch
Thế Tôn, nay chúng con quy y Thế Tôn và quy y
Pháp. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con
được xuất gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng
con được thọ đại giới".

13. Này các Tỷ-kheo, vương tử Khanda và con vương sư Tissa được xuất gia với Thế Tôn Vipassì,

BỒ TÁT                                              771

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được thọ đại giới.
Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác giảng dạy hai vị này, khuyến khích làm cho
phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại, nêu rõ
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của các pháp
hữu vi và sự lợi ích của Niết-bàn. Và hai vị nay nhờ
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
giảng dạy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho
hoan hỷ với pháp thoại, không bao lâu tâm trí
không còn chấp thủ, được giải thoát khỏi các lậu
hoặc.

14. Này các Tỷ-kheo, trong khi kinh thành
Bandhumatì có đại chúng khoảng tám vạn bốn ngàn
vị được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành Bandhumatì và
ở tại Lộc Uyển Khema. Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất
gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn,
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác".

Khi nghe vậy, các vị này tự nghĩ: "Chắc chắn, pháp luật này không thể tầm thường, sự xuất gia này không thể tầm thường, vì vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vương tử Khanda và con vương sư Tissa đã cạo bỏ râu tóc,

BỒ TÁT                                            772

đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Tại sao chúng ta lại không làm vậy?".

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng ấy gồm khoảng tám
vạn bốn ngàn vị đi ra khỏi kinh thành Bandhumatì
đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ở, Khi đến nơi, các vị này
đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

15. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết rất dễ thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh rồi cũng phải diệt".

16. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn

BỒ TÁT                                                773

Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế
Tôn, Như người dựng đứng lại, những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, nay
chúng con quy y Thế Tôn và quy y Pháp. Bạch Thế
Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất gia với
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được thọ đại
giới!".

17. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị này được
xuất gia với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị
này, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này, nhờ Thế Tôn Vipassì bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan kỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

18. Này các Tỷ-kheo, nay tám vạn bốn ngàn các vị

BỒ TÁT                                              774

xuất gia từ trước, được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành
Bandhumatì, ở tại Lộc Uyển Khema và thuyết pháp".
Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này,
đi đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở. Khi đến nơi, các vị
này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

19. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết
về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi
ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của
các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái,
cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại
mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị xuất
gia này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp
nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh ra rồi
cũng phải diệt".

20. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi

BỒ TÁT                                                775

diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, Bạch Thế
Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Bạch Thế Tôn, nay chúng
con quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng. Bạch
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất
gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được
thọ đại giới!".

21. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị này,
khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này nhờ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

22. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh đô

BỒ TÁT                                            776

Bandhumatì. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trong khi yên lặng tịnh cư đã suy nghĩ như sau: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhumatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các vị Tỷ- kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

23. Này các Tỷ-kheo, một vị Đại Phạm thiên khác, với tâm tư của mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ kheo, lúc bấy giờ vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chắp tay hướng đến Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh

BỒ TÁT                                             777

Đẳng Giác và bạch Ngài:

- "Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy
là phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy
khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám
mươi vạn vị ở kinh đô Bandhumati: "Này các Tỷ-
kheo hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng,
vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người,
loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các
Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn
toàn. Hãy nêu rõ phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh.
Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không
được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được
nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp". Bạch Thế Tôn,
chúng con sẽ làm như các vị Tỷ-kheo. Sau sáu năm,
các vị này đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn".

Này các Tỷ-kheo, Đại Phạm thiên thuyết như vậy.
Sau khi nói xong, vị này đảnh lễ Thế Tôn Vipassi,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lưng bên hữu
hướng về Ngài và biến mất tại chỗ.

24. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassi, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, vào buổi chiều xuất định

BỒ TÁT                                                778

đứng dậy và nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, ý nghĩ sau đây khởi lên: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhamatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các Tỷ-kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

25. Này các Tỷ-kheo, một Đại Phạm thiên khác với tâm tư của mình, biết được tâm tư của Ta. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay đã co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mắt Ta. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chấp tay hướng đến Ta và bạch với ta: "Như vậy là phải, Bạch Thế Tôn! Như vậy là phải. Bạch Thiện Thệ! Bạch Thế

BỒ TÁT                                               779

Tôn! Thế Tôn hãy khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo
khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị ở kinh đô
Bandhumatì: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp,
vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi
ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai
người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết
giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ phạm
hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp, sẽ
bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh
pháp. Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ làm như các Tỷ-
kheo. Sau sáu năm các vị này sẽ đến kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn". Này các Tỷ-
kheo, vị Đại Phạm thiên thuyết như vậy. Sau khi nói
xong, v

BỒ TÁT                                               780

hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe giảng chánh
pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu
chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo ấy, một phần lớn trong ngày ấy đã lên đường đi khắp quốc độ.

27. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ tại Jambudĩpa
(Diêm phù đề) có tám vạn bốn ngàn túc xá. Khi một
năm vừa mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
một năm vừa mãn, nay còn lại năm năm. Sau năm
năm, hãy đến tại kinh đô Bandhamatì để tụng đọc
giới bổn!"

Hai năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
hai năm vừa mãn, nay còn lại bốn năm. Sau bốn năm,
hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới
bổn!".

Ba năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, ba năm đã mãn, nay còn lại ba năm. Sau ba năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

Bốn năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, bốn năm đã mãn, nay còn hai năm. Sau hai năm, hãy đến kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

BỒ TÁT                                          781

Năm năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền
giả, năm năm đã mãn, nay còn lại một năm. Sau một
năm, hãy đến tại đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn!"

Sáu năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, sáu năm đã mãn. Nay đã đến ngày đi đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy, một số vị với thần
lực của mình, một số với thần lực của chư Thiên
trong ngày ấy đã đi đến kinh đô Bandhumatì để tụng
đọc giới bổn.

28. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, giữa chúng Tỷ-kheo, tụng đọc giới bổn này:

"Chư Phật dạy Niết-bàn là đệ nhất.
"Nhẫn nhục, khổ hạnh, kham nhẫn, là đệ
nhất.
"Người xuất gia hại người xuất gia khác.
"Hại người khác như vậy không xứng gọi là
Sa-môn.
"Mọi điều ác không làm, hướng tâm các
thiện nghiệp.

BỒ TÁT                                           782

"Giữ tâm trí thanh tịnh, chính lời chư Phật
dạy.
"Không chỉ trích, không đánh đập, giữ mình
trong giới bổn.
"Ăn uống có tiết độ, ngủ nghỉ riêng một
mình.
"Hướng tâm đến cao khiết, chính lời chư
Phật dạy".

29. Này các Tỷ-kheo, một thời ta ở tại Ukkhattha
(Úc-Già La), trong rừng Subhaga, dưới gốc cây ta-la
vương. Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta an lặng tịnh
cư, tư tưởng sau đây khởi lên: "Có một trú xứ, một
loại chúng sanh rất dễ đến mà Ta từ trước không đến
ở trong một thời gian khá lâu! Đó là chư Thiên
Suddhàvàsa (Tịnh Cư thiên). Vậy nay Ta hãy đến
chư Thiên ở Tịnh Cư thiên!".

Này các Tỷ-kheo, như một lực sĩ duỗi cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay đã duỗi ra, Ta biến mất ở
Ukkattha, trong rừng Subhaga, dưới gốc cây Ta-La
vương và hiện ra trước chư Thiên ở Tịnh Cư thiên.
Trong đại chúng chư Thiên ấy một số vài ngàn chư
Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên, chư
Thiên ấy đã nói với Ta như sau:

BỒ TÁT                                           783

- "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt
kiếp, từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời. Này Hiền giả, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
sanh, thuộc chủng tánh Sát Đế Ly. Này Hiền
giả, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu-
Ly-Nhã). Này Hiền giả, trong thời Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác
ngộ dưới gốc cây Pàtali (Ba-ba-la). Này Hiền
giả, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này Hiền
giả, trong thời Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội, một Tăng
hội sáu trăm tám mươi vạn Tỷ-kheo, một Tăng
hội mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn
Tỷ-kheo. Này Hiền giả, Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-
kheo tên Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ
nhất. Này Hiền giả, phụ vương Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên
là Bandhuma, mẫu hậu tên là Bandhumatì
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua
Bandhuma tên là Bandhumatì. Này Hiền giả,
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác xuất thế tục như thế này, xuất gia như thế

BỒ TÁT                                           784

này, tinh tấn như thế này, giác ngộ như thế này,
chuyển pháp luân như thế này. Này Hiền giả,
chúng con là những người đã tu phạm hạnh
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ dục vọng và đã sanh ra
tại chỗ này".

30. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên...

... một số vài trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta:

- "Này Hiền giả, trong hiền kiếp này, Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nay ra đời.
Này Hiền giả, Thế Tôn, thuộc chủng tánh Sát-
đế -lỵ, thuộc gia tộc Sát-đế-lỵ. Này Hiền giả,
Thế Tôn thuộc danh tánh Gotama (Cù-đàm).
Này Hiền giả, Thế Tôn tuổi thọ không bao
nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút. Này Hiền giả, Thế
Tôn giác ngộ dưới gốc cây assattha (bát-đa- la).
Này Hiền giả, Thế Tôn có hai vị hiền sĩ, đệ nhất
đệ tử tên là Sàriputta và Moggallàna (Xá-lợi-
phất và Mục kiền-liên). Này Hiền giả, Thế Tôn
có một Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi

BỒ TÁT                                             785

vị. Này Hiền giả, Tăng hội này của Thế Tôn
gồm toàn những vị đã diệt trừ lậu hoặc. Này
Hiền giả, Thế Tôn có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Ànanda (A-nan), vị này là thị giả đệ nhất. Này
Hiền giả, phụ vương của Thế Tôn tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn), Hoàng hậu là Màyà
(Ma-gia) kinh đô là Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Này Hiền giả, Thế Tôn xuất thế tục như thế
này, xuất gia như thế này, tinh tấn như thế này,
giác ngộ như thế này, chuyển pháp luân như
thế này. Này Hiền giả, chúng tôi là những
người đã tu phạm hạnh với Thế Tôn, đã diệt
trừ dục vọng và đã sanh ra tại chỗ này".

31. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên
Avihà (Vô Nhiệt thiên) đến chư Thiên Atappà (Vô
Phiền thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi cùng với chư
Thiên Avihà và chư Thiên Atappà đến chư Thiên
Sudassà (Thiện Kiến thiên). Này các Tỷ-kheo, rồi Ta
cùng với chư Thiên Avihà, chư Thiên Atappà và chư
Thiên Sudassa đến chư Thiên Sudassi (Thiện Hiện
thiên).

Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên Avihà,
chư Thiên Atappà, chư Thiên Sudassà và chư Thiên
Sudassì đến chư Thiên Akanitthà (Sắc Cứu Kính
thiên). Này các Tỷ-kheo, lại trong Đại chúng chư

BỒ TÁT                                             786

Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên đến chỗ Ta ở,
đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau
khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta như
sau: "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt kiếp,
từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác ra đời... (như số 29)".

32. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên
ấy, một số vài ngàn chư Thiên (như trước) một số vài
trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng
một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên,
chư Thiên ấy đã nói với Ta như sau: "Này Hiền giả,
trong Hiền kiếp này đức Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nay ra đời... (như số 30)".

33. Này các Tỷ-kheo, như vậy Như Lai khéo chứng
đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá
khứ, những vị này đã nhập Niết-bàn, đã đoạn các
chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi
đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị
này cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh,
cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử,
cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế
Tôn này, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy,
tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh
là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy,
giải thoát là như vậy".

BỒ TÁT                                             787

Thế Tôn thuyết pháp như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

BỒ TÁT                                      788
